Begroting 2022-2025

Zaanstad wil een aantrekkelijke stad zijn voor, zowel (toekomstige) inwoners als bezoekers. Goede voorzieningen voor cultuur, sport en onderwijs zijn belangrijk voor ontplooiing en talentontwikkeling, voor contacten tussen inwoners van de stad en voor de kracht van wijken en het verenigingsleven. Dat geldt ook voor kerken, moskeeën en andere maatschappelijke organisaties. Veelzijdige voorzieningen dragen er bovendien aan bij dat de stad nieuwe bewoners, toeristen en interessante bedrijven trekt (zie programma 2).

Proeven gebiedsgericht werken in Zaandam Zuid en Russische buurt Gebiedsgericht werken doe je als hele organisatie en vraagt goede samenwerking tussen vakafdelingen en medewerkers van wijkmanagement, openbare ruimte en gebiedsontwikkeling. In de praktijk ontstaat spanning tussen opgaven in gebieden en opdrachten aan verschillende vakgebieden. Omgaan met deze spanningen vraagt van medewerkers een nieuwsgierige houding. Waar dat nodig is moet dat snel bij het gemeentebestuur op tafel liggen. Dit samenspel kan en moet beter, omdat het anders te lang duurt voor er duidelijkheid komt voor onze inwoners. Nee is ook een antwoord. In de proeven onderzoeken we aan de hand van concrete voorbeelden wat goed gaat en wat niet Waar nodig brengen we verbeteringen aan.

Dat betekent: een gevarieerd cultuuraanbod met aantrekkelijke evenementen, musea en (pop)podia, goede sport- en beweegfaciliteiten voor iedereen en voldoende duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad voor goed onderwijs. We zetten hierbij in op multifunctioneel gebruik van maatschappelijk vastgoed voor sport en bewegen, ontmoeten, cultuur, onderwijs en zorg.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Stimuleren van buurtkracht Met het vormen van coalities in de wijk gaan we in 2022 door. Dat doen we samen met maatschappelijke partners zoals de Sociaal Wijkteams (zie ook programma 1), Jeugdteams, buurthuizen, verenigingen/stichtingen (onder andere sport en cultuur) en andere partijen zoals vrijwilligers/bewoners die in de wijk actief zijn. De wijkmanager is daarin de spil. Daarbij hoort een gezamenlijk plan voor jeugd- en opbouwwerk, waarin de partijen de prioriteiten benoemen waaraan zij gezamenlijk werken. Daarin is speciale aandacht voor preventie. Wijkmanagement heeft een coördinerende rol in het tot stand komen van het plan.

Prestatie 3.3.1 Bijdragen aan een gevarieerd cultuuraanbod voor bewoners en bezoekers Een gevarieerd en kwalitatief goed cultuuraanbod is belangrijk voor Zaanstad. Het biedt Zaankanters ontspanning en de kans om zichzelf te ontplooien. Dat geldt voor jong en oud. Bovendien werkt het samen genieten én beoefenen van cultuur verbindend. Een divers aanbod vergroot ook de aantrekkingskracht van Zaanstad op bezoekers en toeristen. Cultuur heeft vele facetten; van het aantrekken van professionele organisaties en podia, tot het stimuleren en subsidiëren van (kleine) culturele initiatieven.

Inzetten instrumentarium voor waardering initiatief en vrijwilligers Met de inzet van de Vrijwilligerswaardering gaan we door. De ingezette extra aandacht voor het waarderen van jonge vrijwilligers houden we vast.

De cultuursector is zwaar getroffen door de coronacrisis. De komende jaren staan dan ook in het teken van werken aan herstel. Tegelijkertijd groeit de stad en verandert de samenstelling van de bevolking. Daarmee veranderen ook de wensen en eisen die gesteld worden aan het culturele 57

aanbod. De afgelopen jaren is al een belangrijke slag gemaakt met aanpassingen aan vooral de gebouwen en technische faciliteiten van de basisinfrastructuur. Hopelijk kunnen de instellingen vanaf 2022 weer voluit draaien.

1. ruimte om te sporten en bewegen; 2. sportbranche; 3. sportstimuleringen 4. topsport.

In lijn met de Uitvoeringsagenda Cultuur, die is doorgetrokken tot 2022, werken we aan een gevarieerd cultuuraanbod. Cultuur draagt bij aan de opgaves van de stad, vooral op het bieden van kansen voor iedereen.

Een belangrijk deel van de uitvoering vindt plaats met partners in de stad, via het Lokaal sportakkoord. Het akkoord geeft ruim aandacht aan het stimuleren van een actieve leefstijl. Ambitie is dat intermediairs zoals huisartsen en Sociale Wijkteams inzetten op een zorgvuldige toeleiding naar een gevarieerd aanbod.

Activiteiten Coronasteun en –herstel We gaan verder met het ondersteunen van de cultuursector. Dat financieren we met middelen die we van het Rijk hebben gekregen. Ook kijken we of geld beschikbaar is van andere fondsen, bijvoorbeeld van de provincie.

Door de ervaringen met corona hebben we nog meer aandacht voor de verbindende kracht van sporten en bewegen met andere doelstellingen op het gebied van gezondheid, meedoen, leefbaarheid in de wijk, bestrijden van armoede en gelijke kansen. Bewegen kan overal, maar bewegen in een uitnodigende, liefst groene, omgeving is gezonder en prettiger. Bij de groei van Zaanstad is het belangrijk om bij de inrichting van de stad daar aandacht voor te behouden en te zorgen dat inwoners voldoende motivatie hebben om te gaan sporten en te bewegen.

Ontwikkeling Cultuurzaal Durghorst en herhuisvesting De Groote Weiver Samen met Parteon en buurthuis de Pelikaan werken we aan het realiseren van een laagdrempelige cultuurzaal voor Zaanstad-Noord. We kijken waar we de Groote Weiver kunnen herhuisvesten. Dat zou op verschillende manieren kunnen, onder andere als onderdeel van de herontwikkeling van het PWN-terrein.

Voor veel sporten en sporters blijft een prettige en veilige sportaccommodatie erg belangrijk. Zaanstad is een groeiende gemeente met weinig ruimte en de grondposities van de gemeente is beperkt. Dit betekent dat we onze bestaande sportaccommodaties multifunctioneel en intensiever moeten gebruiken. We maken nieuwe afspraken over gebruik en beheer, we renoveren en verduurzamen accommodaties en aarzelen niet om nieuwbouw te plegen waar dat nodig en gewenst is.

Bibliotheek Poelenburg We hopen in 2022 een tijdelijke vestiging van de bibliotheek te realiseren. Dat is voor de periode tot het Huis van de Wijk opengaat. Toekomst poppodium We onderzoeken of een Zaans poppodium een vaste plek kan krijgen en voor langere tijd. We brengen de publieksgroepen in beeld. Daarbij kijken we onder ander naar de demografische ontwikkelingen van Zaanstad.

Activiteiten Uitvoering sportvisie De uitvoeringsagenda bij de sportvisie stellen we in de tweede helft van 2021 vast en voeren we in 2022 uit. De uitvoeringsagenda is gericht op het verbinden van partijen en aan de maatschappelijke functies van sporten. Iedereen mag en kan meedoen en er heerst in Zaanstad een veilig sportklimaat.

Herijking subsidieregelingen Cultuur en evenementenbeleid De bestaande subsidieregelingen cultuur en evenementen passen we aan om tussentijdse instroom mogelijk te maken en beter aan te sluiten bij de cultuurvisie. Prestatie 3.3.2 Faciliteren van sportvoorzieningen en activiteiten op alle niveaus Iedereen in Zaanstad moet kunnen sporten. Sporten en bewegen hebben een belangrijke sociale en maatschappelijke functie en een positief effect op de fysieke en mentale gezondheid van mensen. Op sportverenigingen ontmoeten mensen met diverse achtergronden elkaar. Sportbeleving versterkt de betrokkenheid van inwoners bij verenigingen. Daarom gebruiken we ons sportkapitaal optimaal: de binnen- en buitensportaccommodaties, het sportverenigingsleven, sporten op en via school en de uitvoerende partij van het sportbeleid, Sportbedrijf Zaanstad.

Uitvoering lokaal sportakkoord Het Zaanse lokaal sportakkoord ’delen is vermenigvuldi¬gen;” bevat concrete acties om die gewenste samenwerking tussen sportorganisaties onderling en met maatschappelijke partners vorm te geven. De partners realiseren hiermee de zes deelambities op het gebied van sport: 1. Inclusief sporten en bewegen 2. Duurzame sportinfrastructuur 3. Vitale aanbieders 4. Positieve sportcultuur 5. Van jongs af aan vaardig in bewegen 6. Topsport inspireert. Concrete acties uit het sportakkoord: • Bewegen op recept via huisartsen en gezondheids­ netwerken. In 2021 is het geschikte aanbod van laagdrempelige beweegactiviteiten in kaart gebracht.

De Sportvisie en bijbehorende uitvoeringsagenda is gebaseerd op vier pijlers:

58

• •

• • • • •

In 2022 brengen we dit onder de aandacht van huisartsen, zodat ze kunnen doorverwijzen. Symposium in combinatie met sportgala over ‘talentontwikkeling’. Actief onder de aandacht brengen van sportverenigingen van mogelijkheden om de accommodatie te verduurzamen. Ontwikkelen sportnetwerk in Zaanstad Noord. Verder ontwikkelen en verspreiden van de gedragscode veilig sportklimaat. Verbeteren van de zichtbaarheid met behulp van borden bij de sportverengingen. Uitvoeren van workshops veilig sportklimaat. Vergroten zichtbaarheid topsport in Zaanstad met behulp van promotiemateriaal, vooral om jonge Zaankanters te inspireren.

Hoornseveld: De verenigingen hebben een ontwerp van hun nieuw clubgebouw en starten in 2022 met de bouw. De gemeente start in 2022 met de aanleg van de voetbalvelden. De Slag: De aannemer is gestart met het bouwen van het nieuwe zwembad. De oplevering is naar verwachting in 2023. De Kraaien: De vereniging start met de bouw van het clubgebouw, als de vergunningprocedure is afgerond. De verwachte start is in 2022. De gemeente start in 2022 met de aanleg van de velden, zodra de vergunning voor de aanleg van de velden is afgegeven. Het gebied in en rond winkelcentrum Drielse Wetering vraagt om een integrale aanpak. Het gebied verliest zijn aantrekkingskracht voor bewoners en ondernemers. Ook zijn er zorgen over de veiligheid. Om de situatie niet te verergeren werken we aan een besluitvorming over de gebiedsontwikkeling. In de gebiedsontwikkeling bekijken we de huidige sporthal, winkelcentrum/buurthuis en woningbouw. Samen met partners willen we zorgen dat het gebied een grote impuls krijgt op het gebeid van leefbaarheid, woningbouw, sfeer etc.

Beweegadvies aan coalitieonderhandelaars Op 20 mei 2021 ontving de Tweede Kamer een brief van de minister van VWS ‘Nederland vitaal en in beweging’. De verwachting is dat vanaf 2022 middelen beschikbaar komen vanuit het Rijk voor de uitvoering van dit beleid. Zaanstad sluit uiteraard aan bij die beweging, vanuit bestaande samenwerkingsvormen en activiteiten.

De keuze voor een sporthal of gymzaal en de plaats waar die moet komen, onderzoeken we nog. Na de keuze voor het type hal zal een bestuursopdracht worden opgesteld.

Beter gebruik binnensportaccommodaties We willen onze sporthallen beter gebruiken. Dat doen we door de bezettingsgraad te verhogen en accommodaties te verduurzamen. We bekijken welke invloed nieuwe ontwikkelingen zoals meer thuiswerken hebben op het gebruik van sportaccommodaties. In overleg met het sportbedrijf als gebruiker voeren we een programma uit ter verduurzaming van de binnensportaccommodaties. Deze valt binnen de bestaande verduurzamingsopgave van de gemeente.

Prestatie 3.3.3 Investeren in voldoende multifunctionele en duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad Goede schoolgebouwen zijn belangrijk. Een kwalitatief goed gebouw maakt modern onderwijs mogelijk en heeft daarmee invloed op de schoolprestaties van onze kinderen. Zaanstad maakt zich sterk voor op tijd het realiseren van kwalitatief goede schoolgebouwen op de juiste plek in de stad. Een aantrekkelijk gebouw kan een krachtig vliegwiel voor wijkontwikkeling zijn. Duurzaamheid van de schoolgebouwen krijgt extra aandacht. Daarmee draagt Zaanstad bij aan de klimaatdoelstellingen (programma 2).

Nieuwe afspraken beheer buitensportaccommodaties In 2021 zijn nieuwe uitgangspunten voor het beheer van buitensportaccommodaties voorgelegd aan de gebruikers (sportstichtingen en –verenigingen) en besproken met de raad. Die uitgangspunten werken we in 2022 verder uit in concrete afspraken (contracten). In 2022 gaat een deel van het ‘sportvreemde’ onderhoud op sportparken over naar de gemeente. Daarmee ontlasten we de gebruikers. In 2022 onderzoeken we de mogelijkheden voor intensiever en meer open gebruik van één of meer sportaccommodaties. Dat doen we het liefst in één of meerdere proefprojecten. Ook de buitensportaccommodaties maken in 2022 en daarna een verduurzamingsslag.

We gaan in 2022 de integrale huisvestingsplannen voor het primair en voortgezet onderwijs (IHP’s) uitvoeren. Behalve duurzaamheid - dat deel uitmaakt van beide plannen heeft ook de huisvesting van kinderopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzalen een plek in het plan voor het primair onderwijs. We kijken bij de uitvoering van de IHP’s verder dan alleen naar het schoolgebouw. Wat is de plek van de scholen in de wijk? Welke scholen zijn nodig in een stad die groeit? Welke kansen doen zich voor als het gaat om locaties? Goede schoolgebouwen spelen een belangrijke rol op meerdere niveaus. De kwaliteit van het gebouw bepaalt of het gebouw geschikt is voor modern onderwijs. Goed onderwijs gaat ook over: • de verbinding tussen de verschillende onderwijsvormen; • doorlopende leerlijnen;

Nieuwe sportaccommodaties Zaanstad werkt hard aan het realiseren van een aantal nieuwe sportaccommodaties. De overspannen (bouw) markt kan invloed hebben op de planningen en de budgetten.

59

• het zorgen voor gelijke kansen voor iedereen; • de bestrijding van achterstanden. De oplevering van Dynamica XL (speciaal basisonderwijs) en de Toermalijn (basisonderwijs), beide in Wormerveer, is gepland voor 2022. Ook verwachten we de vergunningaanvraag voor de Herman Gorter locatie D. Doniastraat (Zaandam) in te kunnen dienen. We bepalen in overleg met de schoolbesturen in 2022 welke maatregelen we kunnen nemen, zodat de scholen klimaatneutraal worden. Ook bespreken we hoe we de kosten verdelen. Activiteiten IHP Primair onderwijs (PO) We maken in 2022 een start maken met het nieuwe IHP PO. Het nieuwe IHP beschrijft hoe we zorgen voor goede huisvesting voor het primair onderwijs, waarbij we voldoen aan onze wettelijke zorgplicht. Dat doen we samen met de schoolbesturen voor het primair onderwijs. Dit alles draagt bij aan het tegengaan van (geclusterde) onderwijsachterstanden en én het benutten van ontwikkelingspotentieel van de leerlingen. Lopende projecten uit het “oude” IHP die in uitvoering zijn: Toermalijn; Dynamica XL (voorheen De Boei en Het Dok); Wij-land Westzaan; Herman Gorter, D. Doniastraat; IKC Zaanse Hout (Inverdan); Rosmolen Noord: IKC In ’t Veld; Behouden Haven; OBS Kogerveld; Populierenlaan (Palet); P.A. van Meverstraat.

IHP Voortgezet onderwijs (VO) We werken met het Sint Michaëll College (Zaandijk) aan de derde fase van de renovatie, We passen de ventilatie aan. Hiervoor is 800.000 euro subsidie binnengehaald. Ook starten we met het OVO een haalbaarheidsonderzoek voor het Bertrand Russell College (Krommenie). Verduurzaming schoolgebouwen Begin 2022 ontvangt de raad een rapportage over de duurzaamheidsituatie van bestaande schoolgebouwen. Hierin staat wat er nodig is om te zorgen dat de gebouwen voldoen aan de landelijke klimaatafspraken en/of het Zaans Klimaatakkoord. Op basis hiervan kunnen besluiten genomen worden over de gewenste maatregelen en beschikbare budget. Gemeente en schoolbesturen dragen samen de kosten. Beide partijen hebben hiervoor slechts beperkt middelen beschikbaar. Voor de verduurzaming van nieuwe scholen maken de concrete plannen deel uit van het IHP PO en het IHP VO. Actualisatie Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Wetswijzigingen, landelijke ontwikkelingen en beleids­ wijzigingen die zijn vastgelegd in de nieuwe integrale huisvestingsplannen verwerken we in 2022 in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.

60

Indicatoren Indicatoren Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Begroting 2022

Streefwaarde 2022

Bron

% Inwoners dat zegt te sporten

64%

65,1%

64%

66%

67%*

68%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de sportvoorzieningen in de eigen buurt

55%

56%

54%

53%

57%

61%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de culturele voorzieningen in de hele gemeente

52%

47%

53%

47%

50%**

65%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn over de voorzieningen basisonderwijs in de eigen buurt

74,3%

71%

71%

72%

72%

63%

Zaanpeiling

Toelichting * Inwoners hebben andere manieren van sporten gevonden, waardoor de sportdeelname in 2020 niet is gedaald maar is gestegen. Corona heeft een negatieve impact op de verenigingssport, maar heeft aan de andere kant het belang van sporten en bewegen versterkt. Dat is wat je terugziet in de sportdeelname. Met uitzondering van kwetsbare groepen, is men in Zaanstad meer gaan bewegen. Denk hierbij aan hardlopen, wandelen, fietsen en open water zwemmen. De verwachting is dat deze trend ook in 2022 doorzet. ** De culturele instellingen zijn een groot deel van 2021 gesloten geweest. Het is onwaarschijnlijk dat juist in deze tijd de tevredenheid toeneemt.

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017 35%

2018 37%

2019 34%

2020 30%

Bron Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt afgelopen jaar actief te zijn geweest om zijn buurt te verbeteren

23%

27%

26%

29%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt regelmatig gebruik te maken van een buurthuis

21%

23%

21%

22%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt actief te zijn als vrijwilliger

61

Kerncijfers 2017

2018

2019

2020

Bron

Aantal bezoekers Zaans Museum

142.700

191.500

200.022

75.460

Zaanstadincijfers.nl

Kaartverkoop Zaantheater

89.400

95.200

93.720

31.714

Zaanstadincijfers.nl

Aantal bezoekers De Fabriek, filmtheater

27.000

31.800

32.367

16.120

Zaanstadincijfers.nl

Aantal bezoekers bibliotheek

482.996

491.266

377.066

191.423

Zaanstadincijfers.nl

12.801

13.200

12.117

9.279

Fluxus.nl

47

47

47

47

Zaanstadincijfers.nl

13.086

12.643

12.745

12.785

DUO

8

8

8

8

Zaanstadincijfers.nl

9.788

9.486

9.302

9.162

DUO

510

546

668

541

DUO

2017

2018

2019

2020

Bron

nb

nb

nb

52%

CBS, RIVM

Aantal bezoekers De FluX Aantal basisscholen Aantal leerlingen basisonderwijs Aantal scholen voortgezet onderwijs Aantal leerlingen voortgezet onderwijs Aantal leerlingen speciaal onderwijs (basis en voortgezet)

BBV indicatoren % Inwoners dat niet sport ten opzichte van het totaal aantal inwoners (wordt vierjaarlijks gemeten)

Financiën Maatschappelijke ontwikkeling (Bedragen x € 1.000) Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Lasten

45.427

47.815

47.749

47.748

Baten

-2.010

-1.782

-1.780

-1.780

Saldo

43.417

46.033

45.969

45.968

0 -435

0 -345

0 -345

0 -345

42.981

45.688

45.624

45.623

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal saldo inclusief reserve mutaties

De budgetten ten behoeve van de maatschappelijke en sportvoorzieningen zijn onderdeel van dit programma. De oplopende lasten in het meerjarenperspectief zijn vooral het gevolg van kapitaallasten onderwijshuisvesting en sport. De onttrekking aan reserves levert dekking voor de kapitaallasten van investeringen in sport­ accommodaties

De lasten zijn de komende jaren omhoog bijgesteld (€ 0,2 miljoen) omdat een aantal schoolgebouwen is opgeleverd en hiervoor Onroerend zaak belasting (OZB) betaald moet worden. De lasten staan in dit programma opgenomen, de baten in programma 7.

Een daling van de lasten doet zich de eerste jaren voor (€ 0,7 miljoen) als gevolg van investeringsuitgaven die opgeschoven zijn naar latere jaren. Het betreft vooral onderwijshuisvesting en de verduurzaming van die gebouwen.

62

Beïnvloedbaarheid kosten

Beleidsmatige risico’s Uitspraak uitstoot stikstof Door de recente uitspraak van de Raad van State over de hoeveelheid stikstof die mag worden uitgestoten kunnen bouwplannen in Zaanstad vertragen (zie programma 4). Dit kan ook de bouw van maatschappelijke initiatieven en voorzieningen als scholen, sportvoorzieningen en buurt/ kinderboerderijen treffen. Het kan zijn dat we plannen moeten aanpassen. In het ergste geval is het mogelijk dat we plannen helemaal niet kunnen uitvoeren.

Beïnvloedbaarheid van de lasten 3% 15%

60%

22%

Beïnvloedbaar

Niet beïnvloedbaar

Beperkt beïnvloedbaar

Op middellange termijn beïnvloedbaar

Beheersmaatregel: Alle omgevingsvergunningaanvragen worden beoordeeld of het nodig is om vooraf een toets te doen. Voor wat betreft de nog niet vastgestelde bestemmingsplannen geven we opdracht om de natuuronderzoeken te actualiseren. Op basis van deze geactualiseerde onderzoeken, maken we een inschatting van de risico’s. We kijken dan bijvoorbeeld of stikstof een mogelijke belemmering vormt. Beperkte ruimte voor nieuwe voorzieningen Om de stad leefbaar te houden zijn niet alleen woningen nodig, maar ook maatschappelijke voorzieningen. Door de beoogde verdichting van de stad komen bestaande maatschappelijke voorzieningen onder druk te staan (bijvoorbeeld sportvelden), terwijl er tegelijkertijd behoefte is aan aanvullende voorzieningen. Veel aandacht gaat uit naar de bouw van woningen. De ruimte om nieuwe maatschappelijke voorzieningen te bouwen, zoals scholen, buurthuizen, sportcomplexen of culturele instellingen, is zeer beperkt. Wat het ook lastig maakt is dat de gemeente weinig eigen grondposities heeft. Daarbij komt dat de financiële draagkracht van verschillende maatschappelijke voorzieningen beperkt is (bijvoorbeeld buurthuizen). De beperkte ruimte vraagt dus om creatieve oplossingen.

Toelichting: Beïnvloedbaar: De beïnvloedbare kosten bestaan uit wijkbudgetten, budget voor actieplan Poelenburg, budget voor kunstprojecten, budget voor Holland Museum en sportbeleid. Beperkt beïnvloedbaar: Deze kosten betreffen vooral kosten voor onderwijshuisvesting (exclusief kapitaallasten). Verder zijn dit ook kosten voor volksgezondheid (bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling Zaanstreek Waterland), kosten voor (buiten)sport en veilig sportklimaat.

Beheersmaatregel: • Het Maatschappelijk voorzieningenmodel passen we aan waar nodig en zetten we in als het gaat om gebiedsontwikkeling. • We zetten in op meer open en betere bezetting/gebruik van de bestaande sportaccommodaties. • Het ontwikkelen van een integrale financiële strategie om het bouwen van voldoende maatschappelijke voorzieningen in de toekomst mogelijk te maken. • We maken een strategisch plan voor Maatschappelijke voorzieningen om te zorgen voor een – stadsbreed - goed aanbod en een goede samenhang in maatschappelijke voorzieningen.

Op middellange termijn beïnvloedbaar: De personeelskosten vallen hieronder (bijna 20%). Verder zijn dit veel subsidies en bijdragen (buurthuizen, bibliotheek, buitensport, cultuurparticipatie, evenementen, exploitatie sportbedrijf, maatschappelijke participatie, musea, overige kunst en cultuur, podiumkunsten, vluchtelingenaanpak, volksgezondheid en reeds gemaakte afspraken (zoals uitvoeringsplannen voor Pact Poelenburg). Niet beïnvloedbaar: Deze kosten bestaan met name uit de kapitaallasten voor onderwijshuisvesting. Verder betreft dit ook de kapitaallasten voor buitensport.

63

Beleidsnota’s • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Regenboogstembusakkoord PACT Poelenburg-Peldersveld 2020-2040 Strategische agenda Ouder worden Zaanse Visie op Gezondheid Zaankanters voor elkaar: visie op vrijwillige inzet Uitwerkingsplan Zaankanters voor elkaar: visie op vrijwillige inzet Stand van zaken inzake de voortgang van de visie op vrijwillige inzet Visie op gebruik en ondersteuning buurthuizen Subsidieregeling buurthuizen Evaluatie visie en ondersteuning buurthuizen Zaanse Visie op Sport 2020-2040 Actualisatie integraal huisvestingsplan primair onderwijs (IHP) VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Derde voortgangsrapportage strategische agenda ouder worden in Zaanstad Zaanstad bruist! Cultuurvisie 2019-2030 (samenvatting) Zaanstad bruist! Cultuurvisie 2019-2030 Zaanstad bruist! Uitvoeringsagenda 2019-2022 Zaans preventieakkoord

64

2.4 Programma Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling Portefeuillehouders: Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad staat voor grote ruimtelijke uitdagingen. We willen prettig kunnen samenleven in een welvarende, ondernemende, duurzame, bereikbare en veilige stad. Maar hoe realiseren we onze forse woningbouwopgave en houden we een leefbare stad met passende maatschappelijke voorzieningen als de ruimte steeds schaarser wordt? We willen investeren in duurzaamheid en milieumaatregelen om de leefomgeving beter te beschermen, maar hoe houden we de stad schoon en tegelijk goed bereikbaar? We

willen het eigen karakter van Zaanstad beschermen en versterken, maar kunnen we onze kansen nog effectiever benutten? Ruimtelijke ontwikkeling gaat om het leggen van een duurzame verbinding tussen de verbetering van de fysieke omgeving en een integrale aanpak van maatschappelijke en economische opgaven. Voor het realiseren van bovenstaande opgaven is het samenwerken met vele verschillende partners in de stad noodzakelijk.

65

Het programma is als volgt opgebouwd:

Prestatie 4.1.1 Creëren van randvoorwaarden voor aantrekkelijke woon-, werk- en leefmilieus waarin de kwaliteit van het gebied en de participatie van gebruikers centraal staan

Prestatie 4.1.2 Schoon en gezond leefklimaat

Doelstelling 4.1 Groei en verstedelijking met duurzame kwaliteit

Prestatie 4.1.3 Stimuleren en faciliteren van gebiedsontwikkeling

Prestatie 4.1.4 Strategieontwikkeling Maak.Zaanstad

Programma 4 Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling

Prestatie 4.1.5 Behouden en versterken van de cultureel-historische en landschappelijke waarden als drager en aanjager van ontwikkeling

Prestatie 4.2.1 Stimuleren nieuwbouw met meer diversiteit en voldoende passende huisvesting voor specifieke doelgroepen

Doelstelling 4.2 Aantrekkelijke en passende woningvoorraad Prestatie 4.2.2 Versterken van de kwaliteit en verduurzamen van de bestaande woningvoorraad

66

Doelstelling 4.1 Groei en verstedelijking met duurzame kwaliteit

gebiedsuitwerkingen van MAAK.Zaanstad (APS) en de ruimtelijke kernkwaliteiten zijn onderdeel van de Omgevingsvisie. De participatieaanpak van de Omgevingsvisie is gericht op een brede integrale belangenafweging, waarbij de gebruikers van nu en die van 2040 op verschillende manieren worden betrokken. In 2021 vindt de informele consultatie van alle ketenpartners, bestuur en raad plaats. In 2022 wordt iedereen uitgenodigd om op de ontwerp Omgevingsvisie te reageren. Na de consultatie wordt de Omgevingsvisie voorgelegd aan de raad ter vaststelling.

Zaanstad wil de woningbouwproductie versnellen en 1.000 woningen per jaar gaan bouwen. Tegelijkertijd werkt de gemeente aan de verbetering van de fysieke en sociale kwaliteit in de gehele stad. Deze uitdaging vraagt om ingrijpende infrastructurele investeringen en maatregelen (zie programma 3 en programma 5). De keuze om de groei binnenstedelijk te laten plaatsvinden, dwingt ons tot zorgvuldigheid bij de invulling van de schaarser wordende ruimte.

Bestemmingsplannen opstellen in de geest van de Omgevingswet Bestemmingsplannen worden in de geest van de Omgevingswet opgesteld, zoals bij bestemmingsplannen in gebiedsontwikkeling waaronder Hembrug, Menaba, Paltrok en Centrum Westerkoog. Bij actualisering van het gebied, zoals Noorderveen wordt nadrukkelijk gebied en gebruiker centraal gesteld en wordt bekeken waar de (on) mogelijkheden liggen en leggen dit ook duidelijk terug. Ook al is de Omgevingswet uitgesteld, de omslag van bestemmingsplan naar omgevingsplan gaat onverminderd door. Er wordt uitvoering gegeven aan de transitiestrategie, dat zijn in de eerste plaats voorbereidende werkzaamheden om stap voor stap te komen tot een omgevingsplan. Bij de basis van het omgevingsplan staan gebied en gebruiker centraal, participatie vindt aan de voorkant plaats en de opgaven uit de Omgevingsvisie zijn uitgewerkt in het plan. Nieuwe elementen als milieu en APV regels krijgen een plek in het omgevingsplan.

Daarbij kijken we onder meer naar de waarde en betekenis van de openbare ruimte, van het landschap in en om de stad en naar de behoefte aan maatschappelijke voorzieningen. Ook de ambities die we hebben op het gebied van bijvoorbeeld klimaatadaptatie en energietransitie maken deel uit van de ontwikkeling van Zaanstad (zie programma 2). Deze opgaven spelen niet alleen lokaal, maar ook regionaal. Zaanstad werkt dan ook nauw samen met partners in de Metropoolregio Amsterdam (MRA), de gemeente Amsterdam en in Zaanstreek en Waterland.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 4.1.1 Creëren van randvoorwaarden voor aantrekkelijke woon-, werk- en leefmilieus waarin de kwaliteit van het gebied en de participatie van gebruikers centraal staan Zaanstad is in ontwikkeling. Projectontwikkelaars willen aan de slag. Ondernemers zoeken geschikte locaties of willen hun bedrijfsvoering veranderen. Ook maatschappelijke initiatieven hebben ruimte nodig. Er komen steeds meer bezoekers. Hoe gaan we slim om met de beschikbare ruimte en hoe blijven we bereikbaar? De gemeente stelt de integrale kaders gericht op omgevingskwaliteit en heeft daarmee een belangrijke rol in het bepalen van de randvoorwaarden bij ontwikkelingen. Met het oog op de toekomst sluiten we daarbij meer aan bij de kwaliteiten van het gebied en betrekken we huidige en toekomstige gebruikers al vroeg in het proces.

Op 1 juli 2022 wordt van rechtswege gewerkt met een tijdelijk omgevingsplan. In dit (tijdelijke) omgevingsplan zijn alle huidige planologische plannen opgenomen. De bruidsschatregels vanuit het rijk zijn ook onderdeel van het tijdelijke omgevingsplan. Vanaf het 4e kwartaal van 2021 zijn er initiatieven waarbij het niet lukt om voor 1 juli 2022 een ontwerpbestemmingsplan ter inzage te krijgen. Voor deze initiatiefnemers is er een dynamische handleiding om een omgevingsplan te kunnen maken, vastgesteld door de raad. De handleiding bestaat uit participatie, standaardregels en een opzet voor de toelichting. Hier geldt: in de basis van het omgevingsplan staan gebied en gebruiker centraal, participatie vindt aan de voorkant plaats en de opgaven uit de Omgevingsvisie zijn uitgewerkt in het plan. Gebiedsgericht beleid en de Zaanse verordening als basis voor omgevingsplannen Beleid moet integraal en gebiedsgericht zijn om als basis te dienen voor het omgevingsplan. We bereiden ons voor om vanaf juli 2022 ieder omgevingsplan volgens de nieuwe wetgeving te kunnen uitwerken. Daarom worden de lokale verordeningen voor de fysieke leefomgeving al vertaald in een Zaanse omgevingsverordening. De eerste tranche van de verordening voor de fysieke leefomgeving is reeds in werking. De volgende tranche wordt in 2020 vastgesteld ten behoeve van de inwerkingtreding per 2022.

Het werken aan de gezonde en veilige fysieke leefomgeving staat in de Omgevingswet centraal. De voorbereiding op de Omgevingswet is in volle gang. Activiteiten Vaststellen van de Omgevingsvisie 1.0 met het oog op de integrale samenhang (fase 3) De Omgevingsvisie wordt in fases opgesteld langs zes strategische opgaven: verstedelijking, duurzaamheid, gezondheid, kansengelijkheid, veiligheid en economie. De 67

Invulling en advisering rond leefomgevingskwaliteit 1. Belangrijkste reden is de complexiteit van onze verstedelijkingsopgave. Binnenstedelijke verdichting is complex en kan alleen maar slagen als de ruimtelijke kwaliteit daarbij goed is. 2. De komst van de omgevingswet maakt het noodzakelijk dat college en raad een besluit nemen over hoe ze willen sturen op ruimtelijke kwaliteit. Er moet sowieso een gemeentelijke adviescommissie worden ingesteld voor Rijksmonumenten, maar de raad kan ook besluiten om dit breder te trekken. De breedte van deze commissie, de relatie met supervisie in MAAKgebieden en ruimtelijke kwaliteit in het proces van de omgevingstafel maken onderdeel uit van het voorstel m.b.t. herzien sturing op ruimtelijke kwaliteit.

Geluid is een belangrijke factor in de waardering van de woonomgeving. Het Actieplan Omgevingslawaai 2019-2023 richt zich vooral op het verminderen van lawaai door wegverkeer op gemeentelijke wegen. Behalve meer stille wegdekken heeft ook het steeds grotere aandeel elektrische auto’s een gunstig effect op het wegverkeers­ lawaai. Zaanstad ligt onder de aan- en uitvliegroutes van Schiphol. Dit brengt de nodige hinder met zich mee. De gemeente staat op het standpunt dat Schiphol in ieder geval tot 2023 niet mag groeien en wil onder andere dat het aantal nachtvluchten wordt afgebouwd naar nul. De gemeente draagt dit standpunt onder andere uit in de Bestuurlijke Regie Schiphol en in zienswijzen op plannen, beleid en regelgeving met betrekking tot Schiphol.

Het Zaanse erfgoed en monumenten (eigenlijk breder: de identiteit van de Zaanstreek) zijn een belangrijk onderdeel van de ruimtelijke kwaliteit van de stad. Ook externe organisaties zoals vereniging Zaans Erfgoed en Stichting Babel zijn om advies gevraagd.

De uitvoering van het Bodemprogramma heeft als doel om, met het huidige gebruik van de grond, een bodem­ kwaliteit te hebben zonder onaanvaardbare (gezondheids) risico’s voor de inwoners van de gemeente. De gemeente gaat verder met de aanpak van de bodemverontreiniging met diffuus lood. Er wordt een start gemaakt met de bodemsanering van het Kan Palen terrein zodat het terrein ontwikkeld kan worden tot woongebied.

Zaanse belangen in regionale samenwerking borgen. Provinciale en landelijke wet- en regelgeving bepalen deels de ontwikkelmogelijkheden van Zaanstad. Afspraken in het samenwerkingsverband van de Metropoolregio Amsterdam hebben eveneens invloed op hoe de toekomst van Zaanstad vorm krijgt. De Zaanse belangen inbrengen bij deze regionale opgaven zoals de verstedelijkingsstrategie MRA, de ruimtelijk economische agenda voor de MR en verschillende lobbytrajecten naar Rijk, provincie en Europa is dan ook cruciaal. Daarnaast organiseren en stemmen we de samenwerking in de keten af met alle betrokkenen instanties, zoals GGD, veiligheidsregio, HHNK, omgevingsdiensten.

In januari 2017 is de uitkoopregeling Hoogspanning van het Rijk ingegaan. In Zaanstad komen hiervoor 52 woningen in aanmerking. Eigenaren die loodrecht onder een hoogspanningsverbinding wonen, kunnen op vrijwillige basis worden uitgekocht door de gemeente. De uitkoopregeling loopt tot december 2021. Om voor de bijbehorende subsidie in aanmerking te komen moet de bestemming van de aangekochte woningen binnen 5 jaar na december 2021 zijn aangepast. Voor het appartementencomplex De Dikkert is een maatwerkonderzoek uitgevoerd naar de mogelijke bestemming van de aangekochte woningen, met als uitkomst dat de bestemming van aangekochte woningen onveranderd blijft.

Onderzoek en instrumentarium voor integrale afweging en monitoring Om de groei van de stad te faciliteren is onderzoek ten behoeve van de integrale afweging wettelijk vereist. De Milieueffectrapportage (MER), de Ladder van duurzame verstedelijking, het Programma Aanpak Stikstof (PAS), de provinciale Klimaat Stress Test (voorgesteld) zijn een verplicht onderdeel van die zorgvuldige afweging. Het monitoren en interpreteren van gegevens vormt de basis.

Met de invoering van de Omgevingswet wordt het thema milieu geïntegreerd in de Omgevingsvisie en omgevingsplannen. Hierdoor komen we tot een integrale afweging in de fysieke leefomgeving. De gemeente krijgt hierbij ook meer ruimte om een bestuurlijke afweging te maken ten aanzien van de omgevingskwaliteit die zij aanvaardbaar vindt. Bijvoorbeeld voor geluid kunnen gemeenten binnen bandbreedtes eigen normen stellen. Ook verandert er het één en ander in de regelgeving voor bedrijven. Dit brengt meer overleg en andere afspraken met bijvoorbeeld de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied met zich mee.

Prestatie 4.1.2 Schoon en gezond leefklimaat Door de milieubelasting terug te dringen verbetert de kwaliteit van de leefomgeving en worden belemmeringen voor woningbouw weggenomen. Door de toename van het aantal woningen (MAAK.Zaanstad) komen wonen en werken dichter bij elkaar en neemt de intensiteit van het verkeer toe. De kans bestaat dat omwonenden meer hinder ervaren. De gemeente spant zich in om de hinder terug te dringen. Daarbij gaat het vooral om geur- en geluidshinder in de woonwijken van bijvoorbeeld grote bedrijven en vrachtverkeer.

Sinds het vervallen van het Programma Aanpak Stikstof op 29 mei 2019, zoekt Zaanstad naar mogelijkheden om de stikstofdepositie in de omliggende Natura 2000 gebieden te verminderen. Dit is noodzakelijk om natuurherstel te bevorderen en om nieuwe stedelijke ontwikkelingen 68

mogelijk te maken. Zaanstad is nauw betrokken bij de gebiedsgerichte aanpak voor Polder Westzaan, die in de zomer van 2020 van start is gegaan onder leiding van de provincie Noord-Holland. Naast de rijksmaatregelen om stikstofdepositie te verlagen is het cruciaal om met de regio samen te werken om de genoemde doelen te bereiken. Zaanstad kiest voor een pro actieve aanpak om stedelijke ontwikkeling doorgang te laten vinden. De proceduretijd voor projecten met een toename in stikstofdepositie is langer geworden door de nieuwe wet- en regelgeving en kent een grotere juridische onzekerheid. Voor de aanpak van de stikstofproblematiek heeft Zaanstad een plan van aanpak Stikstof opgesteld.

In Oud Koog aan de Zaan en Zaandijk wordt een project gestart waarmee bewoners zelf de luchtkwaliteit kunnen meten. Zaans geurbeleid Om de geur in Zaanstad te verminderen worden vergunningen van bedrijven aangescherpt. Dit is een doorlopend proces. Het Zaans geurbeleid is in 2021 geëvalueerd. Indien nodig wordt het geurbeleid naar aanleiding van de evaluatie in 2022 geactualiseerd. Integreren van milieuaspecten in de Omgevingsvisie en omgevingsplannen Milieuaspecten worden integraal onderdeel van de Omgevingsvisie en omgevingsplannen. Het behouden en creëren van nieuwe milieuruimte is een belangrijke succesfactor voor het realiseren van woningbouw. De gemeente werkt verder uit hoe het milieubeleid conform de eisen van de Omgevingswet kunnen worden omgevormd tot een kwaliteitskader gezonde en veilige leefomgeving.

Activiteiten Uitvoering van het bodemprogramma, waaronder de aanpak van diffuus lood Hieronder vallen langdurige saneringen (Scado, gasfabriek Krommenie), monitoring van aanwezige grondwaterverontreinigingen en sanering van resterende spoedlocaties. Het project Zaans Lood (bodemonderzoek en –sanering bij particuliere woningen met tuinen) blijft doorlopen t/m 2023. Inmiddels zijn ruim 5.000 tuinen onderzocht en komen meer dan 250 tuinen voor sanering in aanmerking. Ook loopt het onderzoek door om blootstelling aan lood tegen te gaan door toedienen van fosfaat aan de bodem. Vanwege het uitstellen van de Omgevingswet wordt het nieuwe bodemprogramma in 2022 opgesteld.

Opstarten van een bestemmingsplanwijziging De aanvragen voor aankoop van woningen worden afgerond. Er wordt een visie opgesteld voor de locaties waar woningen zijn aangekocht. Verder wordt een bestemmingsplanherziening opgestart ten einde de woonbestemming van aangekochte woningen op te heffen. Prestatie 4.1.3 Stimuleren en faciliteren van gebiedsontwikeling Zaanstad brengt in de komende jaren een groot aantal locaties tot ontwikkeling door samen met inwoners en investeerders geleidelijk (kleinschalige) ontwikkelingen over een langere periode tot stand te laten komen. Deze aanpak wordt ook wel ‘organische gebiedsontwikkeling’ genoemd. Het rijk en de provincie Noord-Holland staan positief tegenover deze Zaanse werkwijze om gebiedsontwikkelingen op gang te brengen.

Actieplan Omgevingslawaai 2019-2023 Doel van het actieplan Omgevingslawaai is het verminderen van de hoeveelheid geluid in de gemeente. Veel feitelijke acties uit het actieplan Omgevingslawaai, zoals het stimuleren van elektrisch vervoer, fiets, openbaar vervoer en stadsdistributie zijn opgenomen in het Zaans Mobiliteitsplan. In 2022 worden de nieuwe geluidbelastingskaarten gemaakt, die de basis vormen voor het op te stellen Actieplan Omgevingslawaai 2023-2027. In de komende periode wordt een aantal gezoneerde industrieterreinen gedezoneerd. Soms verdwijnen deze geheel, zoals bij Meneba en Pielkenrood, soms wordt een deel gedezoneerd zoals bij Achtersluispolder. Dit maakt het mogelijk om woningen te realiseren.

Het college heeft in 2020 drie aanvragen ingediend voor de Woningbouwimpuls (WBI) van het Rijk via het ministerie van BZK. Voor alle drie de aanvragen zijn inmiddels beschikkingen afgegeven. Met steun van het Rijk worden de komende tien jaren in Zaanstad Noord, de Kogerveldwijk (Midden) en Zaandam Centrum in versneld tempo 7.872 nieuwe woningen gebouwd, waarvan meer dan 50% in de betaalbare prijsklassen. De steun van het Rijk wordt voor een groot deel besteed aan infrastructurele maatregelen, openbare ruimte en het vitaal maken van verouderde bedrijfsgebieden voor woningbouw. De gelden dragen bij aan de bereikbaarheid, de duurzaamheid en de ruimtelijke kwaliteit van de nieuwe woningen, maar ook van de bereikbaarheid van de bestaande woningen.

Actieplan luchtkwaliteit Schone lucht is van groot belang voor de gezondheid. Zaanstad heeft daarom begin 2020 het Schone Lucht Akkoord ondertekend dat als doel heeft de gezondheid in Nederland te verbeteren. Naar aanleiding hiervan is het Zaan Actieplan Luchtkwaliteit opgesteld. Hierin zijn 30 maatregelen opgenomen om de luchtkwaliteit in Zaanstad verder te verbeteren. De maatregelen hebben betrekking op diverse bronnen van luchtverontreiniging zoals mobiliteit, industrie en mobiele voertuigen. Het streven daarbij is dat Zaanstad in 2030 voldoet aan de advieswaarden voor luchtkwaliteit van de WHO (World Health Organisation).

Het college wil bij de gebiedsontwikkelingsprojecten in de haalbaarheidsfase starten met het opstellen van een 69

startnotitie als bestuurlijk instrument. In die startnotitie wordt duidelijk gemaakt wat de beleidsmatige uitgangspunten zijn, wat de procesmatige uitgangspunten zijn waarbij participatie en belangenafweging centraal staan. De startnotie past bij het instrument van besluitvorming van de raad aan de voorkant, waardoor er voor de belanghebbenden (bewoners, organisaties en bedrijven) duidelijkheid komt. Die duidelijkheid spitst zich toe op de specifieke kenmerken van het gebiedsontwikkelingsproject en de omgeving.

Bestemmingsplan voor het noordelijk deel Hembrugterrein In 2021 heeft de raad het Masterplan Hembrugterrein vastgesteld. Met dit besluit is vastgelegd dat de ontwikkeling van het terrein gefaseerd zal plaatsvinden. Voor het noordelijke deel van het terrein zal in het najaar van 2021 het bestemminsplan voor zienswijzen worden vrijgegeven. Naar aanleiding van het debat in de raad over een nadere opsplitsing van het zuidelijke deel van het terrein zal in nauw overleg met de bedrijven in Westpoort, met de ORAM en het Havenbedrijf Amsterdam een indeling in midden en zuid gemaakt worden.

Activiteiten Centrum ’t Kalf/Sporthal de Tref Het gebied in en rond winkelcentrum Drielse Wetering vraagt om een integrale aanpak. In de gebiedsontwikkeling wordt gekeken naar de huidige sporthal, winkelcentrum/ buurthuis en woningbouw. De keuze voor een sporthal of gymzaal en de exacte plek is onderdeel van onderzoek naar de behoeften in de stad op gebied van gymnastiekonderwijs en binnensport. Na de keuze voor het type hal zal een bestuursopdracht worden opgesteld.

Visievorming voor het Hembrugbos Naast het Masterplan is het startdocument Kernkwaliteit en Richtlijnen Hembrugbos gedeeld met de raad. Dit document vormt de basis voor het visiedocument dat in de eerste helft van 2022 aan de raad wordt aangeboden. Eerste woonvergunning op het Hembrugterrein is onherroepelijk In het voorjaar van 2021 is de verleende woonbestemming voor de Enclave op het Hembrugterrein onherroepelijk geworden. De omgevingsvergunning voor de daadwerkelijke transformatie van de monumentale panden moet nog worden aangevraagd. De verwachting is dat deze in de eerste helft van 2022 kunnen worden verleend.

Sanering terrein Kan Palen De sanering wordt uitgevoerd ter voorbereiding van de bouw van het project Hofwijk Noord. Uitvoering van de sanering vindt plaats in 2022, beoogde start bouw is in 2022.

De haalbaarheid van de transformatie van de Achtersluispolder wordt in beeld gebracht In het derde kwartaal van 2021 heeft het college het principebesluit genomen voor de haalbaarheidsfase. Deze fase die naar verwachting afgerond is in 2023 brengt middels een Milieueffectrapportage (MER) in beeld wat de milieutechnische effecten zijn van de transformatie. Het haalbaarheidsonderzoek vraagt om een nadere duiding en onderzoekt de mogelijkheden (per (type) bedrijf) om te mengen en in te passen in de toekomstplannen en onderzoekt, waar mengen niet mogelijk blijkt, met welke randvoorwaarden verplaatsing mogelijk is. Naast deze onderzoeken wordt in de haalbaarheidsfase het programma voor het gebied bepaald. Dit vindt plaats door zowel op maatschappelijk als op economisch vlak een analyse te doen naar welk programma de grootste impact heeft voor stad (en regio).

Uitwerking vernieuwing stationsgebied Kogerveld De visie voor het stationsgebied wordt naar verwachting in het najaar 2021 vastgesteld. Daarna wordt gewerkt aan de uitwerking, met name de realisatie van een vervoershub en de herinrichting van het stationsplein. Er worden werkfuncties toegevoegd en het stationsgebied moet meer ruimte bieden voor ontmoeting. Bestemmingsplannen Vier bestemmingsplannen worden naar verwachting onherroepelijk in 2022. Jonker-Juffer, Hofwijk Noord, Paltrokstraat en Slachthuisstraat. Dat maakt de weg vrij voor uitvoering van de bouwplannen. Strategische positie van Zaanstad Noordkanaalgebied Binnen het Noordzeekanaalgebied lopen op het moment verschillende trajecten, waaronder de ontwikkeling van de MRA-verstedelijkingsstrategie waarin ruimtelijke perspectieven worden uitgewerkt. Daarnaast is het Noordzeekanaalgebied in de Nationale Omgevingsvisie aangewezen als NOVI-gebied. De ambitie van de NOVI-NZKG is te komen tot een breed gedragen ruimtelijke gebiedsuitwerking, waar de opgaven in het gebied integraal zijn afgewogen en kansen optimaal worden benut. Hierbij wordt voortgebouwd op de MRA-Verstedelijkingsstrategie. Voor de strategische positie Zaanstad is die verstedelijkingsstrategie essentieel vanwege de transformatie van het Hembrugterrein en de Achtersluispolder. Op basis van de gemaakte keuzes wordt gewerkt aan een gezamenlijke uitvoering.

Aanvraag Woningbouwimpuls derde tranche Voor het kunnen uitvoeren van de projecten in de WIB gebieden, zowel woningbouw projecten als projecten in de infra openbare ruimte en groen, heeft het college aan de raad een investeringsbesluit gevraagd uit de transformatiefonds van €25,3 miljoen. De derde aanvraag voor het woningbouwimpuls start in augustus en het college is van plan daarvoor de versnelling van de woningbouwprojecten in Zaandam Oost in te dienen.

70

Start uitvoering van de woonvisie fijn wonen in Poelenburg Peldersveld In de tweede helft van 2021 is de woonvisie fijn wonen in Poelenburg Peldersveld vastgesteld. In 2022 start de uitvoering hiervan.

van een ontwikkelstrategie. Tevens wordt als onderdeel van dit onderzoek gekeken naar de optie of De Groote Weiver op het PWN terrein kan blijven ondanks dat het huurcontract op 31 december 2023 eindigt. Het overleg met de betrokken partijen over de koers en richting loopt nog. Zodra dit onderzoek is afgerond en de definitieve koers is uitgekristalliseerd, wordt dit voorstel voorgelegd aan het bestuur.

Centrum Oost Voor Centrum Oost wordt het stedenbouwkundig plan met beeldkwaliteitsplan en een grondexploitatie opgesteld, zodat een vervolg gegeven kan worden aan onder andere de ontwikkeling van de Burcht.

Prestatie 4.1.4 Strategieontwikkeling Maak.Zaanstad Zaanstad brengt via MAAK.Zaanstad in de komende jaren een aantal locaties en gebieden tot ontwikkeling om de ambitieuze woningbouw- en verstedelijkingsdoelen te realiseren. Een gebiedsstrategie komt tot stand in samenspraak met alle stakeholders, zoals bewoners, maatschappelijke partijen, ketenpartners, ondernemers en investeerders. Daarmee sluiten we aan op de brede en integrale uitgangspunten van de Omgevingswet. Op basis van een grondige en brede analyse van het gebied met stakeholders en bewoners worden gebiedsgerichte perspectieven samengesteld.

Bestemmingsplannen Een aantal bestemmingsplannen worden naar verwachting onherroepelijk in 2022, waardoor plannen als Figaro, Badhuisweg, Dukra, Peperstraat, Overtuinen tot uitvoering kunnen worden gebracht. Stationsgebied Centrum Voor het stationsgebied Centrum komt een actualisatie van de visie uit 2005. In dit kader wordt duidelijk hoe onder andere de provinciale weg kan veranderen naar een stadsstraat en zodoende meer voorkanten kan krijgen.

In de Strategienota’s wordt aangegeven hoe uitvoering wordt gegeven aan de plannen uit het Perspectief. Met welke samenwerkingspartners en welke instrumenten. Er is veel samenhang met andere beleidsnota’s zoals het Koersnota Zaans Mobiliteitsplan en de Uitvoeringsagenda Wonen. De zes strategische thema’s uit de Omgevingsvisie komen uitgebreid aan de orde.

Europese aanbesteding Figaro De Europese aanbesteding en gunning van de ontwikkellocatie Figaro worden afgerond. Hierna kan het ontwerpproces van start gaan.

Activiteiten MAAK.Zaanstad Noord Inmiddels is de Strategiefase gestart en wordt de benodigde inrichting van de projectorganisatie nader uitgewerkt. Per project wordt een businesscase opgesteld waarin de inspanningen en investeringen van de overheid en marktpartijen worden vastgelegd. In een financieel dashboard worden de inkomsten en uitgaven voor heel Zaanstad Noord in beeld gebracht en bewaakt. Het Perspectief MAAK.Noord 2040 wordt uitgewerkt in een Strategienota om vervolgens tot een uitvoeringsplan tot realisatie te komen.

Kleinschalige woningbouwprojecten In het centrum gebied faciliteert de gemeente kleinschalige woningbouwprojecten. Durghorst In het najaar zal onder voorwaarde van positieve bestuurlijke besluitvorming over krediet en de eigendomssituatie een nieuw bestemmingsplan worden opgesteld en in procedure worden gebracht. Zaankwartier/Meneba Het bestemmingsplan wordt in procedure gebracht en vastgesteld.

Mobiliteitsplan Noord Half maart 2021 vonden drie goed bezochte deelsessies plaats met bewoners en ondernemers over het concept Mobiliteitsplan Noord. Dit concept betreft een uitwerking van het Zaans Mobiliteitsplan en kijkt naar de komende periode van 10 jaar. Er kwam veel respons en er zijn veel zorgen bij de bewoners en ondernemers. Op dit moment vindt er een verdiepend onderzoek plaats naar verbeteringen die beter aansluiten bij de wensen en ideeën vanuit de stad. Er wordt gewerkt aan nieuwe studies en verkeersmodellen en gesprekken daarover worden gevoerd met de Agathebuurt, Willis, DOKA en andere betrokkenen. De plannen worden hierop aangepast en na de zomer opnieuw aan de bewoners en ondernemers gepresenteerd, voordat het Mobiliteitsplan Noord bestuurlijk wordt aangeboden ter besluitvorming.

Mercurius Het opstellen van een visie voor het Mercurius gebied vergt meer tijd omdat er naar aanleiding van het participatietraject een verkeersonderzoek is uitgezet. Dit onderzoek geeft richting over het aantal woningen dat gerealiseerd kan worden in relatie tot de huidige verkeerssituatie en ontsluiting. Kerkstraat Voor de Kerkstraat wordt een modellenonderzoek uitgevoerd en een anterieure overeenkomst opgesteld. PWN-terrein De scenariostudie is op hoofdlijnen nagenoeg afgerond, zodat op korte termijn kan worden gekomen tot een keuze 71

MAAK.Centrum Binnen MAAK.Centrum is voor deelgebied Centrum Oost aan de hand van de APS methode de afgelopen jaren gewerkt aan een Analyse, Perspectief en Strategie. Met deze aanpak is gekozen voor een initiërende rol. De Strategie moet nog worden vastgesteld. Tegelijkertijd heeft het haalbaarheidsonderzoek voor de herontwikkeling van de Peperstraat plaatsgevonden. Besluitvorming omtrent deze ontwikkeling bepaalt de uitgangspunten voor de planontwikkeling. In de andere gebieden heeft de gemeente veelal een faciliterende rol. MAAK.Centrum zet in op kwaliteit en verdichting.

Omgevingsplan, ruimtelijke plannen en de transformatie van het landschap. Zo biedt de cultuurhistorische verkenning van Linten, dijken en paden handvatten en aanbevelingen bij de ruimtelijke ontwikkelingen, het wijzigen van bestemmingsplannen en het opstellen van het omgevingsplan. Monumenten met een sleutelpositie in de wijk actief inzetten als aanjager voor gebiedsontwikkeling Binnen de stad wordt gezocht naar monumenten die een sleutelpositie hebben in een wijk of een gebied. Waar mogelijk wordt deze ingezet, eventueel in samenwerking met de provincie, als aanjager voor de herontwikkeling van de wijk. Meneba is hiervan een goed voorbeeld.

Prestatie 4.1.5 Behouden en versterken van de cultureel-historische en landschappelijke waarden als drager en aanjager van ontwikkeling De gemeente vindt het belangrijk om het cultuurhistorisch erfgoed te koesteren. Met het bewaken van dit erfgoed wil Zaanstad de kwaliteit van de woon- en leefomgeving en de Zaanse identiteit versterken, nu en in de toekomst. Het ophalen en vastleggen van de verhalen van de Zaankanters zijn hierin waardevol.

Het uitvoeren van de Kerkenvisie De enorme leegloop van kerken is een bedreiging voor behoud van religieus erfgoed. Herbestemming van kerken is daarom een belangrijk thema. Zaanstad is een pilotgemeente voor de landelijke kerkenvisie en na het vaststellen van de kerkenvisie is het belangrijk om dit beleid uit te werken en actief uit te voeren.

De afgelopen jaren is het erfgoedbeleid veranderd van objectgericht naar omgevingsgericht. Cultuurhistorie wordt vroeg in het planproces meegewogen bij de herontwikkeling van buurten, wijken en gebieden. Het vormt een essentieel onderdeel van de Omgevingsvisie en het omgevingsplan. Het integrale karakter van de Omgevingsvisie biedt kansen om vanuit het cultureel erfgoed opgaven uit andere sectoren met elkaar te verbinden. Erfgoed kan een brede, drijvende kracht zijn. Het verhaal van het verleden en de fysieke overblijfselen hiervan, vormen de identiteit van een gebied. Daarbij draagt de historische gelaagdheid bij aan de aantrekkelijkheid van het landschap. En een aantrekkelijke gemeente waar het goed verblijven is, trekt mensen en bedrijven aan.

De basis op orde van het Zaanse Erfgoed Hieronder vallen wettelijke taken, zoals de vergunningverlening, de restauratiebegeleiding, herbestemmen van monumenten, verduurzamen van monumenten, subsidieverlening en het aanwijzen van nieuwe monumenten. Het goed informeren van eigenaren bijvoorbeeld over het verduurzamen van hun monument heeft hierbij speciale aandacht. Archeologisch onderzoek Het aanjagen en stimuleren van archeologisch onderzoek, het uitvoeren van de wettelijke taak archeologie en het maken van publicaties.

Doelstelling 4.2 Aantrekkelijke en passende woningvoorraad

Erfgoed heeft een belangrijke economische waarde. Dit is terug te zien in de vastgoedwaarde van monumentale panden en de waardestijging van panden en wijken rondom cultuurhistorisch waardevolle objecten. Het behoud van erfgoed is voor de waardeontwikkeling op meer terreinen en gebieden van belang. Behoud van monumenten levert ook werkgelegenheid op doordat vakmensen worden opgeleid en ingehuurd voor renovatie en onderhoud van monumenten.

De lokale en regionale woningmarkt is gespannen. De vraag naar woonruimte groeit en de beschikbaarheid van woningen voor lage en middeninkomens is onvoldoende. Dat zien we aan de wachtlijsten. Zaanstad streeft naar een goede match tussen vraag en aanbod op de woningmarkt. Zaanstad wil een versnelling van de woningbouwproductie en meer gedifferentieerde woonmilieus mogelijk maken. Zo wordt Zaanstad een veelzijdige en aantrekkelijke stad in de regio. We bouwen niet alleen betaalbare nieuwe woningen, maar verbeteren op een duurzame manier ook de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad.

Ook zullen duurzaamheidsambities nieuwe eisen stellen aan erfgoed. Technieken worden beter waardoor veel monumenten duurzamer gemaakt kunnen worden. Activiteiten Het maken van cultuurhistorische verkenningen naar wijken, buurten en gebieden De gemeente doet onderzoek naar wijken, buurten en gebieden/structuren ten behoeve van de Omgevingsvisie, gebiedsvisies, MAAK.Zaanstad, bestemmingsplannen/het

In navolging van het Nationaal en Zaans Klimaatakkoord zetten we in op energiebesparing en duurzame energieopwekking (zie programma 2). Vanwege de lage energetische kwaliteit van de woningvoorraad is dit een grote uitdaging. We kijken ook naar energiebesparing bij de brede aanpak 72

van funderingsherstel. Duurzaam betekent ook dat ouderen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. De toenemende vergrijzing maakt levensloopbestendig wonen urgent.

jaren te laten groeien door de nieuwbouw van sociale huurwoningen. Uitvoering geven aan de Uitvoeringsagenda Wonen 20192024 Uitvoering regeling kamerverhuur en woningsplitsing en toeristische verhuur. Onderzoek naar de toepassing van en indien gewenst implementatie van nieuwe instrumenten voor de regulering woningmarkt. Voor de wet opkoopbescherming zijn bijvoorbeeld verkennende gesprekken gestart. Uitvoering en evaluatie pilot doorstroming senioren. Verdere uitwerking beleid woonwagens.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 4.2.1 Stimuleren nieuwbouw met meer diversiteit en voldoende passende huisvesting voor specifieke doelgroepen Zaanstad zorgt bij nieuwbouw voor de juiste randvoorwaarden en inzet op gedifferentieerde woonmilieus. Die maken Zaanstad tot een aantrekkelijke stad met een sterke positie in de regio. Het streven is om tot 2040 tussen de 15.000 - 20.000 woningen toe te voegen en de bouwproductie te verhogen naar gemiddeld 1.000 woningen per jaar. Hiermee wordt invulling gegeven aan de woningbehoefte in Zaanstad. In alle woningsegmenten moeten nieuwe woningen worden gebouwd. Ook het aantal sociale en middeldure huurwoningen moet toenemen: voor iedereen is er plek nodig. Daarbij blijft het uitgangspunt dat we niet gaan bouwen in het groen.

Stimuleren woningproductie en passend woonprogramma Afspraken met woningcorporaties en ontwikkelaars moeten ervoor zorgen dat het woningaanbod optimaal aansluit bij de vraag. Het stimuleren van de doorstroming en de betaalbaarheid van het wonen zal ook in 2022 één van de belangrijkste thema’s zijn. Regionale samenwerking De provincie en de gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland zijn in 2021 de regionale woonagenda ZaanstreekWaterland overeengekomen. De afspraken die hiervan onderdeel zijn komen in 2022 in het eerste jaar van uitvoering. De MRA samenwerking wordt voortgezet maar met een nieuw kabinet zal de rijk-regio samenwerking (woondeal) waarschijnlijk worden herijkt.

In 2022 wordt ingezet op het verder ‘verharden’ en ‘vergunnen’ van de bouwplannen. Na jaren van voorbereiding planvorming zal de start bouw in 2022 volgens de actuele prognose boven de doelstelling van 1.000 woningen per jaar komen te liggen. Middelen uit de rijksregelingen woningbouwimpuls en het volkshuis­ vestingsfonds zullen bijdragen aan de verdere versnelling van de uitvoering. Ook de bouwproductie van sociale huurwoningen zal met de start bouw van een aantal grote projecten zoals Bannehoven, Zaanse Helden, Zaankwartier, Houthavenkade, Oostzijderpark een impuls krijgen.

Woonruimteverdeling De uitvoering van de nieuwe systematiek woonruimteverdeling gaat naar verwachting medio 2022 van start. Het gaat om de implementatie van woonruimteverdeling via situatie- en startpunten in plaats van inschrijfduur en het aanpassen van het digitaal loket, de informatievoorziening voor woningzoekenden. Prestatie 4.2.2 Versterken van de kwaliteit en verduurzamen van de bestaande woningvoorraad Voor een aantrekkelijke en passende woningvoorraad zetten we in op een brede en herkenbare aanpak van particuliere woningverbetering. Bij het verduurzamen van woningen kijken we meteen naar de mogelijkheden voor funderingsherstel en woningaanpassingen die helpen om langer zelfstandig thuis te wonen (zie ook programma 1).

De uitvoering van het woonbeleid krijgt in 2022 zijn vervolg. Door de druk op de woningmarkt zal er blijvende aandacht zijn voor maatregelen die een bijdrage kunnen leveren aan een meer ontspannen woningmarkt. Daarvoor is de gemeente vaak wel afhankelijk van rijksregelgeving die dit mogelijk moet maken. Maar daar waar mogelijk en passend bij de opgave in de stad zullen instrumenten worden ontwikkeld. Samen met de woningcorporaties en de huurders wordt uitvoering gegeven aan de Zaanse samenwerkingsafspraken 2020-2024. Ook in 2022 staat daarbij hoog op de agenda hoe we de bouw van sociale huurwoningen, door deze te prioriteren, kunnen versnellen.