09b. Omgevingswetprogramma Recreatie & Toerisme 2022 – 2025.pdf

Vaarnetwerk We beoordelen de behoefte aan uitbreiding en verbetering van het sloepennetwerk. Hierbij kijken wij naar de samenhang met de aangrenzende gebieden in de buurprovincies (zoals Vijfheerenlanden – Alblasserwaard) en betrekken wij ook het natuurbelang. Wij richten ons niet op meer fysieke vaarverbindingen. We spelen in op kansen die zich voordoen als er binnen of nabij het netwerk andere werkzaamheden zijn. Ook zetten we ons in om te voorkomen dat het toervaartnetwerk wordt verstoord door nieuwe plannen. De toegenomen drukte op het water heeft ook een veilig-

60 | THEMATISCHE UITWERKING

heidsrisico, vooral waar beroepsvaart en recreatievaart elkaar ontmoeten. Daarom doen wij mee aan de landelijke campagne ‘Varen doe je samen’. Vanuit onze rol als waterbeheerder stellen wij een perspectief op de waterwegen op en een visie op de Eem. Daarin krijgt waterrecreatie ook aandacht. Recreatief varen kan op gespannen voet staan met de Europese Kaderrichtlijn Water. Dit heeft onze aandacht.

TOP’s Samen met het Routebureau gaan we het bestaande aanbod aan TOP’s versterken door: ■ daar waar nodig de basis van de TOP’s op orde te brengen (bijv. alle TOP’s goed en duidelijk aangesloten op RHN, informatiepanelen actualiseren, uniform pakket aan basisvoorzieningen zodat de gebruiker weet wat te verwachten is bij een TOP, waaronder watertappunten en nabijheid toiletvoorzieningen) ■ de TOP’s te monitoren (denk aan hoe bekend is de

Kaart 8 Recreatietoervaartnet (bron: provincie Utrecht)

■ ■ ■

TOP, hoe heeft de gebruiker deze gevonden, hoe worden de TOP’s gewaardeerd) bekendheid van de TOP’s te verbeteren (samen met de DMO’s) de betrokkenheid van de ondernemers bij de TOP’s te vergroten enkele TOP’s te vernieuwen.

Ook gaan we bekijken of de huidige TOP’s in voldoende mate bijdrage aan zonering van de recreatie t.o.v. de natuurwaarden of dat hiervoor verplaatsing van TOP’s nodig is. In het rapport Utrecht Buiten worden aanbevelingen gedaan voor nieuwe TOP’s bij stations. Er lijken kansen te bestaan bij bijvoorbeeld Utrecht Centraal (in combinatie met themaroutes), Bilthoven en Driebergen – Zeist. Wij onderzoeken de mogelijkheden hiervoor. Bij TOP’s kijken we nadrukkelijk naar de mogelijkheden van combineren met horeca en daarmee met een toiletvoorziening.

Fijnmazig netwerk We stimuleren dat het fijnmazig routenetwerk en het RHN goed op elkaar aansluit. Borging en uitbreiding van het fijnmazig routenetwerk (zoals Klompenpaden) en van de ruiter- en menpaden en het MTB-netwerk is van belang. Dit is het werkgebied van de gemeenten, terreineigenaren en gebruikers. Waar dit nodig en gewenst is, kunnen we hier een faciliterende rol vervullen.

Natuur en recreatie gaan samen Het in de natuur zijn, is voor velen een recreatieve basisbehoefte, het is van substantieel belang voor recreatie en toerisme. Natuur is dan ook een drager voor het RHN. Vaak geldt dat als mensen de natuur zelf beleven, ze beter beseffen dat natuur belangrijk is. Het samengaan van natuur en recreatie levert soms spanning op. Dat kan tot tegenstellingen leiden die niet nodig zijn. Bij recreatie in de natuur gaat het om het vinden van een goede balans tussen de natuur beschermen en mensen ervan laten genieten. Wij

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 61

Vlonderpad naar hart van de Zouweboezem De Zouweboezem is een N2000-gebied met diverse rode lijstsoorten. Er huist een kwetsbare broedkolonie Purperreigers. Het is dus een kwetsbaar natuurgebied met verstoringsgevoelige soorten. Toch is er een vlonderpad aangelegd in het rietland. Hierdoor kan de bijzondere natuur van dichtbij beleefd worden. Door gebruik te maken van de terreinkennis van de beheerder is door een uitgekiende ligging de verstoring voor de natuur minimaal en passend binnen de wet- en regelgeving.

gaan daarom op zoek naar mogelijkheden om de belangen van natuur en recreatie meer gemeenschappelijkheid te geven, in combinatie met het thema gezondheid. Een effectief instrument om natuur en recreatie in balans te houden is zonering. Aan de hand daarvan kan beoordeeld worden waar bijvoorbeeld extra voorzieningen kunnen komen om de recreant daarnaartoe te leiden en waar juist minder of geen recreatie gewenst is. Door routes, paden, TOP’s, voorzieningen en apps kan de zonering worden ondersteund. Zeker op de Utrechtse Heuvelrug is de zonering belangrijk. De stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug werkt aan een advies voor de zonering van natuur en recreatie op de heuvelrug. Zodra het advies met voldoende draagvlak is afgerond zullen wij deze raadplegen bij het uitvoeren van ons vrijetijdsbeleid. Verder bekijken we of het hebben van een afwegingskader natuur – recreatie zinvol is. Ervaringen in sommige kwetsbare natuurgebieden (zie kader) geven aan dat bij een zorgvuldige afweging soms meer mogelijk is dan gedacht. De komende jaren zullen er nog vele honderden hectares nieuwe natuur, waaronder bos, worden gerealiseerd in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en aangrenzend in de Groene Contourgebieden. De natuurfunctie staat in deze gebieden voorop.

Alleen daar waar deze functie te combineren is met extensief recreatief medegebruik, zonder dat sprake is van onevenredige aantasting van de natuurwaarden, vinden wij dit aanvaardbaar.

Particuliere terreineigenaren Zo’n 90% van de gebieden van particuliere eigenaren (landgoedeigenaren, TBO’s) is opengesteld voor publiek. Dit is een essentiële bijdrage aan de recreatiemogelijkheden in de provincie. Terreineigenaren hebben te maken met toe-

62 | THEMATISCHE UITWERKING

nemende kosten en verantwoordelijkheid vanuit het recreatieve medegebruik. Zonder bijdragen in de kosten van beheer, onderhoud en aansprakelijkheid is de kans reëel dat terreineigenaren paden moeten sluiten door te hoge lasten. Voor meer evenwicht in de verdeling van de lusten en de lasten werken wij aan een hogere bijdrage voor voorzieningen en toezicht in de SNL-natuurbeheersubsidie. Met name de Europese regelgeving staat dit nu nog in de weg. Naast een beter evenwicht in lusten en lasten, moet worden gestuurd op het voorkomen van een te hoge recreatiedruk op de terreinen van particulieren. In het zuidelijk deel van de Utrechtse Heuvelrug worden vanuit het Nationaal Park de boomveiligheidscontroles (voor 5 jaar) gecoördineerd en betaald uit publieke middelen. Samen met de stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug bekijken we de mogelijkheden om dit voort te zetten en om ook de controles in het noordelijk deel van de Utrechtse Heuvelrug (De Bilt, Baarn en Soest) vergelijkbaar te organiseren. Bij het ontwikkelen van nieuwe routes en verbindingen is het vanzelfsprekend dat terreineigenaren vooraf worden betrokken en dat met hen goede afspraken worden gemaakt.

4.5.5 Uitvoering WAT IS ONZE ROL

Stimuleren en Realiseren ■

Beheer en ontwikkeling RHN. Dit doen we door het Routebureau en de landelijke routestichtingen te faciliteren en door het stimuleren, agenderen, aanjagen en promoten van recreatieve fietsroute-, wandelroute- en sloepennetwerken.

Participeren ■

Realiseren

Gezamenlijke opdrachtgeverschap voor het Routebureau.

■

Eigenaar van het fietsknooppuntennetwerk en van het nog te realiseren wandelknooppuntennetwerk in Utrecht Oost.

ACTIES

AMBITIES

BELEID

ACTIES

RHN moet compleet, aantrekkelijk en veilig zijn, doorlopen tot in de woongebieden, leiden langs voorzieningen, voldoende schaduwmogelijkheden bieden en aansluiten bij de vraag. Routes naar de recreatieterreinen en -gebieden moeten al een beleving zijn

Behouden, versterken en verder ontwikkelen van het huidige RHN

Samen met onze partners evalueren we het Routebureau. Daarbij verkennen we ook welke rol het Routebureau kan hebben voor ruiter- en menroutes, MTB-routes, en kanoroutes. We stimuleren faciliteiten zoals (openbare) toegankelijke toiletten bij TOP’s, bezoekerscentra, horeca en langs routes.

De wandel- en fietsverbindingen moeten zo zijn ingericht dat het aantrekkelijk is om vanuit huis te recreëren. Het RHN moet ook veilig zijn. Het wandelknooppuntensysteem compleet maken en bekijken of voor het al bestaande netwerk een revisie nodig is. De upgrade van het fietsknooppuntensysteem kan zorgen voor een aanbod dat beter aansluit bij de vraag, meer veilige routes en betere aansluiting met recreatieterreinen en -gebieden, steden, dorpen, horeca en cultureel erfgoed.

We leggen in het oostelijk deel van de provincie een wandelknooppuntennetwerk aan en verkennen de noodzaak en mogelijkheden van een revisie van het oudere deel van het netwerk.

Beoordelen van de behoefte aan uitbreiding en verbetering van het sloepennetwerk.

We laten onderzoek doen naar de behoefte aan uitbreiding en verbetering van het sloepennetwerk.

Bestaande aanbod aan TOP’s versterken

We gaan de TOP’s optimaliseren en onderzoeken de mogelijkheden voor nieuwe TOP’s, ook bij stations.

We voeren de upgrade van het fietsknooppuntennetwerk uit.

We bekijken of het noodzakelijk is een bepaling in de Omgevingsverordening op te nemen met als doel bescherming van RHN.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 63

AMBITIES

BELEID

ACTIES

Ontbrekende schakels in routestructuren toevoegen.

Met de Groen Groeit Mee-partners gaan we bekijken hoe deze schakels gerealiseerd kunnen worden. Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) is om de ontbrekende schakels in kaart te brengen, ook de recreatieve verbindingen. Bij de aanleg van ontbrekende schakels in het fietsnetwerk gaan we zoveel mogelijk uit van het combineren van de recreatieve en utilitaire vraag.

Met de Groen Groeit Mee-partners gaan we bekijken hoe we in het RHN nog ontbrekende essentiële schakels kunnen aanleggen.

De wandel- en fietsverbindingen moeten zo zijn ingericht dat het aantrekkelijk is om vanuit huis te recreëren: het landschap moet ‘binnen voetbereik’ liggen en de routes naar de recreatieterreinen en -gebieden moeten al een beleving zijn. Kansen om recreanten te verleiden om minder drukke gebieden in hun tochten mee te nemen moeten worden benut.

Via het Routebureau bevorderen van het bekend en vindbaar zijn van de routes en TOP’s.

Ons beleid moet het fietsgebruik naar recreatiegebieden zodanig stimuleren dat dit in 2025 met 50% is toegenomen t.o.v. 2020. Aantrekkelijke en herkenbare routes die ook bijdragen aan het verleiden van recreanten om minder drukke gebieden in hun tochten mee te nemen.

Als bijdrage aan het NTF maken we samen met onze regiopartners een regionale uitvoeringsagenda. Daarin nemen we ook de recreatieve verbindingen uit het regionale fietsnetwerkplan op.

We leggen in het oostelijk deel van de provincie een wandelknooppuntennetwerk aan en verkennen de noodzaak en mogelijkheden van een revisie van het oudere deel van het netwerk. We voeren de upgrade van het fietsknooppuntennetwerk uit. We gaan de TOP’s optimaliseren en onderzoeken de mogelijkheden voor nieuwe TOP’s, ook bij stations.

64 | THEMATISCHE UITWERKING

AMBITIES

BELEID

ACTIES

Particuliere terreineigenaren (waaronder terreinbeherende organisaties) blijven hun terreinen openstellen voor recreanten. Meer evenwicht in de verdeling van de lusten en de lasten kan hieraan bijdragen.

Belangen van natuur en recreatie meer gemeenschappelijkheid geven

We bekijken hoe de belangen van natuur en recreatie meer kunnen samengaan, dit in combinatie met het thema gezondheid. Als blijkt dat voor de betere samenhang een afwegingskader meerwaarde heeft dan zorgen we ervoor dat dit er komt. We inventariseren waar een zoneringsplan natuur – recreatie meerwaarde heeft. Waar dit het geval is, stimuleren we de totstandkoming van een zoneringsplan.

Meer evenwicht in de verdeling van de lusten en de lasten

We stimuleren dat de lusten en lasten van het recreatief gebruik van particulier eigendom meer in evenwicht komen. We bekijken of de gezamenlijke aanpak van boomveiligheidscontroles uitgebreid kan worden naar de gehele Utrechtse Heuvelrug (dit in nauwe samenwerking met Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug).

4.6 Vakantieparken/ recreatiewoningen

4.6.3 Ambitie: vitale verblijfsrecreatie ■

4.6.1 Meerjarendoel ■

■

Verblijfsrecreatie is vitaler

4.6.2 Maatschappelijk effect Vitale verblijfsrecreatie draagt bij aan een positieve recreatief toeristische beleving, met name aan de meerdaagse verblijven.

■

■

Een aantrekkelijk aanbod van vitale en duurzame vakantieparken. Op de vakantieparken is geen sprake van oneigenlijk gebruik17 zoals permanente bewoning en van sociale onveiligheid en evenmin van criminaliteit en ondermijning. Voldoende inzicht in de ontwikkeling van de vraag naar en het aanbod van de verblijfsrecreatie, aansluitend bij de landelijke aanpak Vakantieparken. Duurzame ontwikkeling van verblijfsrecreatiebedrijven valt binnen de kaders van de Natuurwetgeving.

17 Met oneigenlijk gebruik bedoelen we gebruik dat niet past bij de bestemming van de locatie. We bedoelen niet dat permanente bewoning gelijk ook betekent dat er ook sprake is van sociale onveiligheid of dat er ondermijnende activiteiten kunnen zijn/gaan ontstaan.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 65

4.6.4 Inhoudelijk beleid WAAR STAAN WE NU (ZIE OOK BIJLAGE 9) ■

■

■

■

■ ■

■

Vanuit het rijk is de landelijke agenda vakantieparken vastgesteld https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/01/28/actie-agenda-vakantieparken-2021-2022. Alle provincies werken hieraan mee. Wij coördineren de aanpak vakantieparken in samenhang met het landelijke beleid, gemeenten, branchepartijen en andere partners. Wij hebben per vakantiepark een vitaliteitsscan uitgevoerd (link: https://www.provincie-utrecht.nl/actueel/ nieuws/gezamenlijke-aanpak-vitale-vakantieparken. De resultaten van dat onderzoek vormen een pijler onder ons beleid voor de vakantieparken en jachthavens. Er is onderzoek naar draagvlak bij gemeenten gedaan voor een aanpak van de vakantieparken en provincie en gemeenten gaan hiermee actief aan de slag. De eerste stap is een verkenning van maximaal 8 pilots en onderzoek naar vraag en aanbod. In een aantal gemeenten speelt permanente bewoning van recreatiewoningen al langdurig. Artikel 9.6 van onze Interim Omgevingsverordening verbiedt permanente bewoning van recreatiewoningen. Indien nodig kan op grond van artikel 1.5 ontheffing van deze instructieregel worden verleend. Een aantal verblijfsrecreatieterreinen is gelegen binnen de begrenzing van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Hier ligt het primaat bij de natuur en er gelden strikte regels ter bescherming van de natuurwaarden. Voor ontwikkelingen is hier een NNN-toets nodig.

Kleinschalige ontwikkelingen zijn wel mogelijk, mits ze worden gecompenseerd. Naast de NNN-regels moet ook worden voldaan aan de Wet natuurbescherming (soortenbescherming, houtopstanden, N2000).

ONS BELEID VOOR 2022 - 2025

Vitale en duurzame verblijfsrecreatie Ons beleid is gericht op behoud en het versterken van het aanbod aan vitale en duurzame verblijfsrecreatie dat zowel kwalitatief als kwantitatief aansluit bij de vraag van de bezoekers. Verpaupering en oneigenlijk gebruik, zoals permanente

18 Provincie Zeeland heeft ervaring met circulaire verblijfsrecreatie.

66 | THEMATISCHE UITWERKING

bewoning en criminaliteit en sociale veiligheid, is ongewenst. Met de aanpak Vakantieparken willen we de kwaliteit van het aanbod verbeteren en verduurzamen. Het is een integrale aanpak waarin we optrekken met het Rijk, gemeenten en ondernemers. De aanpak draagt bij aan een (sociaal) veiliger aanbod en aan een ruimtelijk beleid met balans in ruimtelijke kwaliteit, natuur, wonen, recreatie en veiligheid. Bij de aanpak wegen we in ieder geval zowel de economische, sociale, woon-, veiligheids- en natuuraspecten, als ruimtelijke en financiële mogelijkheden mee. Om vitaal te blijven kan een herontwikkeling van een park nodig zijn. Dit kan gaan om excelleren, revitaliseren of transformeren van het park. We zoeken, mede door het verkennen en uitvoeren van pilots, naar oplossingsrichtingen voor het revitaliseren dan wel transformeren naar een andere bestemming. Wij bekijken of we hierbij ook een impuls kunnen geven aan circulaire ontwikkelingen18. Hierbij onderzoeken we ook wat dit betekent voor de huidige regelgeving vanuit de provincie. We vergroten onze kennis van vraag- en aanbod in de verblijfsrecreatie en versterken de informatiepositie ten aanzien van de veiligheidsopgave. Deze informatie vormt input voor een te ontwikkelen visie op verblijfsrecreatie.

Verblijfsrecreatie binnen het Natuurnetwerk Nederland Voor de bedrijven die zijn gelegen binnen het NNN is het vinden van ontwikkelruimte op bedrijfsniveau lastig. Voor een gezonde bedrijfsexploitatie is de verblijfsrecreatie gebaat bij flexibiliteit. Er moet kunnen worden ingespeeld op nieuwe vragen en ontwikkelingen in de sector. De natuurwetgeving maakt dit niet makkelijk. Wij gaan de bestaande verblijfsrecreatiebedrijven binnen de NNN ondersteunen in het vinden van ruimte voor duurzame ontwikkeling. De ontwikkelingen moeten uiteraard passen binnen de regelgeving voor het NNN. Wij onderzoeken binnen het recreatiebeleid de mogelijkheden binnen de regels op de terreinen zelf en betrekken hier ook de gemeenten bij. Vitalisering van recreatieterreinen kan in sommige gevallen hand in hand gaan met het behoud van het NNN. Een gebiedsgerichte aanpak hierbij lijkt kansrijker te zijn, waarbij bijvoorbeeld de natuurruimte die vrijkomt bij bedrijfsbeëindiging benut wordt door blijvende bedrijven. Wij bekijken op welke wijze wij hierbij de ondernemers en gemeenten kunnen ondersteunen, ook via de aanpak Vitalisering Vakantieparken.

Overigens blijkt vitalisering vaak ook zonder extra bebouwing mogelijk en kan een natuurvisie/beheerplan ook de basis zijn voor een verdienmodel.

4.6.5 Uitvoering

verder helpt. Binnen de provincie werken we integraal aan dit vraagstuk vanuit economie, ruimtelijke ordening, sociaal en veiligheid.

Reguleren ■

WAT IS ONZE ROL

Participeren ■

We sluiten permanente bewoning van recreatiewoningen uit via de Omgevingsverordening.

Faciliteren/stimuleren

Bij de aanpak Vakantieparken hebben we een coördinerende rol met als doel samen met gemeenten, belangenorganisaties en ondernemers te werken aan een aanpak die de sector

■

We ondersteunen partners bij opgaven door te onderzoeken waar we barrières kunnen wegnemen (beleidsaanpassingen) of anderzijds drempels kunnen verlagen.

ACTIES

AMBITIES

BELEID

ACTIES

Een aantrekkelijk aanbod van vitale en duurzame vakantieparken. Op de vakantieparken is geen sprake van oneigenlijk gebruik zoals permanente bewoning, sociale onveiligheid, criminaliteit en ondermijning. Voldoende inzicht in de ontwikkeling van vraag en aanbod verblijfsrecreatie.

Met de aanpak Vakantieparken de kwaliteit van het aanbod verbeteren en verduurzamen. Het is een integrale aanpak waarin we optrekken met het Rijk, gemeenten en ondernemers. De aanpak draagt bij aan een (sociaal) veiliger aanbod, balans in ruimtelijke kwaliteit, natuur, wonen, recreatie en veiligheid.

We stellen samen met de partners een plan van aanpak op voor het vervolg van de integrale aanpak Vitalisering Vakantieparken en voeren dit gezamenlijk uit. Samen met de betrokken gemeenten starten we de aanpak langs twee sporen: ‘doen en ervaren’ en ‘visie en kennis’. Te weten: - het uitvoeren van in totaal acht pilots in de verschillende segmenten, om daarmee te verkennen welke ruimte benodigd is in regelgeving, instrumentarium en vernieuwende werkwijze én - het onderzoeken van de kennishiaten op het gebied van vraag en aanbod op de markt en de ondermijningsaspecten. Vervolgens bepalen we samen met onze partners welke volgende stappen nodig zijn om de geformuleerde doelen te bereiken.

Duurzame ontwikkeling van verblijfsrecreatiebedrijven valt binnen de kaders van de Natuurwetgeving.

Bestaande bedrijven in NNN ondersteunen in vinden ontwikkelruimte binnen de natuurregelgeving

Bestaande bedrijven in het NNN ondersteunen in het vinden van ontwikkelingsruimte, hand in hand gaande met het behoud en de ontwikkeling van het NNN.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 67

4.7 Vrijetijdseconomie/ toerisme: duurzaam toeristisch bezoek

4.7.4 Inhoudelijk beleid WAAR STAAN WE NU ■

4.7.1 Meerjarendoel ■ ■

Het bestemmingsmanagement is efficiënter en effectiever

4.7.2 Maatschappelijk effect

■

Toerisme wordt in eerste instantie vooral geassocieerd met buitenlands bezoek, bestedingen en werkgelegenheid. Het zorgt echter ook voor de instandhouding van musea, horecabedrijven en andere (recreatie)voorzieningen, die van belang zijn voor de vitaliteit van onze steden en dorpen. Een deel van deze voorzieningen zou niet in stand kunnen blijven als alleen de recreërende inwoner er gebruik van zou maken. Toerisme is dus belangrijk voor onze inwoners.

4.7.3 Ambitie: waardevol toerisme ■

■ ■

■

Er is in de provincie Utrecht geen structureel overtoerisme en dat willen we de komende jaren ook nadrukkelijk zo houden. We ambiëren evenwichtige groei. Utrecht blijft een authentieke bestemming met passende bezoekers. Door de coronacrisis hebben ondernemers het zwaar. Duurzaam herstel van de sector vinden we belangrijk. We willen de vrijetijdseconomie, samen met onze partners, versterken met oog voor de balans tussen verschillende doelgroepen (o.a. bezoekers, bedrijven, bewoners). Daarbij vinden we innovatie belangrijk.

■

■

■

19 bron: Monitor Toerisme en Recreatie 2018

68 | THEMATISCHE UITWERKING

Het merendeel van de overnachtingen in onze provincie betreft gasten uit eigen land (binnenlands toerisme). Vóór corona was 1 op de 15 banen in de provincie gerelateerd aan de toeristisch recreatieve bestedingen19. Van overtoerisme was ook voor corona in onze provincie geen sprake. Op sommige locaties is wel sprake van piekbelasting. Deze piekbelasting is in coronatijd toegenomen, bijvoorbeeld op zondagmiddagen in populaire natuur- en recreatiegebieden. Tegelijkertijd heeft de coronacrisis ervoor gezorgd dat musea, horeca en andere publiekslocaties veel minder bezoek hebben ontvangen en dat het voortbestaan van een deel van deze voorzieningen op de tocht staat. Erfgoedlocaties als Museum Huis Doorn, Kasteel Amerongen en Fort bij Vechten hebben relatief veel ruimte en tijdstippen om bezoek op te vangen en ze kunnen extra bezoek als steun in de rug goed gebruiken. Stad Utrecht is aantrekkelijk voor bezoekers maar geen magneet zoals Amsterdam of Maastricht. Stad en regio zijn vooral een bestemming voor zakelijke bezoekers, die een congres of vergadering aandoen. De groep niet-zakelijke bezoekers bestaat overwegend uit dagjesmensen. Deze bezoekers dragen bij aan zowel het cultureel als het economisch functioneren van de verschillende publieksvoorzieningen.

Ze zorgen wel voor extra drukte, maar niet of nauwelijks voor overlast door groepen, zoals in de Amsterdamse binnenstad het geval is. De schoonheid van aantrekkelijke steden als Utrecht en Amersfoort met veel musea, festivals, bioscopen en voorzieningen als de Stadsschouwburg trekken jaar na jaar een relatief constante stroom aan bezoekers. In de provincie zijn behalve Ouwehands Dierenpark in Rhenen en Dierenpark Amersfoort geen grootschalige attractieparken. Met het landelijke ‘Perspectief Bestemming Nederland 2030’ en de later opgestelde, bijbe-

■

horende Actieagenda20 een belangrijke verschuiving ingezet van de pure promotie van bestemmingen naar het managen van bezoekers in brede zin, ofwel bestemmingsmanagement (zie bijlage 10 voor extra uitleg). In 2020 is een landelijke Taskforce Gastvrijheidssector opgericht om in de coronacrisistijd snel te kunnen schakelen over steunpakketten en herstelmaatregelen en om gezamenlijk te werken aan duurzaam herstel van de sector. De Taskforce zet zich - naast duurzaam herstel - ook in op de uitvoering van de (herijkte) Actieagenda. Het is een samenwerkingsverband van Gastvrij Nederland, brancheorganisaties, NBTC, het Ministerie van EZK, IPO, VNG en CELTH.

BEWONERS leefbaar

WAARDEVOL

BEDRIJVEN verantwoord en renderend

BEZOEKERS geliefd

Figuur 7 strategie toerisme provincie Utrecht (bron: Bureau Stedelijke Planning)

ONS BELEID VOOR 2022 - 2025

Duurzaam toerisme: toerisme is geen doel maar een middel Ons beleid is er op gericht om de provincie als aantrekkelijke, leefbare en waardevolle bestemming te behouden en te profileren. We stimuleren duurzame ontwikkeling van de vrijetijdseconomie en stellen structurele middelen beschikbaar voor een provinciaal beleid gericht op duurzaamheid en innovatie. Door een evenwichtig beleid dragen we bij aan de werkgelegenheid én het in stand houden van ook voor de inwoners belangrijke recreatieve en culturele voorzieningen. De benadering die we hierbij toepassen is niet langer de puur economische benadering om in te zetten op louter meer bezoekers en bestedingen. Groei kan nog steeds, alleen sturen we daarbij op een gezonde verhouding met ecologische en sociale doelen. Dit betekent een weloverwogen aanpak om de balans tussen bezoekers, bedrijven en inwoners actief te bewaken. Een brede benadering met aandacht voor het gedeelde belang. Dit doen we door bestemmingsmanagement. Dit managen van bezoekers in brede zin, betekent in de praktijk dat marketingtaken verder worden uitgebreid met inspanningen gericht op aanbod- en kennisontwikkeling en aanbodinnovatie21. Een goede bereikbaarheid is een randvoorwaarde voor goed bestemmingsmanagement. Onze aandacht gaat met name

uit naar de verbetering van de bereikbaarheid van de voorzieningen met openbaar vervoer en fiets. We kiezen dus voor een duurzaam toeristisch beleid. Toerisme is niet langer een doel op zich, maar een middel dat kan bijdragen aan het oplossen van provinciale maatschappelijke vraagstukken. Schematisch laat deze strategie zich weergegeven in figuur 7. Tot het jaar 2030 verwachten we, wanneer herstel uit de coronacrisis heeft plaatsgevonden, weer een groei van verblijfsbezoekers in Nederland en eveneens in de provincie Utrecht. Deze groei is zowel te relateren aan meer internationale bezoeken als meer bezoek van Nederlanders zelf. Ook vanwege het feit dat Utrecht een echte groeiregio is wat betreft het aantal inwoners, is ons uitgangspunt dat we samen met partners richting willen geven aan deze bezoekersgroei. Toerisme is niet iets dat ons enkel overkomt, het valt ook te sturen en er is richting aan te geven met beleid. Het is van provinciaal belang dat deze verwachte groei goed wordt opgevangen in balans met leefbaarheid en met aandacht voor duurzaamheid. Daarbij is het streven dat de positieve effecten zoveel mogelijk ten gunste komen van iedereen.

20 Herijkt in 2021 21 Met aanbodinnovatie wordt bedoeld inspanningen die ervoor zorgen dat toeristische producten collectief worden vernieuwd en aangepast aan de gewenste bezoekers. Kennisontwikkeling is het clusteren en aanjagen van actuele datasets en onderzoeken, om het gedrag goed en adequaat te kunnen monitoren en sturen.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 69

Zolang dit nodig is, richten we ons op spoedig herstel van de toeristisch-recreatieve sector, die zwaar getroffen is door de coronacrisis (zie ook paragraaf 3.1). Ook bij dit herstel gelden de hierboven beschreven uitgangspunten. We zetten niet in op massatoerisme, maar op toerisme dat past bij de schaal en identiteit van de regio. Ons beleid richt zich daarmee op het verzilveren van de kansen met daarbij aandacht voor de balans tussen bezoeker en bewoner. We zetten in op een toeristisch aanbod dat, in kwaliteit en kwantiteit, goed aansluit op de behoeften van zowel inwoners als bezoekers. Om ervoor te zorgen dat het bezoek in balans blijft met de omgeving, gaan we daarom uit van de volgende basisprincipes: ■ Natuurlijke en historische kwaliteiten vormen het vertrekpunt; ■ Welzijn van inwoners als uitgangspunt; ■ Uitdragen en versterken economisch profiel Gezond Stedelijk Leven; ■ Richting geven aan groei (na herstel uit coronacrisis). Deze basisprincipes vormen het uitgangspunt voor onze keuze om invulling te geven aan bestemmingsmanagement door middel van spreiding (in ruimte en tijd), passend bezoek en passend aanbod. Dit geldt ook voor zakelijk toerisme (paragraaf 4.8). Door vanuit deze strategische keuzes consequent beleid te voeren willen we die bezoekers trekken die het meest waardevol zijn voor de inwoners en ondernemers in de provincie.

Ook willen we zo sturen op het voorkomen van overtoerisme in de toekomst. Dat betekent een beheerste groei die kwaliteit aan de regio toevoegt.

Spreiding (in ruimte en tijd) We willen drukbezochte locaties en gebieden (zoals Amelisweerd, Lage Vuursche en de Oudegracht in Utrecht) ontzien en minder druk bezochte locaties en gebieden verder ontwikkelen en/of voor het voetlicht brengen. Ook willen we meer bezoek buiten het hoogseizoen ontvangen en hiermee tot seizoensverlenging komen met jaarronde voorzieningen en/of activiteiten. Hierbij speelt dus ook het onderdeel ‘passend aanbod’ een belangrijke rol.

70 | THEMATISCHE UITWERKING

Visit Utrecht Region Eén van de manieren waarop we spreiden willen stimuleren is door het ondersteunen van de DMO’s en Visit Utrecht Region. De doelstellingen van Visit Utrecht Region zijn gericht op het verbinden en presenteren van de regio als een bestemming. Het spreiden van toeristen over de regio is hier ook onderdeel van, bijvoorbeeld door het stimuleren van combinatiebezoek en zo ook het verlengen van de verblijfsduur in de regio. Hiervoor is in 2017 de regiostrategie toerisme 2018 – 2022 opgesteld. Visit Utrecht Region is een samenwerkingsverband van 10 DMO’s in de regio Utrecht. Het project wordt gefinancierd door 19 gemeenten en de provincie Utrecht. De afgelopen jaren is Visit Utrecht Region succesvol gebleken. We willen Visit Utrecht Region blijven steunen, maar er zijn nog geen structurele afspraken over de samenwerking en financiering. Wij willen als provincie de samenwerking bevorderen en stimuleren het uitbreiden van de samenwerking met meer partijen. De Vuelta in 2022 zien wij ook als een goede kans om bezoekers te verleiden minder bekende plekken van de provincie te ontdekken. Effectief spreiden voor welzijn, natuur en inwoners We vinden het welzijn van inwoners belangrijk, net als het behoud van onze waardevolle natuur.

Dit betekent dat als er te veel hinder wordt ervaren van bezoekers, er maatregelen moeten worden genomen om deze overlast van bezoek te verlichten. Bijvoorbeeld door het inzetten van BOA’s in natuur- en recreatiegebieden. We gaan in samenwerking met onze partners bij de inwoners peilen hoe zij de drukte van bezoek ervaren. Naar aanleiding hiervan bekijken we welke gerichte inspanningen kunnen plaatsvinden door gemeenten en andere partners om de overlast te verlichten. We monitoren de drukte met de druktemonitor en onderzoeken tevredenheid bij bijvoorbeeld recreatieterreinen. Als we knelpunten signaleren initiëren we hierover het gesprek met de gemeenten en andere betrokken partijen. Voor de natuurgebieden houden we vinger aan de pols door middel van de druktemonitor en via de beherende partijen, eigenaren en organisaties zoals de Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug.

Bestemmingsmanagement: verhaallijnen Verhaallijnen en themajaren zijn een initiatief van het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC). De inzet is om met themajaren en verhaallijnen de (culturele) buitenlandse toerist te verleiden om andere plekken dan Amsterdam te bezoeken en de toeristen zo te spreiden over het land. Verhaallijnen zijn ‘denkbeeldige metrolijnen die plekken verbinden via een thema of interesse’. Voorbeelden zijn ‘Nederland Waterland’, ‘Rembrandt en de Gouden Eeuw’ en ‘Kastelen en Buitenplaatsen’. Ze richten zich vooral op de herhaalbezoeker uit Duitsland, België, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Verenigde Staten. Met Duitsland en België voorop, zijn deze markten goed voor ruim 90 procent van alle toeristische herhaalbezoekers. Behalve de herhaalbezoeker uit de omringende landen, profiteren ook de Nederlandse bezoekers van het gecreëerde aanbod en de communicatie rondom de verhaallijnen. De meest recente monitor van het NBTC over de verhaallijnen in België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk (uit 2019) laat zien dat gemiddeld ongeveer de helft van de ondervraagden met interesse in het thema, de verhaallijnen ook echt een reden vinden om Nederland te bezoeken. De provincie Utrecht heeft baat bij de verhaallijnen omdat we een aantrekkelijke bestemming zijn voor herhaalbezoek vanwege ons mooie (culturele) aanbod.

Vanwege het ontbreken van wereldwijd bekende highlights, zoals Kinderdijk e.d., trekken we logischerwijs minder bezoekers die voor het eerst naar Nederland komen. Daarbij zijn de verhaallijnen ook heel geschikt voor het spreiden van de bezoekers binnen de provincie. Ervaringen in Amsterdam en haar regio leren dat het juiste aanbod, het verbinden van het aanbod (1 vervoerskaart) en goede communicatie bijdragen aan de spreiding van de bezoekers.

Passend bezoek We streven ernaar dat Utrecht een authentieke bestemming blijft met passende bezoekers. Meer concreet betekent dit dat we keuzes maken voor doelgroepen bezoekers die passen bij het profiel van de provincie Utrecht22 en ook relatief de minste overlast veroorzaken. Het beleid richt zich op het aantrekken van bezoekers die een meerwaarde hebben voor onze inwoners en het bevorderen van langer verblijf en bestedingen van deze bezoekers. Daarom kiezen we voor Nederlandse bezoekers en buitenlandse bezoekers uit herkomstlanden die wat betreft interesse en gedrag het beste passen bij de provincie Utrecht, oftewel de buurlanden Duitsland, België en Groot-Brittannië. Deze bezoekers hebben een interesse in erfgoed, cultuur en natuur of historie.

Verhaallijnen en themajaren Voor het trekken van passend bezoek zien we de meerwaarde in van collectieve aanbodontwikkeling en -innovatie en gerichte marketingcampagnes, gekoppeld aan nationale verhaallijnen met (inter)nationale aantrekkingskracht. Door het stimuleren en ondersteunen van nationale verhaallijnen, dragen we ook bij aan spreiding van bezoekers. De essentie van de thematische aanpak van verhaallijnen is immers dat bezoekers worden verleid om aan de hand van een thema verschillende – ook onbekendere – plekken te bezoeken. Hierdoor kunnen drukkere plekken worden ontzien. Indien daarvoor aanleiding is, haken we aan bij een landelijk themajaar. We hebben afgelopen jaren bijgedragen aan de verhaallijn Kastelen en buitenplaatsen (zie bovenstaand kader). Ook hebben we flink ingezet op het themajaar van Mondriaan to Dutch Design23 (zie kader Themajaar De Stijl). Via het programma Hollandse Waterlinies zetten we nu in op het the-

22 Economisch profiel Gezond Stedelijk Leven uit de economische visie provincie Utrecht: Focus op een vitale en duurzame economie 20202027 (april 2020) 23 Mondriaan to Dutch Design is tevens een verhaallijn.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 71

majaar Ode aan het Landschap. De komende jaren blijven we ons inzetten voor deze verhaallijnen en wanneer zich nieuwe kansen voor thema’s of verhaallijnen zich aandienen, bekijken we samen met onze partners hoe we daar op in kunnen spelen.

Passend aanbod Passend aanbod is allereerst aanbod dat inspeelt op de behoeftes van de bezoekers. Aangezien we passende bezoekers willen trekken naar de plekken die nu nog min-

der vaak worden bezocht, willen we bijdragen aan de verbetering van het aanbod. Hierbij maken we de keuze om primair betekenisvolle thema’s uit cultuur, erfgoed en natuur centraal te stellen, omdat deze goed passen bij het profiel van de provincie Utrecht. We zoeken hiervoor naar combinaties met deze thema’s. Het realiseren van nieuw en aanvullend aanbod voor recreanten en toeristen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van betrokken partijen. Onze rol is hierbij beperkt. Hieronder staat hoe we de invulling van onze rol bij de verschillende onderdelen zien.

Voorbeeldproject duurzaam bezoek: themajaar De Stijl NBTC Holland Marketing organiseerde in 2017 in samenwerking met 32 partners het internationale themajaar Mondriaan tot Dutch Design. Het jaar trok in totaal 600.000 bezoekers en was met ongeveer 110 miljoen euro aan totale bestedingen buitengewoon succesvol verlopen. De 120.000 internationale bezoekers (20 procent) zorgden voor ruim 75 miljoen aan bestedingen. Ook in Utrecht was het themajaar een groot succes: er zijn vele honderden partners geactiveerd. Wederzijds is geprofiteerd van de gebundelde inspanningen. De manier van samenwerken kan in de toekomst opnieuw worden opgepakt. Deelname aan themajaar De Stijl heeft geleid tot een bewezen effect wat betreft: ■

economie (in volumes)

■

passend bezoek (voornamelijk uit eigen land en de nabijlanden Duitsland, Vlaanderen en GrootBrittannië)

■

En vanwege het feit dat een betekenisvol kunstthema centraal stond, passend bij de identiteit van Utrecht en Amersfoort. Hiermee is het een voorbeeldproject voor duurzaam bezoek.

Mondriaan to Dutch Design (bron: https://ondernemersfondsutrecht.nl/terugblik-2017-100-jaar-de-stijl/)

72 | THEMATISCHE UITWERKING

Aanbodontwikkeling en innovatie Aangezien de behoeften van bezoekers voortdurend veranderen, is het nodig dat ondernemers en overheden zich blijven aanpassen aan de behoeften en zich blijven vernieuwen en verbeteren. We blijven onderzoek doen naar onder andere het gedrag en behoeften van bezoekers, zodat gemeenten, DMO’s, Routebureau Utrecht, ondernemers en andere belanghebbenden hun beleid of bedrijfsvoering kunnen aanpassen aan de hand van de resultaten van recent onderzoek (zie paragraaf 4.3). Met de aanpak Vitale vakantieparken zorgen we samen met de betrokken partijen voor ontwikkeling en innovatie van verblijfsrecreatie (zie paragraaf 4.6). We stimuleren duurzame ontwikkeling en innovatie door middel van subsidie, kennis en inspiratie. We willen onder andere inspireren door het laten organiseren van een jaarlijkse netwerkbijeenkomst recreatie en toerisme (zie paragraaf 4.2).

Samenwerkingsorganisatie DMO’s Bestemmingsmanagement kunnen we uiteraard niet alleen. Het sturen op toerisme gebeurt samen met medeoverheden, DMO’s, ondernemers en andere partners. De DMO’s hebben hierbij voor ons een centrale uitvoerende rol. Zij zijn regionaal georganiseerd en werken binnen projecten met elkaar samen en behartigen de belangen van de ondernemers in de regio. We willen deze samenwerking bestendigen en steunen daarom de ontwikkeling van een duurzame samenwerkingsorganisatie. Vooralsnog verstrekken we op projectbasis opdrachten of subsidies aan hen. We zijn voornemens om samen met de DMO’s een meerjarig uitvoeringsprogramma op te stellen. Hierbij zoeken we naar de juiste financieringsvorm.

4.7.5 Uitvoering WAT IS ONZE ROL

Stimuleren Bereikbaarheid (op de fiets en met het OV) Een ander aandachtspunt vormt het stimuleren van openbaar vervoer onder bezoek, zowel nationaal als internationaal. Het gaat hierbij ook om de bereikbaarheid van de voorzieningen via openbaar vervoer. In de praktijk blijkt het lastig om de laatste paar kilometer (‘last mile’) naar voorzieningen af te leggen via openbaar vervoer. We verkennen hoe we de OV-mogelijkheden kunnen verbeteren voor bezoekers. Verder zetten we in op goede en aantrekkelijke bereikbaarheid met de fiets via het fietsknooppuntennetwerk. De aantrekkelijkheid van fietsen willen we optimaliseren. Ons doel is dé fietsregio van Europa te worden. Daarvoor is aanbodverbetering nodig. Hierbij kan gedacht worden aan het toevoegen van ontbrekende schakels, aantrekkelijke, vindbare en herkenbare routes, innovatie en bekendheid (zie paragraaf 4.5).

■ ■ ■

Vanuit een regierol de balans tussen bezoeker en bewoner monitoren en bewaken. Provinciebreed onderzoek (laten) doen naar bezoek en gedrag van bezoekers. Initiatieven aanjagen die bijdragen aan spreiding in ruimte en tijd en duurzaamheid.

Participeren ■

Samen met partners inzetten op passend bezoek en sturen op passend, goed bereikbaar en toegankelijk aanbod.

Realiseren ■

Ontwikkelen van voldoende kennis voor effectief bestemmingsmanagement.

Inclusiviteit De provincie zet zich in om iedereen deel te kunnen laten nemen aan het bezoek aan en binnen de provincie Utrecht, met aandacht voor toegankelijkheid voor mindervaliden en kwetsbare doelgroepen zoals mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of minder vitale ouderen. Via onze subsidieregeling willen we daar invulling aan geven. Daarnaast gaan we in overleg met onze partners over het verbeteren van inclusiviteit.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 73

ACTIES

AMBITIES

BELEID

ACTIES

Utrecht blijft een authentieke bestemming met passende bezoekers. Er is in de provincie Utrecht geen structureel overtoerisme. We ambiëren evenwichtige groei.

Toerisme is geen doel maar een middel. De provincie als aantrekkelijke, leefbare en waardevolle bestemming behouden en profileren. Stimuleren van duurzame ontwikkeling van de vrijetijdseconomie en structurele middelen beschikbaar stellen voor duurzaamheid en innovatie. We geven invulling aan bestemmingsmanagement door middel van spreiding (in ruimte en tijd), passend bezoek en passend aanbod. Dit geldt ook voor zakelijk toerisme. Voor het trekken van passend bezoek zien we de meerwaarde in van collectieve aanbodontwikkeling en -innovatie en gerichte marketingcampagnes, gekoppeld aan nationale verhaallijnen met (inter) nationale aantrekkingskracht. Bijdragen aan de verbetering van het aanbod.

Inzetten op herijkte Actie-agenda Perspectief 2030.

Het sturen op toerisme gebeurt samen met mede-overheden, DMO’s, ondernemers en andere partners. De DMO’s hebben hierbij voor ons een centrale uitvoerende rol.

Opdracht DMO’s voor gezamenlijke aanpak bestemmingsmanagement, zoals monitoring, marketing en aanbodinnovatie ter verleiding en spreiding.

Voortzetting gezamenlijke programma’s, landelijke themajaren en verhaallijnen en andere nationale thema’s die aansluiten bij het profiel van de provincie, zoals het rampjaar van de Oude Hollandse Waterlinie, De Stijl/Mondriaan en Kastelen en buitenplaatsen. Steunen vervolg succesvolle samenwerking met gemeenten in Visit Utrecht Region.

Bij uitvoerings- en samenwerkingspartners geven we aan dat we duurzame thema’s en inspanningen steunen en aanmoedigen.

74 | THEMATISCHE UITWERKING

AMBITIES

De vrijetijdseconomie, samen met onze partners, versterken, met oog voor de balans tussen verschillende doelgroepen. Daarbij vinden we innovatie belangrijk. Duurzaam herstel van de sector.

BELEID

ACTIES

Stimuleren van openbaar vervoer en fiets onder bezoek, zowel nationaal als internationaal. Goede en aantrekkelijke bereikbaarheid met openbaar vervoer en fiets.

Verkennen verbetering OVmogelijkheden voor bezoekers (‘last mile’).

Inclusiviteit: de provincie zet zich in om iedereen deel te kunnen laten nemen aan het bezoek aan en binnen de provincie.

Aanpassen subsidieregeling Recreatie en Toerisme met inbegrip van de onderwerpen duurzaamheid, inclusiviteit en innovatie. Alle hier genoemde acties dragen bij aan het duurzaam herstel.

4.8 Vrijetijdseconomie/­ toerisme: zakelijk toerisme 4.8.1 Meerjarendoel ■

Versterken bekendheid provincie Utrecht als fietsregio door middel van uitwerken aanbodinnovatie, marketing en beleving fiets en e-bike met gemeenten, DMO’s, Routebureau en bedrijfsleven.

Het zakelijk toerisme is groter en verder versterkt.

4.8.2 Maatschappelijk effect In paragraaf 4.7.2 is het maatschappelijk effect van toerisme toegelicht: bestedingen, werkgelegenheid maar óók bijdragen aan de instandhouding van musea, horecabedrijven en andere (recreatie)voorzieningen, die van belang zijn voor de vitaliteit van onze steden en dorpen. Dat draagt ook bij aan het aanbod voor de recreërende inwoner. Deze effecten gelden onverkort voor zakelijk toerisme. Door te investeren in het aantrekken van meer zakelijke bijeenkomsten (MICE-markt: Meetings, Incentives, Conventions/Congress & Exhibitions), in eerste instantie op nationaal niveau, profiteert de toeristische sector als geheel. Zakelijke bijeenkom-

sten vinden verspreid over het jaar anticyclisch plaats ten opzichte van het toeristisch seizoen voor de vrijetijdsmarkt. Ze kunnen daarom bijdragen aan een betere spreiding van bezoekers. De groei van zakelijk toerisme zal naar verwachting niet leiden tot piekbelasting. Door de aard van zakelijke bijeenkomsten en de gevraagde voorzieningen zijn zakelijke bijeenkomsten geografisch goed te spreiden over de regio. De zakelijke bezoeker is ook een interessante doelgroep omdat een zakelijk bezoek vaak leidt tot herhaalbezoek en hogere bestedingen genereert.

4.8.3 Ambitie: duurzaam zakelijk bezoek Een voorspoedig herstel en versterking van het zakelijk toerisme, omdat dit past bij onze strategische keuzes om bezoek te spreiden in ruimte en tijd, in te zetten op passend bezoek en te sturen op passend aanbod. Dit betekent dat we ons niet langer primair richten op groei van de sector. Mogelijk geeft dit aanleiding om het doel uit de programmabegroting te wijzigen (zie 4.8.1.).

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 75

4.8.4 Inhoudelijk beleid WAAR STAAN WE NU ■

■

■

Voor de coronacrisis was de markt van congressen en vergaderen met ca. € 1,6 miljard aan jaarlijkse bestedingen voor Topregio Utrecht van grote betekenis. De omzet bedroeg 53% van alle toeristisch-recreatieve bestedingen in de provincie Utrecht. Daarmee is de zakelijke markt de grootste pijler in de totale vrijetijdseconomie. Op initiatief van de gemeente Amersfoort, Utrecht, de DMO’s en de provincie is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om voor zakelijk toerisme de samenwerking te versterken en een gezamenlijke strategie en visie te ontwikkelen, die aansluit bij deze tijd en Healthy Urban Living, oftewel gezond stedelijk leven. Door de ontwikkelingen rondom Corona is deze strategie niet uitontwikkeld en tot uitvoering gebracht. Het Utrecht Convention Bureau fungeert als regionaal aanspreekpunt voor congressen.

ONS BELEID VOOR 2022 - 2025 Ook voor zakelijk toerisme geldt dat het voor ons geen doel maar middel is. Het draagt in onze visie bij aan ons streven om de provincie als aantrekkelijke, leefbare en waardevolle bestemming te behouden. Door ons te richten op de zakelijke markt sturen we op de balans tussen bezoekers en bedrijven. Dit is voor ons dan ook een belangrijke overweging om zakelijk toerisme te stimuleren. De aard van het zakelijk bezoek maakt dat er voor een groot deel al sprake is van natuurlijke spreiding in tijd en vaak ook in ruimte. Dit geldt ook voor het passend bezoek. De zakelijke bezoeker geeft weinig overlast, besteedt meer geld en zorgt voor herhaalbezoek. We richten ons op duurzaam zakelijk toerisme dat past bij het economisch profiel gezond stedelijk leven. Ons profiel van toonaangevende en innovatieve regio op gezond stedelijk leven wordt nationaal en internationaal bevestigd. Dit is het resultaat van zowel de aanwezigheid van bedrijven als onderwijsinstellingen die als focus gezond stedelijk leven (gezond, groen, slim) hebben, als ook de daadwerkelijk gezonde en aantrekkelijke leefomgeving van onze inwo-

76 | THEMATISCHE UITWERKING

ners. Dit profiel willen we verder uitdragen en versterken. Bundeling van de marktbewerking in zakelijk toerisme stimuleert verdere versterking van de identiteit van de regio Utrecht. Door de verhaallijnen van de afzonderlijke bestemmingsregio’s op een herkenbare manier te integreren, maken deze de economische en maatschappelijke kernkwaliteiten van de regio zichtbaar en geven daarmee inhoud aan de positionering van de regio Utrecht. Alleen gezamenlijk kunnen we voldoende slagkracht organiseren om de zakelijke markt te versterken. Hierna beschrijven we hoe we de zakelijke markt gaan versterken en bijdragen aan spreiding, passend aanbod en passend bezoek.

Verdere uitwerking gezamenlijke strategie en samenwerking Om de slagkracht en effectiviteit van het zakelijk beleid toe te doen nemen is verdere uitwerking van een gezamenlijke strategie op het gebied van acquisitie en versterking van de samenwerking nodig. Deze strategie kan voortborduren op de bouwstenen die eerder zijn ontwikkeld op initiatief van de gemeente Amersfoort, Utrecht, de DMO’s en de provincie en die aansluit bij de huidige insteek op Gezond Stedelijk Leven/ Healthy Urban Living. Door corona is de strategie niet uitontwikkeld en in uitvoering gebracht. Het idee van de strategie om meer nadruk te leggen op betekenisvol bezig zijn, rekening houden met de impact op de omgeving en duurzaamheid, oftewel: ‘conscious tourism’ sluit naadloos aan bij de eerder genoemde basisprincipes voor de invulling van bestemmingsmanagement. De huidige situatie door corona maakt een gezamenlijke aanpak urgenter dan ooit. Deze aanpak bestaat uit de onderstaande onderdelen. Aanbodinnovatie Ook voor het zakelijk toerisme geldt dat innovatie belangrijk is om aan te blijven sluiten bij de wensen van de bezoeker. Bij zakelijk toerisme is dit een extra noodzaak, vanwege de veranderde manier van vergaderen en kennisdelen door de coronacrisis (meer online en hybride vormen).

We ondersteunen het herstel van de zakelijke markt nu door middel van subsidie (covid-middelen) maar innovatie zal ook na herstel nodig blijven. De DMO’s en ondernemers zijn hiervoor de aangewezen partners om invulling aan te geven.

Praktijkvoorbeeld: Aanjaagfonds kennisevenementen Utrecht De provincie Utrecht heeft in 2016 vanuit het toenmalige toeristisch beleid het initiatief genomen voor het openstellen van een aanjaagfonds voor meerdaagse kennisevenementen op de markt van conventions. De uitvoering daarvan is opgepakt door de Economic Board Utrecht (EBU) in samenwerking met het Utrecht Con-vention Bureau en Citymarketing Amersfoort. De afgelopen jaren is het verder opgeschaald naar de regio. Met deze regeling zijn wetenschappelijke instellingen en congresorganisatoren gestimuleerd voor de provincie Utrecht te kiezen als locatie voor de organisatie van hun kennisevenement. Voor de provincie Utrecht moet het om een nieuw kennisevenement gaan, nieuw in de zin dat het voor het eerst plaatsvindt in de provincie Utrecht. Een meerjarige investering door stakeholders uit de Regio Utrecht in een acquisitiefonds op het gebied van kennis¬evenementen, acquisitiemanagement en researchfaciliteiten heeft geresulteerd in een omzetgroei van € 6 mln. in 2015 naar € 41 mln. in 2018. Het resultaat overtreft vele malen de oorspronkelijk beoogde doelstelling van € 9 mln. in 2020. bron: Utrecht Convention Bureau en Economische Visie 2020-2027 provincie Utrecht

Regionaal serviceloket en online platform Om te kunnen herstellen van de coronacrisis is regionaal samenwerken van een wens noodzaak geworden. Een regionaal serviceloket en een regionaal online platform behoren tot de instrumenten om de regionale samenwerking te ondersteunen die nu dringend nodig is om te kunnen herstellen van de crisis. We dragen bij aan de ontwikkeling van een regionaal serviceloket en online platform. Op het online platform wordt het aanbod van de gehele regio vertegenwoordigd voor congresorganisatoren en intermediairs. De congresorganisatoren kunnen bij het serviceloket terecht voor advies en ondersteuning bij het opstellen van een bidbook, (online) site-inspecties en het in contact brengen met congreslocaties en hotels. Daarnaast staat dit regionale serviceloket ook ten dienste van de congreslocaties, hotels, kennisinstellingen en bedrijven in de regio met informatie en advies. Deze instrumenten zijn van belang om potentiële congresorganisatoren zo goed mogelijk te ondersteunen en hen daarmee aan de regio te binden. Beide instrumenten behoeven na start onderhoud en verdere doorontwikkeling. Vanwege het provinciale belang willen wij dit ondersteunen.

Doorontwikkeling fondswetenschappelijke/kenniscongressen De afgelopen jaren hebben we een stimuleringsfonds beschikbaar gesteld waarmee gericht is geacquireerd naar wetenschappelijke congressen/kenniscongressen. De huidige regeling kennisevenementen brengt veel administratie met zich mee. We kijken daarom of we deze kunnen doorontwikkelen, zodat er efficiënter gebruik van gemaakt kan worden.

4.8.5 Uitvoering WAT IS ONZE ROL

Stimuleren ■

Faciliteren van de versterking van de samenwerking tussen de DMO’s voor zakelijk toerisme.

Participeren ■

Bijdragen aan regionale zakelijke strategie en faciliteiten.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 77

ACTIES

AMBITIES

BELEID

ACTIES

Een voorspoedig herstel en versterking van het zakelijk toerisme, omdat dit past bij onze strategische keuzes om bezoek te spreiden in ruimte en tijd, in te zetten op passend bezoek en te sturen op passend aanbod. Dit betekent dat we ons niet langer primair richten op groei van de sector.

Zakelijk toerisme is geen doel maar middel. Richten op duurzaam zakelijk toerisme dat past bij het economisch profiel gezond stedelijk leven. Dit profiel willen verder uitdragen en versterken. Bundeling van de marktbewerking in zakelijk toerisme. Bijdragen aan spreiding, passend aanbod en passend bezoek. Gezamenlijke strategie op het gebied van acquisitie en versterking.

Stimuleren van provinciebrede strategie vanuit een gezamenlijk regionaal partnernetwerk. Zakelijk toerisme meenemen in opdracht aan DMO’s (bijv. met innovatielab of meertaligheid).

Aanbodinnovatie: belangrijk om aan te blijven sluiten bij de wensen van de bezoeker

Stimuleren aanbodinnovatie voor vergader- en congresmarkt via DMO’s.

Bijdragen aan de ontwikkeling, onderhoud en doorontwikkeling van een regionaal serviceloket en online platform.

Faciliteren duurzame doorontwikkeling en onderhoud van regionaal serviceloket.

Doorontwikkeling fonds wetenschappelijke-/kenniscongressen.

Verkennen van de doorontwikkeling van de regeling kennisevenementen

78 | THEMATISCHE UITWERKING

Faciliteren onderhoud en doorontwikkeling regionaal online platform

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 79

Oude Gracht Utrecht (foto Anne Hamers)

5. ­UITVOERING EN ­MONITORING

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 81

5.1 Uitvoering In hoofdstuk 4 noemen we acties die kunnen bijdragen aan het realiseren van onze ambities en doelen voor recreatie en toerisme. Wij stellen jaarlijks een uitvoeringsagenda recreatie en toerisme op waarin we aangeven welke van de actiepunten we in dat jaar oppakken en hoe dat wordt gefinancierd. Het voordeel van een jaarlijkse uitvoeringsagenda ten opzichte van één uitvoeringsagenda voor de gehele PR&T-periode is dat beter rekening kan worden gehouden met actuele ontwikkelingen, met de dan blijkende prioriteiten en dan beschikbare middelen.

5.2 Monitoring Monitoring en evaluatie is cruciaal voor het bereiken van onze doelen. Ook is monitoring en evaluatie van programma’s verplicht in het kader van de Omgevingswet. Het doel van de monitoring is om te beoordelen of de doelen die gesteld zijn gehaald (kunnen) worden. Het gaat dan o.a. om het streven een goed recreatief aanbod te realiseren

82 | THEMATISCHE UITWERKING

dat aansluit bij de vraag, de recreatiedruk te spreiden en om een efficiënte samenwerking op het gebied van recreatie en toerisme. Om onze doelen op het gebied van spreiding te halen gebruiken we o.a. de Druktemonitor. We gaan de Druktemonitor in huidige vorm evalueren en bekijken hoe deze kan worden doorontwikkeld. We doen regelmatig onderzoek naar het bezoek en de waardering van de recreatieterreinen (bezoekersonderzoek). Dat geeft monitoringsinformatie over het afstemmen van vraag en aanbod. Ook gebruiken we de Staat van Utrecht als regionale kennisbron met informatie over de provincie Utrecht en alle 26 Utrechtse gemeenten. Op basis van actueel onderzoek, met cijfers en analyses. Halverwege de programmaperiode evalueren we de voortgang van onze doelstellingen. Deze evaluatie bevat een overzicht van de beleidsdoelen daaraan gekoppeld de concrete voortgang per beleidsdoel. We laten ook zien welke informatiebronnen en monitoringsystemen we daarvoor gebruiken.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 83

Rhenen Blauwe Kamer (foto Her Schuddebeurs)

6. FINANCIËN EN RISICO’S

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 85

6.1 Financiën PROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022 - 2025

OMSCHRIJVING DOEL

OMSCHRIJVING ACTIVITEIT

Eigenaarschap en samenwerken Helder eigenaarschap en doelmatige samenwerking

VRAAG PR&T € 55.000

Jaarlijkse netwerkbijeenkomst

€ 20.000

gezamenlijke aanpak boomveiligheid (juridisch)

€ 10.000

kansenkaart

€ 25.000

Versterken van de recreatieve infrastructuur

€ 1.270.000

Recreatiezones en -terreinen optimaliseren en duurzamer maken

zwemwaterlocaties (onderzoek)

€ 100.000

duurzaamheid/leefbaarheid

€ 300.000

Recreatief hoofd(route)netwerk compleet maken

Optimaliseren TOP's

€ 300.000

Verbetering sloepennetwerk

€ 20.000

Revisie oude (wandel)routenetwerken

€ 75.000

Revisie fietsknooppuntensysteem

€ 425.000

Programma verblijfsrecreatie

€ 50.000

Vitale verblijfsrecreatie Waardevol toerisme Duurzaam toeristisch bezoek

Duurzaam zakelijk bezoek

86 | FINANCIËN EN RISICO’S

€ 1.987.000 gez. programma's landelijke themajaren en verhaallijnen

€ 800.000

Aanbodinnovatie ter collectieve versterking producten

€ 147.000

Visit Utrecht Region (structurele bijdrage)

€ 120.000

DMO's (structurele bijdrage, inclusief basis budget ondersteuning)

€ 400.000

coordinator gezamenlijke acquisitiestrategie

€ 200.000

Bijdrage bijeenkomsten zakelijk toerisme

€ 320.000

OMSCHRIJVING DOEL

OMSCHRIJVING ACTIVITEIT

Onderzoek en data Onderzoek en data

VRAAG PR&T € 80.000

Ubase (ondersteuning)

€ 20.000

datastrategie

€ 40.000

buiten'-onderzoek overige delen PU

€ 20.000

TOTAAL

€ 3.392.000

In de Kadernota 2022 – 2025 is voorzien in de dekking van de benodigde extra middelen tot 2025. Voor 2025 worden de benodigde extra middelen later in de begrotingscyclus betrokken. Voor het programma verblijfsrecreatie wordt gedacht aan het toepassen van een revolverend fonds. Indien het wenselijk blijkt om dit instrument in te zetten (blijkt uit nu lopende pilots), moet dit nog wel verwerkt worden in risicoparagraaf van de begroting. Dit kan mogelijk leiden tot het moeten dekken van een risicopremie. Dit wordt dan ook meegenomen in de begrotingscyclus.

■

■

Subsidieregeling recreatie & toerisme De uitvoeringsverordening subsidie Recreatie en Toerisme 2016-2019 vervalt per 1 januari 2022. Op basis van dit programma zal een nieuwe uitvoeringsverordening worden opgesteld. De verwachting is dat deze tegelijk met het inwerking treden van dit programma door Gedeputeerde Staten kan worden vastgesteld. De nieuwe uitvoeringsverordening zal het mogelijk maken subsidies te verlenen op basis van dit beleidsprogramma.

6.2 Risico’s

■

beschikbaar. Dit heeft tot gevolg dat we een deel van de doelstellingen niet behalen. De middelen die nu nog niet begroot kunnen worden, komen niet beschikbaar. Met name de provinciale opgaven voor recreatief groen en verbindingen die voortkomen uit Groen Groeit Mee en de opgaven voor een vitale verblijfsrecreatie vragen nog extra (uitvoerings)middelen om deze doelen te kunnen behalen. De provincie heeft onvoldoende capaciteit beschikbaar om op alle activiteiten uit PR&T in te zetten. Dit gaat met name ten koste van een efficiënte en constructieve samenwerking met andere partners in de provincie. Daarnaast lopen we het risico dat recreatie en toerisme niet/onvoldoende wordt meegenomen in ruimtelijke plannen en missen we meekoppelkansen. De inzet van onze partners op het gebied van recreatie en toerisme blijft achter. De opgaven zijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Alleen gezamenlijk lukt het de doelen te bereiken. We willen met de andere overheden als één overheid samenwerken met inwoners, bedrijfsleven en kennisinstellingen.

Er is een aantal oorzaken die er toe kunnen leiden dat we onze doelstellingen op het gebied van recreatie en toerisme niet halen. Hiermee lopen we het risico de kwaliteitsverbetering die nodig is voor de leefomgeving niet te kunnen realiseren. De belangrijkste oorzaken zijn: ■ De benodigde extra middelen voor 2025 komen niet

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 87

Haarrijnse plas (foto RMN)

BIJLAGEN

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 89

1. Voornaamste conclusies werkplaatsen cocreatie WERKATELIER

VOORNAAMSTE CONCLUSIES VOOR RECREATIE

Leefbaarheid

- Focus ook op beter en slimmer benutten van de bestaande groene buitenruimte, in plaats van alleen op méér terrein voor recreatie. - Maar er zal bij meer woningen ook behoefte blijven aan meer recreatieve buitenruimte - Er is meer aandacht nodig voor het benutten van de culturele identiteit van gemeenten, die bezoekers kunnen trekken naar plekken die nog weinig worden bezocht. - Er moet ook aandacht zijn voor (het voorkomen van) overlast. - (Stad-land) verbindingen moeten worden verbeterd.