Document · PDF

1.b Rapport 'Kinderen in nood' (Geredigeerd)

Raadscommissie 13 oktober 2026, gemeente WoudenbergBij agendapunt: 5: Ingekomen stukken73.540 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 10

Structurele investeringen blijven uit , waardoor veiligheidsrisico’s voor kinderen op een noodopvanglocatie aanwezig blijven. bewonerslogistiek van het COA een gezin dat in aanmerking komt voor verplaatsing niet (tijdig) kan verplaatsen , waardoor het langere tijd op een ongeschikte locatie moet verblijven. De Onderzoeksraad hoorde meerdere voorbeelden van medewerkers in opvanglocaties die binnen de beperkte mogelijkheden op eigen initiatief probeerden te schakelen met andere opvanglocaties , om te zorgen dat een gezin omwille van zijn veiligheid kon worden overgeplaatst. Dergelijke adhoc initiatieven kunnen echter leiden tot spanningen elders in het opvangsysteem. Doordat medewerkers van locaties onderling afspraken maken over het overplaatsen van kwetsbare kinderen , verliest de afdeling bewonerslogistiek het totaaloverzicht en kunnen andere noodzakelijke overplaatsingen niet doorgaan. Overplaatsingen van kinderen buiten de bestaande procedures om kunnen leiden tot opvangproblemen op een andere plek in het opvangstelsel , en willekeur in de hand werken. De beperkte ruimte voor het doorvoeren van verbeteringen komt ook naar voren in het plaatsingsbeleid. Eerder in dit rapport constateerden wij al dat het voor professionals steeds lastiger is geworden om kinderen met specifieke noden over te plaatsen naar een geschiktere locatie (zie paragraaf 4. 1. 1).

De druk op het opvangsysteem kan er bijvoorbeeld toe leiden dat de afdeling Deelconclusie De veiligheidstekorten voor kinderen in de noodopvang komen voort uit een opvangsysteem dat al jaren onder druk staat door de grote schaarste aan opvangplekken en het feit dat betrokken partijen zich genoodzaakt zien om langdurig en structureel noodopvang in te zetten. Zo doen de uitvoerende partijen onder druk van de schaarste concessies op het gebied van kwaliteit en veiligheid , worden normen en kaders losgelaten en is er weinig ruimte voor structurele verbetering. De betrokken partijen hebben geen goed zicht op de veiligheidssituatie op opvanglocaties en in de beleidsvorming is beperkt aandacht voor de veiligheid van kinderen. Kinderen in nood , september 2026 | H4 Analyse structurele inzet van noodopvang 98 4. 2 Crisislogica bepaalt de koers In de voorgaande paragraaf is beschreven hoe het asielopvang systeem met structurele inzet van noodopvang heeft geleid tot onveilige leefomstandigheden voor kinderen op de noodopvang locaties. Op basis van paragraaf 4. 1 constateert de Onderzoeksraad ook dat de betrokken overheden (op verschillende niveaus) vast zitten in crisislogica , die het handelen van betrokkenen in haar greep houdt. Met crisislogica bedoelen we de impliciete en expliciete aannames die een rol spelen in een situatie die als een crisis wordt gezien.

Deze aannames bepalen de richting en inhoud van het handelen van de betrokken partijen. In deze paragraaf werken we deze bevinding verder uit. paragraaf 2. 2. 2). Vanuit de gedachte dat noodopvang tijdelijk nodig was , accepteerden Rijksoverheid , het COA en gemeenten dat de noodopvang niet aan het gestelde kwaliteits en voor zieningenniveau voldeed. De eerste noodopvang werd echter ingezet op een moment dat de rek al uit het reguliere systeem was. Aanvankelijk werden Afghaanse evacuees op deze nood opvanglocaties ondergebracht , maar al snel werd noodopvang 220 ook gebruikt om reguliere processen in Ter Apel te ontlasten. Omdat het niet lukte om meer reguliere asielzoekerscentra te openen en daardoor het structurele tekort aan opvangplekken te verminderen , bleef het COA gedurende de afgelopen jaren afhankelijk van de inzet van noodopvang. Gedreven door de gedachte ‘één bed is beter dan géén bed’ zette het COA in samenwerking met gemeenten onder hoge druk nood opvang locaties op om acute opvangproblemen op te lossen. Aanpak alsof het een steeds voortdurende crisis is Uit de interviews blijkt dat betrokken partijen de afgelopen jaren te maken hebben gehad met een urgent tekort aan opvangplekken. In die omstandigheden probeerden zij te voorkomen dat mensen buiten moesten slapen.

De Onderzoeksraad erkent dat bestuurders en uitvoerders , zoals medewerkers van het COA , het ministerie van 219 , gemeenten en ketenpartners zich onder deze druk vaak JenV De Onderzoeksraad constateert dat bij het aanhoudende probleem van een tekort aan opvangplekken voor asielzoekers de betrokken partijen (ministerie van JenV , het COA en gemeenten) in belangrijke mate handelen alsof het een plotselinge crisis betreft. Tijdens een crisis worden direct acties verlangd om een acuut dreigende situatie op te lossen (urgentie om actie te ondernemen). Om op korte termijn erger te voorkomen , wordt geaccepteerd dat dit ten koste kan gaan van andere zaken (tijdelijke concessies). Deze aspecten van een crisisaanpak zijn terug te zien in de manier waarop de betrokken partijen zijn omgegaan met het tekort aan opvangplekken. Als gevolg van een continu (dreigend) tekort aan bedden en de hoge bezettingsgraad in de asielopvang , ervaren de betrokken partijen in het asielopvangsysteem voortdurende urgentie om acute opvangproblemen op te lossen. Zij voelen zich maximaal hebben ingezet om opvang te realiseren wanneer de nood het hoogst was. Dit hoofdstuk gaat in op deze inspanning.

Kinderen | in nood | , september | 2026 | | H4 | Analyse | structurele | inzet | van noodopvang | 101 5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang In hoofdstuk 4 hebben we laten zien dat de betrokken partijen handelen vanuit een crisislogica om het tekort aan opvang plekken aan te pakken , en dat dat heeft geleid tot structurele inzet van noodopvang. In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag hoe het komt dat de veiligheidstekorten die hierdoor ontstaan , blijven voortbestaan. Deze vraag wordt beantwoord door het handelen van de overheidspartijen te bekijken in de omstandig heden rond de aanhoudende problemen met opvang van asiel zoekers. In deze omstandigheden moeten aanwezige veilig heidsrisico’s voor een kwetsbare groep (kinderen) beheerst worden. In paragraaf 5. 1 wordt toegelicht wat de Onderzoeksraad voor Veiligheid verwacht van het overheidshandelen in deze situatie. In paragraaf 5. 2 wordt vervolgens met behulp van dit referentiekader de bestuurlijke aanpak geanalyseerd aan de hand van een viertal onderwerpen: de getroffen maatregelen voor de structurele opvangproblematiek , de middelen om de opdracht te kunnen uitvoeren , de gezamenlijke verantwoordelijkheden van verschillende overheidspartijen en de wijze waarop omgegaan is met de signalen over de veiligheidstekorten voor kinderen die in de noodopvang moeten wonen. 5.

1 Goed bestuur in turbulente tijden Zoals in paragraaf 4. 2 is benoemd , beschouwt de Onderzoeksraad de langdurige problemen met de opvangcapaciteit binnen de asiel keten als een langslepend probleem in ‘turbulente tijden’ , dat vraagt om overheidshandelen dat gestoeld is op ‘goed bestuur in turbulente tijden’. Hierbij is het cruciaal dat de veilig heid van kinderen gewaarborgd is. De verwachtingen van de Onderzoeksraad wat betreft het overheidshandelen zijn voor dit onderzoek in de volgende paragrafen uitgewerkt in verschillende aspecten van robuust bestuur. Robuust bestuur Het overheidshandelen wordt gestuurd door robuust bestuur. Dit houdt in dat bij het organiseren van de opvang van asielzoekers rekening wordt gehouden met mogelijke veranderende omstandig heden en tegenslagen. Voorzienbare veranderende omstandig heden zijn in ieder geval de pieken en dalen in het aantal asiel zoekers voor wie het COA opvang dient te realiseren. Robuust bestuur in turbulente tijden geeft ruimte voor improvisatie en innovatie om problemen aan te pakken , zonder dat dit ten koste gaat van de kernfuncties en doelen van een uit te voeren over heidstaak. Bij de overheidstaak om te zorgen voor de opvang van asielzoekers is het waarborgen van de veiligheid van kinderen een kerndoel.

Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 102 Hieronder volgt de uitwerking van drie aspecten die het bestuur robuust maken. Dit betekent ook dat de overheid actief informatie ophaalt over welke gebeurtenissen , veranderingen en verstoringen zich voordoen , deze informatie interpreteert , en hier opvolging aan geeft. Van de overheid mag worden verwacht dat zij leert van eerdere ervaringen met de (nood)opvang van asielzoekers. Dit betekent dat de overheid met een zelfkritische en open houding reflecteert op de eerdere toepassing van (nood)maatregelen en haar huidige en toekomstige werkwijze hierop zo goed als mogelijk aanpast. Effectief en doelgericht handelen De Rijksoverheid zorgt ervoor dat de andere betrokken overheids partijen , zoals uitvoeringsorganisaties COA en Nidos en gemeentelijke medeoverheden , zowel financieel als praktisch in staat worden gesteld om hun taak naar behoren te kunnen uitvoeren. Dit houdt in dat deze partijen beschikken over voldoende middelen en slagkracht , en over duidelijke normen en kaders voor de te realiseren opvang voor asielzoekers.

Om de veiligheid van kinderen in de asielopvang te waarborgen is het van belang dat de kwetsbaarheden en noden van kinderen worden vastgelegd in (minimum)eisen voor de (nood)opvang , zodat het voor de betrokken partijen duidelijk is welke doelen zij moeten behalen. Verdere toelichting op de bovenstaande punten is opgenomen in bijlage D.2 , waarin het referentiekader voor het handelen van overheidspartijen is gegeven. 5. 2 Ontbrekende voorwaarden voor passende bestuurlijke aanpak De veiligheidstekorten waaraan kinderen in de noodopvang worden blootgesteld , komen voort uit de structurele inzet van noodopvang binnen het Nederlandse opvanglandschap. Om de structurele schaarste aan veilige opvangplekken in de asielketen op te lossen en er daardoor voor te zorgen dat de veiligheidsrisico’s voor kinderen in de opvang beter beheerst kunnen worden , treft de overheid verschillende maatregelen die de afhankelijkheid van noodopvang moeten verminderen. Deze maatregelen hebben echter slechts beperkt effect op het ondervangen van de structurele problematiek , waardoor de veiligheidstekorten blijven voortduren. De Onderzoeksraad constateert dat een aantal voorwaarden om de afhankelijkheid van deze onveilige noodopvang te kunnen verminderen ontbreekt. Daarmee ontbreken ook de benodigde voorwaarden om de aanwezige veiligheidsrisico’s voor kinderen te beheersen.

Gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen Het realiseren van veilige opvang voor asielzoekers is een gezamenlijke taak van het Rijk , uitvoeringsorganisaties en gemeenten. Om de veiligheid van kinderen in de (nood)opvang te garanderen , is het essentieel dat de betrokken partijen werken vanuit dit gezamenlijke belang. Een overheidsinstantie verschuilt zich niet achter een beperkte rol of taakstelling , maar neemt zelf initiatief om samen te werken met andere instanties en komt haar afspraken na. Overheden moeten elkaar daarom tijdig betrekken bij beleidsvorming en rekening houden met het feit dat keuzes gevolgen (kunnen) hebben voor medeoverheden. Responsief handelen De overheid luistert naar en heeft zicht op signalen uit het veld over veiligheidsrisico’s , en verbindt daar consequenties aan om de veiligheid van kinderen in de (nood)opvang te verbeteren. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 103 5. 2.

constateert | dat | , voordat | de | eerste | noodopvang | in 2021 | werd ingezet | , al duidelijk | was | dat | het | opvangstelsel | niet | voldoende | Het | Ministerie | van | Financiën | stelt | in 2020 | dat | ‘de | hoge | asiel robuust | was | om | grote | fluctuaties | in aantallen | asielzoekers | op | te | instroom | in 20152016 | duidelijk | heeft | laten | zien | dat | de | financiële vangen | en | daardoor | niet | zonder | meer | veilige | opvang | voor | elke | en | maatschappelijke | consequenties | van | het | op | en | afschalen | in bewoner | kon | garanderen. | de | asielketen | hoog | zijn’. 230 Hoewel | er | een | programma | is ingesteld om | tot | een | flexibeler | en | wendbaarder | opvangstelsel | te | komen Het | COA | ontvangt | van | het | Rijk financiering | op | basis | van | het | (zie | hieronder) | , hebben | de | kabinetten | na | 2015 | onvoldoende | lering gemiddeld | aantal | bezette | bedden. | 227 Wanneer | het | aantal | getrokken | uit de | risico’s | die | deze | werkwijze | met | zich | meebrengt. mensen | in | de | opvang | afneemt | , krijgt | het | COA | minder | financiering | , | Zo | erkent | de | Staatssecretaris | van | Justitie | en | Veiligheid | in | 2022 waard | oor | het | COA | genoodzaakt | is af te | schalen.

Ook leiden sommige maatregelen tot een verstoorde samenwerking tussen verschillende overheden. 232 Ingezette noodmaatregelen voor de realisatie van (nood)opvangplekken Aanwijzingen aan gemeenten In december 2021 wijst het kabinet drie gemeenten en een regio aan om acuut noodopvang te realiseren. Daarmee gaat het kabinet voorbij aan reguliere besluitvormingsprocessen op lokaal niveau. Nationale crisisstructuur In de zomer van 2022 activeert het kabinet de Nationale Crisisstructuur om op korte termijn het tekort aan opvangplekken aan te pakken. Verschillende partijen (veiligheidsregio’s , gemeenten , provincies , Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) en het COA) trekken gezamenlijk op om noodopvang te realiseren. Actieve rol Ministerie van Asiel en Migratie In de zomer van 2022 lukt het het COA niet meer om zelfstandig alle asielzoekers op te vangen. Daarom neemt het ministerie een actievere rol bij het realiseren van nieuwe (nood)opvanglocaties. Dit doet het ministerie onder andere door het sluiten van bestuursovereenkomsten met gemeenten voor het realiseren van nieuwe (nood)opvang , waarbij het ministerie , wanneer nodig , gemeenten beter tegemoet kan treden door aanverwante onderwerpen mee te nemen in deze overeenkomsten.

Ruimtelijke ordeningsinstrumentatrium Het kabinet beroept zich in augustus 2022 op het bestaande ruimtelijke ordeningsinstrumentarium om opvang in een hotel in de gemeente Tubbergen te realiseren. Met dit instrumentarium kan het Rijk de gemeente passeren en de vergunningverlening voor de realisatie van een opvanglocatie naar zich toe trekken. 232 Zie voor een uitgebreidere beschrijving hoofdstuk 2. 2. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 105 Twee | van | de | maatregelen | die | het | kabinet | heeft | ingezet | zijn | gericht | Ook | het | instellen | van | de | Nationale | Crisisstructuur | in 2022 | heeft op | het | dwingen | van | gemeenten | om | op | zeer | korte | termijn | nood | | beperkt | bijgedragen | aan | het | oplossen | van | de | structurele opvang | te realiseren. | Het | kabinet | heeft | geprobeerd | lokale | besluit | schaarste | aan | opvangplekken. | Het | streven | was | om | slechts vormings | processen | te | passeren | middels | het | geven | van | aan | wij | tijdelijk | gebruik | te maken | van | de | suboptimale | crisisnoodopvang zingen | aan | gemeenten | om | opvang | te | realiseren | , en | gedreigd | locaties | 237 die | onder | de | paraplu | van | de | Nationale | Crisisstructuur met | de | inzet | van | het | ruimtelijk | ordenings | instrumentarium.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeentebestuur.woudenberg.nl/api/v1/meetings/4293/documents/79254