Begroting 2022-2025

Kansrijke Start Zaanstad gaat door met het programma Kansrijke Start, met 3 deelgebieden: voor-, tijdens- en na de zwangerschap. Door een 4-jarige subsidie maken we ons in 2022 sterk voor het voorkomen van ongewenste, ongeplande zwangerschappen.

Het Jeugdteam is vanaf 2022 georganiseerd via de stichting Jeugdteam. Samenwerken met het onderwijs, de Sociale Wijkteams, Centrum Jong, gecertificeerde instellingen (GI’s), specialistische jeugdhulp, huisartsen en andere relevante partners in de wijk is cruciaal om jongeren gezond en veilig op te laten groeien. Op deze manier krijgt Zaanstad een sluitende keten van lichte ondersteuning tot zware zorg.

Centrale zorgverleners Centrale zorgverleners helpen (vanuit JOGG-Zaanstad, GGD-ZW) elk jaar ruim 200 gezinnen. Deze jeugdverpleegkundigen en pedagogen pakken overgewicht bij jongeren aan. Ook met andere signalen die zij krijgen, die in een gezin spelen en van invloed zijn op de gezondheid van jongeren (bijvoorbeeld roken), gaan ze aan de slag. Door corona is de noodzaak van deze aanpak extra belicht. We onderzoeken mogelijkheden om deze aanpak na 2022 structureel te maken.

Met de extra middelen voor jeugd moet de versterking van de keten vorm gegeven worden. Met de middelen zijn opdrachten meegegeven. Deze opdrachten zijn gebaseerd op landelijk onderzoek naar welke interventies aantoonbaar goede zorg en kostenreductie opleveren. Gemeenten hebben zich gecommitteerd aan de invulling van deze set aan maatregelen, waarvoor investeringen noodzakelijk zijn. Gezien de beperkte financiële ruimte van Zaanstad, is het niet mogelijk deze set maatregelen in te voeren. De kostenreductie zal niet realiseerbaar zijn en de groei in de uitgaven zal de komende jaren nog doorzetten. Daarom wordt, indien er extra AEF middelen beschikbaar worden gesteld, aanvullend op de 75% die nu is opgenomen, eerst bekeken welk deel hiervan nodig is voor het nemen van aanvullende maatregelen jeugd.

Vernieuwde aanpak Jongerenwerk We ronden in 2022 de uitvoering van de nieuwe aanpak jongerenwerk af. De Hub voor jongeren in Zaanstad Noord is een begrip. Voor Zaanstad Midden en Zuid werken we aan een Hub voor jongeren. Daarin werken we samen met verschillende partijen. Hierbij houden we rekening met het dagritme van de jongeren en hun gezinnen, gericht op preventie, door aan te sluiten op het ritme van de dag van jongeren volgens het 3x8 model (8 uur slaap, 8 uur school of werk, 8 uur vrije tijd). De opdrachten aan de verschillende partijen die werken met jongeren zijn opnieuw bepaald. Dat is gedaan om goede hulp aan jongeren en hun gezinnen te bieden. De stedelijke vliegende brigade jongerenwerk is er om flexibel in te zetten rond crises en incidenten. Ook is het de verbinding tussen het jongerenwerk en de verschillende onderwijsinstellingen in Zaanstad. Deze brigade bestaat om te voorkomen dat jongeren op het verkeerde pad komen. Deze aanpak hangt samen met alle overige inzet op Jeugd & Veiligheid, zoals Back on Track en de persoonsgerichte Aanpak Risicojongeren. Door slimme verbindingen met participatie, werk, economie en onderwijs zorgen wij dat jongeren in Zaanstad makkelijk vinden wat ze zoeken.

Activiteiten Opstellen gezamenlijke agenda Jong zijn in Zaanstad en beleidskader Jeugd Op basis van het beleidskader Jeugd maken we in 2022 een gezamenlijke agenda Jong. Hierin staan gelijke kansen voor kinderen en jongeren centraal. Samenwerken Jeugdteam en onderwijs Veel scholen werken nu samen met het Jeugdteam. In het 25

Prestatie 1.1.3 Passende ondersteuning waar nodig voor ouders en jeugdigen Professionals van Centra Jong, stedelijk Jeugdteam en Sociaal Wijkteams ondersteunen ouders, kinderen en jongeren bij het omgaan met opvoedings- gedrags- en ontwikkelingsproblemen, zo licht als mogelijk is. Als die ondersteuning niet toereikend is en intensieve of specialistische zorg nodig blijkt, wordt die hulp geleverd. Hiertoe hebben gemeenten en zorgaanbieders samen een nieuwe werkwijze ontwikkeld. Centraal staat dan de integrale gezinsaanpak; de ouders houden de regie, gezamenlijk sturen ouders en professional op resultaat en er is voldoende aandacht voor de kosten. Het ‘perspectiefplan’ is het instrument waarin het principe van één gezin, één plan, één regisseur wordt geborgd. We verbeteren de manier waarop de professionals van Centra Jong, Jeugdteams en Sociaal Wijkteams met elkaar samenwerken rond complexe gezinsproblemen.

Extra middelen jeugdhulp en maatregelen Voor 2022 heeft het rijk extra middelen toegezegd. We volgen waar mogelijk de aanbevelingen van de arbitragecommissie. Gezien de financiële situatie van Zaanstad kunnen we de middelen maar zeer beperkt inzetten voor het nemen van nieuwe maatregelen. Dat neemt niet weg dat we doorgaan met de bestaande maatregelen. Dat doen we om een verschuiving van specialistische hulp naar minder zware en overwegend ambulante hulp te realiseren. De inzet van de extra middelen moet deze beweging ondersteunen en de kwaliteit bevorderen. We willen daarom investeren in de samenwerking met het onderwijs, de nieuwe stichting Jeugdteam, de huisarts via de praktijkondersteuner en de specialistische aanbieders via een gezamenlijke ontwikkelagenda. Daarmee is het niet mogelijk de wachtlijsten versneld terug te brengen en de jeugdbeschermingsketen te verbeteren. Ook zullen we de groei in uitgaven niet kunnen stoppen. Daarom wordt, indien er extra AEF middelen beschikbaar worden gesteld, aanvullend op de 75% die nu is opgenomen, eerst bekeken welk deel hiervan nodig is voor het nemen van aanvullende maatregelen jeugd.

Stichting Jeugdteam Zaanstad gaat op 1 januari 2022 van start. Samen met ketenpartners werkt de stichting aan de doorontwikkeling van de jeugdhulp in Zaanstad. Dat doen ze door passende hulpverlening dicht bij huis te bieden, beter te sturen op de specialistische jeugdhulp en samen te werken op de plekken waar de jeugd en hun ouders komen.

Gespecialiseerde jeugdhulp In de nieuwe contracten die in 2022 ingaan, zijn de afspraken over de in-, door- en uitstroom aangescherpt. Met de contracten zorgen we ervoor dat de juiste hulp tijdig start en ook eindigt. We gaan met minder aanbieders werken. Ook verminderen we de administratieve lasten voor de aanbieders. Zo kunnen onze partners meer tijd en geld besteden aan waar het om gaat: het bieden van passende zorg, voor kinderen die dat nodig hebben. In de aanbesteding van de specialistische hulp is afgesproken dat gemeenten en aanbieders samen een ontwikkelagenda maken op een aantal thema’s. Dit zijn thema’s als leren en ontwikkelen, bevorderen door- en uitstroom, versterken van regie, versterken van ketenafspraken en vaste tarieven voor verblijf. De ontwikkeltafel heeft als doel om de transformatie van het stelsel verder vorm te geven.

Met ingang van 1 januari 2022 gaan de nieuwe regionale contracten voor de gespecialiseerde jeugdhulp in. We bouwen verder op de eerder gemaakte contractafspraken en voeren een aantal verbeteringen door. Voorbeelden van deze verbeteringen zijn: • een goede verbinding met het lokale Jeugdteam; • een verbetering van de kwaliteit van dienstverlenin door strakkere werkafspraken; • vereenvoudiging van de administratie; • betere voorwaarden in de samenwerking met de jeugdhulporganisaties. In 2022 kunnen we nog niet starten met het versterken van het toezicht op de rechtmatigheid en kwaliteit Wmo en Jeugd vanwege het ontbreken van de benodigde eenmalig investering. Activiteiten Opbouw Stichting Jeugdteam Met de vorming van de stichting per 1 januari 2022 zetten we in op een organisatie die stevig kan acteren richting de gespecialiseerde jeugdhulp. Het moet ook een belangrijke samenwerkingspartner zijn voor relevante partners in de wijk. De gemeente heeft hiermee meer mogelijkheden om te sturen. We hebben niet meer te maken met nieuwe aanbestedingen en verschillende aanbieders. Daarmee behouden we deskundigheid, opgebouwde netwerken en medewerkers. Door dit zo te organiseren, is de gemeente beter in staat om de regierol in te vullen, de transformatie beter vorm te geven en grip te krijgen op de oplopende kosten binnen de jeugdhulp.

Jeugdigen in verblijf De regio Zaanstreek-Waterland is aangesloten bij het bovenregionale plan ‘Een thuis voor Noordje’. Het doel van dit plan is om kleinschalige verblijfsplaatsen in een open setting te realiseren, en minder jongeren te plaatsen in een gesloten setting. De aanbieders van deze plekken hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zij zijn vanaf 2022 verplicht om alle jongeren, dus ook de jongeren met complexe problematiek, snel een passende plaats te bieden.

26

Doelstelling 1.2 Inwoners leven en wonen zo lang mogelijk zelfstandig en prettig thuis, met ondersteuning daar waar nodig

uitbraak van Corona is de druk op de teams toegenomen en waren er minder mogelijkheden voor het inzetten van laagdrempelige voorzieningen en vrijwilligershulp. Het weer opstarten en stevig neerzetten van deze ondersteuning is hard nodig en verdient prioriteit. Vandaaruit kan de uitbreiding van de dienstverlening vorm worden gegeven.

In Zaanstad werken we samen aan een inclusieve samenleving, waarin iedereen volwaardig kan meedoen en mensen elkaar helpen om zo lang mogelijk zelfstandig en prettig thuis te kunnen wonen. Eén van de speerpunten is dat inwoners in de eigen wijk waardig ouder kunnen worden. We werken onder andere aan passende woonzorgvormen, een veilige en toegankelijke woonomgeving en een gevarieerd zorg- en dienstenaanbod. Alle inwoners met een ondersteuningsvraag kunnen terecht bij de Sociaal Wijkteams.

Activiteiten Sociale Wijkteams In 2022 gaan we door met de in 2020-2021 ontwikkelde aanpak waarbij we deskundigheid aan de wijkteams toevoegen (bijvoorbeeld GGZ). Zo brengen we problemen vroeg in kaart en kunnen we direct en gericht handelen bij een vermoeden van ernstige of toenemende ggz-problematiek. Inloop GGZ In samenwerking met de Sociale Wijkteams, RCO de Hoofdzaak en Parnassia realiseerden we op vier plekken in Zaanstad inloop GGZ (de Huiskamer). Met de inloop blijven we werken volgens de uitgangspunten van de herstelgerichte aanpak. Deze inzet is preventief en draagt bij aan het optimaal gebruiken van eigen mogelijkheden en het eigen netwerk. Hierdoor is er een grotere kans op een lange termijnoplossing voor de inwoner.

Samen met de inwoner kijken zij in eerste instantie wat iemand zelf kan, al dan niet met hulp van zijn netwerk. Waar nodig levert de gemeente passende ondersteuning van goede kwaliteit, met oog voor kostenbeheersing om de zorg op termijn houdbaar en betaalbaar te houden. betaalbaar te houden.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties

Pilot individuele begeleiding De pilot Individuele begeleiding breiden we uit naar alle wijken. Dat doen we samen met de Sociale Wijkteams en tweedelijnsaanbieders. Bewoners krijgen direct begeleiding van het Sociaal Wijkteam. Zij hoeven geen proces van indicatiestelling te doorlopen. Deze werkwijze helpt onze inwoners snel hulp te krijgen, en draagt bij aan kostenbesparing en de beweging van de tweede lijn naar de nulde lijn.

Prestatie 1.2.1 Versterken van de eigen kracht van inwoners en buurtkracht Sociaal Wijkteams bouwen aan een netwerk in de wijk zodat met een preventief aanbod en passende ondersteuning waar mogelijk dure zorg kan worden voorkomen. De leefomgeving van de inwoner staat centraal en die krijgt maatwerk geleverd. Hierbij heeft de gemeente niet alleen oog voor de mensen met een hulpvraag, maar ook voor de inspanningen van mantelzorgers en vrijwilligers. De gemeente stimuleert initiatieven van inwoners en organisaties die bijdragen aan de vitaliteit, gezondheid en leefbaarheid van een wijk.

Scootmobielpools We evalueren de scootmobielpools in 2021/2022. We verbeteren het proces voor innemen, stalling en beheer van de pools. We borgen dit binnen de gemeente en bij partners. Doel hiervan is dat gebruikers voor incidenteel gebruik beroep kunnen doen op de algemene voorziening. Zij hebben dan geen maatwerkvoorziening scootmobiel nodig.

Onze aanpak is erop gericht om inwoners van Zaanstad goed en tijdig hulp te bieden. Door dat zo vroeg mogelijk te doen, zorgen we dat de inwoner zichzelf beter kan redden. Zo voorkomen we dat problemen verergeren (en dure tweedelijns zorg nodig wordt). Door te sturen op resultaten zorgen we voor passende zorg en voorkomen we overcare. Deze aanpak past binnen het bredere kader van werken aan de strategische opgaven kansengelijkheid en gezondheid. Dat geldt ook voor de andere prestaties in dit begrotingsprogramma. De Maatschappelijke visie die in 2021 is opgesteld, geeft daar ook verder richting aan.

Strategische agenda ouder worden Zaanstad werkt samen met partners in het stedelijk aanjaagteam aan de prioriteiten van de strategische agenda ouder worden. De agenda is gericht op de ondersteuning van ouderen, om langer en prettig zelfstandig te blijven wonen. We werken aan het uitbreiden van passende woonvormen voor senioren en het stimuleren van de doorstroming van senioren. Dat doen we in samenwerking met corporaties en regiogemeenten. De woonadviseurs adviseren senioren over kleine technische verbeterpunten om comfort en veiligheid te bevorderen in het eigen huis.

De Sociale Wijkteams spelen hierin een belangrijke rol. We borgen de eerder gezette stappen om met de teams de keten lokaal te verbeteren (GGZ in de Wijk, de Huiskamers) en ontwikkelen deze verder door. Als gevolg van de

27

Voor het doorontwikkelen van de zorg en de ondersteuning voor senioren, leggen we verbinding met het traject rond de Regiovisie ouderenzorg Zaanstreek/Waterland. In deze visie werken zorgaanbieders, ziekenhuis, huisartsen en zorgkantoor/ zorgverzekeraar, gemeenten en vertegenwoordigers samen om het aanbod van ouderenzorg af te stemmen op de behoefte. Dit gebeurt in het kader van het landelijke programma ‘Juiste Zorg op de Juiste Plek’. Ook hier heeft digitalisering, in de vorm van communicatie tussen zorgaanbieders onderling, de aandacht. We evalueren de resultaten die in 2021 zijn behaald. In overleg met de partners bepalen we de prioriteiten voor 2022. We verwachten dat de prioriteiten voor 2021 rondom (Eén tegen) eenzaamheid en het ondersteunen van ouderen bij digitalisering in 2022 worden voortgezet.

Jongvolwassenen Dak- en Thuislozen. Voor deze doelgroepen werken we aan passende plaatsing en doorstroom naar lichtere zorg, als dat mogelijk is. Activiteiten Samenwerking tweedelijnszorg We verstevigen de samenwerking met tweedelijnsaanbieders. Hierbij richten we ons op betere samenwerking rondom de doelen en resultaten in het ondersteuningsplan en op mogelijkheden om met behoud van de juiste ondersteuning de kosten te beheersen. We maken gebruik van de ervaringen met alternatieve vormen van ondersteuning die gedurende COVID zijn ingezet. Door de verbinding tussen de Sociale Wijkteams en de tweedelijnsaanbieders te versterken, sturen we op het afschalen van zorg waar mogelijk, met behoud van passende zorg.

Collectieve aanpassingen wooncomplexen In 2022 gaan we door met het gesubsidieerde pilotproject ‘collectieve aanpassingen wooncomplexen’. Dit project richt zich op de toegankelijkheid van woongebouwen waar veel ouderen wonen en die gunstig liggen ten opzichte van voorzieningen. Hiermee bevorderen we niet alleen doorstroom, maar betalen we gezamenlijk met corporaties de aanpassingen. De corporaties beheren de aanpassingen. In 2022 doen we een subsidievoorstel om door te kunnen gaan met het project.

Beschermd Wonen/Opvang Jongvolwassen Dak- en Thuislozen Met onze partners werken we aan verbeterde instroom, doorstroom en uitstroom. Het doel is de juiste zorg te leveren waar nodig en zorg af te bouwen waar mogelijk. Zo werken we in 2022 de acceptatieplicht uit, stellen we een observatieperiode in en is een Houvast Beschermd Wonen opgesteld. Deze gaan we de komende jaren evalueren. Een evaluatie van de Instroomtafel BW moet er ook voor zorgen dat we de knelpunten in de uitvoering in 2022 verder kunnen aanpakken.

Prestatie 1.2.2 Specialistische ondersteuning wanneer nodig De gemeente zorgt ervoor dat gespecialiseerde ondersteuning op maat beschikbaar is voor die inwoners voor wie ondersteuning door het eigen netwerk (buren, vrijwilligers, familie) of het sociale wijkteam ontoereikend is. Het gaat om arrangementen die kunnen bestaan uit elementen van individuele begeleiding, dagbesteding, hulp bij het huishouden en beschermd wonen. Maar ook om hulpmiddelen, zoals een scootmobiel of traplift. Met deze arrangementen kan iedereen zo goed mogelijk meedoen en zo zelfstandig mogelijk wonen. De specialistische ondersteuning wordt ingeschakeld door het Sociaal Wijkteam.

Crisiskaart ggz De crisiskaart ggz, die in samenwerking met RCO de Hoofdzaak is ontwikkeld, is als eis meegenomen in de aanbesteding Beschermd Wonen. In 2022 wordt de crisiskaart hiermee deel van de reguliere werkwijze. De ervaringen delen we ook met andere gemeenten in Zaanstreek-Waterland. Doelgroepenvervoer In 2022 wordt het doelgroepenvervoer opnieuw aanbesteed. Onder doelgroepenvervoer valt het AOV (aanvullend openbaar vervoer), CVV (collectief vraagafhankelijk vervoer) en het leerlingenvervoer. Bij de aanbesteding houden we rekening met doelen als duurzaamheid en social return. Via gesprekken met de klankbordgroepen AOV en leerlingenvervoer nemen we mee wat voor hen belangrijk is. De juiste balans tussen prijs en kwaliteit is heel belangrijk. Vanwege de besparingsopgave bij de Wmo verkennen we bij het AOV mogelijkheden om een maximum op het gebruik te stellen, en/of het tarief te verhogen door deze gelijk te trekken aan het openbaar vervoer.

Het bijsturen van de uitgaven voor de Wmo is belangrijk. Het nieuwe regeerakkoord moet duidelijkheid geven welk beleid het nieuwe kabinet gaat voeren rond de Wmo. Vooral als het gaat om het abonnementstarief en/of de mogelijkheid om het inkomen van bewoners mee te wegen bij het toekennen van ondersteuning. Ook volgen wij het landelijk beleid over de aanpassing van de Wmo, die gericht is op het beter verankeren van mogelijkheden voor resultaatgericht werken. Zodra de landelijke koers voor de Wmo duidelijk is, komt er meer zicht op hoeveel en hoe snel we moeten besparen. Tot die tijd werken we aan besparingsmaatregelen, waarbij we rekening houden met de huidige afspraken.

Activeringscoach Zaanstad onderzoekt de mogelijkheden om activeringscoaches in te zetten bij hulp in het huishouden. De coach bezoekt mensen thuis, helpt ze nieuwe vaardigheden op te doen en stimuleert daarmee zelfredzaamheid. In 2022 maakt dit deel uit van de reguliere werkwijze.

We hebben sinds 1 juli 2021 nieuwe contracten met de zorgaanbieders van Beschermd Wonen en Opvang 28

Mantelzorg We evalueren de stappen die in 2021 zijn gezet met het actieplan mantelzorg en kijken wat nodig is voor het vervolg. De kwartiermaker mantelzorg monitort de voortgang van de doorontwikkeling en jaagt aan waar nodig. Met de gemeenten uit Zaanstreek-Waterland realiseren we (in samenwerking met Zorgcirkel en Zilveren Kruis) de pilot voor een respijthuis in de regio, gericht op de ondersteuning van mantelzorgers. Eind 2022 evalueren we deze pilot.

om de informatie-uitwisseling tussen partners die werken in de domeinen Zorg en Veiligheid te verbeteren. Activiteiten Aanpak dak- en thuisloosheid Het ministerie van VWS heeft geld beschikbaar gesteld voor de aanpak dak- en thuisloosheid. Dit geld gebruiken we voor diverse activiteiten om dak- en thuisloosheid te voorkomen: de vernieuwing van de maatschappelijke opvang en de inzet op wonen met begeleiding. Ook evalueren we in 2022 de in 2021 gestarte pilot Housing First.

Prestatie 1.2.3 Iedereen heeft een thuis en voelt zich daar veilig De gemeente vangt inwoners op die thuis niet veilig kunnen wonen of dakloos zijn. Het betreft de opvang van slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling en de opvang van dak- en thuislozen. Deze ondersteuning is tijdelijk en erop gericht dat zij weer een zelfstandige woning kunnen betrekken en zelfstandig weer meedoen in de samenleving. Met de ondersteuning wordt de kans op herhaling van het veiligheidsrisico en verslechtering van de woonsituatie voorkomen. Daarnaast zet de gemeente in op voorlichting en vroegsignalering om situaties van huiselijk geweld, kindermishandeling en dakloosheid te voorkomen. Verblijf en huisvesting zijn door dit programma heen een belangrijk onderwerp. Onze inzet op jeugdigen in verblijf en juiste huisvesting voor ouderen is reeds toegelicht. Met de aanbesteding voor Beschermd Wonen en Opvang Jongvolwassen Dak- en Thuislozen zetten we ook voor deze doelgroepen in 2022 in om te zorgen dat zo veel mogelijk inwoners (zelfstandig) kunnen wonen, waar nodig met begeleiding. De aanpak op dak- en thuisloosheid sluit hierop aan.

Langdurige en Kortdurende Opvang Door het geld van het Rijk verandert er in 2021/2022 veel in de maatschappelijke opvang. Nu is de opvang van dak- en thuislozen gecentreerd. Dat wil zeggen dat de opvang voor personen die een langdurig traject nodig hebben op dezelfde locatie is, als de opvang van personen die gebaat zijn met een korte opvang. Voor deze groepen dak- en thuislozen komen in 2022 aparte opvanglocaties. Met deze scheiding verbeteren en versnellen we de doorstroom voor personen die een kort traject nodig hebben. Om dit te realiseren zetten we bij de Kortdurende Opvang de pilot Uitstroom in. Deze is opgezet om de kwetsbaren uit de opvanglocaties een kans te geven op de woningmarkt. Nazorg ex-gedetineerden In 2022 zetten we in op verbeteringen zodat ex-gedetineerden op een goede manier kunnen terugkeren in de samenleving. Op dit vlak werkt de gemeente samen met een groot aantal partners, zoals DJI, Reclassering, de Sociale Wijkteams, Werkom, Jongerenloket, Straathoekwerk, het Zorg- en Veiligheidshuis en anderen. In 2020 is een tweejarige pilot gestart met het Buiten-re-integratie centrum van Stichting Surant. Afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie van deze pilot en de financiële mogelijkheden, zetten we de samenwerking wel of niet door in 2022.

De gemeente Zaanstad wil een goede invulling geven aan haar verantwoordelijkheid voor de nazorg aan (ex-) gedetineerden. Die nazorg is erop gericht om de terugkeer van gedetineerde, Zaanse inwoners vanuit penitentiaire inrichtingen naar de samenleving in goede banen te leiden. Het doel van de nazorg is de kans op herhaling te verkleinen en overlast voor de omgeving te voorkomen. Om dit te bereiken werken we samen met diegene en partners, om zo snel mogelijk te zorgen voor een stabiele levensstructuur (wonen, werken/dagbesteding, schuldhulp, identiteitsbewijs en zorg(verzekering).

Geweld hoort nergens thuis Met het uitvoeren van het Regionaal Actieplan Geweld hoort nergens thuis 2020-2021 hebben we ingezet op communicatie richting inwoners en het bieden van passende trainingen voor professionals van bijvoorbeeld wijkteams, scholen en huisartsen. Met de lokale teams is gewerkt aan de invoering van het Kwaliteitskader Samenwerken aan Veiligheid (Visie op gefaseerde ketenzorg). De doorontwikkeling van de Multidisciplinaire Aanpak vindt plaats onder de paraplu van het Zorg en Veiligheidshuis. We ontwikkelen een passend(er) aanbod voor slachtoffers en plegers van huiselijk geweld. We maken daarbij gebruik van ervaringsdeskundigen en uitkomsten van onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut. De methodiek Gefaseerd samenwerken aan veiligheid wordt geëvalueerd. We verwachten dat een aantal van deze onderdelen in 2022 verdere uitwerking zal vragen. Landelijk wordt bekeken of de financiering voor GHNT verlengd wordt t/m 2022.

In het regionale samenwerkingsverband ‘Allen voor Een’ werken we samen met gemeenten en partners van de domeinen Zorg en Veiligheid. Belangrijke thema’s zijn: de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling, een sluitende ketenaanpak rond personen met verward (of onbegrepen) gedrag, de optimalisatie van de jeugdbeschermingsketen, de doorontwikkeling van Veilig Thuis en de doorontwikkeling van het Zorg- en Veiligheidshuis (ZVH) Zaanstreek-Waterland. Ook werken we aan een gezamenlijke aanpak op mensenhandel. Daarnaast starten we samen met de VNG een pilot. Het doel van deze pilot is

29

In Poelenburg-Peldersveld werken we aan een voorstel om betrokkenheid van buurtgenoten uit de wijk (“sleutelpersonen”) te vergroten. Het gaat dan om bewustwording en signalering van huiselijk geweld. Dit maakt onderdeel uit van het PACT. Deze activiteit kunnen andere wijken in 2022 overnemen.

‘Zorg en sociaal domein bij complexe ggz-problematiek’. Met deze QuickScan werken we aan meer samenhang en kwaliteit van zorg voor mensen met complexe ggz-problematiek. Burgemeester In ‘t Veldpark Samen met partners zetten we in op de integrale aanpak van de problematiek rond een groep die zorgt voor overlast in het Burgemeester In ‘t Veldpark in Zaandam. Handhaven wordt niet gezien als (enige) oplossing, omdat daarmee niet de achterliggende zorgproblematiek wordt aangepakt. Een goede combinatie van interventies op het gebied van veiligheid en zorg is van belang. Het Leger des Heils zet een veldwerker in. Deze gaat contacten leggen met de groep en ze begeleiden naar (vrijwillige) zorg en hulp door bijvoorbeeld het Sociaal Wijkteam. De inzet van de veldwerker voor 16 uur per week is structureel gemaakt. Ook kijken we of we ervaringsdeskundigen en/of vertegenwoordigers uit een klankbordgroep willen inzetten en kijken we naar goede voorbeelden van andere gemeenten. In 2022 hopen we een inloopvoorziening (met of zonder gebruikersruimte) te realiseren voor deze groep. Hier is vooralsnog geen dekking voor. We zijn in gesprek met het ministerie over alternatieve oplossingsrichtingen.

Veilig Thuis In 2020 is een regionaal plan van aanpak Veilig Thuis opgesteld. Dat voeren we in 2022 verder uit. We werken aan verbetering van de sturingsinformatie Veilig Thuis, het in kaart brengen van wettelijke en niet-wettelijke taken en de optimalisatie van de samenwerking tussen Veilig Thuis en het lokale veld. In samenwerking met gemeenten in de regio en Veilig Thuis hebben we in afgelopen jaren ingezet op capaciteit. Daarmee hebben we de wachtlijsten weten terug te brengen. Dit blijven we in de gaten houden. Pilot Blijvend Veilig Om de jeugdbeschermingsketen te verbeteren, wordt in de regio de pilot Blijvend Thuis verkend. Deze pilot bestaat uit de vorming van één integraal team, bestaande uit medewerkers van verschillende organisaties (GI’s, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en Blijf groep). Samen met het Jeugdteam helpen zij een huishouden om te zorgen voor een veilige thuisomgeving. In plaats van de huidige beschermingszorg die als ‘estafette’ in tijd opvolgend of gefaseerd is georganiseerd, organiseren we de zorg in een netwerk zodat verschillende vormen tegelijk ingezet kunnen worden. Onderzoek en hulp vindt dus gelijktijdig plaats. Hiermee sluiten we aan op de aanbevelingen die landelijk zijn gedaan om de jeugdbeschermingsketen te verbeteren.

Het is nog onzeker of Zaanstad als pilotgemeente zal optreden; wanneer er landelijke subsidie beschikbaar komt, zijn er mogelijkheden. Mocht dit niet het geval zijn, dan is er hiervoor geen dekking voorzien in de begroting.

Woonoverlast Op 1 juni 2021 is gestart met een tijdelijk team Woonoverlast. Hierin bepalen alle betrokken partijen zoals woningcorporaties, MABZ, Beter Buren en de politie samen welke interventies nodig zijn. Vanwege de financiële ruimte van Zaanstad kan deze aanpak per 1 januari 2022 niet geborgd worden. Het gevolg hiervan is (naar verwachting) dat teruggekeerd wordt naar de voormalige minimale inzet, waarbij meldingen niet meer centraal bij de gemeente binnenkomen en/of worden opgepakt.

Zorg- en Veiligheidshuis In 2021 is het beheer van het Zorg- en Veiligheidshuis (ZVH) voor Zaanstreek-Waterland ondergebracht bij de gemeente Zaanstad. Met de aangesloten partners rond de inhoudelijke doorontwikkeling van het ZVH is een meerjarenagenda opgesteld. In 2022 vervolgen we de aanpak van de agenda, die onder andere inzet op het verbeteren van de werkwijzen en de kennis van doelgroepen. De acht gemeentes in de regio en het rijk delen de kosten van het Zorg- en Veiligheidshuis. Personen met onbegrepen gedrag (POG) en Wvggz Met het regionale plan van aanpak Personen met onbegrepen gedrag blijven we inzetten op onder andere verbetering van de acute crisisketen (passend vervoer, screeningsruimten en hoog beveiligde bedden) en doorontwikkeling van activiteiten in het kader van preventie, vroegtijdige signalering en melding. Met Zilveren Kruis en de GGD sluiten we aan bij de Regionale Quickscan

30

Indicatoren Realisatie 2017

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Begroting 2022

Streefwaarde 2022

Bron

81,0%

Ntb

82%

80%

83,5%

83,5%

GGD

% Schooladviezen basisschool havo/vwo

45%

Ntb

46%

44%

44%

48%

DUO

% Jeugdigen dat ondersteund wordt door jeugdteam

8,6%

8,7%

9,3%

8,7%

8,8%

8,9%

Gemeentelijke registratie

% Jeugdigen met specialistische jeugdhulp

7,4%

8,1%

8,4%

9,4%

9,4%

8,3%

Gemeentelijke registratie

% Inwoners 18+ dat wordt ondersteund door wijkteam

7,8%

8,3%

8,4%

nnb

9,0%

9,0%

Gemeentelijke registratie

% Inwoners 18+ met een WMO voorziening/begeleiding

7,0%

7,2%

7,3%

7,4%

8,0%

7,4%

Gemeentelijke registratie

% Doelgroepkinderen dat deelneemt aan voorschoolse educatie, reguliere opvang of opvang bij gastouder

% Inwoners dat zich beter kan redden door de specialistische ondersteuning

81%

81%

83%

nnb

81%

81%

% Inwoners dat de kwaliteit van de specialistische ondersteuning goed vond

81%

82%

86%

nnb

81%

81%

Gemeentelijke registratie (cliënt-ervaringsonderzoek) Gemeentelijke registratie (cliënt-ervaringsonderzoek)

Kerncijfers Zaanpeiling en andere enquêtes 2017 15%

2018 15%

2019 14%

2020 14%

Bron Zaanpeiling

% Mantelzorgers dat aangeeft zwaar belast te zijn

15%

16%

17%

14%

Zaanpeiling

% Inwoners dat voldoende contacten heeft met anderen (buiten werk, school of eigen huishouden)

87%

93%

91%

90%

Zaanpeiling

2017

2018

2019

2020

% Kinderen in klas 2 met (ernstig) overgewicht (wordt tweejaarlijks gemeten)

20%

nb

20%

nb

Bron Jaarrapportage JGZ GGD ZaanstreekWaterland

Aantal jongeren met jeugdhulp (nieuw)

3.734

4.319

4544

4648

Gemeentelijke registratie

Aantal jongeren contact met jeugdteam (nieuw)

2.777

2.953

3120

2750

Gemeentelijke registratie

Aantal jongeren met specialistische jeugdhulp (nieuw)

2.541

2.746

2842

3094

Gemeentelijke registratie

Aantal cliënten Wmo

8.618

8.837

8.956

9.317

Gemeentelijke registratie

% Inwoners dat mantelzorg verricht

Kerncijfers

31

Kerncijfers 2017

2018

2019

2020

Bron

Aantal cliënten Wmo met een maatwerkarrangement (=begeleiding)

5.288

5.154

4.971

4.991

Gemeentelijke registratie

Aantal cliënten Wmo met een voorziening

5.486

5.583

6.161

6.190

Gemeentelijke registratie

Aantal cliënten Wmo met Verpleging Verzorging Thuis (VVT)

2.944

3.013

3.317

3.475

Gemeentelijke registratie

Aantal cliënten Wmo met Geestelijke GezondheidsZorg (GGZ)

1.055

1.164

1.188

1.195

Gemeentelijke registratie

Aantal cliënten Wmo met GezondheidsZorg (GZ)

413

385

397

389

Gemeentelijke registratie

2017

2018

2019

2020

Bron

BBV indicatoren % Kinderen tot 18 jaar in uitkeringsgezin

8%

7%

7%

nnb

Waar staat je gemeente.nl

Aantal verwijzingen naar Halt per 10.000 jongeren

122

131

166

164

Bureau Halt

Aantal cliënten met een maatwerkarrangement WMO per 1.000 inwoners

55

52

53

56

GMSD

% Jongeren (12-21 jaar) met delict voor rechter verschenen

1%

1%

1%

1%

Waar staat je gemeente.nl

% Jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel

0,9%

1,1%

1,1%

1,0%

Waar staat je gemeente.nl

% Jongeren (12-22 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel

0,5%

0,4%

0,3%

0,4%

Waar staat je gemeente.nl

% Jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp (nb: is niet vergelijkbaar met andere gemeenten)

7,0%

13,3%

12,3%

13,1%

Gemeentelijke registratie

Absoluut verzuim (aantal leerplichtigen niet ingeschreven op een school per 1.000 leerlingen)

0,86

0,40

1,73

volgt

DUO

Relatief verzuim (aantal ingeschreven leerplichtigen dat ongeoorloofd afwezig is per 1.000 leerlingen)

29,64

26,64

22,47

volgt

DUO

% Leerlingen (12-23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat

2,2%

2,2%

2,3%

2,1%

Waar staat je gemeente.nl

Financiën Onderwijs, jeugd en zorg (Bedragen x € 1.000)

Lasten

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

159.625

156.999

154.936

153.379

Baten

-14.179

-13.535

-12.772

-12.741

Saldo

145.446

143.464

142.165

140.638

0 0

0 0

0 0

0 0

145.446

143.464

142.165

140.638

Toevoegingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal saldo inclusief reserve mutaties

32

Beperkt beïnvloedbaar: Deze kosten betreffen vooral kosten voor de uitvoering van wettelijke taken, waaronder beschermd wonen, brede schoolactiviteiten (brede school en Poelenburg verlengde leertijd), collectief vervoer, gehandicapten parkeren, jeugdgezondheidszorg 0-4 jaar, leerlingenvervoer, maatschappelijke opvang / verslavingszorg, opvang zwerfjongeren, opvoedondersteuning, persoonsgebonden budgetten voor jeugd en Wmo, specialistische jeugdhulp, stuurbudget jeugd, uitvoering jeugdteams noodzakelijke maatregelen, vrouwenopvang en Wmo. Verder vallen ook de huurkosten voor huisvesting van de wijkteams hieronder.

Binnen dit programma zijn de budgetten jeugdzorg en WMO opgenomen. Daarnaast zijn ook de kosten van lokaal onderwijsbeleid onderdeel van dit programma. Via de meicirculaire gemeentefonds zijn financiële middelen ontvangen voor het Beschermd wonen en de Voogdij 18+. De baten staan in programma 7, de lasten in dit programma (€ 2,3 miljoen per jaar). De uitgaven aan jeugdhulp zijn geactualiseerd. Op basis van de realisaties in 2021 worden de uitgaven met € 1,1 miljoen omhoog bijgesteld. De taakstelling op de uitgaven is bijgesteld en in lijn gebracht met de realisatie die het rijk mogelijk acht. Er wordt voor € 1,8 miljoen in 2022 en € 1,65 miljoen per jaar vanaf 2023 ingezet op maatregelen jeugdhulp. Deze inzet moet bijdragen aan het realiseren van de taakstelling op jeugdhulp en het afvlakken van de volumegroei, maar zal deze niet geheel opvangen.

Op middellange termijn beïnvloedbaar: De personeelskosten vallen hieronder (bijna 30%). Verder zijn dit met name kosten voor de inhuur van de sociaal wijkteams en het jeugdteam. Ook de ICT beheerkosten van de wijkteams vallen hieronder. Daarnaast betreft dit diverse inkomensoverdrachten (kinderopvang (peuterspeelzalen), cliëntenondersteuning MEE, opvoedondersteuning, combinatiefuncties). Ook de regionale uitvoeringskosten (regio coördinatie en ROT) zijn hier in opgenomen.

Beïnvloedbaarheid kosten

Niet beïnvloedbaar: Deze kosten bestaan met name uit kosten die gedekt worden door een specifieke uitkering (onderwijsachterstandenbeleid, Nationaal Programma Onderwijs, en volwasseneducatie). Daarnaast kosten voor de regiodeal vergroten kansen jeugd en leren werken ondernemen. Verder betreft dit de kapitaallasten van de huisvesting van de wijkteams.

Beïnvloedbaarheid van de lasten 2% 20%

Beleidsmatige risico’s

7%

Onvoldoende aanbod preventie De doorontwikkeling van het Jeugdteam en het werken aan de transformatieopgaven, werken vanuit kracht van het gezin en netwerk, normaliseren/demedicaliseren en een brede aanpak van problematiek, vereist een sterke basisinfrastructuur met voldoende preventieaanbod. Als dit ontbreekt, zal de gewenste beweging onvoldoende op gang komen en blijft de inzet van duurdere specialistische hulp bestaan en mogelijk zelfs groeien.

71%

Beïnvloedbaar

Niet beïnvloedbaar

Beperkt beïnvloedbaar

Op middellange termijn beïnvloedbaar

Beheersmaatregel: Een deel van de extra middelen die gemeenten in 2022 van het rijk ontvangen, biedt de mogelijkheid om de basisinfrastructuur enigszins te versterken, waaronder het opzetten van de stichting Jeugdteam Zaanstad. Door versterking in het lichtere aanbod willen we de instroom in de specialistische jeugdhulp voorkomen en door- en uitstroom uit de specialistisch jeugdhulp bevorderen. De investering zal niet voldoende zijn om de basisinfrastructuur sterk op te zetten. Preventieve inzet die reeds bestaat, wordt behouden. Nieuw preventief aanbod kan echter niet worden opgezet. Wanneer de 25 % middelen vanuit het Rijk alsnog worden ontvangen, is er wellicht meer mogelijk.

Toelichting Beïnvloedbaar: De beïnvloedbare kosten bestaan met name uit ‘slim investeren’ en de mantelzorgwaardering vanuit het budget overige taken WMO. Verder betreft dit vooral de kosten voor lokaal onderwijsbeleid (lerarentekort, onderwijsvernieuwingen, schoolmaatschappelijk werk). Daarnaast is dit budget voor inzet combinatiefuncties Poelenburg, beveiliging voor jeugdoverlast en jeugdboa’s voor opvoedondersteuning.

33

Plan van aanpak dak- en thuisloosheid In 2022 wordt uitvoering gegeven aan het plan van aanpak dak- en thuisloosheid. Het plan bevat onderdelen die afhankelijk zijn van de bereidheid van de zorgaanbieder en corporaties om mee te werken aan een versnelling in de door- en uitstroom uit de maatschappelijke opvang.

moeten gemeenten en onderwijsbesturen gezamenlijk optrekken. Corona effect Het aantal jeugdigen dat een beroep doet op jeugdhulp is in 2021 gestegen. De kosten zijn opnieuw toegenomen ten opzichte van het voorgaande jaar, mede als gevolg van de corona-maatregelen. Daardoor is het effect van de besparende maatregelen die we hebben doorgevoerd niet goed zichtbaar. De langdurige coronamaatregelen zullen naar verwachting ook in 2022 hun weerslag hebben op de ontwikkeling van jeugdigen en situatie in gezinnen, met toenemende vraag naar jeugdhulp als gevolg.

Beheersmaatregel: We maken prestatieafspraken met corporaties en stellen een uitvoeringsovereenkomst Subsidie Maatschappelijke opvang op. De pilot Uitstroom (voor personen die vanuit “intramurale settingen” uitstromen naar zelfstandig wonen) wordt met een jaar verlengd (2021 – 2022). Geweld Hoort Nergens Thuis (GHNT) Voor slachtoffers van huiselijk geweld is onder meer belangrijk dat structurele en beter passende ondersteuning wordt geboden in veiligheid en zorg. Structurele financiering, inzet en urgentiebesef bij de betrokken partners is belangrijk om de behaalde resultaten uit het actieplan blijvend te laten landen.

Beheersmaatregel: In 2021 is met de extra middelen die het rijk beschikbaar stelt aan gemeenten ingezet op extra capaciteit bij het jeugdteam, zodat de wachtlijst vermindert en zij meer jeugdigen zelf kunnen helpen in plaats van doorverwijzen naar specialistische jeugdhulp. Dit budget is voor 2022 niet meer beschikbaar, met als gevolg dat er wachtlijsten zullen blijven bestaan.

Beheersmaatregel: Er wordt een borgingsvoorstel opgesteld. Een deel van de financiering zal plaatsvinden uit de regionale DUVO-gelden (Doeluitkering Vrouwenopvang) en een deel vanuit de lokale prioriteitstelling.

Nieuwe contracten specialistische Jeugdhulp Per 1 januari gaan de nieuwe contracten met de specialistische jeugdhulpaanbieders in. De nieuw ingekochte specialistische jeugdhulp beoogt kostenbeheersing door andere eisen die aan de aanbieders worden gesteld en meer regie op de complexere zorg. Kostenbeheersing is niet gelijk aan kostenbesparing. Daar komt bij dat de kans groot is dat er nog de nodige zaken ingeregeld moeten worden bij het ingaan van de contracten, ten koste van de daadwerkelijke hulpverlening.

Weinig hulp uit eigen netwerk voor mensen met een hulpvraag We gaan ervan uit dat bewoners iets voor elkaar kunnen betekenen ten aanzien van gezinnen, jeugdigen en volwassenen met een hulpvraag. Zo zou het beroep op professionele ondersteuning minder (intensief) kunnen worden. Dat zien we ook wel gebeuren in de stad, maar de kans bestaat dat het niet in de mate gebeurt die ons voor ogen staat; hetzij omdat bewoners dat niet kunnen of willen opbrengen voor elkaar, hetzij omdat die ondersteuning toch niet goed aansluit op de behoeften van mensen.

Beheersmaatregel: We zijn halverwege 2021 al gestart met de voorbereiding van de implementatie en hebben daardoor een implementatieperiode van 5 maanden. We blijven daarnaast strak monitoren op de uitgaven en blijven sturen op de bestaande besparende maatregelen.

Beheersmaatregel: We willen zo goed mogelijk in gesprek zijn met vrijwilligers(organisaties), wijk/buurtorganisaties en mantelzorgers om te zien wat zij wel en niet kunnen bieden en of en hoe zij daarin ondersteund willen worden.

Start stichting Jeugdteam Zaanstad De stichting Jeugdteam is vanaf 1 januari 2022 operationeel maar de inrichting van de stichting zal ook in 2022 nog de nodige inspanning vragen. Hier ontstaat het risico dat er te kort tijd wordt besteed aan het primaire proces en daardoor de wachttijden oplopen.

Tekort aan leerkrachten in met name het primair onderwijs Het tekort aan leerkrachten is een landelijk probleem dat zich in de regio Amsterdam sterk voordoet. De schoolbesturen in de regio concurreren onderling en de gemeente Amsterdam springt met verschillende maatregelen bij om leerkrachten naar de stad te trekken.

Beheersmaatregel: We stellen een beperkt aanvullend budget beschikbaar en voeren frequent overleg over de wachttijden. We maken keuzes in welke onderdelen van de opdracht het Jeugdteam voorrang moet geven.

Beheersmaatregel: In de regio Amsterdam werkt de gemeente aan onderlinge afspraken om het onderling concurreren te beperken en de ongewenste uitwassen gezamenlijk tegen te gaan. Daarin 34

Geen duidelijkheid door het Rijk bij Wmo Vooralsnog is er geen duidelijkheid vanuit het Rijk over verdere compensatie voor de aanzuigende werking van het abonnementstarief. Er is voor gekozen om in afwachting van het nieuwe regeerakkoord geen drastische maatregelen te nemen die we later weer zouden moeten terugdraaien en veel impact op de stad hebben. Voor Zaanstad geldt wel dat er verhoudingsgewijs veel mensen met een middeninkomen door het abonnementstarief gebruik zijn gaan maken van de Wmo, die ook bij compensatie een groot beslag op de financiën zullen blijven doen. Daarom treffen wij maatregelen om bij te sturen op de aanzuigende werking die er vanuit het abonnementstarief uitgaat. Ook de verdeelmodellen sociaal domein en de uitname uit het gemeentefonds in verband met de openstelling van de Wlz, vragen aanpassingen in het lokale beleid en de uitvoering daarvan. De eerder aangekondigde wetswijziging Wmo 2015 in verband met resultaatgericht beschikken laat op zich wachten.

Beheersmaatregel: Middels contractgesprekken zullen wij de situatie monitoren en sturen op het ontwikkelen van de juiste expertise. Druk op SWT’s Bij de grote opgaven waar Zaanstad voor staat (onder andere doorontwikkeling voorliggend aanbod, integraal werken, aanzuigende werking abonnementstarief, financiële opgaven, ondersteunen mantelzorgers, ontwikkeling naar een stedelijk jeugdteam dat achter de SWT’s wordt gepositioneerd) spelen de wijkteams een cruciale rol. Dit vraagt waarschijnlijk een grotere inzet vanuit de SWT’s dan waarmee rekening is gehouden in de contracten. Als gevolg hiervan is de druk op de wijkteams echter groot, waardoor het risico bestaat dat op onderdelen de beoogde ontwikkelingen vertragen. Het is noodzakelijk om te komen tot keuzes en prioritering. Beheersmaatregel: Er wordt een impactanalyse gemaakt met de hoofdaanbieders van de SWT’s. Ook betrekken we de SWT’s bij de ontwikkeling van het stedelijk Jeugdteam. Escaleren van stagnatie in doorontwikkeling via ontwikkeloverleg met wijkteams.

Beheersmaatregel: Via de VNG en andere landelijke gremia worden landelijke ontwikkelingen gevolgd, zodat we hier snel op kunnen anticiperen en goede voorbeelden van elders kunnen benutten. We treffen maatregelen om bij te sturen op de aanzuigende werking van het abonnementstarief als onderdeel van een bredere set van maatregelen binnen de taakstelling. We monitoren of de verwachte besparingen gerealiseerd worden. Binnen de beschikbare middelen wordt scherp gekeken naar prioriteiten.

Ontwikkeling kwetsbare gebieden vanwege corona Op 16 juni 2020 heeft de burgemeester Zaanstad namens vijftien Nederlandse burgemeesters het manifest ‘Kom op voor kwetsbare gebieden’ overhandigd aan de betrokken ministeries (BZ, OCW en VWS) om extra aandacht te vragen voor de meest kwetsbare gebieden in Nederlandse steden.

Verandering Wlz regelgeving Voor de overgang van BW naar Wlz is een traject van indicatiestelling afgesproken met de BW zorgaanbieders, CIZ en Zorgkantoor. Als gevolg van de coronacrisis en de terughoudendheid van de behandelaren in de verstrekking van informatie ten behoeve van de indicatiestelling, zijn er zorgen over doorstroom van de cliënten naar de Wlz. De in 2021 opgelopen (landelijke) achterstanden in de verwerking van de indicatiestelling zijn voor 2022 ingelopen.

In het manifest wordt benadrukt dat de coronacrisis alle gemeenten raakt. De zorg staat onder druk en banen staan op de tocht. Verontrustend is de ontwikkeling van de meest kwetsbare gebieden in ons land. Dit zijn de wijken en buurten waar een hele hoge concentratie van mensen woont die veel hulp en ondersteuning nodig hebben. Hier wonen relatief veel mensen zonder werk, met psychische problemen, in armoede. Huishoudens met een stapeling van problemen. Plekken waar kinderen sneller en vaker onderwijsachterstanden oplopen, waar criminaliteit als een virus om zich heen grijpt en de levensverwachting structureel lager is. De coronacrisis zorgt in deze gebieden een exponentiële toename van deze problematiek. De oproep is te investeren in deze gebieden. Indien gemeenten onvoldoende steun van het Rijk krijgen, heeft dat het risico dat personen afglijden naar ernstiger problematiek of overlast/criminaliteit.

Beheersmaatregel: Met de zorgaanbieders BW is afgesproken om maandelijks de stand van zaken met elkaar door te nemen. De VNG monitort de ontwikkelingen m.b.t. het tijdig starten van de Wlz. Expertise SWT’s In de uitvoeringsovereenkomst met de SWT’s (na de aanbesteding in 2018) is opgenomen dat er specifieke expertise rondom bepaalde problematieken en het voeren van regie op meervoudig complexe problematiek aanwezig moet zijn. De huidige krapte op de arbeidsmarkt op dit terrein bemoeilijkt dit.

35

Beheersmaatregel: Met prominente andere gemeenten en VNG zetten we in op een sterke lobby naar het rijk.

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen hebben een relatie tot dit programma: • Regionale samenwerking decentralisaties sociaal domein • GGD Zaanstreek Waterland Zie voor een verdere toelichting de Paragraaf Verbonden Partijen.

Beleidsnota’s • • • • • • • • • • • • • •

De herziene Onderwijsagenda 2018 Onderwijsagenda 2015-2018 update 2018 Onderwijsachterstandenbeleid 2020-2023 Verordening leerlingenvervoer 2021 Lange termijn plan van aanpak lerarentekort 2020-2022 Rapportage het Zaanse IKC Raadsbesluit toekomstvisie op het Zaanse IKC Gezamelijke visie en opgaven decentralisaties Beleidskader Jeugdhulp en AWBZ/Wmo in Zaanstad Aanvullende beleidspunten Jeugdwet en Wmo 2015 Strategische agenda Ouder worden in Zaanstad Regiovisie Kwetsbare burgers Regiovisie GIA Z-W 2020 - 2023 Geweld hoort nergens thuis (nieuwe september) WMO verordening Visie Samen sterk op mantelzorg

36

2.2 Programma Werk, inkomen en economie Portefeuillehouders: Baerveldt, Breunesse, Groothuismink, Krieger, Mutluer

Programmadoelstelling en de rol van de gemeente In Zaanstad gaan wonen en werken van oudsher hand in hand. De kracht en vindingrijkheid die deze combinatie vraagt is kenmerkend voor het Zaanse DNA. Zaanstad investeert hierin door het versterken van ontwikkelingskansen, het verbeteren van de vestigingsvoorwaarden voor het aantrekken van nieuw en toekomstbestendig ondernemerschap en innovatiekracht. Een goede balans tussen wonen, werken, recreëren en kwalitatief hoogwaardige en duurzame voorzieningen maakt Zaanstad

ook op de langere termijn tot een aantrekkelijke stad. Dat maakt het nog niet vanzelfsprekend dat iedereen meedoet in de maatschappij. Daarom bieden wij een vangnet voor inwoners die door omstandigheden niet zelfstandig in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien en helpen hen om weer mee te kunnen doen.

37

Het programma is als volgt opgebouwd:

Doelstelling 2.1 Antrekkelijke stad voor ondernemen

Doelstelling 2.2 Een aantrekkelijke stad om te verblijven

Programma 2 Werk, inkomen en economie

Doelstelling 2.3 Zaanstad klimaatneutraal in 2030-2040 en circulair in 2050

Prestatie 2.1.1 Meer ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid

Prestatie 2.1.2 Kennis en inzicht voor economische ontwikkeling en innovatie

Prestatie 2.2.1 Een meer divers en verspreid toeristisch aanbod in Zaanstad

Prestatie 2.3.1 Transitie naar een CO2-neutrale samenleving

Prestatie 2.3.2 Transitie naar een circulaire economie

Doelstelling 2.4 Duurzame inzetbaarheid van het Zaanse arbeidspotentieel

Doelstelling 2.5 Terugdringen van langdurige armoede

38

Prestatie 2.4.1 Zowel werkenden als werkzoekenden hebben meer kansen zich duurzaam te ontwikkelen

Prestatie 2.4.2 Betere aansluiting van het onderwijs op de (huidige en toekomstige) vraag van de regionale arbeidsmarkt

Prestatie 2.5.1 Meer inwoners hebben handelingsperspectief en zijn financieel zelfredzaam

Prestatie 2.5.2 Inkomensverstrekking voor wie dat nodig heeft

Doelstelling 2.1 Een aantrekkelijke stad voor ondernemen

Bedrijven in onder andere de horeca en het toerisme zijn aan het herstellen van corona en kunnen weer personeel aannemen. Andere bedrijven merken minder van de corona-effecten. Zij groeien, waardoor de werkgelegenheid stijgt. De gemeente helpt de ondernemers in deze crisistijd zoveel mogelijk.

Zaanstad is een stad waarin voor zowel gevestigde, nieuwe bedrijven als ZZP’ers ruimte is voor ondernemerschap. Ondernemerschap dat zich onderscheidt in innovatie, diversiteit en circulariteit. Daarnaast biedt Zaanstad in uiteenlopende economische sectoren en op verschillende niveaus voldoende werkgelegenheid voor haar inwoners. Gecombineerd met een gevarieerd winkelaanbod en een bruisende horeca, is Zaanstad een prettige stad om in te wonen, te werken en te recreëren. Het programma MAAK.Zaanstad beoogt een goede balans te vinden tussen wonen, werken en duurzaamheid.

Met de strategie bedrijventerreinen en de kantorenstrategie gaan we aan de slag. Met deze beide strategieën geeft Zaanstad in de komende jaren ruimte voor vestiging van nieuwe bedrijven. In de vier MAAK.gebieden is continue aandacht om te zorgen dat de groei van de werkgelegenheid gelijke tred houdt, met het bouwen van meer en nieuwe woningen.

Gemengde woon-werkgebieden hebben veel potentie maar stellen ons tegelijkertijd voor uitdagingen en het maken van keuzes. Ruimte in Nederland wordt steeds schaarser. De beschikbare ruimte voor zowel wonen als werken staat onder druk, net als de beschikbare ruimte voor productieprocessen binnen het bedrijfsleven. Deze uitdaging gaat Zaanstad samen met de ondernemers aan. Door verantwoordelijkheid te delen wordt een groter draagvlak voor uiteindelijke keuzes geborgd.

Voor het uitbreken van de coronacrisis was al een verschuiving van fysiek naar online winkelen te zien. Dat merkt de detailhandel. Tijdens de coronacrisis is deze trend nog verder versterkt. In 2020-2021 kende de Zaanstreek landelijk gezien zelfs de sterkste groei van het aantal webshops. Aan de andere kant is het fysieke winkellandschap steeds meer onder druk komen te staan. In het centrum van Zaanstad staat 18 procent leeg (bron: Provincie Noord-Holland, mei 2021). De te verwachten leegstand van 30 tot 40 % in de winkelcentra lijkt realiteit te worden. Dit betekent dat de gemeente een actievere en aanjagende rol moet pakken. Het Plan van Aanpak leegstand is recent aangenomen. Behalve de aanpak van de leegstand in het centrum van Zaandam krijgt ook het vestigingsklimaat in de detailhandelsgebieden Zaanbocht en Krommenie aandacht. De intentieovereenkomstovereenkomst die we in 2020 met de verenigde industrie (Zaanstad Maakstad) afsluiten, krijgt in 2021 een vervolg in de samenwerkingsovereenkomst Industrie. De (economische) positionering van Zaanstad in het Noordzeekanaal gebied is van groot belang, voor de invulling van de Verstedelijkingsstrategie en de Omgevingsvisie. Ook maken we een nieuwe economische visie Zaanstad. Hierin beschrijven we hoe we ook op de middellange termijn versterking van het vestigingsklimaat en de groei van de wekgelegenheid kunnen realiseren.

Om deze doelstelling te bereiken leveren we de volgende prestaties Prestatie 2.1.1 Meer ruimte voor ondernemerschap en werkgelegenheid Van oudsher is de maakindustrie in de Zaanstreek van groot economisch belang. Ontwikkelingen in deze sector, zoals de snel voortschrijdende innovatie en het zogenaamde ‘reshoring’ (de terugkeer van een deel van de maakindustrie vanuit de lagelonenlanden naar Europa) bieden kansen voor Zaanstad die passen binnen de duurzame ambities en het creëren van werkgelegenheid. Dat geldt ook voor minder theoretisch geschoolden die goed opgeleid worden tot vakman of vakvrouw middels een “Hogeschool voor de Handen”. In het ondersteunen van reeds aanwezige ondernemingen en het werven van nieuwe bedrijven zal de maakindustrie daarom een belangrijk speerpunt vormen.

Activiteiten Intensiveren samenwerking gemeente, UWV en onderwijs We gaan meer samenwerken met het UWV en het onderwijs. Dat doen we zodat leerlingen uit bijvoorbeeld een horeca- of toerismeopleiding ook snel gekoppeld kunnen worden aan werk. Ook zetten we in op de her- en bijscholing voor alle leeftijdsgroepen. Dat doen we omdat inwoners dan tussen banen kunnen wisselen of in aanmerking komen voor een baan.

Ondernemers zorgen voor economische waarde en werkgelegenheid. Bedrijven hebben behoefte aan ruimte om te ondernemen, goede bereikbaarheid, lage regeldruk en goede gemeentelijke dienstverlening. Het creëren van randvoorwaarden voor een gunstig vestigingsklimaat resulteert in het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid. Om een van de mkb-vriendelijkste gemeenten van Nederland te worden, creëert de gemeente ruimte en faciliteert zowel grote gevestigde als kleine startende bedrijven bij de vestiging, verplaatsing en uitbreiding van hun activiteiten. Zaanstad blijft ruimte geven voor een goed vestigingsklimaat, zodat hier de werkgelegenheid kan groeien.

Uitvoeren Strategie Werklocaties (=Strategie Bedrijventerreinen en Kantorenstrategie) Op de bedrijventerreinen starten we met de aanpak van de intensivering en verduurzaming van de bedrijventerreinen en met de verplaatsingsaanpak. De kantorenstrategie brengt een deel van haar uitvoering onder bij de 39

gebiedsontwikkelingen MAAK.Midden, MAAK.Centrum en MAAK.Zuid. Voor het aantrekken van nieuwe bedrijven zijn meer mensen nodig. Daarom is het een verzoek gedaan voor 80.000 euro.

van de Deltavariant. Ook is het afwachten hoe de economie reageert op het afbouwen van de steunmaatregelen. Daarom blijft goed inzicht in de economische ontwikkeling van Zaanstad ook in 2022 belangrijk.

Toekomstbestendige Detailhandel en Welvarende Stadscentra We zetten binnen de drie aangewezen kernen Stadshart, Krommenie en Wormerveer (de ‘hoofdwinkelcentra’) in op compacte winkelcentra, waar ondernemers hun bedrijf tot bloei kunnen laten komen. Om leegstand te voorkomen gaan we aan de slag met: • marketing en communicatie van de hoofdwinkelcentra; • voorkomen dat op plaatsen te veel dezelfde type winkels komen. Dat doen we door onderzoek te doen naar en in te spelen op huidige winkeltrends; • samenwerking met belangrijke partijen in de hoofdwinkelcentra, zoals ondernemersverenigingen, ondernemers en vastgoedeigenaren; • blijven werken aan voorzieningen zoals schone en veilige winkelstraten en een goede bereikbaarheid.

In 2022 is er extra aandacht voor het in beeld brengen van meningen, behoeften en wensen van ondernemers. Toen de uitkomsten van het onderzoek MKB-vriendelijkste gemeente bekend werden, is aan de gemeenteraad beloofd, om hier extra onderzoek naar te doen en de uitkomsten aan de raad te laten weten. Juist de coronacrisis maakte het belang van technologische ontwikkeling duidelijk. We doen steeds meer zaken online en vernieuwingen (innovaties) zijn nodig, om tot duurzamere economie te komen. Wij willen bedrijven laten weten, welke bestaande en nieuwe subsidiemogelijkheden er zijn. Met de realisatie van Techlands slaan we een brug tussen onderwijs en innovatie. Studenten van deze opleiding worden opgeleid voor de banen van de toekomst. Activiteiten Inzicht bieden in economische ontwikkeling In het rapport Werken langs de Zaan staat onze detailhandels- en kantorenmonitor. Ook geven wij hierin inzicht hoe de Zaanse economie zich ontwikkelt. Deze keer beschrijven we ook de gevolgen van corona op de Zaanse economie.

Uitvoeren samenwerkingsovereenkomst met de Industrie (vereniging Zaanstad Maakstad) In de samenwerkingsovereenkomst Gemeente – Zaanstad Maakstad beschrijven we: • wat de Industrie in Zaanstad en de gezamenlijke overheden gaan doen om de klimaatdoelstelling van Parijs te halen en per 2030 55% minder CO2 uit te stoten; • hoe bedrijfsleven, onderwijs en de gemeente samenwerken aan het versterking van de arbeidsmarkt (Techlands en het platform “Netwerken werkt”); • hoe we samenwerken met de Zaanse Industrie in de verdergaande verstedelijking van Zaanstad.

Meten of ondernemers tevreden zijn over de gemeente Wij vragen aan ondernemers of ze tevreden zijn over onze dienstverlening en onze rol. De uitkomsten hiervan, zijn te lezen in een rapport. Dat komt begin 2022 uit. Agenderen PIM-regeling Innovatie We laten het MKB in Zaanstad weten, dat zij gebruik kunnen maken van de subsidieregeling Programma Investeringsgereed innovatief MKB. Ook is in 2022 ten behoeve van innovatie €80 miljoen beschikbaar vanuit de Regionale OntwikkelingsMaatschappij Noord-Holland.

Opstellen visie Noordzeekanaalgebied Zaanstad maakt voor het Noordzeekanaalgebied (als NOVI-gebied) een nieuwe visie. Dit document is een belangrijk handvat voor de MRA Verstedelijkingsstrategie en de Omgevingsvisie.

Doorontwikkelen Fieldlab Robotica Binnen de Techlands samenwerking investeren we verder in het Fieldlab Robotica. Hier ontwikkelen zen technologische innovaties voor onder andere agrifood en de zorgsector. Ook starten ze bij Techlands met de opleiding Smart Building. Hier komen de opleidingsrichtingen Elektrotechniek, Installatietechniek en Bouwkunde samen, om ‘slimme en duurzame’ gebouwen te bouwen. Een laatste in het oog springend voorbeeld van innovatie is Zaanstad Maakstad. Hier maken grote Zaanse industriële bedrijven afspraken met elkaar om de grondstoffen die zij gebruiken, zo zuinig mogelijk in te zetten en waar mogelijk opnieuw te gebruiken.

Prestatie 2.1.2 Kennis en inzicht voor economische ontwikkeling en innovatie Het stimuleren van innovatie is een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige Zaanse economie. Zaanstad profiteert van de ligging in de Metropoolregio Amsterdam: een dynamische, innovatieve regio met kennisinstellingen die Zaanstad de mogelijkheid biedt zich verder te ontwikkelen tot kennis- en innovatiestad. Bovendien kan innovatie een belangrijke rol spelen in het realiseren van de Zaanse ambities op het gebied van circulariteit en energietransitie. Dit heeft onze bijzondere aandacht. We verwachten dat we ook in 2022 nog de effecten merken van de coronacrisis. Hoewel het Centraal Plan Bureau in haar juniraming 2021 positief was blijven nog veel dingen onzeker. Wat zijn bijvoorbeeld de gevolgen van de uitbraak 40

Doelstelling 2.2 Een aantrekkelijke stad om te verblijven

Horecasector. Belangrijk is dat we elkaar hierin goed en op reguliere basis weten te vinden. Spreiding, diversiteit en ruimte voor nieuwe initiatieven zijn daarbij van belang. De basis van bewegwijzering en informatieborden zijn op orde en houden we bij. Mochten faciliteiten in de openbare ruimte veranderen, dan spelen we daarop in.

Bij een aantrekkelijke stad is een divers en aantrekkelijk cultureel aanbod onmisbaar (zie ook programma 3). Enerzijds zijn culturele voorzieningen nodig om bezoekers te trekken en tegelijkertijd versterkt dit het draagvlak voor een verspreid en divers aanbod van culturele voorzieningen binnen Zaanstad.

Activiteiten Opzetten toeristische overlegstructuur We gaan in 2022 regelmatig overleggen met (toeristische) ondernemers, Stichting Marketing Zaanstreek, Laag Holland, de gemeente en andere belanghebbenden, om verbanden te leggen en de mogelijkheden van de regio te versterken.

Toerisme levert extra banen en dynamiek in de gemeente op. De Zaanse Schans is onze lokale toeristische magneet. De uitdaging is om de groeiende stroom bezoekers langer aan onze stad en streek te binden en om ze beter te spreiden over de stad. Door beter op die groei in te spelen, het aanbod van toeristische bezienswaardigheden te vergroten en te spreiden, richt Zaanstad zich op álle bezoekers; een aantrekkelijke stad voor zowel inwoners als bezoekers.