Begroting 2022-2025

Uitbreiden fiets- en wandelroutes De afwisseling van de streek willen we laten zien, door verschillende fiets– en wandelroutes toe te voegen. De bewegwijzering en basisfaciliteiten zoals een schone, toegankelijke openbare ruimte zijn op orde en houden we actief bij.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Actualiseren marketing en promotie De nieuwe toeristische visie geeft aanleiding om de marketing en promotie tegen het licht te houden met Stichting Marketing Zaanstreek en Laag Holland zetten we acties op met de al beschikbare campagnemiddelen. Daarbij willen we graag weten wie onze doelgroepen zijn en hoe we deze kunnen verleiden om de streek te bezoeken.

Prestatie 2.2.1 Een meer divers en verspreid toeristisch aanbod in Zaanstad Zaanstad heeft een authentiek en interessant verhaal te vertellen aan zowel onze inwoners als bezoekers. Het grote aantal unieke locaties en gebouwen getuigt van de bijzondere geschiedenis van de streek. De belangrijkste trekpleisters hierbij zijn de Zaanse Schans, het centrum van Zaandam, het Hembrugterrein en de zaanbocht in Wormerveer. Het zijn gebieden in de stad waar aanbod, bereikbaarheid en promotie samenvallen. Het aanbod van toeristische trekpleisters in Zaanstad moet groter worden en meer verspreid door de stad. Toerisme staat niet op zich. Het is een samenwerking van verschillende sectoren en partijen. Deze samenwerking is belangrijk om te herstellen van de coronapandemie. De toeristische sector is hierdoor zwaar getroffen. De komende jaren staan dan ook in het teken van werken aan herstel.

Doelstelling 2.3 Zaanstad klimaatneutraal in 2030-2040 en circulair in 2050 De verandering van het klimaat, de instabiliteit in de wereldhandel en de eindigheid van fossiele energiebronnen en grondstoffen maken in de komende decennia een volledige transitie naar een circulaire samenleving met hernieuwbare energiebronnen noodzakelijk. Het bewustzijn hierover groeit, evenals de economische waarde hiervan. In de samenleving zijn steeds meer initiatieven in het licht van deze transities zichtbaar. Via het Klimaatakkoord heeft het Rijk dwingende maatregelen en taakstellingen aangekondigd. Er is veel inzet uit de samenleving nodig om de benodigde stappen echt te zetten. Dat vraagt van de gemeente een regie- en voorbeeldfunctie.

De toeristische visie 2021-2025 zet hierbij in op: • spreiding van het toerisme over de stad; • het ontdekken van plekken in de stad; • het betrekken van het buitengebied als nieuw te ontdekken gebied; • het zorgen voor afwisselende wandel- en fietsroutes; • het spreiden van activiteiten over het jaar; • het verbinden van ondernemers en activiteiten.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

De verwachting is dat het nog een paar jaar duurt, voordat het aantal toeristen weer volledig op peil is. Dit geeft de mogelijkheid om hierop bij te sturen. Dit doen we samen met beleidsvelden zoals Cultuur, Erfgoed en de

41

Prestatie 2.3.1 Transitie naar een CO2-neutrale samenleving De missie van Zaanstad is om de gehele gemeente uiterlijk in 2040 klimaatneutraal te maken. Klimaatneutraal betekent dan: alle activiteiten tezamen genomen hebben geen impact op het klimaat. Daarbij ligt focus op het reduceren van de CO2-uitstoot door energiegebruik. Zaanstad gaat uit van de kracht van de samenleving. De gemeente voert regie door mensen bij elkaar te brengen, kennis te leveren en mee te denken over externe financiering van acties die door andere partijen worden uitgevoerd.

gebruik maken van elektriciteit, neemt elektrische mobiliteit toe, en bouwen we meer huizen. De huidige infrastructuur staat hiermee voor een grote uitdaging. Nu al zijn er knelpunten en het risico bestaat dat de ontwikkeling en verduurzaming van de stad stagneert. Samen met de netwerkbeheerder, de bedrijven en andere partners en samenwerkingsverbanden (NZKG, MRA Smart Energy Systems) brengen we deze risico’s in beeld en werken we aan korte- en lange termijn oplossingen. Duurzame Gemeente De gemeente heeft een voorbeeldfunctie als het gaat om duurzaamheid bij inwoners te promoten. Onder ‘het goede voorbeeld geven’ valt ook het zorgen dat gemeentelijke organisatie hiermee rekening houdt bij het maken van plannen. Denk daar bij aan investeringen die gedaan worden en de besluitvorming hierover. Hier zetten we ook in op een verdere verduurzaming van de gemeente en het in de gaten houden van de resultaten, en certificering van de gemeente in de CO2-prestatieladder.

Na de realisatie van de in 2021 vastgestelde beleidskaders Regionale Energiestrategie 1.0 en Transitievisie Warmte, ligt in 2022 de nadruk op de energietransitie (de overgang naar duurzame energiebronnen). Zaanstad moet van het aardgas af. Hiervoor gaan we voor elke wijk een plan maken. We gaan het opwekken van wind- en zonneenergie faciliteren en lokaal eigenaarschap vormgeven. Ook de elektriciteitsinfrastructuur heeft onze aandacht. In het vervolgproces van het Klimaatakkoord pakken we initiatieven van en met de stad en de Zaanse industrie op. We kijken hoe we die verder kunnen ontwikkelen of hoe we ondersteuning kunnen bieden. Ook kijken we hoe we in Zaanstad het energie verbruik kunnen verminderen. Daarover gaan we in gesprek met onze inwoners. Het minder gebruiken van energie geldt ook voor onze eigen organisatie. Dat doen we bijvoorbeeld door te zorgen voor duurzame schoolgebouwen.

Energiearmoede Voor veel inwoners van de stad is de energierekening een (te) grote uitgave en zijn investeringen in verduurzaming van de woning niet mogelijk. Een integrale aanpak van energiearmoede vanuit de opgave kansengelijkheid en duurzaamheid wordt ontwikkeld, waarbij geen nieuw beleid of nieuwe instrumenten ingezet worden maar bestaande activiteiten meer gericht worden op de mogelijkheid om aan de twee opgaven gelijktijdig een bijdrage te leveren.

Activiteiten Strategie grootschalige bronnen Om aan de behoefte voor warmte uit duurzame bronnen te voldoen, onderzoeken we mogelijke bronnen zoals geothermie, aquathermie, en voor kleinschaliger verbruik riothermie. Waar mogelijk doen we proefprojecten en kijken we, hoe we dat op grote schaal zouden kunnen invoeren. Voor het opwekken van duurzame elektriciteit, gaan we met de in de door de RES1.0 aangewezen zoekgebieden voor wind- en zonne-energie aan de slag. Dat doen we samen met onder andere inwoners, bedrijven en instellingen.

Prestatie 2.3.2 Transitie naar een circulaire economie Als snelgroeiende stad wil Zaanstad in 2050 volledig circulair zijn. Daarvoor is een grote omslag nodig. In de huidige economie, worden grondstoffen geconsumeerd, tot producten verwerkt en weggegooid. Dit is niet langer houdbaar en wenselijk. Tegelijkertijd biedt de overgang naar een circulaire economie kansen voor Zaanstad, op het gebied van innovatie, werkgelegenheid, gezondheid en reductie van CO2-uitstoot. Met de ontwikkeling naar een circulaire stad, een stad waarin we grondstoffen opnieuw gebruiken, gaan verduurzaming, een lokale economie en toekomstbestendige bedrijvigheid hand in hand. Zaanstad neemt in Nederland het voortouw in het sluiten van textielketens. Bovendien is het circulair inkopen door de overheid belangrijk voor de circulaire economie. We gaan in 2022 steeds meer inkoop circulair doen. We ondersteunen verschillende proeven met bouwen. Dat doen we samen met corporaties en marktpartijen. In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) delen wij deze kennis en ervaringen. Zo kunnen wij invulling geven aan diverse regionale afspraken, zoals de Green Deal Zorg. De Green Deal Zorg is erop gericht, om 49 procent minder CO2 uit te stoten in 2030. Andere doelen zijn geen medicijnresten in het afvalwater en zorgen voor een gezonde leefomgeving en een schoon

Woningen aardgasvrij Om te zorgen dat de eigenaren van de bestaande woningen minder energie gaan gebruiken en over kunnen stappen naar duurzame energie gaan we door met het stimuleren van isolatie en energiebesparende maatregelen. We brengen ook per wijk in beeld, welke technologische oplossingen en warmtebronnen we kunnen inzetten. We ontwikkelen in 2022 voor in ieder geval twee wijken hiervoor een plan voor de omzetting van de Transitievisie Warmte. Elektriciteitsinfrastructuur verbeteren De vraag naar en het aanbod van elektriciteit verandert de komende jaren. Zo gaan onder andere meer bedrijven 42

milieu. De Green Deal Circulaire Denim heeft als doel om samen te gaan werken met de koplopers in de markt. om in de gehele waardeketen de kringloop te sluiten en daarmee de benodigde verduurzaming van de denim keten te realiseren. Ook zijn Green Deals in voorbereiding in de Metropoolregio Amsterdam over houtbouw en duurzaam textiel. Daarnaast zijn daar afspraken gemaakt over hergebruik van plastics.

arbeidsmarkt kunnen benutten. Het aanleren van ondernemersvaardigheden is daarbij van belang. Ook het goed beheersen van de Nederlandse taal, in lezen en schrijven, is belangrijk om mee te kunnen doen op de arbeidsmarkt. Met de ontwikkeling van mensen wordt bijgedragen aan een betere werking van de arbeidsmarkt. Het Centraal Plan Bureau (CPB) geeft in haar juniraming van 2021 een bijzonder positief beeld over de economische ontwikkeling. Wel houden zij rekening met een lichte toename van de werkloosheid. Hierbij zijn mensen met een flexibele baan en laag opleidingsniveau kwetsbaar. Cijfers van oktober 2020 laten zien dat de effecten van de coronacrisis op de werkgelegenheid in Zaanstad voorlopig nog niet groot zijn. Mogelijk was dit nog te vroeg in de tijd om effecten zichtbaar te maken. Door steunmaatregelen zijn voorlopig veel banen behouden. De industrie en dan vooral de voedingsmiddelenindustrie, is een dominante sector. Deze heeft minder te lijden gehad onder de coronacrisis, dan sectoren die meer gericht zijn op bezoekers. Naar verwachting hebben sectoren als cultuur, recreatie en horeca meer last hiervan. Deze sectoren hebben een minder groot aandeel in de Zaanse economie. Dit in tegenstelling tot Amsterdam. Omdat veel Zaankanters in Amsterdam werken zien zij ook hun baan onder druk komen te staan.

De verwachting is wel dat de Amsterdamse economie veel veerkracht heeft en snel kan herstellen.

Activiteiten Actualisatie uitvoeringslijnen circulaire economie We werken de uitvoeringslijnen van het programma Circulaire Economie bij. Circulariteit in bouw/gebiedsontwikkeling Circulair bouwen wordt belangrijker. We zorgen dat dit in gemeentelijke projecten aan de orde komt. In 2022 doen we 1 of 2 proeven in elk MAAK-gebied. Ook geven we de houtbouwambitie verder vorm. Daarnaast speelt kennisontwikkeling en kennisdeling circulair bouwen in communicatie en de eigen organisatie een belangrijke rol.

Doelstelling 2.4 Duurzame inzetbaarheid van het Zaanse arbeidspotentieel De arbeidsmarkt is volop in beweging. Het is van belang dat de Zaanse beroepsbevolking daarvan beter kan profiteren. Zaanstad zet zich in om mensen toe te leiden naar het werk van morgen. In samenwerking met het onderwijs en het bedrijfsleven zorgen we voor omscholingsmogelijkheden om de vaardigheden te leren, die, nu en straks, op de arbeidsmarkt worden gevraagd. Zaanstad participeert in House of Skills, waarbij de mismatch tussen vraag en aanbod wordt aangepakt.

Werken aan de Participatieopgave gaat over de ondersteuning aan die inwoners die zonder hulp, geen plek vinden op de arbeidsmarkt. De inzet is om hen te helpen, zodat zij ook op de middellange termijn werk kunnen vinden en behouden. Daarom gaan we door met de inzet op scholing en de samenwerking met werkgevers. Daarnaast verwachten we ook in 2022 een verdere stijging van het aantal inwoners die met een beschut werk-indicatie aan het werk gaat.

Het doel is om de doorstroom van lager- en middelbaar opgeleiden van krimp- naar groeisectoren te stimuleren. Duurzame inzetbaarheid (employability) is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. De gemeente heeft er veel baat bij dat samenspel te bevorderen.

Activiteiten Voortzetting aanpak nieuwe instroom Het doel van de aanpak nieuwe instroom is om mensen die werkloos zijn geworden als gevolg van de corona crisis weer zo snel mogelijk aan het werk te helpen. De aanpak omvat een aantal interventies de instroom in de Participatiewet te beperken (zoals de aanpak max WW) en om mensen intensief te kunnen begeleiden en instrumenten in te zetten. Doordat een deel van deze mensen een grotere afstand heeft tot de arbeidsmarkt dan verwacht is het nodig een deel van deze inwoners ook in 2022 te kunnen ondersteunen. De ambitie is om eind 2022 het bestand weer op het niveau van voor corona te brengen.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 2.4.1 Zowel werkenden als werkzoekenden hebben meer kansen zich duurzaam te ontwikkelen Juist mensen in een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben ondersteuning van de gemeente nodig. Daarom richt Zaanstad zich op die mensen die genoodzaakt zijn met een uitkering in hun levensonderhoud te voorzien. We bieden hen een blijvend ontwikkelaanbod om persoonlijke vaardigheden te leren, waarmee ze kansen op de

Uitvoering regionaal mobiliteitsteam Het Regionaal Werkbedrijf (RWB) voert het koersplan arbeidsmobiliteit uit. Het richt zich op de oprichting van een regionaal mobiliteitsteam (RMT). Dit team helpt mensen die door de coronacrisis hun baan (dreigen te) 43

verliezen bij het vinden van werk. Of ze moeten zich laten (om)scholen. Dit is onderdeel van het steun- en herstelpakket van het Rijk. De oprichting vindt plaats in 2021 en de uitvoering loopt voor een groot deel door in 2022.

aan het organiseren van passend taalaanbod en het stimuleren van taal op de werkvloer. Dat doen we samen met de partners in het Regionaal Taalakkoord. Prestatie 2.4.2 Betere aansluiting van het onderwijs op de (huidige en toekomstige) vraag van de regionale arbeidsmarkt Voldoende gekwalificeerd personeel is een voorwaarde voor economische groei. De banen van de toekomst zijn banen waarin mensen samenwerken met nieuwe technologie. Dat vergt actuele kennis van ICT en technologie en competenties als ondernemerschap, klantgerichtheid, empathisch vermogen, creativiteit en flexibiliteit. Als gevolg van de technologische vooruitgang blijven de banen veranderen. Mensen moeten zich blijven ontwikkelen. Het onderwijs speelt hierin een cruciale rol, door leerlingen díe competenties aan te leren die aansluiten op de toekomstige vraag op de arbeidsmarkt. Het belang van ‘leven lang ontwikkelen’ blijft belangrijk, dat blijkt ook uit de coronacrisis. Samen met bedrijven en opleiders moeten we blijven zorgen dat werknemers dat kunnen blijven doen.

Uitvoering Banenplan ZaanIJ In het banenplan ZaanIJ is het doel om inwoners uit kwetsbare wijken te helpen aan werk, dichtbij de plaats waar ze wonen. Dat doen we door samen te werken met werkgevers en te zorgen voor een punt in de wijk waar inwoners met hun vragen terecht kunnen. De uitvoering van het banenplan is in 2022 en 2023. Voortzetten aanpak werk of meedoen De aanpak werk of meedoen bestaat vanaf 2018. De aanpak is erop gericht om met alle bijstandsgerechtigde inwoners in gesprek te gaan over de rechtmatigheid en doelmatigheid van de uitkering. Deze gesprekken leiden onder meer tot inzicht en afspraken over welke stap iemand kan zetten, richting werk of meedoen. Werkom begeleidt ze als het gaat om re-integratie. De wijkteams helpen ze bij het zoeken naar een manier om mee te doen.

Het is steeds belangrijker om publiek-privaat samen te werken op het thema ‘leven lang ontwikkelen’. Bij Techlands hebben we gezien dat samenwerking, goede resultaten oplevert. Werkgevers, werkenden, studenten en scholieren, maar ook werkzoekenden plukken nu al de vruchten hiervan. We besteden daarom in 2022 veel aandacht aan onze relaties met het bedrijfsleven, onderwijs/opleiders en anderen. Dat doen we om grote groepen mensen op de arbeidsmarkt als dat nodig is, goed te kunnen begeleiden.

Vervolg ontwikkeling Werkom In het eerste kwartaal van 2022 besluit de gemeenteraad over de doorontwikkeling en de wijze van financiering van Werkom. Werkom gaat hiermee in 2022 aan de slag. De financiële consequenties hiervan zullen in de voorjaarsnota 2022 worden verwerkt. Veranderopgave Inburgering De wet Inburgering gaat op 1 januari 2022 in. De Zaanse visie is om nieuwkomers meteen en volwaardig mee te laten doen. Nieuwe taken komen op de gemeente af. We zorgen voor een duidelijk aanspreekpunt en er komt een procesregisseur, die een integraal plan opstelt met de statushouder. Mensen die dat nodig hebben moeten goede begeleiding krijgen bij het starten van de inburgering en het zoeken naar werk. Om dat goed te begeleiden houden we ook onze huidige dienstverlening in het sociaal domein tegen het licht. Nieuwkomers in Zaanstad krijgen altijd een uitgebreid eerste gesprek. Daarna maken we een plan van aanpak. Daarin staan stappen beschreven over wat ze nog kunnen en moeten leren. Ook helpen we ze in ieder geval zes maanden met hune financiële administratie. Dat doen we om financiële problemen voor hen te voorkomen. In 2022 start de aanpak.

Activiteiten Doorgaan met project Techlands We gaan door met het project Techlands om leerlingen, werkenden en werkzoekenden op te leiden voor technische beroepen bij onze bedrijven en instellingen. Daarbij zijn belangrijk: • de nieuwbouw van de fysieke campus; • een stevige positionering van de Techlandssamenwerking; • het vergroten van instroom in technische opleidingen; • het versterken en uitbreiden van het opleidingsaanbod. Formuleren Zaanse arbeidsmarktvisie We formuleren een visie op de lokale en regionale arbeidsmarkt. Hiermee brengen we in beeld, waar de grootste uitdagingen liggen. Ook beschrijven we wat de rol en positie van de gemeente Zaanstad hierin is. Daarnaast komt aan de orde, hoe we regionaal (MRA, Zaanstreek Waterland) onze invloed kunnen gebruiken voor het bereiken, van de samen met onze partners in de stad en regio geformuleerde arbeidsmarktopgaven voor de komende jaren.

Het belang van basisvaardigheden (voorheen aanpak laaggeletterdheid) De regionale aanpak basisvaardigheden is klaar. Deze kwam onder leiding van de gemeente Zaanstad tot stand. Daarmee verbreden we de aanpak laaggeletterdheid. De gemeente ontvangt tot 2024 extra geld van het Rijk. Dat gebruiken we voor de thema’s Taal en Werk, Taal en Gezin en Taal bij de NT1-doelgroep. De aanpak hangt nauw samen met de inzet die we al deden. Daarbij kunt u denken 44

Activiteiten De methode Saenbility/Get a grip De methode Saenbility/Get a grip is al standaard in 2/3e van de wijkteams. Dit jaar voeren we deze methode in allee wijkteams in. Deze methode zorgt dat mensen in hun eigen kracht worden gezet wat maakt dat minder mensen terugvallen.

Bouwen aan geïntegreerd regionaal netwerk voor arbeidsmobiliteit Samen met publieke en private partners werken we aan hoe we goed kunnen helpen bij de integratie van werkgevers, werkenden, werkzoekenden, studenten en scholieren. Daarbij gaat het onder meer om dienstverlening van het WerkgeversServicepunt, het Regionaal Mobiliteitsteam (i.o.), het Leerwerkloket, House of Skills en andere samenwerkingspartners.

Implementeren van brede inzet Vroegsignalering We zijn eerder een proef gestart om inwoners die een huurschuld hebben of in de bronheffing zitten, meteen te benaderen. Dit gaat om mensen die een achterstand op de premie van de zorgverzekering hebben van meer dan zes maanden. Deze achterstand komt dan bij het CAK terecht, Daar bovenop komt een maandelijkse boete. We zijn aangesloten bij het landelijk convenant Vroegsignalering. Het doel hiervan is om signalen van meerdere partijen als het gaat om schulden zo vroeg mogelijk door te geven. Dit gaat in 2022 in.

Doelstelling 2.5 Terugdringen van langdurige armoede Een op de vijf huishoudens heeft financiële problemen. Van de kinderen groeit 13 procent op in armoede. Langdurige armoede veroorzaakt stress en belemmert het vermogen om actief deel te nemen in de samenleving. Daarom zorgt Zaanstad enerzijds voor financiële regelingen waarmee het inkomen aangevuld wordt. Anderzijds begeleidt de gemeente die inwoners weer perspectief te krijgen en een plan te maken om duurzaam uit hun financiële problemen te komen en mee kunnen (blijven) doen in de samenleving.

Professionaliseren van schulddienstverlening aan ondernemers Ondernemers en ZZP’ers hebben over het algemeen een financieel ingewikkeldere situatie dan iemand in loondienst. Daar zijn ook meerdere ondersteuningspartners bij betrokken. Ondernemers zien de gemeente niet als eerste logische plek om hulp te vragen. In onze communicatiekanalen hebben we veel aandacht voor deze doelgroep. Zie ook de verdere uitwerking hiervan bij prestatie 2.5.2.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 2.5.1 Meer inwoners hebben handelings­ perspectief en zijn financieel zelfredzaam Samen met bewoners, organisaties, ondernemers en initiatiefnemers in de wijk werken we aan het voorkomen, terugdringen of stabiliseren van armoede in de Zaanse huishoudens. Hierbij staat de inwoner en zijn leefwereld centraal. In deze opgave ligt de nadruk op preventie van armoede, aanpak van schulden, het activeren naar werk en bieden van gerichte ondersteuning waar dat nodig is. Het is belangrijk dat onze inwoners geen grote geldproblemen hebben. We hebben daarvoor een nieuwe aanpak geschreven. De wijkteams en onze partners in de stad kennen deze ook. We willen ze graag maatwerk bieden en persoonlijk contact met ze hebben.

Versterken het Zaanse armoedenetwerk Wind in de Zeilen Zaanstad kent veel organisaties en initiatieven om iets tegen armoede onder de inwoners te doen. We bouwen een netwerk op met als doel te zorgen voor een formeel en informeel netwerk, waar de partijen ervaringen en adviezen delen. Hierin zetten we samen stappen tegen armoede en sociale uitsluiting. Onderzoek naar stadpas voor minima Een stadspas is een mogelijkheid om wat extra’s te bieden voor inwoners met een laag inkomen. Bijvoorbeeld op het gebied van sport en cultuur. Ook kan de stadspas dienen als inkomensbewijs waardoor minima niet bij elk loket opnieuw de financiële situatie uit de doeken hoeft te doen. In andere steden waar al met een stadspas wordt gewerkt is de participatiegraad van minima gegroeid. Er is een onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een stadspas voor minima, waarna de raad heeft ingestemd het adviesscenario verder uit te werken. Eind 2021 volgt besluitvorming.

We helpen inwoners zo vroeg mogelijk, om schulden te voorkomen. Hiertoe hebben we een systeem waarin signalen van o.a. het energiebedrijf, het waterleidingbedrijf, de zorgverzekeraar, woningcorporaties bij elkaar komen. Op basis daarvan nemen we zo snel mogelijk contact op met inwoners om ze te helpen. Zo voorkomen we dat schulden stijgen. Vanwege corona is de vraag naar ondersteuning door ondernemers/zelfstandigen gestegen. We verwachten dat dit nog stijgt, als de coronaregelingen stoppen. We willen hen zo goed mogelijk bereiken en hulp bieden.

Financiële educatie voor scholieren Scholieren op het MBO en VMBO krijgen de komende zes jaar financiële educatie. We bereiden de jongeren voor op hun financiële verantwoordelijkheid, die zij wettelijk hebben na hun18e verjaardag. Dit voorkomt dat jongeren in

45

de schulden komen na hun 18e verjaardag. Zij hebben dan ook meer kans om hun schoolcarrière af te maken en passend werk te vinden.

Sociaal Wijkteam en een medewerker van de afdeling Uitkeringen aanwezig. Wij gaan kijken hoe we deze gesprekken nog kunnen verbeteren.

Prestatie 2.5.2 Inkomensverstrekking voor wie dat nodig heeft Een bijstandsuitkering is een noodzakelijke voorziening in het systeem van sociale voorzieningen. Het vangnet zorgt ervoor dat iedere inwoner van Zaanstad in zijn levensonderhoud kan voorzien, als hij of zij door omstandigheden daartoe niet in staat is. Om de werking van het vangnet duurzaam te garanderen, is het belangrijk dat inwoners snel duidelijkheid krijgen of ze recht hebben op een voorziening. Tegelijkertijd moeten zij weten dat zij die niet langer krijgen dan nodig is.

Aanvraag en afhandeling bijzondere bijstand Bij de verlening van bijzondere bijstand staat centraal dat we maatwerk verlenen, om hogere kosten in de toekomst zo veel mogelijk te voorkomen. Het gaat hier niet alleen om het vaststellen van de financiële positie van de inwoner, maar ook het beoordelen of de te vergoede kosten voor bijzondere bijstand in aanmerking komen. Daarbij moeten we rekening houden met de omstandigheden van persoon en gezin. Ook bij dit proces gaan we: • nog meer maatwerk bieden; • goed contact onderhouden met de inwoner; • beter sturen op de afhandelingstermijn.

Om er voor te zorgen dat we aan inwoners snel de juiste uitkering toekennen is het nodig, dat vanaf het eerste contact met de inwoner het proces snel en goed verloopt. Daarbij mogen we de menselijke maat niet uit het oog verliezen. Aan de ene kant is het belangrijk dat de gemeente op tijd de juiste informatie van de inwoner krijgt. Dat is nodig om het recht op een uitkering en de hoogte daarvan vast te kunnen stellen. Aan de andere kant is het nodig dat de inwoner weet wat hij van de gemeente kan verwachten. Ook moet de inwoner weten wat zijn rechten en plichten zijn.

Spoedzaken willen we zo snel mogelijk oppakken en afhandelen, zonder de afhandelingstermijn van zaken die minder haast hebben op te laten lopen. Optimaliseren keten Bbz De procedure van aanvraag tot verstrekking van een uitkering levensonderhoud of bedrijfskrediet aan zelfstandigen gaan we verbeteren. Dit begint bij het digitaliseren van het aanvraagproces. Bij de afhandeling van een Bbz-uitkering zijn meerdere partijen betrokken. De samenwerking tussen deze partijen gaan wij onderzoeken en als dat mogelijk is verbeteren. Het doel is om de dienstverlening naar de inwoners te verbeteren.

Activiteiten Evalueren gezamenlijke eerste gesprek Bij het eerste gesprek voor het aanvragen van een uitkering zijn behalve de inwoner, ook een medewerker van het

Indicatoren Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Begroting 2022

Streefwaarde 2022

% Uitkeringsgerechtigden met een plan van aanpak (meting vanaf 2019)

nvt

N.B.

35%

84%

85%*

90%

Gemeentelijke registratie

% Plannen van aanpak waarvan de resultaten zijn gehaald (meting vanaf 2018)

nvt

N.B.

60%

29%

60%*

70%

Gemeentelijke registratie

% Uitstroom uit de bijstand t.o.v. het totaal aantal mensen in de bijstand

22%

22%

20%

14%

20%*

35%

Gemeentelijke registratie

Vestigingsbegeleiding (aantal)

86

75

82

70

70

100

Gemeentelijke registratie

Acquisitie van bedrijven (aantal)

15

12

11

15

15

15

Gemeentelijke registratie

Aantal circulaire aanbestedingen

0

N.B.

7

10

12

10

Gemeentelijke registratie

861.900

858.631

806.300

nnb

800.000

800.000

De nationale klimaatmonitor

CO-2 uitstoot (ton)

46

Bron

Toelichting * Bij de afwijking tussen de waarde begroting 2022 en streefwaarde 2022 in de tabel willen we graag de volgende toelichting toevoegen:

• CPB verwacht nog sneller herstel: daling werkloosheid 2021, 2022 wel oplopende werkloosheid naar 4,1% van de beroepsbevolking à effect op bijstand: veel inzet blijven plegen om groepen die niet vanzelfsprekend een kans maken op de arbeidsmarkt toch een kans bieden

Uitgangspunten: • De coronacrisis is op zijn retour, de samenleving gaat open • Wijkteams zitten vol -> à geen oproepen taskforce in 2021H2 -> à minder PvA • Daarnaast coronacrisis op ontwikkeling van mensen à minder geactualiseerde PvA en ook niet allemaal doelen behalen

Bijstelling van de derde indicator: naar niveau 2021, rekening houdend met een groter bestand en uitgangspunt CPB oplopende werkloosheid

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017

2018

2019

2020

Bron

% Inwoners dat zegt (zeer) tevreden te zijn met het winkelaanbod

73%

75%

76%

74%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt slecht of minder goed rond te kunnen komen van het inkomen

22%

23%

23%

18%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt werkzaam te zijn in de eigen gemeente (of standplaats)

39%

44%

38%

39%

Zaanpeiling

% Inwoners dat zegt wel eens over na te denken om in Zaanstad een baan te zoeken

43%

44%

44%

42%

Zaanpeiling

2017

2018

2019

2020

Bron

Kerncijfers Aantal huishoudens met inkomen tot 110% van de bijstandsnorm

7.700

7.700

7.700

7.700

Armoedemonitor

Aantal huishoudens met inkomen tot 110% van de bijstandsnorm gedurende 3 jaar of langer

3.700

3.600

3.600

3.600

Armoedemonitor

Aantal kinderen dat opgroeit in huishouden met inkomen tot 110% van de bijstandsnorm

3.100

3.100

3.100

3.100

Armoedemonitor

Verstrekking minimaregeling

5.676

4.298

4.168

6.786

Gemeentelijke registratie

Aantal mensen met traject schulddienstverlening

656

523

460

577

Kredietbank

Aantal kwijtscheldingen

5.721

5.743

5.652

5.299

Gemeentelijke registratie

15.050

15.720

15.777

nnb

Waar staat je gemeente.nl

1.425

1.610

1.910

1.885

CBS

21

33

38

43

Waar staat je gemeente.nl

2.000

2.200

2.400

350

Zaanse Schans

288

340

345

140

Zaanstadincijfers.nl

116.414

117.394

117.990

118.520

Zaanstad in cijfers

Aantal vestigingen Aantal opgerichte ondernemingen in de Zaanstreek Aantal bedrijfsfaillissementen Aantal bezoekers Zaanse schans (x 1.000) Aantal overnachtingen in hotels en B&B (x 1.000) Totale potentiële beroepsbevolking 1 januari,15-74 jaar

47

Kerncijfers 2017

2018

2019

2020

Bron

Aantallen Arbeidsongeschiktheid per 1-1

8580

8400

8480

nnb

Gemeentelijke registratie

% huishoudens met bijstandsuitkering

6,2%

6,0%

5,6%

5,2%

Waar staat je gemeente.nl

Werkloosheid als percentage van beroepsbevolking

5,0%

4,1%

3,4%

3,8%

Waar staat je gemeente.nl

Aantal uitkeringen levensonderhoud Participatiewet (bijstand)

5.021

4.771

4.328

4.274

Gemeentelijke registratie

% Nieuwe instroom in de bijstand t.o.v. het totaal aantal mensen in de bijstand

24%

16%

14%

22%

Gemeentelijke registratie

63.810

65.070

66.440

nnb

Waar staat je gemeente.nl

% Van de uitstroom uit de bijstand dat naar werk gaat

37%

38%

39%

34%

Gemeentelijke registratie

% Parttime werkende bijstandsgerechtigde to.v. het totaal aantal mensen in de bijstand

11%

17%

10%

7%

Gemeentelijke registratie

Aantal jongeren < 27 jaar dat uitstroomt naar werk en/of school

95

145

132

100

Gemeentelijke registratie

Aantal banen op basis van de banenafspraak (quotumwet) bij de gemeente Zaanstad

47,6

52,2

53

55,2

Gemeentelijke registratie

Aantal mensen geplaatst op een betaalde beschutte werkplek

5

7

12

20

Gemeentelijke registratie

353

301

292

271

Gemeentelijke registratie

2017

2018

2019

2020

Bron

Aantal banen

Aantal mensen geplaatst o.b.v. de ‘oude’ WSW

BBV indicatoren Aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar

129,3

134,0

140,4

143,6

Waar staat je gemeente.nl

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa

4,0%

5%

6,3%

nnb

Rijkswaterstaat Klimaatmonitor

Aantal personen met een bijstandsuitkering per 1.000 inwoners

43,7

41,0

37,7

53,2

Waar staat je gemeente.nl

Aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-74 jaar

548,3

554,5

563,1

563,9

Waar staat je gemeente.nl

Functiemenging

48,6%

48,9%

49,3%

49,2%

Waar staat je gemeente.nl

% Werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

65,7%

66,5%

68,5%

67,1%

Waar staat je gemeente.nl

Aantal reïntegratievoorzieningen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar

18,0

16,2

14,9

nnb

Waar staat je gemeente.nl

% Werkloze jongeren (16-22 jaar)

nb

1,65%

2%

nnb

Waar staat je gemeente.nl

48

Financiën Werk, inkomen en economie (Bedragen x € 1.000) Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Lasten

105.692

109.900

108.918

108.115

Baten

-66.905

-71.002

-70.350

-69.546

Saldo

38.786

38.898

38.568

38.569

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves

399 -3.742

399 -2.545

399 -1.100

399 0

Totaal saldo inclusief reserve mutaties

35.443

36.752

37.866

38.968

Beïnvloedbaarheid kosten

Binnen dit programma zijn behalve de lasten en baten in het kader van de (bijzondere) bijstand en sociale werkvoorziening ook de budgetten voor uitvoering van ons economisch beleid en duurzaamheid opgenomen. De onttrekkingen aan reserves betreffen vooral de uitgaven aan de Regio Deal ZaanIJ en de kosten voor het activeren van mensen met een uitkering.

Beïnvloedbaarheid van de lasten 11%

Vorig jaar werd nog een sterke toename van de uitkeringslasten BUIG in 2022 verwacht als gevolg van de coronacrisis. Deze verwachting is bijgesteld. Uitgaande van de meest recente informatie van het Rijk is de rijksbijdrage BUIG met € 9,6 miljoen naar beneden bijgesteld. Het budget voor de lasten van uitkeringen en loonkostensubsidies stellen wij conform beleid gelijk aan de verwachte rijksbijdrage en is daarom met een gelijk bedrag verlaagd.

7% 6%

76%

Via de meicirculaire gemeentefonds is een structurele vergoeding ontvangen voor de gestegen kosten voor het begeleiden van mensen naar werk (loon- en prijsbijstellingen). Dit komt ten gunste van het participatiebudget van Werkom (€ 0,8 miljoen).

Beïnvloedbaar

Niet beïnvloedbaar

Beperkt beïnvloedbaar

Op middellange termijn beïnvloedbaar

Toelichting: Beïnvloedbaar: De beïnvloedbare kosten bestaan met name uit het budget voor armoedebeleid (Meedoen Zaanstad en ziektekostenverzekering), het klimaatbudget en het opgavenbudget voor projecten. Verder betreft dit budget voor armoede projecten, vroeg signalering schulden, Zaanstart, bedrijfsbegeleiding, economisch beleid, grondstoffenrotonde, opgavenbudget contracten en toerisme. Beperkt beïnvloedbaar: Betreft met name kosten voor het armoedebeleid. Verder vallen de kosten voor schulddienstverlening, het jongerenloket, invorderings- en advieskosten en fraudebestrijding en preventie hieronder.

49

Verbonden partijen

Op middellange termijn beïnvloedbaar: Dit betreft met name personeelskosten (85%). Verder betreft dit budget voor de voorbereiding voor de Verander Opgave Inburgering (VOI), budget voor de Ondertussengroep, een aantal subsidies in het kader van economisch beleid (zoals de BIZ subsidie) en armoedebeleid (zoals stichting leergeld) en armoedeprojecten.

De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Participatiebedrijf Zaanstad Purmerend (Werkom) • Alliander • Warmtenet Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.

Niet beïnvloedbaar: Deze kosten bestaan met name uit de inkomensverstrekkingen BUIG. Verder betreft dit kosten voor Werkom (WSW en Participatie), BBZ en een toevoeging aan de reserve ‘versterking arbeidsmarktregio’s’. Dit is een decentralisatieuitkering die Zaanstad als centrumgemeente ontvangt en is daarmee niet beïnvloedbaar.

Beleidsnota’s • Uitvoeringsstrategie Plabeka 3.0 • Monitor Plabeka • Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2020 • Uitvoeringsagenda Toerisme • Zaanse Energie Agenda • UWV Regio in beeld 2020 • Uitvoeringsagenda arbeidsmarkt Provincie NH 2016-2019 • Armoede Agenda 2019-2021 • Koersbesluit participatie • Koersdocument Veranderopgave Inburgering • Manifest Arbeid en Onderwijs in Noord-Holland Provincie Noord-Holland (noord-holland.nl) • Regionale Energiestrategie 1.0 • Transitievisie Warmte • Klimaatakkoord 2.0 • Uitvoeringsprogramma Vluchtelingen • Eindrapportage uitvoeringsprogramma Vluchtelingen • Voortzetting vluchtelingenaanpak 2020

Beleidsmatige risico’s Nieuwe schone energiebronnen We zoeken naar nieuwe, schone energiebronnen. Dat kost tijd. Nieuwe technieken volgen elkaar op, waarbij de bepaalde koers gevoed wordt door voortschrijdend inzicht. Oplossingen die nu nog kansrijk lijken, zijn dat over een aantal jaren misschien niet meer. Beheersmaatregel: Inzetten op voortzetten onderzoek naar alternatieve duurzame energiebronnen zoals bijvoorbeeld geothermie, waterstof, aquathermie, windenergie, en zonne-energie. Arbeidsmarkt post corona Nederland zit midden in een arbeidsmarktcrisis. Van een periode met te weinig werk voor veel mensen (coronatijd) draaide de markt volledig om naar te veel werk voor te weinig mensen. Er is een structureel tekort aan geschikt personeel. Beheersmaatregel: We moeten ons arbeidsmarktbeleid aanpassen. Wij moeten het meer richten op vaardigheden. Om-, bij- en herscholing moet hoog op de agenda om de kansen voor mensen die werk zoeken te vergroten. Strategische herijking Werkom Als we niets veranderen in de opdracht dan wel de middelen, dan kunnen we minder mensen begeleiden naar werk en kunnen we niet meer voldoen aan onze wettelijke taak. Beheersmaatregel: Er worden scenario’s uitgewerkt waarbij wordt onderzocht hoe we ervoor kunnen zorgen dat Werkom haar taken kan blijven uitvoeren.

50

2.3 Programma Maatschappelijke ontwikkeling Portefeuillehouders: Baerveldt, Groothuismink, Hamming, Mutluer, Noordzij, Slegers Programmadoelstelling en de rol van de gemeente

betrokken inwoners en partners in de stad om samen te werken aan complexe opgaven. Ze faciliteert buurtcentra als plek voor ontmoeting en activiteiten. Zaanstad wil zich ook verder ontwikkelen tot een aantrekkelijke stad voor de (toekomstige) bewoners én bezoekers. Zaanstad bewaakt de leefbaarheid door oog te hebben voor goede en veelzijdige voorzieningen voor sport, cultuur en onderwijs. Ook kerken, moskeeën en andere maatschappelijke organisaties spelen daarbij een belangrijke rol. De gemeente werkt aan grotere kansengelijkheid door meer te sturen op het bereiken van de gewenste doelgroep, bijvoorbeeld door te differentiëren in aanpak per wijk. Het programma is als volgt opgebouwd:

Zaanstad wil een stad zijn waar iedereen zich thuis voelt: jong en oud, met welke afkomst of achtergrond dan ook. Bij de snelle ontwikkeling en verstedelijking van onze stad is het belangrijk te waarborgen dat oude én nieuwe wijken uitnodigen tot ontmoeting en actief meedoen. Zo is Zaanstad een stad waar jong en oud zich kunnen ontwikkelen, gezond en prettig samen leven. De kracht van de Zaankanters is groot: iedereen kan bijdragen aan de dynamiek van de stad. De gemeente stimuleert en ondersteunt initiatieven van inwoners en verenigingen en vormt duurzame coalities met de 51

Het programma is als volgt opgebouwd:

Prestatie 3.1.1 Waarderen van diversiteit en zorgen dat niemand zich buitengesloten voelt

Doelstelling 3.1 Iedereen voelt zich thuis in Zaanstad

Prestatie 3.1.2 Werken aan open, diverse en kansrijke wijken

Prestatie 3.1.3 Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl

Programma 3 Maatschappelijke ontwikkeling

Doelstelling 3.2 Iedereen kan bijdragen aan krachtige wijken en een dynamische stad

Prestatie 3.2.1 Ondersteunen van buurtcentra als plekken voor ontmoeting en activiteit

Prestatie 3.2.2 Stimuleren en waarderen van maatschappelijk initiatief

Prestatie 3.3.1 Bijdragen aan een gevarieerd cultuuraanbod voor bewoners en bezoekers

Doelstelling 3.3 Veelzijdige voorzieningen maken een aantrekkelijke stad

Prestatie 3.3.2 Faciliteren van sportvoorzieningen en activiteiten op alle niveaus

Prestatie 3.3.3 Investeren in voldoende multifunctionele en duurzame schoolgebouwen op de juiste plek in de stad

52

Doelstelling 3.1 Iedereen voelt zich thuis in Zaanstad

Specialistische kennis is nodig. Omdat het niet ophoudt bij de gemeentegrens, werken we ook samen met andere gemeentes en maken we deel uit van landelijke netwerken.

Wij staan voor een gastvrije en inclusieve samenleving in Zaanstad, waarin iedereen mee kan doen ongeacht mogelijke beperkingen, achtergrond en religie, economische status, leeftijd, geslacht of seksuele geaardheid. We willen open, diverse en kansrijke wijken, waarin iedereen zich kan ontwikkelen met dezelfde kansen op een goede toekomst. Daarbij is het ook belangrijk dat inwoners letterlijk lekker in hun vel zitten. Zaanstad stimuleert, samen met inwoners en partners, daarom een gezonde levensstijl en heeft daarbij extra aandacht voor jeugd en ouderen.

Om de juiste voorzieningen en dienstverlening te kunnen bieden, blijven we investeren in cliëntenparticipatie en het vergroten van onze kennis. Activiteiten Activiteiten Multicultureel 1. Het opbouwen van een duurzaam netwerk a. Samen zijn wij Zaanstad Blijvend inhoud geven aan deze bijeenkomst die bestaat uit meerdere multiculturele en religieuze organisaties. b. Strategisch/bondgenoten netwerk Het verbeteren en in stand houden van dit netwerk, dat samen met de politie is opgezet. Het doel is om meer inzicht te krijgen in wat er in de gemeenschap speelt. c. App-groep Verbinding Een relatie opbouwen met als doel het delen van informatie en elkaar snel en makkelijk weten te vinden. d. Stichting Samenbindende projecten Zaanstreek Het officieel maken van het netwerk Samen zijn we Zaanstad in een stichting die een belangrijke gesprekspartner voor de gemeente is. e. Klankbordgroepen voor diverse gemeenschappen Het organiseren van klankbordgroepen van diverse gemeenschappen. Het doel is dat deze blijvend deel gaan uitmaken van het netwerk Samen zijn wij Zaanstad. f. Moedersnetwerk in samenwerking met de politie Het opzetten van een netwerk van moeders met verschillende achtergronden met kinderen in de leeftijd van 12-18 jaar. Doel is om informatie uit te wisselen over wat er onder jongeren speelt.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 3.1.1 Waarderen van diversiteit en zorgen dat niemand zich buitengesloten voelt Wij staan voor een inclusieve samenleving in Zaanstad, waarin iedereen volwaardig kan meedoen. In Zaanstad leven veel verschillende nationaliteiten met en naast elkaar. Artikel 1 van de grondwet omschrijft ons uitgangspunt: iedereen wordt gelijk behandeld, ongedacht godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, of elke andere reden. We blijven investeren in een ruimhartige acceptatie van nieuwkomers en in netwerken die nieuwkomers ondersteunen. Van nieuwkomers verwachten wij eigen inzet om te integreren en te participeren. Iedereen moet volwaardig kunnen meedoen, op allerlei levensgebieden, zoals onderwijs, gezondheidszorg, werk, sport en cultuur. Dit vraagt extra aandacht voor diverse groepen in de stad.

Communicatieve vaardigheden vergroten a. Kennisbijeenkomsten voor ambtenaren en professionals Het opdoen van kennis over de verschillende culturen, die verschillende omgangsvormen kennen. Door middel van trainingen en georganiseerde gesprekken ontwikkelen we multiculturele sensitiviteit. b. Een relatiemanager is een belangrijke verbinder tussen ambtenaren, bestuur en het netwerk.

Multicultureel Samenleven richt zich op hoe te komen tot een samenleving met gelijke kansen, waarin iedere inwoner zich gehoord voelt. We willen de inwoners kennen en met ze in verbinding zijn. Zo kunnen we nu en in de toekomst goed en snel reageren op de maatschappelijke ontwikkelingen. Daar spelen tegenstellingen en ontevredenheid een grote rol. Kennen en gekend worden is een factor tot succes. We investeren in goede relaties met de bewoners en met organisaties die hun achterban vertegenwoordigen. We waarderen positieve maatschappelijke geluiden en initiatieven. Als gemeente is het onze verantwoordelijkheid om mogelijkheden te bieden, mensen respectvol te behandelen en uit te stralen dat iedereen er toe doet en er mag zijn (inclusie). De inwoners zijn namelijk de sleutel tot succes en een belangrijke partner.

Dialoog voeren over onderwerpen als discriminatie en polarisatie, integratie en inclusie Ondersteunen van initiatieven gericht op veiligheid, zichtbaarheid, weerbaarheid en sociale acceptatie van LHBTI-inwoners De gemeente Zaanstad heeft een subsidieregeling hiervoor. De initiatieven die hiermee zijn georganiseerd krijgen ondersteuning van actieve partijen in de stad. De gemeente organiseert ook twee keer per jaar het Zaanse LHBTI+ - netwerkoverleg. De Zaanpride kon door de coronacrisis in 2020 niet doorgaan. In 2021 was op kleine schaal, een succesvolle Zaanpride georganiseerd. In 2022 gaan we ervan uit dat deze geheel volgens plan doorgaat.

Het versterken van tegenstellingen tussen partijen en bevolkingsgroepen (polarisatie) kan leiden tot radicalisering en extremisme. Het omgaan met polarisatie vraagt dan ook om andere kennis van ambtenaren en bestuur. We investeren in het opbouwen van kennis. 53

Prestatie 3.1.2 Werken aan open, diverse en kansrijke wijken We willen open, diverse en kansrijke wijken, waarin kinderen kunnen opgroeien met gelijke kansen op een goede toekomst. Waar nodig werken we wijkgericht aan (integrale) opgaven. We continueren de huidige aanpak van het Actieplan Poelenburg en Peldersveld. Tegelijkertijd sturen we op de woningtoewijzing zodat we de eenzijdige bevolkingssamenstelling in de wijken doorbreken. Ook pakken we ondermijnende criminaliteit in het gebied aan. Bij de huidige verstedelijkingsopgave, bij het programma MAAK.Zaanstad, het maatschappelijke voorzieningenmodel en bij de gebiedsgerichte ontwikkeling, streven we naar de inrichting van open en kansrijke wijken, samen met partners en bewoners.

Jeugd 12+ De jongerenwinkel ontwikkelt zich door en past het aanbod steeds aan de behoefte van de jongeren aan. De stichting Studiezalen begeleiden leerlingen in hun school- en persoonlijke ontwikkeling. Er wordt onderzocht hoe het concept van Aan de Bakgaranties ontwikkeld kan worden, in aansluiting op wat er al is. Pijler Participatie en armoede van het Pact In de wijk komt een entree-opleiding van het Regio College. Met het intensief begeleiden van mensen met een bijstandsuitkering gaan we door(Participeren met Perspectief). De ‘fysieke’ taallessen zijn aan het eind van de coronacrisis weer gestart. Daarin werken we samen met de taalaanbieders, De Bron, het wijkteam en de basisscholen. Op meer plaatsen bieden we taal aan.

Pact Poelenburg en Peldersveld Met de inmiddels 26 partners van het Pact zetten we in op de drie centrale opgaven: 1. Jeugd, 2. Participatie en Armoede; 3. Fijn en Veilig wonen.

Pijler Veiligheid van het Pact Er komen twee uitvoeringsplannen op het gebied van veiligheid. Een voor de thema’s waar gemeente en politie vooral aan zet zijn (verkeersveiligheid, huiselijk geweld, woonfraude, drugshandel op straat, buitenlandse kentekens/dure auto’s). Twee: we zetten samen met het Rijk een integraal interventieteam op. Die richt zich op de zwaardere vormen van ondermijnende criminaliteit (witwassen, vastgoedfraude en uitbuiting). Vooral voor deze wijken en Zaandam Zuid. Het team woonfraude onder leiding van de veiligheids­ regisseur gaat zowel in Zaandam Zuid als in Poelenburg en Peldersveld door met de aanpak van verdachte panden. Met de LSI-aanpak starten we in september.

Met de schoolbesturen van het Primair Onderwijs en het Voortgezet Onderwijs en de andere partners in het jeugddomein gaan we met de uitvoeringsplannen voor Jeugd aan de slag. Het uitvoeringsplan Participatie en Armoede gaan we uitvoeren. Voor Fijn Wonen maken de corporaties en de gemeente een visie en een uitvoeringsplan. Ook kijken we hoe we het beste kunnen samenwerken, om snel te kunnen handelen in de gebiedsontwikkeling. We betrekken bewoners bij de uitvoering van de plannen, omdat zij als geen ander weten wat wel en niet werkt.

Pijler Fijn Wonen van het Pact Onderdeel van de visie op Fijn wonen is de ‘Spaghettiflat’, als het eerste concrete en zichtbare bouwproject. Het nieuwe Huis van de Wijk is hier een onderdeel van met daarin het Sociaal Wijkteam, het jeugdteam, het Centrum Jong en het buurthuis en een bibliotheek. Vooruitlopend hierop komt er al een tijdelijke vestiging van De Bieb in de wijk. Wij zijn nog op zoek naar een geschikte plaats. De visie op wonen is in ontwikkeling en zet in op prettig en veilig wonen. Het toevoegen van woningen en een transformatie naar een divers woningaanbod moet het voor huidige bewoners makkelijker maken een passende woning te vinden in de wijk. Bovendien trekt een gevarieerd aanbod nieuwe bewoners aan. Meer woningen draagt ook bij aan het terugdringen van het woningtekort in Zaanstad en de MRA. Daarnaast is het belangrijk dat de beeldkwaliteit van de wijk omhooggaat en het groen en de inrichting van openbare ruimte aantrekkelijker worden. Betere verbindingen met het centrum en buiten de stad moeten de wijken en bewoners uit een isolement halen.

Maatschappelijke voorzieningen Maatschappelijke voorzieningen (in de vorm van huisvesting en ruimte voor onderwijs, sport, ontmoeten, zorg, cultuur) zijn belangrijk. Inwoners doen er contacten op en ze dragen bij aan de aantrekkelijkheid van de stad. Vanaf 2022 werken we met een integraal maatschappelijk voorzieningenplan. Daarin staat welke voorzieningen we de komende jaren nodig hebben en hoe we deze willen financieren. Er wordt rekening gehouden met de groei van het aantal inwoners in de komende jaren. Activiteiten Pijler Jeugd van het Pact Jeugd 12Op het gebied van de VVE kijken we hoe toeleiding beter en sneller kan. De VVE-monitor geeft ons meer inzicht in bereik en knelpunten. De visie op taalontwikkeling voeren we in, zowel bij professionals als bij ouders. De Verlengde leertijd wordt doorontwikkeld in het basisonderwijs.

Stedelijk vernieuwingsprogramma Leefbaarheid en Veiligheid vanuit het Rijk voor Zaandam Oost De oproep van 15 burgemeesters, onder leiding van Jan Hamming, voor een langjarig integraal stedelijk vernieuwingsprogramma heeft geleid tot een voorberei54

ding voor een programma Leefbaarheid en Veiligheid bij het Rijk. Voor Zaanstad betekent dat een opschaling van het Pact Poelenburg Peldersveld naar een groter gebied. Het gaat dan om de wijkenn Zaandam Zuid, Rosmolenwijk en de Kogerveldwijk en ook de Achtersluispolder. In dit programma staat dat iedereen gelijke kansen moet krijgen en dat we de leefbaarheid en veiligheid willen verbeteren. Zaanstad bereidt zich met de partners van het Pact op een dergelijk programma voor.

4. Zaanse ouderen worden in goede gezondheid ouder; 5. We doorbreken gezondheidsverschillen door armoede en zorgen dat iedereen gelijke kansen krijgt; 6. Een gezonde inrichting van de stad is heel belangrijk; 7. We geven zelf het goede voorbeeld. In het Zaans preventieakkoord uit 2021, staat de ambitie dat Zaankanters zich in 2040 positief gezond(er) voelen in een omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. In het bijzonder waar het gaat om het voorkomen van overgewicht, roken en alcoholgebruik. Het akkoord is opgesteld met partners in de stad (GGD Zaanstreek-Waterland, woningcorporaties, Sportbedrijf Zaanstad, Zilveren Kruis, huisartsen Zaanstreek-Waterland, Maatschappelijk makelaar De Zaanse Uitdaging, ZMC en de gemeente Zaanstad). Voor de periode 2021-2023 kiezen we in de uitvoering voor het thema “gezonde keuze” te beginnen bij de jeugd. We sluiten aan bij bestaande, bewezen programma’s, zoals de inzet van de centrale zorgverlener bij kinderen met meerdere problemen, wijkgerichte gezondheidsnetwerken vanuit JOGG-Zaanstad, Kansrijke Start en de activiteiten in Poelenburg-Peldersveld. Heel belangrijk vinden we om aan inwoners zelf te vragen wat werkt en wat niet.

Maatschappelijk voorzieningenplan voor heel Zaanstad Voorbeelden van integraal werken aan goede maatschappelijke voorzieningen in 2022: • Gebiedsgewijze advisering voor MAAK-gebieden, zodat we maatschappelijke voorzieningen kunnen opnemen in de gebiedsontwikkeling. • Het maken van plannen voor een cultuurzaal en buurthuis op de locatie Durghorst (Krommenie). • Huis van de Wijk in Poelenburg, waarin diverse voorzieningen samen komen. • Onderwijshuisvesting volgens de nieuwe Integraal Huisvestingsplan. Hierbij houden we rekening met goede spreiding in de wijken, duurzaamheid en dat deze kansen biedt voor iedereen. Prestatie 3.1.3 Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl In Zaanstad vinden we het belangrijk dat iedereen actief kan zijn, ook met enig (lichamelijk) ongemak. Met het gezondheidsbeleid bewegen we mee op drie ontwikkelingen. Allereerst de demografische ontwikkeling op zich. Ten tweede is er sprake van de dubbele vergrijzing door de stijging van het aantal ouderen én de toenemende levensverwachting. Tenslotte zullen er grotere verschillen optreden in de gezondheidssituatie tussen inwoners met een hoge en lage sociaaleconomische status.

Activiteiten GGD 3.0 De GGD Zaanstreek-Waterland kampt met structurele tekorten. Samen met de regiogemeenten in ZaanstreekWaterland werken we plannen uit, om de GGD weer financieel gezond te maken. Om de taakstelling op de GGD van € 0,193 miljoen in te vullen benutten we de incidentele rijksmiddelen die bedoeld zijn voor jeugd en onderwijs (NPO), omdat het GGD taken betreffen die met preventie, jeugd en onderwijs te maken hebben. Daar deze middelen incidenteel zijn zullen wij deze taakstelling verder betrekken bij een volgende begrotingscyclus gelieerd aan de doorontwikkeling van GGD 3.0.

De GGD Zaanstreek-Waterland is een belangrijke partner voor de gemeente Zaanstad, als het gaat om de publieke gezondheid. De GGD kampt met knelpunten op het gebied van jeugd¬gezondheids-zorg, infectieziekten bestrijding en bedrijfsvoering. Dekking is gezocht binnen de maatwerktaken bij de GGD en in (incidentele) rijksgelden en binnen meerdere programma’s. Deze knelpunten waren de aanleiding om met verschillende gemeentes uit de regio, te kijken naar de rol van de GGD. Deze gesprekken ronden we in 2022 af.

Uitvoeringsagenda Zaanse visie op gezondheid We gaan in 2022 aan de slag met de Zaanse visie op gezondheid waarbij we uitgaan van de pijlers uit de visie. We brengen zoveel mogelijk bestaande activiteiten samen, waaronder die op het gebied van: 1. Gezonde leefstijl voor iedereen; jeugd, ouders, volwassenen en ouderen; Zie ook het aanbod van cursusbureau GGD ZW (o.a. ZaansFit), beweegaanbod Sportbedrijf (buurtsportcoaches), Vakantie Experience etc. 2. Verkleinen van gezondheidsverschillen: in wijken waar relatief veel inwoners wonen in kwetsbare omstandig heden zijn gezondheidsnetwerken ontstaan. Door de focus van activiteiten in deze wijken te leggen, werken we aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en gelijke kansen voor iedereen. 3. Gezondheid en fysieke omgeving: inrichting openbar ruimte, milieuproblemen en veiligheid.

Door corona hebben we gezien hoe belangrijk het is om in te zetten op (positieve) gezondheid en een gezonde leefomgeving. De Zaanse sportvisie (zie verder onder 3.3.2) en de visie op gezondheid nemen dat als uitgangspunt. De sleutel tot een succesvolle aanpak van die visie ligt in de samenwerking met partners en inwoners, gericht op stimulans en motivatie. Onze visie kent zeven pijlers: 1. Gezondheid is een combinatie van lichaam en geest; 2. Samenwerking als aanpak, motivatie als methode; 3. Kinderen kunnen gezond opgroeien; 55

Uitvoering Zaans preventieakkoord Het preventieakkoord brengt activiteiten van partijen op het gebied van het voorkomen van overgewicht, (bovenmatig) alcoholgebruik en roken samen. Jaarlijks leggen de partners vast welke activiteiten we gaan uitwerken, uitvoeren en monitoren. Hierbij kijken we: • Wat gebeurt er nu al en werkt dat? • Wat hebben inwoners (meer) nodig? • Wat kunnen de partners vanuit het preventieakkoord leveren om te verbeteren en te versnellen? • Hoe kunnen we de middelen vanuit het preventieakoord inzetten om dit te versterken?

huisvesting van verschillende buurthuizen doorgegaan. Het gaat dan om de nieuwe Pelikaan op het Durghorstplantsoen in Krommenie, het nieuwe Huis van de Wijk op de plaats van de Spaghettiflat in Poelenburg en de nieuwe Vuister in Westerkoog. We zetten daarin in 2022 een belangrijke stap. Over de toekomst van buurtcentrum Kleurrijk in Hoornseveld nemen we nog een besluit. Activiteiten Ondersteuning richting ‘normalisering’ We gaan ervan uit dat weer meer activiteiten mogen plaatsvinden in de buurthuizen. Een belangrijke vraag is danin hoeverre de situatie weer wordt zoals die was. Daarbij is natuurlijk ook de uitdaging om de ervaringen en lessen van de coronaperiode mee te nemen. Waar nodig, mogelijk en wenselijk helpen we de buurthuizen.

Doelstelling 3.2 Iedereen kan bijdragen aan krachtige wijken en een dynamische stad

Begeleiding bij verhuizing en verhuisplannen buurthuizen De besturen van de Vuister en de Pelikaan helpen we met hun verhuizing, die in de jaren na 2022 feitelijk tot stand komt). Voor Kleurrijk zal een alternatieve locatie worden gezocht.

Veel Zaankanters zijn actief betrokken bij de stad en de samenleving. Er ontstaan steeds meer maatschappelijke initiatieven en activiteiten die bijdragen aan krachtige wijken en dynamiek in de stad. We stimuleren het gebruik van de basisvoorzieningen in de gezondheidszorg en de maatschappelijke voorzieningen in de buurthuizen en juichen initiatieven toe die de kracht van inwoners aanboren. We brengen al deze initiatieven samen onder de term Buurtkracht.

Ondersteuning nieuwe besturen De verwachting is dat bij een aantal buurthuizen ook op bestuursniveau een aantal dingen gaat veranderen. Zo gaan verschillende pioniers van het eerste uur (van de verzelfstandiging) stoppen. Het vinden van geschikte opvolgers is lastig. Zaankanters voor elkaar helpt de buurthuizen daarbij. Als dat nodig is begeleidt de gemeente en Zaankanters voor Elkaar ook de nieuwe besturen.

Door maatschappelijke partners, zoals Sociaal Wijkteams, buurthuizen en betrokken gemeentelijke afdelingen die deze initiatieven aan elkaar verbinden, ontstaan coalities in de wijk die met elkaar de opgaven kunnen aanpakken.

Prestatie 3.2.2 Stimuleren en waarderen van maatschappelijk initiatief Zaankanters zijn betrokken doeners. In Zaanstad zijn veel maatschappelijke initiatieven en activiteiten met betekenis voor de directe omgeving en de samenleving. De gemeente wil dit daar waar nodig verder faciliteren, verbinden en stimuleren, en vooral ook waarderen. Daar waar de gemeente het initiatief neemt in beleid of uitvoering, betrekken we ervaringsdeskundigen en direct betrokkenen en laten we ons graag uitdagen door initiatief dat ook bijdraagt aan onze doelen (right to challenge).

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 3.2.1 Ondersteunen van buurtcentra als plekken voor ontmoeting en activiteit Zaanstad heeft 20 buurthuizen die bijna allemaal bestuurd worden door inwoners zelf. De gemeente ondersteunt deze ontmoetingsplekken in de wijk onder meer met subsidie en gerichte advisering. De ondersteuning richt zich op ‘ontzorgen waar nodig’ en ‘doorontwikkelen waar mogelijk’. Buurthuizen zijn vooral geholpen met ondersteuning op maat, want elk buurthuis heeft een eigen verhaal en ontwikkeling.

Wijk- en themamanagement ondersteunt en waardeert (met Zaankanters voor Elkaar en de Zaanse Uitdaging) initiatieven in de stad en de wijken, als dat gewenst en nodig is. Dit doen zij door te verbinden, kennis te delen en door inzicht te geven wat een initiatief nodig heeft. Op basis van ervaringen van inwoners is gewerkt aan vernieuwing en verbetering van (financiële) hulp aan maatschappelijk initiatieven en vrijwilligersorganisaties. Leidend is echt contact en echte ondersteuning en niet alleen maar het geven van subsidies subsidiëren. Begin 2022 starten twee nieuwe subsidieregelingen: matchfunding en een subsidieregeling gerelateerd aan de opgaven van de stad en de wijken.

Voor de buurthuizen staat 2022 voor een belangrijk deel in het teken van herstel. Door de coronapandemie lagen de activiteiten grotendeels stil. Het moet blijken of bewoners en vrijwilligers terugkomen en welke activiteiten er zijn. Bij verschillende buurthuizen gaan nieuwe bestuurders aan de slag. Zij nemen de functies over van pioniers die de verzelfstandiging in 2014/2015 vormgaven. Ook in coronatijd is het maken van plannen voor nieuwe 56

Een belangrijke taak van de wijk- en themamanagers is het smeden van coalities in de wijk en de stad, zorgen dat er gezamenlijk aan de opgaven van de wijk en de stad gewerkt wordt, waarin de wijk- en themamanagers een coördinerende en faciliterende rol hebben. Zij spelen ook in de ambtelijke organisatie een rol om een meer integrale aanpak van opgaven in de wijk te ondersteunen en te leren van ervaringen hiermee, en bij het ondersteunen en stimuleren van cliëntenparticipatie (zie programma 1) en het contact leggen met kleinere organisaties in de stad.

Cliëntenparticipatie We vinden het belangrijk dat het beleid en de praktijk goed aansluiten bij de inwoners die het nodig hebben en er gebruik van maken. Dit doen we onder andere door een goede relatie met cliëntenorganisaties op te bouwen en te houden. Ook nodigen we inwoners actief uit om mee te praten, in overleg of online. We zien dat cliëntenparticipatie steeds meer deel uitmaakt van de reguliere werkwijze. We proberen te zorgen dat dit zo blijft.

Doelstelling 3.3 Veelzijdige voorzieningen maken een aan­trekkelijke stad

Activiteiten Voortzetten activiteiten wijk- en themamanagement Wijk- en themamanagement ondersteunt initiatieven in de stad en de wijken, als dat gewenst en nodig is. Daarbij kijken we in welke wijken dat het meest nodig is. Dat doen we door te verbinden, kennis te delen en door inzicht te geven wat een initiatief nodig heeft. Ook zetten we in op het verspreiden van de visie achter partnerschap. We doen wat nodig is om tussen inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en ambtenaren het goede gesprek en gezamenlijke acties verder te brengen.