09b. Omgevingswetprogramma Recreatie & Toerisme 2022 – 2025.pdf

Eigenaarschap

- Recreatie is niet langer een zwevend ‘nice to have’ maar een ‘must have’ met een helder en effectief belegd eigenaarschap van verschillende onderdelen van de opgave inclusief instrumenten en financiering. - We onderscheiden 3 lagen in het eigenaarschap (fysiek, ontwikkeling en strategisch), met de provincie in de rol van ambassadeur om de gewenste ontwikkeling in gang te zetten en de opgave recreatie in samenhang met flankerende opgaven voor stedelijk en landelijk gebied te borgen in de governance. - Om gedifferentieerde recreatie te kunnen aanbieden is samenwerking tussen overheden, maatschappelijke organisatie en ondernemers nodig.

Samenwerking

- Bestaande samenwerkingen met andere overheden (zoals U16, Regio Amersfoort en FoodValley) versterken en minder vrijblijvend maken (recreatieve doelstellingen). - Binnen de provincie koppelkansen realiseren, betere samenwerking met andere beleidsvelden. - Initiëren van provinciebrede strategische samenwerking

Spreiding & balans

- De provincie moet letterlijk en figuurlijk ruimte bieden aan nieuwe recreatieve ontwikkelingen (en dit uitwerken samen met ondernemers en inwoners). - De provincie kan een belangrijkere rol spelen bij het bundelen en ontsluiten van data. - Het recreatief routenetwerk kan beter/aantrekkelijker worden door de ontbrekende schakels te realiseren, door te zorgen voor afstemming over verschillend gebruik en door grensoverschrijdend te werken. - Beter inzetten op spreiding door bekend te maken waar het druk is. Maar ook door in te zetten op gedragsverandering bij bewoners en bezoekers.

Basisinfrastructuur

- Meer inzicht nodig in recreatiedruk, draagkracht, benutting en capaciteit. - Bepalen van gewenste kwaliteit en het niveau voorzieningen en van financiële draagkracht om gebieden te beheren, te onderhouden en verder te ontwikkelen. - Verbeteren huidige TOP’s en stimuleren meer bekendheid gebruik van de TOP’s. - Alternatieve vormen van financiering t.b.v. beheer, onderhoud en ontwikkeling: verkenning, stimulering, ondersteuning, pilots.

90 | BIJLAGEN

2. Trends en ontwikkelingen RECREATIE EN TOERISME Groei inwonertal regio Utrecht Het inwonertal van de gemeente Utrecht groeit hard. De stad telde in 2018 350.000 inwoners. De verwachting is dat dit in 2025 is opgelopen tot 400.000 en in 2030 zelfs naar 450.000. Dit is een groei van bijna 100.000 inwoners in tien jaar. In de rest van de provincie Utrecht komen tot 2030 nog eens ca. 25.000 extra mensen te wonen. Duurzame vervoersmiddelen De e-bike is enorm in opmars. In 2018 zijn er in Nederland voor het eerst meer e-bikes dan reguliere fietsen verkocht. Werkgevers stimuleren het gebruik van de elektrische fiets en provincies en gemeenten investeren in snelfietsroutes. Onderzoek laat zien dat recreatieve e-bikers nauwelijks afwijken in gebruik en interesses van reguliere recreatieve fietsers. Ook de fietsinfrastructuur wordt de laatste jaren flink verbeterd en uitgebreid met bijvoorbeeld snelfietsroutes. Behoefte aan natuur, erfgoed en cultuur Nederlanders ervaren steeds meer druk door de overload aan informatie en prikkels die aandacht vragen van de consument. Hierdoor groeit de behoefte aan rust, stilte en de accu opladen. Vrijetijdsactiviteiten als natuurbeleving, wandelen, fietsen en bezoek aan cultuur en erfgoed worden hierdoor belangrijker. Het (prikkelarme) buitengebied wint hiermee de komende jaren verder aan belang als tegenhanger van de prikkelrijke stad.

Recreatie en een gezonde leefstijl Het uitoefenen van een gezonde levensstijl is al jaren populair, onder andere door het nuttigen van goede voeding en het in beweging blijven. De rol van recreatie in een gezonde levensstijl neemt toe, de coronacrisis heeft deze ontwikkeling nog eens versneld. Zo zijn de klassieke recreatievormen wandelen en fietsen populairder dan ooit, onder zowel de jongere als oudere doelgroepen. Behoefte aan koelte, water en schaduw Steeds meer mensen ondervinden de gevolgen van klimaatverandering en de daaruit volgende hete zomers. De behoefte aan koelte, water en schaduw groeit enorm.

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 91

Behoefte aan recreatie in eigen gemeente 40% van de vrijetijdsactiviteiten van inwoners vindt plaats binnen de eigen gemeente. Daarbij gaat het met name om hobby- en sportactiviteiten. De overige 60% vindt met name plaats in de regio24. Doordat veel mensen een groot deel van de vrijetijdsactiviteiten binnen de eigen gemeente uitoefenen, is het aan de gemeenten de taak om het aanbod zo goed mogelijk op de vraag af te stemmen. Tracking apps stimuleren bewegen in de buitenlucht Tegenwoordig worden bij veel buitenrecreatie-activiteiten apps en sporthorloges gebruikt om de bewegingen te tracken en te delen. Denk bijvoorbeeld aan de app Strava, het platform waarop je je eigen activiteiten kunt bijhouden en de activiteiten van je vrienden kunt bekijken. Sporten en bewegen in de buitenlucht wordt hierdoor bijna iets competitiefs. Of de app Ommetje, die stimuleert om dagelijks ten minste 20 minuten te wandelen, waarbij degene met de meeste ommetjes bovenaan in de ranking komt te staan. Groei buitenlands en binnenlands bezoek in Nederland NBTC verwachtte in 2019 dat het aantal toeristen in Nederland tot 2030 zal toenemen naar 60 miljoen. Door de coronacrisis is de groei tijdelijk bevroren. De verwachting is dat Nederland in 2030 jaarlijks ca. 42 miljoen bezoekers zal ontvangen. Hiervan bestaat ongeveer de helft uit binnenlandse en buitenlandse toeristen.

Dit zijn zeer forse groeicijfers van respectievelijk +52% voor buitenlandse verblijfsbezoekers en +24% binnenlandse verblijfsbezoekers. Toename aantal internationals in stad Utrecht De bevolking in Utrecht internationaliseert in rap tempo. Dit komt onder meer door de ontwikkeling van de Universiteit Utrecht en het Utrecht Science park, maar ook door het bedrijfsleven dat steeds meer inzet op groen, gezond en slim. Uit onderzoek van Onderzoeksbureau Decisio blijkt dat het aantal internationale werknemers in Utrecht tussen 2013 en 2017 toenam met 49% naar 20.300. Tot 2030 zal het aantal internationals mogelijk met 10.000 doorgroeien naar 30.000. Groei airbnb zet door in regio Utrecht Airbnb is al jaren ongekend populair in de grote steden. In Utrecht wordt zo’n 40% van de totale toeristische overnachtingen gedaan via boekingen op het platform. De invloed van Airbnb op de woningmarkt en (over)toerisme is groot, en het is dan ook een veelbesproken thema in de stad. Maar ook buiten de grote steden wordt de particuliere verhuur van woningen steeds populairder. Zo zijn er in de regio enkele gemeenten met al meer dan 200 aanbieders (w.o. Stichtse Vecht en Utrechtse Heuvelrug). Dit is grotendeels te verklaren door de coronacrisis. Gemeenten zijn veelal niet voorbereid op de groei van deze markt voor overnachtingen en zijn vaak onvoldoende op de hoogte van de gevolgen.25

24 https://www.nritmedia.nl/kennisbank/43360/Trend:_40procent_vrijetijdsactiviteiten_in_de_eigen_gemeente/?zoekhash=eb7356abbf9af0051a1817210ad2b17b 25 https://www.uu.nl/nieuws/particulier-vakantieverhuur-rukt-op-in-de-provincie-zijn-lokale-overheden-voorbereid

92 | BIJLAGEN

Nederland populairder als vakantieland Door de coronacrisis hebben veel Nederlanders het op vakantie gaan in eigen land opnieuw uitgevonden. Veel natuur- en kunstgebieden hebben hiervan geprofiteerd. Zo ook de ondernemers in de toeristische sector op de Utrechtse Heuvelrug en Gelderse Vallei. Desalniettemin blijft het een zware en onzekere tijd voor de toeristische sector.26

Van bestemming naar beleving De moderne reiziger (met name de millennial) ontleent zijn/haar status niet meer aan bestemming, maar aan beleving en een betekenisvolle ervaring. Deze ervaring is het liefst zo authentiek mogelijk en staat zo dicht mogelijk bij het leven van andere (culturele) groepen. Vaak gaat de beleving gepaard met iets terugdoen voor de maatschappelijk (social return). Digitalisering toerismesector Bezoek aan het plaatselijke VVV-kantoor neemt af. De VVV-vestigingen zijn de laatste jaren steeds meer uit het straatbeeld verdwenen en vervangen door een marketingwebsite. De consument oriënteert zich tegenwoordig vooral online op zijn/haar bestemming. Papieren flyers, plattegronden en routekaarten zijn veelal vervangen door apps. Er zijn voordelen aan de digitalisering. Data over bezoekersstromen zijn via apps veel beter te monitoren. Daarnaast kunnen bezoekersstromen zo veel beter worden gemanaged. Tweedeling informatiemaatschappij De keerzijde van digitalisering is dat sommige bevolkingsgroepen hier niet goed in kunnen meekomen. Zo groeit door de babyboomgeneratie de groep 65+’ers al jaren. Niet iedereen uit deze groep kan online even gemakkelijk meekomen, terwijl de wereld wel steeds verder digitaliseert. Hierdoor ontstaat er een steeds groter wordende kloof.

Bewustzijn voor milieu en klimaat Terwijl het toerisme en het aantal vliegbewegingen al jaren aan het toenemen is, groeit er ook steeds meer bewustzijn over de impact hiervan op het klimaat. In het toerisme is een beweging aan het ontstaan waarbij het reizen een duurzamere vorm aanneemt. Zo wordt treinreizen populairder en kunnen mensen met vliegschaamte de CO2 uitstoot van hun vlucht afkopen (compenseren). Daarnaast is de consument steeds vaker op zoek naar een duurzaam of klimaatneutraal verblijf, bijvoorbeeld in een tiny house of duurzaam vakantiepark, en groeit het ecotoerisme.

26 https://www.nieuwsbladdekaap.nl/lokaal/recreatie/360558/uitzonderlijke-zomer-voor-toerisme-heuvelrug

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 93

3. Feiten en cijfers recreatie en toerisme We baseren ons met name op de Monitor Toerisme Provincie Utrecht 2018 (Ecorys) en de Nederlandse Zakenreismarkt 2019 (samenvatting Utrecht) van het NBTC/NIPO (2020). Er zijn op het niveau van de stad Utrecht weliswaar actuelere data voor hotelovernachtingen, maar deze ontbreken op het niveau van de regio. In het rapport van Ecorys zijn de gegevens van gemeente Vijfheerenlanden niet meegenomen, omdat zij pas per 1 januari 2019 zijn toegetreden tot de provincie Utrecht.

Overzicht sector recreatie en toerisme De bestedingen in dagtochten en verblijfsrecreatie in de provincie Utrecht nemen al jaren toe. In de periode 2004-2017 stegen de bestedingen van € 993 miljoen naar € 1.438 miljoen (+45%). Het gros van de totale bestedingen in de sector gaat naar dagtochten, in 2017 werd hier € 1.311 miljoen aan besteed.

DAGTOCHTEN IN UTRECHT

NL VAKANTIES IN UTRECHT

BUITENLANDSE VAKANTIES IN UTRECHT

Bestedingen

€ 1.311 MLN

€ 68 MLN

€ 59 MLN

Bezoeken

73.863.000

3.340.000

941.000

Figuur 8 Herkomst bestedingen en bezoeken voor dagtochten en vakanties in de provincie Utrecht (bron: Monitor Toerisme Provincie Utrecht, Ecorys 2018)

Dagtochten In de provincie Utrecht werden in 2017 door eigen inwoners en bezoekers van buitenaf in totaal bijna 74 miljoen dagtochten gehouden. Ten opzichte van 2015 is er een lichte daling waar te nemen in het aantal dagtochten. De meeste gemaakte dagtochten zijn uitgaan, zelf sporten en bewegen, cultuur en recreatief winkelen. Vergeleken met Nederland zijn het uitgaan en cultuur iets populairder in de provincie. Daarentegen ligt het evenementenbezoek en de openluchtrecreatie hier een stuk lager.

Dagtochten recreatie Het aantal dagtochten in de buitenrecreatie (openluchtrecreatie en waterrecreatie) loopt al jaren op in de provincie Utrecht. In 2017 werden er in de Provincie Utrecht 8,2 miljoen dagtochten gemaakt in de vorm van openluchtrecreatie en 2,6 miljoen door waterrecreatie. In totaal maken de openluchtrecreatie en waterrecreatie 15% uit van de totaal gemaakte dagtochten in de provincie. De meeste dagtochten vinden plaats in de stad Utrecht. Hier wordt ruim 40% van de bestedingen gedaan. Ook de Utrechtse Heuvelrug, het Groene Hart en Amersfoort zijn populair onder dagtoeristen. In totaal wordt er in de provincie ruim € 1,3 miljard aan dagtochten besteed.

94 | BIJLAGEN

TOP 4 DAGTOCHTEN IN DE PROVINCIE UTRECHT 1. UITGAAN

2. ZELF SPORTEN

3. CULTUUR

4. RECREATIEF WINKELEN

Bestedingen

€ 447,3 MLN

€ 139,8 MLN

€ 259,9 MLN

€ 122,2 MLN

Bezoeken

15.053.000

12.191.000

9.875.000

9.291.000

Figuur 9: top 4 dagtochten in de provincie Utrecht (naar bezoeken) (bron: Monitor Toerisme Provincie Utrecht, Ecorys 2018)

De bestedingen bij dagtochten binnen de recreatieve sector zijn beperkt. Wel lopen de bestedingen binnen de recreatieve dagtochten al jaren op, dit geldt echter ook voor de totale bestedingen binnen dagtochten. De bestedingen binnen de openluchtrecreatie en waterrecreatie maken slechts 6% van de totale bestedingen in dagtochten uit. Bijna de helft van de bestedingen in de openluchtrecreatie binnen de provincie komen terecht in de Utrechtse Heuvelrug. Voor de waterrecreatie komt een groot deel terecht binnen het Groene Hart.

Openluchtrecreatie Waterrecreatie Zelf sporten Bezoek sportwedstrijden Recreatief winkelen Attractiebezoek Evenementenbezoek Cultuur Uitgaan Overig (hobby's, verenigingen) 0%

5%

10%

Bestedingen

15%

20%

25%

30%

35%

40%

Bezoeken

Figuur 10 Verhouding tussen bestedingen en bezoeken dagtochten in de provincie utrecht (2017) (bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van Monitor Toerisme Provincie Utrecht 2018)

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 95

REGIO

DAGTOCHTEN* MLN. (2017)

OPENLUCHTRECREATIE

WATERRECREATIE

%

AANTAL (* 1.000)

%

AANTAL (* 1.000)

Stad Utrecht

27,9

4%

978

2%

613

Amersfoort e.o.

11,2

8%

945

3%

292

Utrechtse Heuvelrug

18,0

27%

4.592

3%

606

Groene Hart

13,1

7%

1.218

8%

1.053

Kromme Rijn

3,7

11%

412

5%

202

Totaal Prov. Utrecht

73,9

11%

8.145

4%

2.766

Figuur 11: aandeel en aantal dagtochten naar gebied (bron: Bureau Stedelijke Planning, op basis van Monitor Toerisme Provincie Utrecht 2018)

Recreatiegebieden Van de inwoners van de provincie Utrecht heeft 77% in 2018 ten minste één van de recreatiegebieden bezocht. Van de Nederlanders ligt het percentage dat een recreatieterrein in de provincie Utrecht heeft bezocht op 21%. Gemiddeld worden recreatieterreinen in de provincie met een 7,8 beoordeeld. De gemiddelde besteding tijdens een bezoek aan een recreatiegebied is € 6,10. De Loosdrechtse en Vinkeveense Plassen zijn met jaarlijks zo’n 633 en 664 miljoen unieke bezoekers het drukst bezocht van de recreatieschappen. Respectievelijk worden deze beoordeeld met een rapportcijfer 7,6 en 7,9. Bezoekers besteden gemiddeld veel bij hun bezoek aan de plassen, respectievelijk € 10,70 en € 10,20.27

Kenmerken bezoekers Gemiddeld komen er veel bezoekers van boven de 55 jaar oud in de recreatiegebieden in de provincie Utrecht (40%). De rest van de bezoekers vallen in de leeftijdscategorieën van 35 tot 54 jaar oud (25%), 18 tot 34 jaar (19%) of jonger dan 18 (15%). De meeste bezoekers zijn dagrecreanten (85%). De leefstijlprofielen van de bezoekers zijn zeer gevarieerd. De grootste groep zijn avontuurzoekers, gevolgd door inzichtzoekers, rustzoekers en verbindingszoekers.

Activiteiten tijdens de bezoeken Wandelen en fietsen in de recreatiegebieden is populair. 55% van de bezoekers heeft er gewandeld en 20% gefietst. Ook een bezoek aan de horeca wordt vaak gemaakt (19%). Pleziervaart met een motor- of zeilboot maakt slechts 5% van de ondernomen activiteiten uit, maar wordt natuurlijk vaker ondernomen bij de gebieden met een meer of plas.

27 Bezoekersonderzoek Recreatiegebieden Provincie Utrecht 2019

96 | BIJLAGEN

Kaart 9 recreatiegebieden en bezoekers in provincie Utrecht (bron: Bezoekersonderzoek Recreatiegebieden Utrecht 2019)

Bezoekmotief De meest genoemde motieven voor het maken van een bezoek aan de recreatiegebieden zijn: ■ het genieten van landschap en natuur (34%) ■ het buiten zijn, frisse neus halen (30%) ■ het gezellig met vrienden/familie op stap zijn (31%) Ook wat meer praktische redenen worden genoemd, zoals de nabijheid van het recreatiegebied (25%) of vanwege het bewegen/fysieke uitdaging (22%).

11

20

16

stijlzoekers

plezierzoekers

rustzoekers

harmoniezoekers

inzichtzoekers

avontuurzoekers

9

10

18

verbindingzoekers 15

Figuur 12: verdeling leefstijlen bezoekers recreatiegebieden (bron: Bezoekersonderzoek Recreatiegebieden Utrecht 2019)

OMGEVINGSWETPROGRAMMA RECREATIE & TOERISME 2022-2025 PROVINCIE UTRECHT | 97

Zakelijk bezoek De bestedingen in de zakelijk-toeristische sector groeit al jaren. In de periode 2004-2017 zijn de bestedingen gestegen van € 1.216 miljoen naar € 1.627 miljoen (+34%). Binnen de sector zien we dat met name de bestedingen van de groep binnenlandse zakelijke reizigers zonder overnachting toeneemt (in dezelfde periode met 38%). De bestedingen in de sectoren met overnachtingen fluctueren, maar overall laten de totale bestedingen een stijgende lijn zien.

Bestedingen

BINNENLANDS ZAKELIJK ZONDER OVERNACHTING

BINNENLANDS ZAKELIJK MET OVERNACHTING

BUITENLANDS ZAKELIJK MET OVERNACHTING

€ 1.431 MLN

€ 110 MLN

€ 86 MLN

Figuur 13 herkomst bestedingen voor zakelijk-toeristisch bezoek in de provincie Utrecht (bron: Monitor Toerisme Provincie Utrecht, Ecorys 2018)

Binnenlandse zakenreizen In 2019 werden er 597.000 binnenlandse zakenreizen ondernomen naar de provincie Utrecht. In de periode 2016-2019 is dit getal met 6% gestegen. Het aantal overnachtingen steeg in deze periode met 10% nog harder. In 2019 bedroegen de binnenlandse zakelijke overnachtingen 917.000. De gemiddelde duur van de meerdaagse binnenlandse zakenreis bedroeg 1,5 nacht. Dit ligt iets lager dan het landelijke gemiddelde (1,7). Ook de gemiddelde bestedingen per zakenreis zijn toegenomen. Gemiddeld wordt er per persoon € 480 uitgegeven per zakenreis, dat is meer dan de € 435 in 2016. Dit bedrag ligt tevens een stuk hoger de € 405 van het landelijke gemiddelde. De provincie Utrecht en de stad Utrecht zijn de laatste jaren in populariteit gestegen als het gaat om een aantrekkelijke zakelijke bestemming. In 2016 vond 69% van de ondervraagden de provincie aantrekkelijk, in 2019 bedroeg dit bijna 10% meer (78%). Ditzelfde geldt voor de stad Utrecht (van 68% naar 77%).

98 | BIJLAGEN