Begroting 2022-2025

Oudere woningen met een slechte fundering is een probleem in Zaanstad. Er ligt een funderingsopgave van ruim 7.800 particuliere vooroorlogse woningen. Voor ongeveer een derde hiervan is de inschatting dat binnen tien jaar funderingsherstel nodig is. Daar bovenop zijn er nog enkele duizenden corporatiewoningen en naoorlogse particuliere woningen met risico’s vanwege een houten fundering welke tot en met 1970 in grenenhout kan zijn uitgevoerd. De gemeentelijke inzet voor 2022 blijft gericht op veiligheid en het mogelijk maken om te kunnen werken in de openbare ruimte. Het verbeteren van de woonkwaliteit bij een combinatie van gestapelde problemen richt zich

Activiteiten Uitvoering Zaanse samenwerkingsovereenkomst Zaanstad geeft samen met de huurders en woningcorporaties uitvoering aan de Zaanse Samenwerkingsovereenkomst 2020-2024. Belangrijkste aandachtspunt vormt de ambitie om de sociale huurwoningvoorraad de komende

73

meer en meer naar de wens voor betaalbare sloop/ nieuwbouw van de eigen woning. Inspanning en innovatie vanuit pilots zal deze aanpak in beweging moeten krijgen. Zaanstad heeft in 2021 een bijdrage toegekend gekregen uit het Volks Huisvesting Fonds ter verbetering van de woningvoorraad en leefbaarheid in Zaandam Oost. Dit heeft effect op de gemeentelijke inzet waarbij het voor de bestaande woningvoorraad veelal gericht zal zijn op de oudere particuliere woningvoorraad rondom de Rosmolenbuurt.

Doorontwikkelen en uitbreiding financieel instrumentarium funderingsherstel Het Landelijke Fonds Funderingsherstel 2.0 geeft voor Zaanstad de mogelijkheid aan de meeste woningeigenaren om een financiering te kunnen krijgen voor funderingsherstel. Van het fonds wordt landelijk gezien te weinig gebruik gemaakt, waardoor het ministerie van BZK zich nu beraad over een alternatief. Zaanstad blijft zelf ook zoeken naar alternatieve financieringsmogelijkheden van combinaties van funderingsherstel en verduurzaming. Wanneer de opeenstapeling van opgaven groot is (financieel en technisch) kan sloop/nieuwbouw van woningen een overweging zijn. Dit kan alleen in samenwerking met andere partijen. De evaluatie van het nu lopende pilotproject sloop/nieuwbouw, zal t.b.v. 2022 meer inzicht moeten gaan geven aan de feitelijke toepasbaarheid van dit product.

Uit de evaluatie van Q2 2021 komt naar voren dat de meeste doelstellingen uit het plan van aanpak zijn gehaald. Er is nog jaren werk nodig om de oudere woningvoorraad te verbeteren. Gecombineerd met de nieuwe ambities en aangescherpte klimaatopgaven is een bestuursopdracht opgesteld om te komen tot een geactualiseerd plan van aanpak. Indien blijkt dat aanpassing van middelen noodzakelijk is zal dit naar verwachting bij de voorjaarsnota 2022 worden ingediend.

Samenwerking en afspraken met corporaties De focus in samenwerking met de corporaties ligt verder op het stimuleren van verduurzamen en vroegtijdig herstellen van het corporatiebezit. Vanuit de prestatieafspraken wordt met elkaar gezocht naar een goede balans van vernieuwing en renovatie van het oude corporatie bezit met afweging van alle gemeentelijke ambities en oog voor behoud van cultuurhistorische waarde in de stad.

Activiteiten Informatie en advies aan huiseigenaren Informeren, adviseren en ondersteunen van eigenaren om te komen tot een zo effectief mogelijke aanpak voor funderingsherstel (financiering, duurzaamheid, levensloopbestendigheid). Speciale aandacht heeft het stimuleren van zelforganisatie van eigenaren en het vormen van een buurtcollectief.

Stimuleren verduurzaming eigen woning Informeren en stimuleren van particuliere eigenaren om hun woning te verduurzamen, gericht op energiebesparing en opwekking van duurzame energie (met name isolatie en zonnepanelen). De instrumenten hierbij zijn onder meer collectieve inkoop, financiële arrangementen (subsidie) en voorlichting in Energiecafé ’s (digitaal of fysiek), en voorlichting door duurzaamheidscoaches en energiecoaches.

In kaart brengen van funderingsproblematiek Uitbreiden van het meetboutenbestand en inzetten op innovatie. Stimuleren van funderingsonderzoek om te weten wat de restlevensduur van de fundering van de eigen woning is. Specifieke aandachtsgebieden hierbij zijn de wijken waar in de komende jaren in de openbare ruimte moet worden gewerkt. Eigenaren in deze gebieden worden actief geïnformeerd over de staat van hun woning en indien nodig gestimuleerd om tot herstel over te gaan. Met de woningbouwcorporaties beschikbare informatie over de funderingsproblemen delen zodat deze vroegtijdig tot planvorming en aanpak van hun bezit kunnen overgaan.

74

Indicatoren Indicatoren Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Begroting 2022

Streefwaarde 2022

Bron

Aantal woningen start bouw (meting vanaf 2019)

n.b.

n.b.

501

635

2.000

1.000

Gemeentelijke registratie

Aantal intentie en anterieure overeenkomsten om nieuwe ontwikkellocaties van de woningbouwopgave te faciliteren

1

7

6

8

3

3

Gemeentelijke registratie

Aantal door woningcorporaties jaarlijks op te leveren huurwoningen

88

50

26

10

228*

300

Monitor prestatieafspraken

Aantal verbeterde funderingen van particuliere woningen per jaar

113

98

159

143

150**

300

Gemeentelijke registratie

Toelichting * Aantal sociale huurwoningen (huurklasse I). Dus niet als aantal woningen opgeleverd door corporaties, want daar kunnen ook andere woningsegmenten bij zitten. ** Met het huidige plan van aanpak verbetering bestaande woonkwaliteit is opgenomen dat de bandbreedte voor resultaat zo tussen de 100 en de 300 herstelde funderingen per jaar ligt. In de praktijk ligt het aantal nu rond 150 herstelde woningen per jaar. Hiermee vestigt Zaanstad zich absoluut boven in de top als je dit landelijke gezien afzet tegen andere steden met vergelijkbare problematiek. De tendens is ieder jaar ligt stijgend. We zijn nog niet op het streefgetal van 300 herstelde fundamenten per jaar, maar we hebben het funderingsprobleem duidelijk veel beter onder controle.

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017

2018

2019

2020

Bron

% Inwoners dat ernstige hinder ondervindt van lawaai van auto’s

10%

11%

10%

12%

Zaanpeiling

% Inwoners dat ernstige hinder ondervindt van lawaai van treinen

1%

2%

2%

1%

Zaanpeiling

% Inwoners dat ernstige hinder ondervindt van lawaai van fabrieken

4%

4%

6%

4,8%

Zaanpeiling

% Inwoners dat ernstige hinder ondervindt van lawaai van vliegtuigen

16%

17%

17%

16%

Zaanpeiling

Waardering woonomgeving (schaal 0-10)

7,2

7,1

7,1

7,1

Zaanpeiling

75

Kerncijfers Aantal opgeleverde woningen

2017 675

2018 450

Aantal eengezinswoningen

42.897

43.130

Aantal meergezinswoningen

24.579

24.895

Woningvoorraad: aantal woningen koop

35.902

36.848

Woningvoorraad: aantal woningen sociale huur

25.827

Woningvoorraad: aantal woningen overige huur

5.747

2019 695

2020 334

Bron BAG/CBS

43.317

43.618

CBS

25.085

25.329

CBS

37.412

37.692

CBS

25.818

25.871

25.784

CBS

5.135

5.033

5.353

CBS

Woz waarde koop (x € 1.000)

220

239

267

299

Gemeentelijke registratie

Woz waarde huur (x € 1.000)

144

156

173

194

Gemeentelijke registratie

Woz waarde gemiddeld (x € 1.000)

184

201

228

255

Gemeentelijke registratie

2017

2018

2019

2020

Bron

5,9

4,1

7,6

3,9

CBS

Begroting 2023

Begroting 2024

BBV indicatoren Aantal nieuwbouwwoningen, per 1.000 woningen

Financiën Ruimtelijke en gebiedsontwikkeling (Bedragen x € 1.000) Begroting 2022

Begroting 2025

Lasten

55.025

58.442

37.933

36.225

Baten

-34.671

-44.202

-26.115

-23.399

Saldo

20.353

14.240

11.819

12.826

Toevoegingen reserves

1.954

2.140

3.099

2.015

Onttrekkingen reserves Totaal saldo inclusief reserve mutaties

-5.294 17.014

-1.986 14.394

-1.882 13.036

-1.754 13.087

Dit programma omvat voornamelijk de budgetten ten behoeve van de ruimtelijke gebiedsontwikkeling. De actualisering van het Meerjaren Programma Grondexploitaties 21.2 leidt tot budgetneutrale wijzigingen in budgetten aangaande gebiedsontwikkelingen. Daarnaast zij in dit programma budgetten opgenomen om te kunnen investeren in milieumaatregelen ter bescherming van onze leefomgeving. Voor het dossier Nauerna worden ook in 2022 en 2023 nog activiteiten verwacht. Deze activiteiten leiden onvermijdbaar tot proceskosten en kosten voor externe adviseurs, juridische expertise (publiek en privaatrechtelijk) en onderzoeken. De verwachte kosten betreffen in totaal € 0,56 miljoen en zijn geheel in het jaar 2022 opgenomen.

76

Beïnvloedbaarheid kosten

Beleidsmatige risico’s Participatie aan het begin van een proces (gebruiker centraal) Het organiseren van participatie aan de voorkant van een proces kost meer tijd en geld. Het breed uitvoeren van de participatie en de inbreng van individuele participanten kan leiden tot andere verwachtingen. Daarnaast kan het leiden tot meer zienswijzen en daarmee juridisch beroep bij de ruimtelijke besluiten.

Beïnvloedbaarheid van de lasten 8% 21% 13%

Beheersmaatregel: Een duidelijke communicatiestrategie waarbij altijd eerst een omgevingsanalyse wordt uitgevoerd, is essentieel. Het resultaat van de participatie wordt transparant met de gemaakte afwegingen gedeeld met de deelnemers. Het is ook van belang duidelijkheid te scheppen over de participatievereisten vanuit de Omgevingswet als antwoord op de vraag: wat is de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer ten opzichte van participatie en wat is de rol van de overheid hierin?

58%

Beïnvloedbaar

Niet beïnvloedbaar

Beperkt beïnvloedbaar

Op middellange termijn beïnvloedbaar

Afhankelijkheid van andere partijen De ambities van Zaanstad kunnen niet alleen door de gemeente worden gerealiseerd. Samenwerking met verschillende partners, zoals grondeigenaren, collegaoverheden, bedrijfsleven en woningcorporaties is noodzakelijk, maar garandeert geen financiële bijdrage en/ of medewerking.

Toelichting: Beïnvloedbaar: De beïnvloedbare kosten bestaan met name uit de budgetten voor de Maakgebieden (voornamelijk onderzoek, procesmanagement, supervisie en werkbudget) en een toevoeging aan de bestemmingsreserve m.b.t. gebiedsontwikkeling. Verder betreft dit budget voor risico en herstel en monitoring van funderingen, een buffer voor onvoorziene kosten voor het verbeteren van de kwaliteit van de woningvoorraad, budget voor archeologie en budget voor wonen (zoals uitvoering van de woonvisie).

Beheersmaatregel: De risico’s worden beheerst door vol in te zetten op overleg om externe partijen hun verantwoordelijkheid te laten nemen. Daarnaast zoeken we continu naar externe financieringsbronnen. Niet behalen van de beoogde woningbouwproductie Het behalen van de bouwproductiedoelen is afhankelijk van marktomstandigheden en de te maken afspraken met initiatiefnemers. Ook aspecten vanuit de omgeving kunnen een vertragende werking hebben op de woningbouwproductie zoals de stikstofproblematiek, beroep en bezwaarprocedures door belanghebbenden en de belangen van de cultuurhistorie. Wanneer wij de woningbouwproductie niet halen lopen de woningtekorten op en nemen de wachtlijsten toe. Daarnaast halen wij de begrote inkomsten uit leges niet.

Beperkt beïnvloedbaar: Deze kosten betreffen vooral kosten voor onderzoek en sanering van diffuus lood, milieubeleid (bijdrage aan de omgevingsdienst) en bodembeheer. Ook het budget voor de omgevingswet, woonruimtezaken en ruimtelijke plannen vallen hieronder. Op middellange termijn beïnvloedbaar: Dit betreft met name personeelskosten (ruim 90%). Verder zijn dit een aantal subsidies, zoals de subsidie onderzoek funderingen en subsidies monumenten. Daarnaast betreft dit ook planbegeleidingskosten voor Zaans Portaal.

Beheersmaatregel: Uitvoeren van acties die de woningproductie versnellen zoals de invoering van het woningbouwplanningsysteem, een lobby voor aanvullende middelen op regionaal en rijksniveau, plancapaciteit verharden, prioriteren en doorlooptijden te versnellen door de keten te verbeteren o.a. door het instrument raad aan de voorkant toe te passen. Inzet van het Transformatiefonds. Intensivering van de samenwerking met marktpartijen en corporaties.

Niet beïnvloedbaar: Deze kosten bestaan met name uit de kosten voor gebiedsontwikkeling en toevoegingen aan diverse reserves i.r.t. gebiedsontwikkeling. Daarnaast valt drukteplan Zaanse Schans hier ook onder (die gedekt wordt door de vermakelijkhedenretributie).

77

Toenemende mismatch tussen vraag en aanbod op de woningmarkt De woningvoorraad is niet betaalbaar voor lage-en midden inkomensgroepen. Er zijn te weinig instroommogelijkheden voor starters en middeninkomens en doorstroom­ mogelijkheden voor senioren. Er is sprake van toenemende scheiding lokaal en regionaal en de druk op de leefbaarheid in wijken neemt toe. Beheersmaatregel: Maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en regionale afspraken over woonruimteverdeling. Daarnaast passen wij kwaliteitssturing op projecten toe.

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Regionale ontwikkelingsmaatschappij Noordzeekanaalgebied • Masterplan Noordzeekanaalgebied • Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied • Vereniging Bedrijvenpark Westzanerpolder/Bedrijvenpark Hoogtij • Schadeschap Schiphol • Betaalbare koopwoningen Zaanstad Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.

Beleidsnota’s • • • • • • • • • • • • • • •

Bodemprogramma 2016-2020 Nota bodembeheer Zaanstad 2020-2030 Zaans Geurbeleid 2016 MAAK.ambitiedocument 2016 MAAK.uitvoerings- en investeringsagenda 2016 MAAK.Monitor 2018 Analyse Kogerveldwijk 2017 Analyse Centrum Oost 2017 Aanpak participatie MAAK.gebieden perspectieffase Stedelijke kavelruil Archeologienota 2009 Uitvoeringsprogramma Erfgoed Erfgoedstrategie 2019-2023 Strategische agenda rondom ouder worden in Zaanstad Metselen aan het Zaans Mozaïek actualisatie woonvisie 2019 • Strategienota Kogerveldwijk • Perspectief Kogerveldwijk • Uitvoeringsagenda Wonen 2019-2024

78

2.5 Programma Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid Portefeuillehouders: Breunesse, Groothuismink, Krieger, Slegers

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad groeit de komende jaren van een stad van 155.000 naar 200.000 inwoners. Als gevolg van de stedelijke verdichting neemt de druk op de buitenruimte toe. Meer mensen zullen gebruik maken van schaarser wordende buitenruimte. Zij willen zich kunnen verplaatsen in de stad en in de regio, hun auto of fiets parkeren en goede plekken vinden om te recreëren. Daarbij bewaken wij het open landschap als belangrijke kernkwaliteit voor de stad en regio. Naast de toenemende druk stellen ontwikkelingen als

de klimaatverandering, de energietransitie, de circulaire economie en de vergrijzing eisen aan de inrichting en het beheer en onderhoud van de buitenruimte. De gemeentelijke grond- en vastgoedportefeuille is compact en wordt duurzaam onderhouden.

79

Het programma is als volgt opgebouwd

Doelstelling 5.1 De buitenruimte is aantrekkelijk ingericht en er zijn goede recreatieve voorzieningen

Doelstelling 5.2 Zaanstad is goed verbonden met de regio en heeft een goede verkeersdoorstroming

Prestatie 5.1.1 Het versterken van de inrichting van de openbare ruimte en het landschap

Prestatie 5.1.2 Bevorderen klimaatadaptatie

Prestatie 5.2.1 Het verbeteren van de bereikbaarheid, parkeren en verkeersveiligheid

Prestatie 5.3.1 Beheer en onderhoud openbare ruimte en recreatiegebieden

Programma 5 Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid

Prestatie 5.3.2 Functionerende regen- en afwater­ systemen

Prestatie 5.3.3 Beheren en onderhouden van gemeentelijke grond- en vastgoedportefeuille

Doelstelling 5.3 Een goed onderhouden en duurzame openbare ruimte

Prestatie 5.3.4 Duurzame inzameling van huishoudelijk afval

Prestatie 5.3.5 De openbare ruimte gaat duurzaam om met het milieu

Prestatie 5.3.6 Het bevorderen van biodiversiteit en de zorg voor dieren

80

Doelstelling 5.1 De buitenruimte is aantrekkelijk ingericht en er zijn goede recreatieve voorzieningen

Activiteiten Realiseren Uitvoeringsagenda Groen- en Waterplan De projecten op het gebied van natuur en recreatie uit de geactualiseerde Uitvoeringsagenda Groen- en Waterplan voeren we uit.

De buitenruimte is goed ingericht en nodigt uit om in te verblijven en te recreëren. Binnenstedelijke woningbouw gaat concurreren met de verschillende andere functies die in de buitenruimte een plek hebben. De kwaliteit van de buitenruimte wordt steeds meer bepaald door de beschikbaarheid van ruimte. Daarom gaat Zaanstad de schaarse ruimte hoogwaardig inrichten. Met deze hoogwaardige inrichting wordt de gebruikswaarde van de openbare ruimte vergroot. Ook het buitengebied, gezien als een belangrijke kernkwaliteit van de stad, wordt beter ontsloten voor recreatief medegebruik.

Inspelen op gebiedsontwikkeling Bij bouwplannen en bestemmingsplannen adviseren we hoe we stedenbouwkundige ontwikkelingen willen toepassen en hoe we de kwaliteit van het landschap willen verbeteren. Kwaliteit voor verblijfsruimte Als de stedelijke verdichting ten koste gaat van de hoeveelheid groen in de openbare ruimte, zorgen we voor een kwaliteitsimpuls van natuur- en recreatieve waarden. Dit houdt in dat als we op een bepaalde plek in de gemeente niet voldoende groen kunnen aanleggen, we op andere plaatsen verbeteringen aanbrengen. Dat doen we daar waar zo veel mogelijk mensen hiervan kunnen genieten.

Ook de effecten van de klimaatverandering vragen om een andere inrichting van de openbare ruimte. Verstedelijking van de openbare ruimte zal ertoe leiden dat er toenemende mate behoefte is aan voldoende bergingscapaciteit bij droogte en extreme regenval. Daarnaast zal er ruimte moeten zijn om in periodes van hitte voldoende schaduwplekken te hebben waar met name kwetsbare groepen in de samenleving verkoeling kunnen vinden.

Transities landelijk gebied Zaanstad werkt samen met de provincie Noord-Holland en de MRA verder aan een visie op het landschap en aan plannen om bodemdaling in onze natuurgebieden te verminderen/voorkomen. Daarin nemen we de stikstof­ aanpak mee en kijken we naar de biodiversiteit. Ook kijken we samen met de Provincie hoe we agrarische grond, duurzaam kunnen gebruiken. Zo wil de gemeente de oxidatie van het veen in het landelijk gebied beperken. Dit draagt bij aan een afname van stikstofdeposities en het doel om recreatieve, cultuurhistorische en natuurwaarden te versterken. Daarbij heeft de aanpak in de polder Westzaan voorrang. Samen met de provincie, eigenaren, beheerders en gebruikers starten we met het ontwikkelen van een gebiedsvisie Westzaan.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 5.1.1 Het versterken van de inrichting van de openbare ruimte en het landschap Bij de grote stedelijke ontwikkelingen in Zaanstad hoort een toekomstbestendig ingerichte openbare ruimte. Groen en water in en om de stad zijn belangrijke vestigingsfactoren en bieden volop ruimte voor recreatief gebruik dat goed is voor de gezondheid van de Zaankanters. Vergroening van de leefomgeving is een uitgangspunt. De nieuwe en de bestaande woongebieden moeten bewoners uitnodigen tot recreëren en bewegen. Er zijn goede verbindingen naar het buitengebied voor voetgangers en fietsers. De recreatieve mogelijkheden van de (vaar)wateren worden benut.

Voor de Krommenieër Woudpolder brengen we in beeld welke maatregelen en klimaat- en natuurdoelen haalbaar zijn. Het gaat dan over de stukken grond die van de gemeente zijn. Prestatie 5.1.2 Bevorderen klimaatadaptatie De openbare ruimte wordt zo ingericht dat de effecten van klimaatverandering voldoende kunnen worden opgevangen (zie ook programma 2). De opwarming van de aarde heeft een aantal negatieve effecten op het klimaat. Bij klimaatadaptatie wordt geanticipeerd op: hittestress, extreme wateroverlast, droogte en risico op hoog water/ stormen. Samen met andere partners worden maatregelen in beeld gebracht die in de periode 2021-2050 tot uitvoering worden gebracht.

Het Groen- en Waterplan (2018) beschrijft het beleid voor stedelijk groen en het buitengebied. Hoe we dit beleid uitvoeren, beschrijven we in het Uitvoeringsprogramma Groen- en Waterplan. De belangrijkste uitgangspunten zijn: • samenhang tussen de stedelijke groenstructuur en het buitengebied; • versterking van natuur-, landschappelijke-, cultuurhistorische en recreatieve waarden.

81

Doelstelling 5.2 Zaanstad is goed verbonden met de regio en heeft een goede verkeersdoorstroming

Zaanstad wil in 2050 een klimaatbestendige stad zijn. In het eerste Uitvoeringsplan beschrijven we wat we de komende vijf jaar gaan doen. Het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie 2021-2026 werkt langs de volgende vijf sporen: • de bestaande stad klimaatbestendig; • de nieuwe stad klimaatbestendig; • het landschap klimaatbestendig; • het stimuleren van klimaatbestendig handelen; • de realisatie van koppelkansen.

Zaanstad is een stad die goed bereikbaar is vanuit de regio en ook de bereikbaarheid binnen de stad is goed. Er is een goed openbaar vervoersnet dat het hoofdwegennet ontlast. Inwoners kunnen zich met openbaar vervoer, per auto, per fiets of te voet op een veilige wijze verplaatsen door de stad. Ook mensen met een beperking krijgen ondersteuning om op pad te kunnen gaan. Daarmee levert de buitenruimte een belangrijke bijdrage om te komen tot een inclusieve maatschappij, waarin iedereen goed kan meedoen (zie ook programma 3).

Activiteiten De bestaande stad klimaatbestendig Als we de openbare ruimte opnieuw inrichten, houden we rekening met de klimaatveranderingen. Daarover stelden we voorwaarden op. We zorgen ervoor dat we dat in de praktijk ook effectief toepassen. De gevolgen voor Zaanstad van extreem weer werken we verder uit. Ook brengen we in het kader van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (zie paragraaf 5.3.2.) de kwetsbaarheid van de watersystemen in Zaanstad in beeld.

Er is een toename van het aantal mensen dat zich met de fiets verplaatst en men is in staat om ook grotere afstanden af te leggen. De elektrische fiets heeft grote impact op hoe we ons vervoeren. De komende jaren wordt ingezet op het verbeteren en het uitbreiden van het fietsnetwerk. Daarbij wordt ook gekeken naar goede voorzieningen die bij dit gebruik horen zoals de mogelijkheden om veilig de fiets te kunnen stallen en het realiseren van oplaadvoorzieningen.

De nieuwe stad klimaatbestendig Als we een gebied ontwikkelen, dan houden we rekening met de klimaatveranderingen. Daarvoor stelden we vooraarden op. We besteden extra aandacht aan het goed toepassen van deze afspraken bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Voor het vergroenen van daken en gevels, maken we een afwegingskader.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Klimaatbestendig handelen stimuleren Op de aanpak Operatie Steenbreek zetten we ook komend jaar stevig in. Met goede communicatie willen we bewoners en bedrijven informeren over de gevolgen van klimaatverandering en laten zien wat zij hieraan kunnen bijdragen. We stimuleren bewoners om tuinen te vergroenen en geveltuinen aan te leggen. Daarbij kun je denken aan subsidieregelingen voor de aanleg van een waterberging in de tuin en het vergroenen van daken en gevels.

Prestatie 5.2.1 Het verbeteren van de bereikbaarheid, parkeren en verkeersveiligheid Door de sterke groei van de stad komt de bereikbaarheid onder druk te staan (zie ook programma 4). Zaanstad streeft naar een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Een goed bereikbare stad met een goede bereikbaarheid over land en over water. Een stad die goed is verbonden met de regio en die een verkeersveilig en goed werkend verkeersnetwerk heeft voor alle modaliteiten zoals openbaar vervoer, auto en fiets. De duurzaamheidstransitie en stedelijke verdichting hebben grote gevolgen voor mobiliteit en parkeren.

Regionale samenwerking We gaan door met de regionale samenwerking in Zaanstreek-Waterland als het gaat om klimaatadaptatie. Via de werkregio Noorderkwartier dienen we een aanvraag in voor de Impulsregeling klimaatadaptatie van het Rijk. We zetten dan vooral in op het concreter maken van plannen voor natuurinclusief bouwen. Natuurinclusief bouwen is een vorm van duurzaam bouwen waarbij we zodanig bouwen en de omgeving inrichten, dat een bouwwerk bijdraagt aan de lokale biodiversiteit en natuurwaarden.

De zes opgaven uit de Omgevingsvisie vragen om een nieuwe visie op mobiliteit in Zaanstad. Hoe zorg je dat de stad bereikbaar is, maar ook leefbaar, duurzaam en aantrekkelijk? Dit vraagt om betere verbindingen voor fietsers en voetgangers en slimme oplossingen voor parkeren en stallen. Daarbij is oog nodig voor de wijk, de gemeente als geheel én voor de regio. In 2021 is het Zaans Mobiliteitsplan (ZMP) vastgesteld. Dit plan is het kader voor alle mobiliteit in Zaanstad; personen en goederen, rijdend en geparkeerd/gestald. Het Zaans Mobiliteitsplan is de basis voor het nog te maken uitvoeringsplan ZMP. Dit beleid is ook de kapstok voor

Koppelkansen We ontwikkelen beleid voor natuurinclusief bouwen en passen dit toe als we een gebied willen ontwikkelen (zie ook prestatie 5.3.6.).

82

Doelstelling 5.3 Een goed onderhouden en duurzame openbare ruimte

verdere beleidsontwikkeling, bijvoorbeeld als het gaat om parkeerbeleid. De Parkeernota uit 2016 is verouderd en voldoet niet meer aan deze tijd. Deze passen we aan. We zijn hiermee gestart nadat de gemeenteraad het Zaanse Mobiliteitsplan heeft vastgesteld. Een belangrijk onderdeel hiervan is dat parkeren op een goede manier wordt meegenomen bij alle gebiedsontwikkelingen.

De openbare ruimte wordt goed onderhouden. Goed onderhoud draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de stad en nodigt uit om in de openbare ruimte te bewegen, te werken, te verblijven en te recreëren.

Activiteiten Verbeteren aansluiting met de regio Veel grote projecten komen in een volgende fase. Zo is het project AVANT (Thorbeckeweg) nu in de realisatiefase. De geplande oplevering van dit project is 2025. De voorkeursvariant voor het project Guisweg, dat in 2021 door de raad is vastgesteld, werken we verder uit. Verder blijven we ons inzetten om samen met partners zo snel mogelijk de verbinding A8-A9 te realiseren. Daarbij gaan we ervan uit dat we in 2025 kunnen beginnen met de aanleg.

De openbare ruimte houdt rekening met de natuur en het milieu en draagt zo bij aan een duurzame samenleving. Dit beperkt zich niet alleen tot goede voorzieningen. Het is ook belangrijk dat inwoners zich verantwoordelijk voelen voor een prettige duurzame openbare ruimte en zich bewust zijn van de effecten van hun handelen op natuur en milieu. Naast openbare ruimte heeft de gemeente ook een vastgoedportefeuille. De gemeente streeft naar een duurzame wijze van beheer van het maatschappelijk vastgoed, zodat we voldoen aan de eisen van deze tijd.

Op de aansluiting A7 - Bernhardplein verlagen we de maximumsnelheid. Dit gedeelte van de weg wordt een stadsstraat. We gaan in 2022 ook de infrastructuur in Westerkoog aanpassen. Dat doen we, zodat we de openstelling van de busbrug ‘De Binding’ kunnen verruimen.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 5.3.1 Beheer en onderhoud openbare ruimte en recreatiegebieden De gemeente zorgt voor een schone en veilige verblijfsruimte, nette begraafplaatsen en goede recreatieve voorzieningen. Bewoners en bedrijven worden zoveel mogelijk betrokken bij het onderhoud van de openbare ruimte. Dat versterkt het gezamenlijke gevoel van verantwoordelijkheid voor de omgeving en de sociale cohesie in buurten. De gemeente organiseert de onderhoudswerkzaamheden op wijkniveau. De betere zichtbaarheid en het aanspreekbaar zijn van de gemeente in de wijken, draagt bij aan een hogere waardering voor de werkzaamheden in de openbare ruimte.

Parkeernota Diverse ontwikkelingen in de stad (verstedelijking, duurzaamheid) maken het nodig om het parkeerbeleid aan te passen. Verbeteren verkeersveiligheid Het verbeteren van de verkeersveiligheid blijft belangrijk, zowel als het gaat om. gedragsbeïnvloeding als om fysieke ingrepen. We werken aan een plan om de verkeersveiligheid te vergoten. Dat hopen we dit jaar nog te kunnen laten vaststellen. Ook betrekken we belanghebbenden bij de aanpak van onveilige situaties. Onderzoek HOV ZaanIJCorridor (Zaanstad – AmsterdamNoord) De ontwikkelingen in Zaanstad (bijvoorbeeld Achtersluispolder en Kogerveld) en Amsterdam-Noord vragen om een aanpassing van het openbaar vervoer. Samen met Vervoerregio Amsterdam, provincie Noord-Holland en gemeente Amsterdam werken we een aantal varianten uit. Daaruit maken we een keuze.

We zijn bezig met een plan van aanpak voor het inlopen van de achterstanden op het onderhoud in de openbare ruimte. Daarin werken we verschillende scenario’s uit. Die zijn nog niet meegenomen in deze begroting. De verwachting is dat die wel aan de orde komen bij de begroting van 2023-2027. Bij het onderhoud van de openbare ruimte biedt de gemeente werkzoekenden de mogelijkheid om deel te nemen aan het arbeidsproces. Ook bieden we bewoners de mogelijkheid om bij te dragen aan het onderhoud van de openbare ruimte.

Aanbesteding openbaar vervoer Vanwege de coronapandemie heeft de Vervoerregio de aanbesteding van het OV in de Zaanstreek met anderhalf jaar uitgesteld. Het doel is om dit in december 2023 af te ronden.

83

Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we zo veel mogelijk rekening met mens, dier en milieu. De gemeente bevordert de biodiversiteit, richt de buitenruimte klimaatadaptief in en zorgt ervoor dat de openbare ruimte en voorzieningen voor zoveel mogelijk mensen toegankelijk is. Daarbij zet de gemeente in op goede communicatie en samenwerking met bewoners en belanghebbenden.

Alkmaarder- en Uitgeestermeer (RAUM) en Twiske-Waterland (TWL). Speerpunten zijn; • het uitvoeren van het Inrichtingsplan en Investeringsprogramma van beide recreatieschappen; • het realiseren van de ambities uit de visies van beide recreatieschappen, onder meer door Zaanse projecten uit het Groen- en Waterplan; • de verdere invulling recreatieve voorzieningen in het gebied IJmond – Zaanstad, zoals aanleg boerenlandpaden en aanleg kanoroute De Kil; • het realiseren van recreatieve fietsroutes(Oer-IJ).

Activiteiten Onderhoud van de openbare ruimte We onderhouden de openbare ruimte op kwaliteitsniveau C (CROW-publicatie 323) en het centrum van Zaandam op kwaliteitsniveau B. Via Zaanstart en Garantie Groen krijgen ongeveer honderd mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een plek om te werken. Zij hebben zo de mogelijkheid om werkervaring op te doen of werkritme en werknemersvaardigheden te ontwikkelen. De verwachting is dat ongeveer veertig deelnemers doorstromen naar vast werk.

Prestatie 5.3.2 Functionerende regen- en afwatersystemen De gemeente streeft naar een doelmatige en milieuverantwoorde inzameling en afvoer van regen- en afvalwater. Daarbij wordt samengewerkt met partners in de waterketen zoals het drinkwaterbedrijf en het hoogheemraadschap.

Meldingen op tijd afhandelen Van alle meldingen handelen we 95 procent binnen de vastgestelde termijn af. Inwoners waarderen dit met het rapportcijfer 6,5. Met de adviezen uit het onderzoeksrapport van de Rekenkamer Zaanstad gaan we aan de slag.

Het gemeentelijk rioolbeheer richt zich op het beheer en onderhoud van de riolering, om overtollig hemel- en afvalwater af te voeren. Daarnaast voert de gemeente taken uit aan het beheren van grondwater.

Het vervangen van de openbare ruimte Elk jaar passen we het meerjaren-investeringsplan (MIP) voor de openbare ruimte aan. Hierin beschrijven we ook de plaatsen in de stad die we willen ontwikkelen en de wens van de woningbouwcorporaties en andere overheden om te investeren. Het vervangen van de openbare ruimte doen we toekomstbestendig. Dat houdt in dat we ambities van andere beleidsvelden (bijvoorbeeld klimaatadaptatie en duurzaamheid) daarin zo veel mogelijk meenemen. De achterstanden in het onderhoud in de openbare ruimte mogen als gevolg hiervan niet toenemen.

In de regio Zaanstreek-Waterland en op het niveau van Noorderkwartier, werken we samen om: • de prestaties van de hele waterketen verder te verbeteren; • vanuit de waterketen bij te dragen aan een prettige en gezonde leefomgeving; • goed in te spelen op de vele nieuwe ontwikkelingen, waaronder ruimtelijke adaptatie en circulaire economie. Activiteiten Onderhoud van de riolering We reinigen de riolering en de kolken en onderhouden de gemalen, drukriolering en bergbezinkbassins. Om een goed beeld te hebben van de kwaliteit van de riolering, inspecteren we deze regelmatig. Zo zorgen we ervoor dat we de riolering op tijd kunnen vervangen of repareren.

Begraafplaatsen We onderzoeken de haalbaarheid van de mogelijkheden die in de nota Begraafplaatsen in beeld staan om te komen tot een betere exploitatie van de begraafplaatsen. Toegankelijkheid In het kader van het Actieplan Toegankelijkheid: • kijken we of de centrum- en stationsgebieden toegankelijk zijn. Als dat niet het geval is nemen we maatregelen om de toegankelijkheid te verbeteren; • zetten we ervaringsdeskundigen in bij de beoordeling van toegankelijkheid bij gemeentelijke plannen; • ontwikkelen we een Zaanse standaard. Hierin beschrijven we de maatregelen die we in Zaanstad nemen. Deze standaard gebruiken we bij vervangingsprojecten en gebiedsontwikkelingen.

Verminderen kapitaallasten We willen de kapitaallasten op de riolen verlagen, zie het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2024.. Daarom is het nodig om te sparen voor vervangingsinvesteringen.

Beheer en onderhoud van recreatiegebieden De gemeente maakt deel uit van de recreatieschappen

Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) In een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) gaan we de

Vervangingen van de riolering Elk jaar passen we het investeringsplan aan. We bereiden de noodzakelijke rioolvervangingen voor en voeren die uit. Het investeringsplan voor riolen maakt onderdeel uit van het meerjaren-investeringsplan openbare ruimte (MIP) (zie prestatie 5.3.1.).

84

zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater beschrijven. We nemen hierin verschillende modellen op. Dat doen we om te boordelen of de systemen goed werken. Maar ook de relatie met de openbare ruimte (wateroverlast op maaiveldniveau) en het (functioneren van het) oppervlaktewatersysteem betrekken we hierin

vervangen. De maatregelen bestaan uit, isolatie van gevels en daken, toepassen HR++ glas, plaatsen van zonnepanelen en LED verlichting, verbeteren en plaatsen van nieuwe klimaatinstallaties en bijvoorbeeld het aansluiten op het warmtenet. Prestatie 5.3.4 Duurzame inzameling van huishoudelijk afval Zaanstad streeft naar halvering van de hoeveelheid restafval. Dit streven komt voort uit de Zaanse ambitie om een klimaatneutrale stad te worden en uit landelijke doelstellingen met betrekking tot het hergebruik van grondstoffen en reductie van restafval bij huishoudens (zie ook programma 2). Daarvoor is een grote omslag nodig. Zorgvuldig omgaan met grondstoffen is hierbij essentieel. Het beheersen van de gemeentelijke lasten en lasten van de inwoners is een belangrijk bijkomend effect. Het doel is om zo veel mogelijk grondstoffen buiten de afvalzak (restafval) te houden en kringlopen van grondstoffen te sluiten.

Door de modellen van de gemeente Zaanstad en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) aan elkaar te koppelen, kunnen we het hele (afval) watersysteem van de stad beoordelen (kwantitatief én kwalitatief).Het opstellen van het SSW ronden we in het tweede kwartaal van 2023 af. Samenwerking in de waterketen Zaanstad neemt deel aan het samenwerkingsverband Zaanstreek-Waterland op het gebied van rioolbeheer. Daarin wordt gewerkt aan: • de visie op de afvalwaterketen; • het meetplan riolering Laag Holland. Prestatie 5.3.3 Beheren en onderhouden van gemeentelijke grond- en vastgoedportefeuille Zaanstad streeft naar een duurzame en compacte gronden vastgoedportefeuille, die zowel de kerntaken van de gemeente faciliteert als ook de gebiedsontwikkeling uit MAAK.Zaanstad.

Het Grondstoffenplan vormt het gemeentelijke beleidskader voor de afvalinzameling om Zaanstad. en het contract, dat met HVC is gesloten over de dienstverlening. Activiteiten Inzameling huishoudelijk afval HVC zorgt voor de inzameling van huishoudelijk afval. Een aantal afvaltaken doet de gemeente (‘Afval in één hand’). Dit zijn taken die een sterke relatie hebben met het onderhoud van de openbare ruimte.

De gemeente heeft ongeveer 800 huurcontracten met partijen die gebouwen en/of grond huren en nog eens 9.000 erfpachtpercelen. De grond- en vastgoedportefeuille verandert regelmatig. Door fusies, maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende functies komen telkens gebouwen en gronden beschikbaar. Daarvan beoordelen we of we ze willen houden of willen afstoten.

Extra inzet op het gebied van de afvalinzameling vindt plaats in Peldersveld en Poelenburg om de doelstellingen uit het Pact Poelenburg te realiseren.

Voor het onderhoud en verduurzaming van gemeentelijk vastgoed is extra geld beschikbaar. In meerjaren-onderhoudsplannen (MJOP) staat, welke budgetten nodig zijn om de technische kwaliteit te behouden, zoals is afgesproken in het portefeuilleplan en de geldende duurzaamheidseisen. Vastgoed en grond die niet nodig zijn, om beleidsdoelstellingen te realiseren, stoten we af of verhuren we tegen marktconforme koop- en huurprijzen. Voor erfpachters blijft de mogelijkheid om het recht van erfpacht om te zetten naar vol eigendom.

Buitengebied In bepaalde delen van het stedelijk gebied hebben huishoudens vier minicontainers. Dit gaat om gebieden, waar geen ruimte is voor ondergrondse containers. Samen met inwoners kijken we hier wat mogelijk is. Optimalisatie van ondergrondse inzamellocaties Bij de uitvoering van het plan blijkt ook dat sommige containers overbelast zijn en we andere containers bijna niet hoeven te legen. Een voorbeeld hiervan is de Burgemeestersbuurt. Daar kijken we of op de ene plek een container kunnen weghalen en die op een andere plek kunnen neerzetten. Het doel is om deze voorzieningen zo goed mogelijk te (laten) gebruiken.

Activiteiten Beheer en onderhoud van de vastgoedportefeuille Het actueel houden van de meerjaren-onderhoudsplannen, het uitvoeren van onderhoud, het uitvoeren van contractbeheer en het aankopen/verkopen van grond en vastgoed.

Realisatie bedrijfsplan ZNMC Het bedrijfsplan voor het Zaans Natuur en Milieucentrum (ZNMC) voeren we uit. Een nieuw lescentrum komt in het Darwinpark in Zaandam. Daarbij is voor het eerst sprake van een circulair bouwproject. Bouwmaterialen van school de Octant gebruiken we voor het nieuwe gebouw.

Het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed De verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is afgestemd op het moment dat we het bedrijf gaan

85

Verbeteren van de communicatie De gemeente gaat door met het verbeteren van de communicatie via de website www.buitengewoon. zaanstad.nl. Ook besteden we aandacht aan de Nationale Boomfeestdag en aan de maandelijkse zwerfafvalestafette.

Laadpalen Door de Metropoolregio Amsterdam is in mei 2021 een regionale laadvisie opgesteld. Hierin staat een voorspelling voor de gemeente Zaanstad. Die gaat uit van 1.014 laadpunten in 2025. Om dit te halen moeten we het plaatsen van laadpalen de komende jaren nog behoorlijk uitbreiden. Dat heeft gevolgen voor het parkeerbeleid en nemen we dan ook mee in de parkeernota.

Prestatie 5.3.5 De openbare ruimte gaat duurzaam om met het milieu Zaanstad gaat in de openbare ruimte duurzaam om met grondstoffen en materialen en dringt het energieverbruik in de openbare ruimte terug (zie ook programma 2). Daar waar energie wordt gebruikt, gebeurt dat met duurzaam opgewekte energiebronnen. Binnen de inkoopcategorie grond-, weg- en waterbouw (GWW) wordt in 2019 het duurzaam inkopen geïmplementeerd.

Verduurzamen en optimaliseren gebruik van het gemeentelijk wagenpark Personenauto’s die afgeschreven zijn vervangen door elektrische auto’s. Het vervangen van zwaar materieel gebeurt op het moment dat er goede, duurzame alternatieven zijn. Investeringen in zwaar materieel hebben we daarom uitgesteld. Prestatie 5.3.6 Het bevorderen van biodiversiteit en de zorg voor dieren De biodiversiteit in Zaanstad wordt bevorderd en Zaanstad zet zich in voor een goede opvang voor dieren. Zaanstad bevordert de biodiversiteit door hier in de inrichting van de openbare ruimte rekening mee te houden. Het kiezen voor bepaalde planten is daar een voorbeeld van. Ook zijn we aan de slag met de plannen uit het Groen- en Waterplan. Ook bij nieuwbouwprojecten wil de gemeente de biodiversiteit versterken door het natuurinclusief bouwen te stimuleren.

Enerzijds is het de gemeente die zelf zorgt dat zij duurzaam handelt bij de uitvoering van haar eigen taken. Dat richt zich op de toepassing van duurzame materialen, het duurzaam slopen en bouwen van objecten, de inkoop van duurzame energie, het overschakelen naar een elektrisch wagenpark en gebruik van elektrisch handgereedschap. Maar ook helpt de gemeente, bewoners om stappen te maken in de overgang naar andere en schonere energiebronnen. Dat doen we onder andere door het plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte. Activiteiten Duurzaam inkopen GWW (Grond-, weg- en waterbouw) In de proefprojecten die we doen in de openbare ruimte, doen we kennis en ervaring opgedaan met het duurzaam inkopen in de GWW-sector. Deze ervaringen nemen we als standaard mee, als we een aanbesteding doen. Voorbeelden hiervan zijn: de CO2-prestatieladder als standaard gunningscriteria uitvragen bij elke aanbesteding, het hergebruiken van grond en het toepassen van een Milieukostenindicator(MKI).

De zorg voor dieren beschrijven we in het Dierenwelzijnsbeleid. Dat is in 2019 aangepast. We zijn aan het werk, met de maatregelen uit de Uitvoeringsagenda dierenwelzijn. Activiteiten Uitvoering dierenwelzijnsbeleid Het voorkomen van dierenleed geven wij vorm door ontmoediging van impulsaankopen van dieren en hoogrisico-honden in het bijzonder. Ook stimuleren wij castratie en sterilisatie van katten. De hulpverleners die zich bezig houden met huiselijk geweld letten ook op het verwaarlozen van dieren en dierenmishandeling.

Ook ervaringen vanuit verduurzaming van vastgoed-objecten nemen we mee in een aanbesteding. Voorbeelden hiervan zijn ‘Modulair bouwen’ en ‘Circulair slopen’, zodat materialen kunnen worden hergebruikt.

Daarnaast onderzoeken we mogelijkheden om schuilstallen voor weidedieren mogelijk te maken en willen we een vuurwerkverbod op plaatsen, waar dit leidt tot een verstoring van broedende vrij-levende dieren. Ganzenoverlast en overlast van andere wilde dieren willen we op een diervriendelijke manier aanpakken. We gaan door met het geven van geld voor de uitvoer van de publieke- en maatschappelijke dierenwelzijnstaken door de Zaanse Stichting Dierenzorg en de Wildopvang Krommenie.

Naast het projectmatig aanleggen/vervangen van de openbare ruimte is ook het duurzaam onderhouden een vraagstuk waar de vakgroep Duurzaamheid zich op richt. Door bij de aanleg goed te kijken naar hoeveel onderhoud nodig is en het afval dat dit oplevert kunnen we ook hier een bijdrage aan de duurzaamheidsopgave leveren. Het duurzaam omgaan met energie We gaan door met het plaatsen van LED-armaturen in de openbare. Dat bespaart energie. Bij het vervangen van verlichting passen we standaard LED-verlichting toe. Dit houdt in dat we elk jaar zo’n 1.000 lampen vervangen (ongeveer 3,5% van het totaal).

Ook moedigen we kinderboerderijen van harte aan om het Kwaliteitsbewijs van de vSKBN te behalen. Advisering biodiversiteit Waar de gemeente zelf woningbouw aanbesteed nemen we natuur-inclusiviteit in de gunningsleidraad op. 86

Natuur-inclusief bouwen is een vorm van duurzaam bouwen, waarbij we zodanig bouwen dat een bouwwerk of inrichting bijdraagt aan de lokale biodiversiteit en natuurwaarden.

voor de bescherming van natuurwaarden bij het onderhoud en vervanging van de openbare ruimte. Versterken biodiversiteit Vanuit de uitvoeringsagenda van het Groen en Waterplan gaan we onder meer het belang onderzoeken van vis- en faunapassages in de Watering Wormerveer, het natuurinclusief bouwen doorontwikkelen en ook specifieker biodivers maaien.

Meten van de biodiversiteit We gaan in 2022 door met het meten van de biodiversiteit. We zoeken de samenwerking met natuurorganisaties en organisaties die terreinen beheren. Samen met hen brengen we de biodiversiteit in beeld.

Natuur-inclusief bouwen We voeren een puntensysteem in voor natuur-inclusief bouwen. Dit puntensysteem geldt voor alle gebiedsontwikkelingen, waarbij het verbeteren van de biodiversiteit in het stedelijk gebied een rol speelt.

Herziening van de Zaanse Leidraad flora en fauna We passen de Zaanse Leidraad flora en fauna aan. Dat doen we aan de hand van de nieuwe landelijk goedgekeurde gedragscode soortbescherming. Deze is opgesteld vanuit de Wet natuurbescherming. De Leidraad geeft richtlijnen

Indicatoren Indicatoren Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Begroting 2022

Streefwaarde 2022

Bron

% Inwoners dat tevreden is over de verkeersveiligheid in de eigen buurt

38%

45%

49%

43%

60%

70%

Zaanpeiling

% Inwoners dat tevreden is over bereikbaarheid van de buurt per fiets

88%

92%

91%

92%

90%

90%

Zaanpeiling

% Inwoners dat tevreden is over bereikbaarheid van de buurt per auto

73%

79%

79%

79%

80%

80%

Zaanpeiling

% Inwoners dat parkeren als grootste probleem in de buurt ziet

13%

20%

21%

19%

20%

10%

Zaanpeiling

% Areaal openbare ruimte met een onderhoudsachterstand

20%

18%

19%

18%

19%

19%

Gemeentelijke registratie

% Hoeveelheid gescheiden afval als aandeel van de totale hoeveelheid ingezameld afval

50%

44%

46%

54%

56%

60%

HVC

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017

2018

2019

2020

Bron

% Inwoners dat afval gescheiden aanbiedt

83%

86,5%

87%

91%

Zaanpeiling

% Inwoners dat andere vervoermiddelen dan auto gebruikt voor woon-werkverkeer

41%

49,1%

47%

44%

Zaanpeiling

Waardering inwoners voor het onderhoud van de openbare ruimte (schaal 0-10)

6,2

6,2

6,2

6,1

Zaanpeiling

% Bewoners dat tevreden is over de afhandeling van meldingen openbare ruimte

52%

55%

52%

49%

Zaanpeiling

87

Kerncijfers 2017

2018

2019

2020

Bron

Hoeveelheid gescheiden afval als % van de totale hoeveelheid ingezameld afval

50%

44%

46%

54%

HVC

Gemeentelijke en waterschapswegen (km)

554

559

559

559

CBS

Provinciale wegen (km)

27

27

27

27

CBS

Rijkswegen (km)

15

15

15

15

CBS

Aantal vierkante meter vervangen verhardingen (x 1000)

261

236

202

210

Gemeentelijke registratie

Aantal meter geïnspecteerd riool

35.014

35.714

30.640

35.000

Gemeentelijke registratie

Aantal meter vervangen riolering

14.140

12.800

14.135

12.084

Gemeentelijke registratie

% Meldingen dat binnen de afhandelingstermijn wordt afgedaan

94%

93%

95%

93%

Gemeentelijke registratie

Aantal begrafenissen (excl. herbegraving)

237

225

209

232

Gemeentelijke registratie

Aantal mensen met afstand tot de arbeidsmarkt dat begeleiding ontvangt om te kunnen doorstromen naar regulier werk

121

114

116

46

Gemeentelijke registratie

Aantal mensen met afstand tot de arbeidsmarkt dat doorstroomt naar regulier werk

35

33

38

8

Gemeentelijke registratie

Aantal nieuwe maatschappelijk initiatieven op gebied van beheer en onderhoud openbare ruimte

89

204

95

137

Gemeentelijke registratie

2017

2018

2019

2020

Bron

241

271

254

234

HVC

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

BBV indicatoren Gewicht restafval per bewoner per jaar (kg)

Tot en met 2016 zijn de gegevens gebaseerd op het restafval dat ingezameld wordt door de HVC. Voor 2018 is ook het aangeleverde restafval van andere inzamelaars meegenomen waardoor dit hoger uitvalt.

Financiën Buitenruimte, vastgoed en bereikbaarheid (Bedragen x € 1.000) Begroting 2022 Lasten

96.477

98.221

98.947

100.493

Baten

-71.528

-71.826

-71.973

-72.118

Saldo

24.949

26.395

26.974

28.375

Onttrekkingen reserves Totaal saldo inclusief reserve mutaties

-11 24.937

0 26.395

0 26.974

0 28.375

Binnen dit programma zijn de budgetten opgenomen ten behoeve van het onderhoud van de openbare buitenruimte (wegen, groen, kunstwerken, waterhuishouding) en ons vastgoed. Daarnaast zijn de lasten en baten van de gemeentelijke heffingen riool, afval en begraven binnen dit programma opgenomen. Vanaf 2021 is € 0,24 miljoen

beschikbaar voor klimaatadaptatie. Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moeten investeringen in de openbare ruimte verplicht worden afgeschreven. Hierdoor nemen de kapitaallasten in dit programma jaarlijks toe.

88

Beïnvloedbaarheid kosten

begraafplaatsen. Verder vallen hier ook kosten onder die gedekt worden door kostendekkende tarieven, zoals kosten voor huishoudelijke afvalstoffen, riolen en begraven. Ook de waterschapslasten voor wegen en nutwerkzaamheden voor wegen vallen hier onder. De bijdrage voor het Bestuur Akkoord Water en de regiodeal groenprogramma en Noorder IJplas zijn ook als niet beïnvloedbaar geclassificeerd.

Beïnvloedbaarheid van de lasten 1% 22%

23%

Beleidsmatige risico’s Afhankelijkheid van andere partijen Zaanstad is afhankelijk van de samenwerkingspartners, nutsbedrijven en aannemers om doelstellingen te realiseren. Doordat afspraken met andere partijen niet tot stand komen of die ze niet nakomen, ontstaat vertraging.

54%

Beïnvloedbaar

Niet beïnvloedbaar

Beperkt beïnvloedbaar

Op middellange termijn beïnvloedbaar

Beheersmaatregel: Afspraken met andere partijen moeten duidelijk zijn. Er moet draagvlak zijn of worden gecreëerd. Als dat nodig is moeten we afspraken in een contract vastleggen. Ook starten we jaarlijks met meer vervangingsprojecten dan waarvoor financiële ruimte aanwezig is. Dat doen we omdat we weten dat een deel van de projecten vertraging oploopt.

Toelichting: Beïnvloedbaar: De beïnvloedbare kosten bestaan uit budgetten voor landschap, bus- en watervervoer (Zaanferry), verkeer & vervoer en de walstroomvoorziening.

Kwaliteitsniveau openbare ruimte Inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt heeft mogelijk gevolgen voor het afgesproken kwaliteitsniveau van de openbare ruimte. Hierdoor kunnen we niet altijd het afgesproken kwaliteitsniveau van het onderhoud van de openbare ruimte halen. Dit komt omdat mensen met en afstand tot de arbeidsmarkt niet altijd voldoende opgeleid zijn en minder productief zijn.

Beperkt beïnvloedbaar: Deze kosten betreffen vooral kosten voor aanleg en onderhoud van de openbare ruimte, waaronder beeldkwaliteit openbare ruimte, civiele kunstwerken (incl. het beleid), groen & speelplaatsen (incl. het beleid), wegen, waterhuishouding (incl. het beleid), riolen beleid, parkmanagement Hoogtij, funderingsonderzoek en Hembrugterrein). Verder betreft dit kosten voor vastgoed (waar een huurvergoeding voor verkregen wordt), bedrijfsmiddelen die benodigd zijn voor het uitvoeren van beleid, budgetten voor parkeren (zoals voor controle betaald parkeren en de parkeerautomaten), dierenwelzijn, deltaplan ruimtelijke adaptie, huishoudelijke afvalstoffen en huisvesting van de buitendienst.

Beheersmaatregel: Aandacht voor opleidingen binnen Werkom om de productiviteit te verhogen.

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Vervoerregio Amsterdam • Recreatieschap Alkmaarder en Uitgeestermeer • Recreatieschap Twiske-Waterland • Huisvuil Centrale • Afvalschap IJmond Zaanstreek

Op middellange termijn beïnvloedbaar: De personeelskosten vallen hieronder (bijna 90%). Verder betreft dit diverse subsidies (aan de recreatieschappen en aan het Zaans Natuur en Milieu Centrum), de kosten voor Nedvang en de exploitatie van de fietsenstallingen.

Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.

Niet beïnvloedbaar: Deze kosten bestaan met name uit de kapitaallasten voor riolen, wegen, erfpacht terreinen, civiele kunstwerken, groen & speelplaatsen, bedrijfsmiddelen, parkeerautomaten, nautisch beheer, VRI-OV, waterhuishouding en

89

Beleidsnota’s • • • • • • • • • • • • • • • •

Groen- en Waterplan Bomenbeleidsplan - 2009 Beeldkwaliteitsplan buitengebied - 2009 Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV) Deltaprogramma 2022 Ruimtelijke adaptatie Ruimte voor Parkeren, parkeernota Zaanstad - 2016 Nota Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare Ruimte Beheerverordening op de gemeentelijke begraafplaatsen in Zaanstad Verbreed gemeentelijk rioleringsplan 2020-2024 Uitvoeringsplan klimaatadaptatie 2021-2026 Rioolaansluitingsverordening Meetplan biodiversiteit Zaanstad Beleidsnota Dierenwelzijn 2009 Beleidsplan ‘Begraafplaatsen in beeld’ Zaans Mobiliteits Plan 2021 Werkplan Verkeersveiligheid 2021-2023

90

2.6 Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening Portefeuillehouders: Hamming, Noordzij, Slegers

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente Zaanstad werkt samen met inwoners, ondernemers en partners aan een veilige en toekomstbestendige stad. Hierbij hanteren we een praktische doe-mentaliteit: niet wegkijken maar aanpakken waar nodig. We zijn actiegericht om misstanden te voorkomen én aan te pakken. We hebben oog voor de effecten van ontwikkelingen als verstedelijking, klimaatverandering en technologisering en passen onze werkwijze daarop aan. Voor inwoners en ondernemers biedt Zaanstad een niveau van dienstverlening dat aansluit bij

hun behoefte en bij de ontwikkelingen in de stad. Met de digitalisering van de dienstverlening voldoen we aan de verwachting van inwoners dat producten en informatie altijd en overal kunnen worden opgehaald. Tegelijkertijd hebben we aandacht voor hen die niet digitaal mee kunnen, ook in het licht van de vergrijzing. Het programma is als volgt opgebouwd

91

Het programma is als volgt opgebouwd:

Doelstelling 6.1 Het optimaliseren van de (online) dienstverlening aan inwoners, ondernemers en partners

Doelstelling 6.2 Toezicht houden op de naleving van regels en het terugdringen van overtredingen Programma 6 Veiligheid, handhaving en publieke dienstverlening

Prestatie 6.1.1 Doorontwikkelen en digitaliseren van processen

Prestatie 6.1.2 Ontsluiten van informatie en Zaanse historie

Prestatie 6.2.1 Xorgen voor een schone, hele en veilige woon- en leefomgeving (handhavingsprogramma)

Prestatie 6.2.2 Aanpak criminliteit en overlast (integraal veiligheidsplan)

Doelstelling 6.3 Terugdringen invloed onderwereld op bovenwereld

Prestatie 6.3.1 Interventies in RIEC-verband, bibob en maatschapplijke weerbaarheid

Doelstelling 6.4 Effectief optreden bij rampen, crisis en calamiteiten

Prestatie 6.4.1 Ramp en crisisbestrijding VRZw

92

Doelstelling 6.1 Het optimaliseren van de (online) dienstverlening aan inwoners, ondernemers en partners

regionaal als landelijk, alle verkiezingen. Tot 2027 worden er jaarlijks verkiezingen gehouden. De gemeenteraadsverkiezingen zijn in 2022. De organisatie van de verkiezing geeft te veel druk op onze organisatie. De dienstverlening aan onze inwoners staat hierdoor voor een langere periode onder druk. Dit blijkt onder andere uit de langere wachttijden voor het maken van een afspraak bij de balie van de afdeling Burgerzaken. Wij kunnen soms wettelijke termijnen niet halen in de periode voor de verkiezingen. Ook bij het Klant Contact Centrum (KCC) staat de dienstverlening in een verkiezingsperiode onder druk.

Zaanstad wil transparante en betrouwbare dienstverlening leveren op het gebied van bereikbaarheid, vergunningverlening, het leveren van persoonlijke documenten, toegankelijkheid van het archief en het behandelen van klachten. Daarom werkt de gemeente met heldere procedures, aanspreekbare en bereikbare ambtenaren en duidelijke taal in brieven en andere gemeentelijke uitingen. Zaanstad wil dat inwoners zaken digitaal kunnen regelen en werkt daarom aan een website die eenvoudig en duidelijk is.

Artikel J 4 van de Kieswet veranderde op 1 januari 2019. De wet voor 2019 eiste dat in ieder geval 25% van de stemlokalen toegankelijk moet zijn, voor kiezers met een lichamelijke beperking. De verandering per 2019 houdt in dat alle stemlokalen toegankelijk moeten zijn. Als het college van burgemeesters en wethouders daar niet aan kan voldoen, moet het de raad daarover informeren. Dit is een ‘pas toe of leg uit ‘-bepaling en zorgt ervoor dat het doel 100% is. Hiervoor zijn geen extra middelen beschikbaar gesteld. Binnen de bestaande middelen is een toegankelijkheid van ongeveer 60% van de stembureaus haalbaar.

Tevens biedt de gemeente de komende jaren steeds meer producten en diensten digitaal aan. Het Stadhuis blijft open voor het regelen van zaken die ook digitaal beschikbaar zijn. Gebruikers kunnen feedback geven en de gebruiksvriendelijkheid van onze dienstverlening wordt continu verbeterd. Als het nodig is, zoekt de gemeente persoonlijk contact of komen medewerkers thuis. Bijvoorbeeld als een inwoner zijn paspoort niet kan ophalen of bij complexe zorgvragen.

De verwachting is dat op 1 juli 2022 de Omgevingswet (verder: Ow) en de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) ingaan. Deze wetten leiden tot grote veranderingen: • Voor de inwoners en bedrijven bij het aanvragen van een vergunning. • Het toezicht op de bouw verandert voor eenvoudige bouwwerken zoals een woning. Nu vindt het bouwtoezicht plaats door de gemeente. Straks moet een bewoner of een bedrijf mogelijk een private kwaliteitsborger inhuren. • De twee wetswijzigingen betekenen een grote verandering voor het werken en de organisatie van de gemeente. We gaan aanvragen van een omgevingsvergunning integraler bekijken en bij complexe aanvragen komen we sneller (binnen 8 weken), samen met de ketenpartners. Met hen bespreken we of het project gewenst en haalbaar is. • Deze impact op de organisatie, kosten en (leges) inkomsten wordt medebepaald door lokale bestuurlijke keuzes, zoals bijvoorbeeld de mate waarin meer activiteiten vergunningvrij worden. Naar mate het omgevingsplan duidelijkere vormen gaat aannemen komt hier meer duidelijkheid over. In de periode tot aan vaststelling van het omgevingsplan komen deze keuzes nog bij het bestuur op tafel.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 6.1.1 Doorontwikkelen en digitaliseren van processen De gemeente Zaanstad stelt steeds meer producten en diensten digitaal beschikbaar via Zaanstad.nl. Zo kunnen inwoners, ondernemers en instellingen snel en makkelijk zelf hun zaken regelen. In deze collegeperiode wordt verder gewerkt aan zowel een goede digitale informatievoorziening via de website als dienstverlening voor ouderen of niet-digitaal vaardigen en minder geletterden. Waar mogelijk zullen processen worden gedigitaliseerd. De in 2020 vastgestelde visie op dienstverlening heeft als uitgangspunt, ‘behouden wat goed is en verbeteren wat nodig is’. Deze visie sluit aan bij de uitgangspunten van ‘Bereikbaar Bestuur’. We zetten in 2022 in op toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Hoe we dat doen, beschrijven we in de uitvoeringsagenda De uitvoeringsagenda kent drie pijlers: 1. Maatwerk 2. Communicatie met inwoners en ondernemers 3. Digitalisering

Het jaar 2021 staat in het teken van voorbereiding. De eerste maanden van 2022 gebruiken we voor het doen van de laatste aanpassingen en oefenen. Via een communicatiecampagne gaan we inwoners en bedrijven goed informeren over de veranderingen en wat dit voor hen betekent.

Organisatie van de verkiezingen De gemeente Zaanstad organiseert, zowel gemeentelijk, 93

De kwaliteit van de dienstverlening, het verbeteren daarvan en maatwerk leveren als dat nodig is heeft altijd onze aandacht. We gaan in 2022 met de volgende activiteiten aan de slag. Deze activiteiten zijn gericht op maatwerk, communicatie en dienstverlening

kundig is, de melding direct aan de medewerkers op straat kan doorgeven en de melder gelijk een reactie krijgt. Als de evaluatie positief uitvalt, voeren we dit in. Voorbereiding implementatie Ow en Wkb We gaan door met het voorbereiden van de implementatie van de nieuwe wetgevingen die medio 2022 ingaan. Beide wetswijzigingen en lokale bestuurlijke keuzes die hierbij gemaakt kunnen worden hebben gevolgen voor de uitvoering, kosten en (leges)opbrengsten die zijn gekoppeld aan de uitvoering van wettelijke taken binnen de keten van Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH). Om onder dit nieuwe stelsel te kunnen werken, moeten we daarom onze vergunningverlenings-, toezichts- en handhavings¬processen opnieuw inrichten.; In 2021 en 2022 bereiden we de medewerkers voor op hun nieuwe rol die invoering van nieuwe wetgeving met zich meebrengt. Daarnaast brengen we het gevolg van deze nieuwe wetgeving op toezicht en handhaving in kaart; Voordat we nieuwe werkwijzen gaan uitvoeren gaan we samen met bewoners en ondernemers in 2021 en 2022 proefdraaien. We zijn zowel met de Omgevingstafel als de proefprojecten aan de slag.

Activiteiten Maatwerk We zetten een Teletolk in voor een betere bereikbaarheid voor dove en slechthorende mensen De Teletolk is een proef. Daarnaast doen we ervaring op met beeldbellen. Hiermee proberen we het aantal reisbewegingen naar het stadhuis voor onze inwoner te verminderen. Verder is er aandacht voor de dienstverlening aan MKB-ers. We onderzoeken hoe de dienstverlening beter kan aansluiten op de wensen van ondernemers. De digitale dienstverlening via de website is zodanig ingericht dat mensen met een visuele beperking alle informatie kunnen vinden. Daarvoor maken zij gebruik van uitleesprogramma’s. Door de informatie op Zaanstad.nl in B1 aan te bieden kunnen ook laaggeletterden alle informatie vinden. Via 14 075 kunnen inwoners die niet digitaal vaardig zijn hun vraag stellen. Ook helpen we ze via 14 075 op weg bij digitale processen. De digitale en telefonische dienstverlening verbeteren we in 2022 met signalen van buiten. Deze signalen halen we op via onder andere klanttevredenheidsonderzoeken.