Document · PDF

1.b Rapport 'Kinderen in nood' (Geredigeerd)

Raadscommissie 13 oktober 2026, gemeente WoudenbergBij agendapunt: 5: Ingekomen stukken73.540 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 7 van 10

Zo kan het COA niet langer zelfstandig meerjarige opvang financieren sinds het kabinet in 2025 de financiële middelen voor het COA heeft gereduceerd. Dit leidt tot de situatie waarin alleen het ministerie goedkeuring kan verlenen voor de realisatie van meerjarige opvang , terwijl het COA als organisatie door het ministerie juist belast is met de taak om zelfstandig opvang te realiseren. Door deze mismatch tussen de opdracht aan het COA en de middelen die het ministerie van A&M daarvoor ter beschikking stelt , blijft het opvangstelsel in de crisismodus en lukt het niet om op organisatorisch vlak in rustiger vaarwater te komen. De keuze van het kabinet voor de wijze waarop het COA gefinancierd wordt , is direct van invloed op hoe het COA zijn taak kan uitvoeren. Die keuze is daardoor ook een oorzaak voor het feit dat het COA niet in staat is gebleken om veilige opvang voor kinderen te garanderen. Een voorbeeld van het gebrek aan praktische kaders betreft de gemeentelijke exploitatie van opvanglocaties. De Spreidingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om volledige gemeentelijke 259 exploitatie (VGE) te realiseren. Voor gemeenten kan dit een aantrekkelijke optie zijn om asielopvang te organiseren , omdat zij op die manier de asielopvang naar eigen inzicht kunnen vormgeven. Lange tijd heerste er echter veel onduidelijkheid over hoe gemeenten hier invulling aan zouden kunnen geven.

Zo gaf het ministerie onvoldoende helderheid over praktische elementen , zoals de vraag hoe cruciale informatie over bewoners 260 veilig met gemeenten gedeeld kon worden. Ook is het toezicht 261 op VGE (Volledige Gemeentelijke Exploitatie) niet geregeld. Verder ontbraken financiële kaders voor duurzame gemeentelijke opvang (DGO) lange tijd. Onbekend was welke (meerjarige) financiering ten grondslag lag aan deze gemeentelijke locaties. Onduidelijkheid zorgt ervoor dat deze vormen van asielopvang moeilijk van de grond komen. Heldere kaders met ruimte voor flexibiliteit Hoewel wet en regelgeving voorschrijft hoe veilige opvang voor kinderen eruit hoort te zien , is niet altijd duidelijk hoe die wet en regelgeving in de praktijk moet worden toegepast. Al eerder constateerden we bijvoorbeeld dat de in verschillende Programma’s van Eisen (PvE’s) vastgelegde normen geen heldere status hebben en in de praktijk slechts beperkt leidend zijn (zie paragraaf 4. 1. 3). In sommige gevallen ontbreken zelfs praktische kaders volledig , waardoor partijen niet weten op welke manier zij Eenduidige en richtinggevende kaders zijn van belang om veilige opvang te realiseren , zodat op noodopvanglocaties de risico’s op veiligheidstekorten kunnen worden beheerst.

Tegelijkertijd is het zaak om de juiste balans te vinden , met de ruimte voor instanties om asielopvang vorm te geven op een manier die past bij de lokale context. Zo gaven enkele gemeenten aan dat zij bij het COA 258 COA , Stabiele opvang en structurele financiering nodig voor menswaardige en betaalbare asielopvang , 25 juni 2025. 259 Deze duurzame gemeentelijke opvang (DGO) is de tegenhanger van de tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO). Beide opvangvormen betreffen locaties die door gemeenten worden geëxploiteerd. Door het tijdelijke karakter van TGO , wordt deze opvangvorm in dit rapport onder noodopvang geschaard. 260 Brief van de algemeen directeur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten aan de Minister van Asiel en Migratie , Gemeentelijke exploitatie opvanglocaties , 16 juli 2024. 261 Hoewel gemeenten verantwoordelijk zijn voor het dagelijkse beheer van TGO’s en DGO’s , is COA eindverantwoordelijk voor dit soort locaties. De Inspectie JenV houdt echter geen toezicht op gemeenten , maar enkel op het COA. Om toch een vorm van toezicht op TGO’s en DGO’s te realiseren , is op bestuurlijk niveau tussen de Inspectie en het COA afgestemd dat sprake is van tweedelijnstoezicht: de Inspectie spreekt het COA als eindverantwoordelijke aan op de kwaliteit van TGO’s en DGO’s.

Het COA moet er vervolgens op aansturen dat gemeenten het dagelijkse beheer ervan binnen de geldende kwaliteitskaders uitvoeren. Voor VGE’s is het toezicht geheel niet geregeld. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 110 de flexibiliteit missen om , met inachtneming van beleidskaders die de veiligheid op opvanglocaties garanderen , kleine aanpassingen of initiatieven te realiseren die kunnen zorgen voor een betere ver binding met de lokale omgeving Het organiseren van activiteiten samen met de buurt kan soms al stuklopen op basale regelingen , zoals inkoopregelingen van het COA. doelg roep beperkingen tot veiligheidstekorten voor kinderen , zoals een groter aantal verhuizingen die consequenties hebben voor hun veiligheid. Doelgroepbeperkingen kunnen ook invloed hebben op de dyna miek tussen gemeenten. Wanneer sommige gemeenten voor waarden verbinden aan welke asielzoekers zij willen opvangen , heeft dit gevolgen voor andere gemeenten die geen eisen stellen. De evenwichtige verdeling van (bewoners)groepen die het COA nastreeft , raakt door doelgroepbeperkingen uit balans. Gemeenten die geen eisen stellen , zullen flexibeler moeten zijn en relatief meer groepen moeten opvangen die over het algemeen lastiger te plaatsen zijn.

Al met al constateert de Onderzoeksraad dat uitvoeringsorgan i saties slechts in beperkte mate over de juiste middelen beschikken om op een efficiënte en doelgerichte manier opvang te realiseren. Gebrek aan de juiste middelen en slagkracht , evenals het ontbreken heldere kaders op bepaalde vlakken , leiden tot risico’s voor het garanderen van veilige opvang voor kinderen. 5. 2. 3 Gebrek aan gezamenlijke verantwoordelijkheid Bij de realisatie van asielopvang zijn meerdere partijen betrokken die allen hun eigen rol vervullen. Samen zijn deze partijen verant woordelijk voor veilige opvang van asielzoekers , inclusief kinderen in gezinnen en alleenstaande kinderen. In sommige gevallen raakt de onderlinge solidariteit uit beeld en sneeuwt het gezamenlijke belang onder , zeker wanneer er beperkt draagvlak is voor de komst van opvanglocaties. Deze dynamiek kwam ook al naar voren bij de implementatie van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen. Hoewel er breed draagvlak is voor de Uitvoeringsagenda – alle partijen hebben die in 2024 opnieuw bekrachtigd ontbreken de gedeelde verant woordelijkheid en de onderlinge solidariteit die nodig zijn om er gezamenlijk uitvoering aan te geven. Het openen van de verschillende opvangvormen die de Uitvoeringsagenda schetst , vereist medewerking van alle partijen zodat de baten en lasten kunnen worden verdeeld.

Met Ter Apel als schrikbeeld voor ogen zijn gemeenten echter huiverig om bijvoorbeeld een azc met aan meld faciliteiten te openen , terwijl het creëren van meerdere azc’s met aanmeldfaciliteiten er juist voor moet zorgen dat de situatie in Ter Apel kan worden verzacht. Het Rijk versterkt dergelijke terug houdendheid door onvoldoende te voorzien in duidelijke , structurele financiering voor het openen van langdurige opvang locaties (zie ook paragraaf 5. 2. 1). Het gebrek aan gedeelde verant woordelijkh eid en solidariteit maakt het lastig voor gemeenten om zich te committeren aan de Uitvoeringsagenda , terwijl gezamenlijke inspanning de basis vormt voor een succes Gezamenlijk belang vooropstellen Gemeenten worden geregeld geconfronteerd met weerstand van een deel van de lokale bevolking tegen de opvang van asiel zoekers. Dat maakt het voor hen lastig om uitvoering te geven aan hun aandeel in de gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarom stellen gemeenten regelmatig eisen aan de opvang die zij faciliteren , zeker wanneer het gaat om tijdelijke noodopvang die snel gerealiseerd moet worden. Een van de meest zichtbare voorbeelden betreft de doelgroepbeperkingen die enkele gemeenten stellen. Zoals beschreven in paragraaf 4. 1. 1 leiden Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 111 volle | implementatie.

Bestaande financiële beperkingen , beperkte slagkracht en onduidelijke kaders belemmeren uitvoeringspartijen regelmatig in het naar behoren uitvoeren van hun opdracht. Het lukt verschillende overheden ook niet altijd om zich gezamenlijk in te spannen om veilige opvang te realiseren. De structurele maatregelen om de aanhoudende veiligheidstekorten weg te nemen kunnen de problematiek alleen oplossen als individuele belangen van bijvoorbeeld gemeenten niet prevaleren boven het gemeenschappelijke doel en wanneer er breed draagvlak is. Ook is er bij het ministerie van A&M slechts beperkte ruimte om uitvoerende partijen te voorzien van de benodigde informatie over veilige opvang en om de signalen over de onveilige situatie voor kinderen in de noodopvang om te zetten in maatregelen waarmee de veiligheidsrisico’s voor kinderen in de opvang structureel beter beheerst zouden kunnen worden. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 117 6 Conclusies Noodopvang is een structureel onderdeel van het asielopvangsysteem Het opvangsysteem staat sinds 2018 onder druk door een schaarste aan opvangplekken.

De afgelopen jaren is nood opvang verworden tot een structureel onderdeel van het asiel opvangs ysteem , ondanks het feit dat dat noodopvang bedoeld is als crisismaatregel om kortdurend , en slechts in tijden van crisis , als laatste redmiddel toegepast te worden. Het aandeel noodopvanglocaties ten opzichte van reguliere opvangcentra is de afgelopen jaren fors toegenomen , noodopvanglocaties blijven langer open dan voorzien , én ze worden ingezet voor langdurig verblijf. Van de 6. 900 kinderen die op 1 juli 2025 in de noodopvang verbleven , leefden 5. 200 kinderen al langer dan één jaar op één of meerdere noodopvanglocaties. Huisvesting: Noodopvang biedt vaak geen veilige en kind vriendelijke fysieke leefomgeving. Privacy en autonomie: De combinatie van continue nabijheid van anderen , gebrek aan persoonlijke ruimte en beperkte autonomie leidt bij kinderen structureel tot gevoelens van stress , machteloosheid en tot voortdurende alertheid. Sociale omgeving: Kinderen in de noodopvang verblijven in sociaal onveilige omstandigheden , waarin zij regelmatig blootgesteld worden aan fysiek en seksueel geweld (inclusief grensoverschrijdend gedrag en misbruik) in hun directe leefomgeving.

Persoonlijke ontwikkeling: Door de langdurige inzet van nood opvang en de verhuizingen die noodgedwongen plaatsvinden wordt de toegang tot het onderwijs van kinderen in nood opvang locaties niet gewaarborgd. Medische zorg: Bij het plaatsen van (medisch) kwetsbare kinderen wordt regelmatig geen rekening gehouden met specifieke opvangbehoeften. Leefomstandigheden en frequente verhuis bewegingen ondermijnen de continuïteit van opgestarte medische zorg. Daarnaast vergroten de slechte leefo mstandig heden , de lange verblijfsduur en de druk op betrokken zorgprofessionals het risico op gezondheidsschade. Stabiliteit: De inzet van noodopvang creëert situaties waarin kinderen veel moeten verhuizen , waardoor zij geen vastigheid hebben en geen toekomstperspectief , wat negatieve gevolgen heeft voor de door hen ervaren stabiliteit en houvast. Kinderen worden in de noodopvang langdurig blootgesteld aan een opeenstapeling van veiligheidstekorten Het permanent inzetten van noodopvang creëert onveiligheid voor kinderen die sterk afhankelijk zijn van de overheid voor hun welzijn en veiligheid. De noodopvang vormt een leefomgeving die kinderen blootstelt aan verschillende mentale en fysieke onveiligheden: Kinderen in nood , september 2026 | H6 Conclusies 118 Kinderen krijgen structureel en voor langere periodes te maken met deze veiligheidstekorten.

De aanwezige veiligheidstekorten stapelen zich op en versterken elkaar over en weer. Hierdoor lopen kinderen risico op fysieke en/of mentale schade , zowel op de korte als de lange termijn. Door de structurele inzet van noodopvang als opvangvorm waar kinderen langdurig verblijven , is de overheid niet in staat om de veiligheid van kinderen te garanderen. schaarse middelen en steeds verslechterende leefo mstandig heden voor bewoners op locaties moeten accepteren. Daarnaast vraagt het constant openen en sluiten van opvanglocaties een enorme inspanning. Deze werkwijze creëert een inefficiënte inzet van zowel financiële middelen als personeel. Zo gaan gedane investeringen in panden verloren en wordt afbreuk gedaan aan waardevolle samenwerkingsverbanden wanneer tijdelijke opvanglocaties weer worden afgebouwd. Partijen behandelen een structureel probleem als een tijdelijke crisis De partijen betrokken bij het regelen van opvangplekken (het Ministerie van Asiel en Migratie (A&M) , het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) , het COA en de gemeenten) zetten langdurig en structureel noodopvang in om een structureel opvangprobleem in de asielketen op te lossen.

Zij handelen vanuit een crisislogica , die zich kenmerkt door de gevoelde urgentie om acuut opvangplekken te realiseren , acceptatie van ondermaatse omstandigheden omdat deze slechts tijdelijk zouden zijn , en het handelen van partijen alsof het realiseren van meer plekken niet samengaat met het borgen van de kwaliteit ervan. Betrokken partijen handelen alsof het tekort aan plekken in de asielopvang een plotseling ontstane , tijdelijke crisis betreft. Het tekort aan opvangplekken is echter geen plotselinge crisisgebeurtenis , maar een langdurig , terugkerend en daarmee voorzienbaar probleem dat om robuust bestuur met bijbehorende structurele maatregelen vraagt. Concessies ten aanzien van de veiligheid worden genormaliseerd Gevolg van dit handelen vanuit een crisislogica is dat kinderen in een onveilige omgeving van noodopvang opgroeien. De betrokken partijen doen bij het realiseren van noodopvang tijdelijk beoogde concessies op het gebied van veiligheid en laten bestaande normen en kaders voor asielopvang los. Hierdoor worden ondermaatse leefomstandigheden geaccepteerd. Ook als locaties langer open moeten blijven dan gepland , is er weinig ruimte voor structurele verbetering op noodopvanglocaties. Verder accepteren partijen dat onderwijs voor kinderen in de nood opvang niet altijd aan de geldende maatstaven voldoet.

Ook worden bestuurlijke keuzes gemaakt , zoals het weer ter discussie stellen van de invoering en de handhaving van de Spreidingswet , die niet in het belang zijn van de gezamenlijke opdracht om te zorgen voor een veilige opvang van kinderen. Hierdoor wordt het draagvlak voor een structurele oplossing van de onderliggende opvangproblematiek ondermijnd , en dit past dus niet bij de gezamenlijke opdracht van overheidspartijen om voor veilige opvang voor kinderen te zorgen. Het is van belang dat alle betrokken overheidspartijen zich verantwoordelijk achten voor zowel de kwantiteit als de kwaliteit van opvang. Een te nauwe focus op één van deze twee aspecten leidt binnen de gegeven omstandigheden tot het voortduren van veiligheidstekorten. Goede voorbeelden laten zien dat een brede taakopvatting , een goede samenwerking en heldere communicatie zorgen voor onderling vertrouwen en draagvlak voor meer en veilige (nood)opvang. Kinderen in nood , september 2026 | H6 Conclusies 121 7 Aanbevelingen Het onderzoek laat twee samenhangende kernproblemen zien die ervoor zorgen dat kinderen langdurig , onveilig in de asiel noodopvang moeten verblijven. Crisismaatregelen worden ingezet om om te gaan met een structureel tekort aan opvangplekken. Door deze bestuurlijke keuze blijft duurzame opvangcapaciteit uit. Hierdoor wordt noodopvang structureel ingezet.

De noodopvang kent onvoldoende begrenzing en veiligheids waarborgen , waardoor kinderen structureel worden bloot gesteld aan veiligheidsrisico's. De onderstaande aanbevelingen vormen één samenhangend geheel en kennen geen volgordelijkheid ; zij dienen gelijktijdig en in onderlinge samenhang te worden opgepakt. De minister van Asiel en Migratie is nu , als stelselverantwoordelijke , aan zet. De minister moet de huidige , zoals in dit rapport gedefinieerde onveiligheid aanpakken en de structurele voorwaarden scheppen voor een opvangsysteem waarin kinderen niet opnieuw aan deze risico's worden blootgesteld. A. B. Aan de minister van Asiel en Migratie: Verbeter binnen zes maanden de veiligheid van kinderen in de asielnoodopvang , en bestendig deze verbeteringen. Neem als stelselverantwoordelijke regie over de kwaliteit en veiligheid van de noodopvang en geef uitvoering aan ten minste de volgende acties: Neem direct de volgende maatregelen om de veiligheid van kinderen in de asielnoodopvang te verbeteren: Breng op alle noodopvanglocaties de veiligheidsrisico's voor kinderen in beeld en zorg dat geen enkel kind in een onveilige situatie verblijft. Hef onveilige situaties direct op of plaats kinderen over naar een locatie waar hun veiligheid is gewaarborgd. Stel een harde maximale verblijfsduur voor kinderen in noodopvang vast.

Creëer kwaliteits en veiligheidseisen voor noodopvang waar een bindende werking van uitgaat en zorg ervoor dat deze in de praktijk de veiligheid van kinderen waarborgen. Handhaaf de kwaliteits en veiligheidseisen van de noodopvang. 1. De hoofdboodschap van de Onderzoeksraad is dat het opvang systeem fundamenteel moet en kan veranderen om de structurele onveiligheid van kinderen weg te nemen. Tegelijkertijd kunnen kinderen niet wachten totdat deze systeemverandering is gerealiseerd. Daarom is het noodzakelijk om op korte termijn maat regelen te nemen die de veiligheid van kinderen direct verbeteren , terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan een duurzaam opvang systeem waarin deze onveiligheid zich niet opnieuw kan voordoen. a. De Onderzoeksraad heeft kennisgenomen van de brief van de minister van Asiel en Migratie van 2 juni 2026 (Kamerstuk 19 637 , nr. 3565) over de positie van kinderen in de asielketen en over zijn visie op de mogelijkheden tot verbetering van hun veiligheid. Ook in dat licht acht de Onderzoeksraad het nog steeds noodzakelijk aanbevelingen te doen om direct uit de aanwezige crisislogica te stappen en gelijktijdig de acute problemen van kinderen in de asielnoodopvang aan te pakken. Kinderen in nood , september 2026 | H7 Aanbevelingen 122 b. Neem besluiten over noodopvang aantoonbaar vanuit de belangen en veiligheid van kinderen.

Geef bij het nemen van beslissingen consequent de veiligheid van kinderen prioriteit en betrek hen hierbij , in lijn met de uitgangspunten van een Kinderrechtentoets. Signaleer , monitor en pak veiligheidsrisico's van ieder kind direct aan. Houd gedurende het verblijf van kinderen voortdurend zicht op hun veiligheid , gezondheid , onderwijsdeelname , verhuis bewegingen en verblijfsduur. Besteed daarbij expliciet aandacht aan de stapeling van problemen en het gegeven dat door verhuizingen risico's uit beeld kunnen raken. Zorg dat signalen tijdig worden herkend en dat passende maatregelen volgen. Stel gemeenten en uitvoeringsorganisaties in staat om de veiligheid van kinderen in de noodopvang te verbeteren. Zorg dat gemeenten en uitvoeringsorganisaties beschikken over de middelen , handelingsruimte en ondersteuning die nodig zijn om veiligheidsrisico’s direct weg te nemen en kinderen veilig op te vangen. Neem hierin als minister de regie en geef invulling aan de benodigde stelselverantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid van de opvang. Dit moet bijdragen aan het ontstaan van een weerbaar opvangstelsel dat schommelingen in het aantal mensen dat asiel aanvraagt kan opvangen zonder structureel terug te vallen op noodopvang. Spoor gemeenten aan hun verantwoordelijkheid te nemen voor het realiseren van veilige opvang en stel ze hiertoe in staat.

Voorzie gemeenten langdurig van voldoende middelen , handelings ruimte en ondersteuning. Het Rijk dient zich in woord en daad op te stellen als medeeigenaar van de opvang opgave , zodat gemeenten die opvang realiseren de bestuur lijke en politieke gevolgen van besluiten die voort vloeien uit nationaal beleid , zoals de Spreidingswet , niet alleen dragen. Stel uitvoeringsorganisaties in staat veilige opvang te bieden. Voorzie uitvoeringsorganisaties van voldoende middelen , handelingsruimte en ondersteuning om de veiligheid en kwaliteit van de opvang te waarborgen. Verstevig daarnaast op korte termijn hun positie in de besluitvorming zodat zij (structurele) veiligheidsknelpunten uit de praktijk tijdig kunnen signaleren en rechtstreeks kunnen escaleren naar de minister. Neem als stelselverantwoordelijke verantwoordelijkheid voor het voortvarend oplossen van deze knelpunten. b. c. d. c. 2. Stap uit de crisislogica en investeer in de oplosbaarheid van de structurele onveiligheid van kinderen in de asiel noodopvang. Zet daartoe in ieder geval de volgende stappen om een duurzaam en veilig opvangsysteem te creëren: Bouw de afhankelijkheid van noodopvang af. Zorg voor de volgende noodzakelijke randvoorwaarden: voldoende opvangplekken (zoals ook wordt beoogd met de Spreidingswet) die ook veilig zijn , reservecapaciteit en blijvend stabiele financiering van uitvoeringsorganisaties. a.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeentebestuur.woudenberg.nl/api/v1/meetings/4293/documents/79254