02.c 2.1a.2 Regioplan deel 2.pdf
Tekst van het document
Initiatieven van inwoners kunnen samenwerkingen van organisaties versterken en vice versa. Daarom kiezen we ervoor om te starten met projecten waarin we inwonersinitiatieven en professionele netwerksamenwerking koppelen en organiseren op wijk-/kernniveau. Dit wordt een breder programma, die ook gaat over de andere transformatieopgaven van het regioplan: ‘sterke sociale basis en eerstelijn’ en ‘gezond ouder worden’. •
In Q1 2024 starten met inventarisatie van bestaande wijkgerichte initiatieven in Regio Utrecht West. In Q1 2024 wordt voor de wijken waarvan nog geen wijkscans zijn gemaakt een plan gemaakt
•
In 2024 wordt op basis van de wijkscans in iedere gemeente de strategische keuze gemaakt voor minimaal 3 wijken/kernen om wijksamenwerking op te zetten, rekening houdend met succesvolle elementen uit andere wijken.
Aanpak •
Informatievoorziening voor inwoners is beschikbaar in begrijpelijke taal en beeld.
•
•
Laagdrempelige ondersteuning en aanbod in voorliggend veld is beschikbaar en bekend bij huisartsen. Vertrouwen in huisartsen en hen de kans geven om Wmo-beschikkingen zelf te kunnen afgeven. Hierover moeten duidelijke samenwerkingsafspraken en kaders opgesteld worden.
In iedere wijk werken we aan één wijksamenwerkingsverband. Indien sprake is van meerdere bestaande initiatieven, worden ze samengevoegd.
•
•
Deskundigheidsbevordering aan zorg- en welzijnsverleners, specifiek op:
Vanaf Q3 2024 starten initiatieven in de geselecteerde wijken. Klein beginnen volgens succesvolle elementen, geleidelijk uitbreiden. Inwoners worden actief betrokken bij deze ontwikkelingen.
•
Netwerksamenwerkingen integraal en generalistisch organiseren voor ALLE inwoners, niet specifiek voor bepaalde doelgroepen. Iedereen kan met een vraag voor ondersteuning of zorg te maken krijgen. Veel kan generalistisch opgelost worden. Specialistische ondersteuning of zorg moet gekoppeld zijn aan samenwerkingsverband in een kleine specialistische schil.
•
In iedere wijk wordt een fysieke ontmoetingsplaats gerealiseerd
•
Afhankelijk van de successen in bovenstaande wijken vanaf 2025 uitbreiding (olievlek) naar andere wijken.
•
•
Normaliseren
•
Verwijzen (voor huisartsen): wanneer verwijs je wel en niet door, welke verwijsalternatieven bestaan er ook.
Netwerkvorming van voorliggend veld, jeugdgezondheidszorg, eerstelijns zorgprofessionals, scholen. Gericht op: kennis delen, elkaar kennen en weten te vinden wanneer nodig. De inwoner benaderen vanuit dezelfde visie en benadering.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
71
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Mentale weerbaarheid & gezondheid
3
Utrecht West
Thema 1. Versterken mentale weerbaarheid en zelfredzaamheid
1c
Hulpbronnen gericht op de inwoner Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
Doelgroep: Mensen met psychische klachten / mentaal kwetsbaren (in het algemeen). Doelstelling: Over 3-5 jaar is de samenleving zodanig veranderd dat inwoners gericht zijn op samenredzaamheid in de wijk. Het gedachtegoed van positieve gezondheid is een belangrijke waarde, waardoor anders wordt gekeken naar ziekte en gezondheid. Iedereen kan te maken krijgen met mentale kwetsbaarheden. Kwetsbaarheden worden genormaliseerd. Soms is het leven nou eenmaal lastig. Dat accepteren we en we helpen elkaar. Het uitgangspunt is dat de inwoner eerst probeert om zelf of samen met een ander zijn problemen aan te pakken. Indien nodig met peersupport of een ervaringsdeskundige. Deze stevige sociale basis zorgt voor weerbare inwoners die via het laagdrempelig steunpunt in de wijk de eerste stappen naar (in)formele hulp kunnen zetten.
Aanpak •
Wens: Herstelacademies / peer to peer beschikbaar stellen voor inwoners in elke gemeente
•
Meer inzet van ervaringsdeskundigen op gebied van mentale kwetsbaarheden. Een goed voorbeeld is een project in De Ronde Venen waar herstelgroepen na GGZ-behandeling worden ingezet als ervaringsdeskundigen of de wachtlijst overbrugging waarbij holding wordt geboden op kwetsbare momenten.
•
In de wijk zijn wijksamenwerkingsverbanden ontwikkeld met fysieke basisvoorzieningen waar mensen elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten en ondersteunen. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan buurthuizen en inloopcentra.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
72
Arbeidsmarkt
Wanneer we stellen dat het leven lastig kan zijn, dit uitstralen en inwoners informeren wat mentale kwetsbaarheid is. En wanneer men in een 'lastige' periode zit informeren over mogelijkheden: •
Q3 2024: Opzetten van 'ervaringscafe's': een ontmoetingsplek waar laagdrempelig over mentale issues/weerbaarheid gepraat kan worden en je mede-inwoners ontmoet.
•
Q3 2024: Informatie toegankelijk maken. Het leven kan soms lastig zijn. Dat moeten we meer accepteren, én we kunnen mensen in deze situatie ook ondersteunen zonder professionele hulp in te zetten. We zorgen voor een goede informatievoorziening voor mensen over wat zij zelf kunnen doen. Dit kan door informatie op papier, maar eventueel een lezing of informatieavond.
•
Concreet kan zich dit uiten in wijken/wijkcentra/scholen waar hulpbronnen of laagdrempelige ondersteuning wordt geboden of eenvoudig toegang is georganiseerd tot (verwijs)informatie.
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Terug naar overzicht
Lekstroom
Betrokken organisaties
Uitwerking voor: Klik op een van onderstaande opgave om naar de gewenste uitwerking te navigeren
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Zorgorganisaties binnen de eerstelijn, welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties, de adviesraden sociaal domein Lekstroom, de Lekstroomgemeentes en Zilveren Kruis.
Gezond ouder worden
Alle organisaties binnen de nulde, eerste en tweede lijn. Daarnaast de Lekstroomgemeentes, Zilveren Kruis (incl. zorgkantoor), welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties en de adviesraden sociaal domein Lekstroom.
Mentale weerbaarheid en gezondheid
Alle organisaties binnen de nulde, eerste en tweede lijn. Daarnaast de Lekstroomgemeentes, Zilveren Kruis, welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties en de adviesraden sociaal domein Lekstroom.
Gezond ouder worden Mentale weerbaarheid en gezondheid
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
74
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Begrippenlijst Lekstroom (1)
Lekstroom
Noodzaak tot heldere taal Om vanuit de verschillende domeinen goed samen te werken is het nodig dat we elkaar goed verstaan. Daarom lichten we termen uit de verschillende domeinen toe.
Eerstelijnszorg is zorg waar patiënten zonder verwijzing en op eigen initiatief naartoe kunnen. Naast de huisartsenzorg vallen bijvoorbeeld ook fysiotherapie en wijkverpleegkundige en verloskundigen onder de eerstelijnszorg. Tweedelijnszorg is alleen toegankelijk na een verwijzing van de huisarts. De ziekenhuiszorg en de geestelijke gezondheidszorg vallen hieronder. Derdelijnszorg is zorg in academische ziekenhuizen en specialistische verwijscentra. Patiënten met zeldzame aandoeningen worden hier door de huisarts of een tweedelijnsspecialist naar verwezen. Het sociaal domein is een verzamelnaam voor alle organisaties, diensten en voorzieningen die mensen ondersteunen en de leefbaarheid voor de mensen vergroten. Het omvat onder andere zorg, welzijn, onderwijs, gezondheidszorg en opvoeding. De gemeente verricht inspanningen rond werk, participatie en zelfredzaamheid, zorg en jeugd onder de noemer ‘sociaal domein’. Dit gebeurt op basis van wetten zoals de Wmo 2015, Participatiewet, Jeugdwet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en Nieuwe Wet inburgering.
Sociale basis Het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, organisaties, diensten en voorzieningen, die het mogelijk maakt dat inwoners de mogelijkheden hebben om te participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteiten en individueel potentieel verbetert (sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis). Integrale benadering Met een integrale benadering bedoelen we een brede kijk op de situatie van de persoon. Hierbij wordt niet alleen naar de zorgvraag gekeken maar ook naar andere factoren die van invloed kunnen zijn op het welzijn van de persoon. Factoren zoals: werk, armoede, schulden, huisvesting, onderwijs en sociale contacten. Een integrale benadering kan bijdragen aan een betere afstemming tussen verschillende hulpverleners en organisaties. Hierdoor kan de ondersteuning en zorg beter op elkaar aansluiten en is er meer maatwerk mogelijk.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
75
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Begrippenlijst Lekstroom (2)
Lekstroom
Mentale gezondheidsnetwerken zijn regionale samenwerkingsverbanden waarin wordt onderzocht welke hulp en ondersteuning het beste past bij de hulpvraag van de patiënt. Op basis van de vraag van de client wordt al bij de start beoordeeld of delen van de vraag ook door een aanbod uit het sociaal domein gecombineerd met ggz-hulp kan worden ingezet. Het doel van mentale gezondheidsnetwerken is om de zorg beter te coördineren en de ondersteuning en zorg lokaal beter op elkaar aan te laten sluiten. Dit maakt maatwerk mogelijk. Positieve gezondheid is het gedachtengoed dat wel als uitgangspunt nemen. Het is een manier om breder naar gezondheid te kijken. Het gaat om het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren als het gaat om sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Positieve gezondheid en het sociaal domein hebben een sterke overlap. Beide benaderingen richten zich op het welzijn van mensen en het verbeteren van de kwaliteit van leven. Met de bril van Positieve Gezondheid op gaat het om de sleutelvraag: wat hebt u nodig? En de mogelijkheid om daar in de hele breedte naar te kijken. Peer support Het voornaamste doel van peer support is het samenbrengen van inwoners met gelijksoortige ervaringen waarbij het werken aan herstel centraal staat, op welke manier dan ook. Gelijkwaardigheid, laagdrempeligheid en veiligheid zijn hierin onmisbaar.
Dit kan in de vorm van (fysieke) groepen, maar online zijn ook diverse mogelijkheden te bedenken. Peer support versterkt de veerkracht van mensen en vermindert het gevoel er alleen voor te staan. Een voorbeeld is het inzetten van ervaringsdeskundigheid bij mensen op de wachtlijst. Reablement (Reablement Nederland) Reablement is een manier van werken waarmee hulpverleners ouderen helpen hun eigen leven te leiden. Zoals ze dat zelf willen. Dit vraagt een andere houding van iedereen rondom de oudere: thuis, in de wijk en in het ziekenhuis. Het vraagt om heel goed te luisteren, waarbij je de vraag ziet door de ogen van de oudere. En dat je iemand ‘re-ablet’: iemand helpt zijn eigen leven te leiden. • We nemen niet over wat mensen zelf kunnen • We helpen mensen te herwinnen wat ze niet meer kunnen • En we zorgen samen voor een oplossing voor dat wat overblijft Steunsysteem ouderen Ouderen en mensen met chronische zorg- en/of begeleidingsvraag met (zorg)vraag kunnen terecht bij een lokaal centraal ondersteuningspunt (bijv. ‘Ik ben eenzaam’, ‘Ik kan geen boodschappen doen’, ‘Ik heb dementie’). Vanuit dit centrale ondersteuningspunt wordt gekeken welke oplossingen er zijn om hem/haar zelfstandig te laten wonen zijn (bijv. een leuk contact met iemand anders in de gemeenschap, domotica, informatie, thuiszorg).
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
76
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Terug naar overzicht
Sterk sociaal domein & eerstelijn
1
Situatieschets Regiobeeld •
In het regiobeeld wordt benadrukt dat de zorgvraag niet in verhouding staat tot het aanbod. Dit zorgt voor toenemende druk op de zorg. Enerzijds nemen tekorten toe in alle domeinen, anderzijds neemt ook het mantelzorgpotentieel af. De kern van het IZA is Passende Zorg. Daarbij past de aantekening dat het begrip ‘zorg’ in dit verband zeker niet beperkt blijft tot medische zorg, maar het geheel van ondersteuning, hulp en uiteindelijk medische zorg omvat.
•
Professionals en inwoners ervaren de organisatie van zorg en welzijn als versnipperd en hebben gebrek aan overzicht van het aanbod.
•
In Lekstroom ligt de ervaren gezondheid over het algemeen rondom of hoger dan het Nederlands gemiddelde, met uitzondering van een aantal wijken in Nieuwegein. Dat wordt bevestigd door de kosten. Voor ZVW (met uitzondering van Nieuwegein) en WLZ (met uitzondering van Vijfheerenlanden) liggen deze lager dan het landelijk gemiddelde. Ook het aantal Wmo-klanten en de Wmo-kosten liggen in de regio lager dan het landelijk gemiddelde.
•
In het regiobeeld komen voor de Lekstroom de volgende IZA-doelgroepen naar voren: Ouders met ggz-problematiek, psychisch kwetsbare doelgroepen (verward gedrag, dak- en thuislozen, statushouders), mensen met een licht verstandelijke beperking, zeer kwetsbare ouderen en hun mantelzorgers, mensen met multi-problematiek, kwetsbare jongeren en jongvolwassenen, laaggeletterden of mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden in relatie tot juist gebruik van medicatie.
Aanvulling op het regiobeeld vanuit de praktijk •
Het is gewenst om leefstijlthema’s specifieker te belichten, inclusief cijfers over trends en ontwikkelingen. Aangezien er sprake is van lokale verschillen, is het goed om inzicht te krijgen in hoe leefstijl verschilt per wijk en buurt. Op basis van dergelijke inzichten kunnen de juiste interventies gestart worden op lokaal niveau. Hierbij wordt ook gericht op de ongelijke kansen voor een gezonde leefstijl. Een mooi voorbeeld waarin lokale inzichten over leefstijl worden gepresenteerd is de GGD buurtmonitor.
•
Er is gebrek aan inzicht in de huidige sociale structuren, wat ervoor zorgt dat inwoners moeilijk weten waar ze terecht kunnen voor de sociale basis. Er is behoefte aan toegankelijke informatie en de vertaling naar de verschillende doelgroepen.
•
Randvoorwaarden voor een gezond leven hebben een grote rol in de opgave, zoals huisvesting, werk en inkomen. Uiteindelijk hangen dergelijke factoren samen met gezondheid.
•
Randvoorwaarde is dat welzijnswerk, vrijwilligers, inwonersinitiatieven, mantelzorg deze transformatie aankunnen. Daar zal de komende jaren door de IZA partijen in moeten worden geïnvesteerd.
•
Er is nauwere samenwerking nodig tussen partijen in het sociaal domein en eerstelijn. We willen werkafspraken maken die ons i n staat stellen om vanuit een integrale blik naar de inwoner te kijken. Het gaat om de bereidheid om binnen de eigen werkkaders het ‘overstijgende juiste’ te kunnen doen.
•
Tot slot, het is nodig om zicht te krijgen op de huidige financieringsstromen en belemmeringen die daardoor ontstaan. Dit is relevant binnen de opgave voor een sterke sociale basis en eerstelijn.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
77
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Globale planning sterk sociaal domein en eerstelijn Onderstaande thema’s en subthema’s kunnen niet los van elkaar worden gezien, maar hangen nauw met elkaar samen. Elke gemeente binnen Lekstroom kent een zogenoemde gemeentehub: een vanuit de eerstelijn opgestart samenwerkingsnetwerk van professionals uit de eerstelijnszorg (tot 7×24-uurs). Om de bestaande overleggen te benutten en te versterken worden deze, waar dat nodig is, uitgebreid met partners uit het sociaal domein zoals de welzijnsorganisaties en de sociale teams. In de verschillende gemeentehubs is de afgelopen jaren al ingezet op de thema’s zoals benoemd in dit regioplan. Met dit regioplan willen we deze beweging versterken, verbreden en borgen. In het kader van het versterken eerstelijn en sociaal domein wordt de samenwerking binnen de gemeentehubs uitgebreid naar een samenwerkingsnetwerk waar ook andere betrokken partners in de betreffende gemeente bij zijn aangesloten, zoals bijvoorbeeld i nwonersinitiatieven. Afgesproken is om op basis van de thema’s en subthema’s, aangevuld met goede voorbeelden uit de regio, te komen tot een praktisch overzicht van actielijnen. Waar mogelijk koppelen dit overzicht aan concrete actieplannen in een ‘menukaart’.
Begin 2024 wordt aan de hand van deze ‘menukaart’ door elk samenwerkingsnetwerk bekeken waar zij staan, welke vraagstukken er lokaal leven en welke planning zij maken voor de komende jaren. Op deze wijze kan men gebruik maken van de ervaring van buurgemeenten en worden in elke gemeente transformatieplannen opgesteld die passen bij de lokale situatie. 2024 Q1-Q2: Per gemeente de lokale situatie toetsen aan het regioplan. Vervolgens op basis van beschikbare data prioriteren in thema’s di e opgepakt worden en daarmee een lokaal transformatieplan opstellen. 2024-2026: Elke gemeente kent eigen plannen. Binnen het lokale transformatieplan worden onderdelen vanuit sociaal domein of eerstelijnszorg tot uitvoering gebracht op basis van de afspraken die de betrokken organisaties daarover in het plan hebben gemaakt. Andere plannen worden in gezamenlijkheid opgepakt. Regionaal worden de geleerde lessen uitgewisseld en benut. Waar nodig wordt ondersteuning ingezet, zodat de professionals het merendeel van hun tijd aan ondersteuning en zorg kunnen blijven besteden. Kern is dat de professionals eigenaar zijn van de verandering, bijvoorbeeld een projectleider ondersteunt dit proces. Op deze wijze wordt geborgd dat de verandering ook na de projectfase blijft bestaan. Rollen en verantwoordelijkheden Het regioplan beschrijft de samenwerking op het niveau van Lekstroom.
Bij de uitwerking wordt per gemeente een plan opgesteld, rollen en verantwoordelijkheden worden daarbinnen toegekend. Lokaal zullen altijd de gemeentehubs en sociaal domein hier een belangrijke rol in hebben. Dit zijn de bestaande samenwerkingsverbanden. Plannen op regio Lekstroom-niveau worden met de betreffende organisaties opgepakt. Transformatieplannen en –projecten worden gedeeld binnen Bestuurlijke Werkplaats Lekstroom waar alle partners een stem hebben. De monitoring hangt af van de concrete transformatieplannen. Voorwaarde voor de transformatie is dat het welzijnswerk, vrijwilligers en mantelzorgers de beschreven rollen aan kunnen. Landelijke voorwaarde: voldoende structurele financiering voor preventie, sociaal domein en welzijn. Monitoring van de voortgang: vindt plaats in de Bestuurlijke Werkplaats Lekstroom waarbij zij gebruik maken van informatie van de kennisinstellingen in Mi dden Nederland.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
78
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Ambitie sterk sociaal domein en eerstelijn Voorkomen waar mogelijk •
Binnen de visie voor de regio Lekstroom is er een fysieke leefomgeving die inwoners aanzet tot bewegen, ontmoeten en een gezonde leefstijl.
Zelf waar het kan •
Door een sterke sociale basis is de eerste stap in het eigen netwerk, welzijn en sociaal domein, laagdrempeliger. Een sterke sociale basis zorgt voor meer omzien naar elkaar en daardoor meer eigen regie bij de inwoners.
•
Uitgangspunt is dat iedereen werkt vanuit hetzelfde gedachtegoed: positieve gezondheid (of een lokale variant). Bij dit gedachtegoed ligt het accent niet op de ziekte, maar op de mens zelf en hoe hij zelf met zijn situatie kan omgaan. De inwoner wordt versterkt door hem of haar aan te spreken op wat de inwoner zelf kan. Professionals hanteren hiermee een gelijkluidend handelingsperspectief; dit biedt duidelijkheid aan de inwoner.
Hulp waar nodig •
Door een goede samenwerking tussen sociaal domein, welzijn en eerstelijnszorg kan passende ondersteuning worden geboden. Dit vraagt om samenwerken, weten waar welke expertise ligt en elkaar kunnen vinden en vertrouwen.
•
Niet elke hulp- of zorgvraag kan monodisciplinair worden beantwoord. Wanneer een vraag een integrale benadering nodig heeft, zijn er wijkteams waar meerdere disciplines (vanuit zowel formele als informele ondersteuning en zorg) integraal samenwerken. Professionals werken samen en kunnen elkaars expertise inzetten ten behoeve van de patiënt/cliënt.
Zorg waar noodzakelijk •
De eerstelijnszorg is laagdrempelig toegankelijk en werkt onderling en met andere verwijzers goed samen om de inwoner passende zorg te bieden.
We erkennen dat met deze ambitie er in eerste instantie meer op de professionals afkomt, maar zien dit als een benodigde investering om met elkaar de transformatie door te zetten. Waar nodig wordt ondersteuning bij dit proces ingezet.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
79
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Overzicht inhoud regioplan Doelgroep en sector(en) Binnen de scope van dit thema vallen alle inwoners en de betrokken professionals in de eerstelijnszorg, sociaal domein en welzijn.
Start vanuit leefwereld en positieve gezondheid
Sterke regionale samenwerking en organisatie
Ambitie
Ambitie
Binnen de visie voor de regio Lekstroom helpt een fysieke leefomgeving die inwoners aanzet tot bewegen, ontmoeten en een gezonde leefstijl. Door een sterke sociale basis is de eerste stap in het eigen netwerk, welzijn en sociaal domein, laagdrempeliger. Een sterke sociale basis zorgt voor meer omzien naar elkaar, en daardoor meer eigen regie bij de inwoners.
De eerstelijnszorg en het sociaal domein zijn laagdrempelig toegankelijk en werken samen om de inwoner passende zorg te bieden. Deze zorg wordt ondersteund vanuit de wijkteams en vanuit de gemeentelijke samenwerkingsnetwerken.
Uitgangspunt is dat iedereen werkt vanuit hetzelfde gedachtegoed: positieve gezondheid. Bij dit gedachtegoed ligt het accent niet op de ziekte, maar op de mens zelf en hoe zij zelf met hun situatie kunnen omgaan. Gezamenlijk zal gezorgd worden voor een goede publieke gezondheid, waarbij aanvullende bescherming wordt geboden aan kwetsbare groepen. Door heldere werkafspraken tussen sociaal domein en eerste lijn kan er (voldoende) passende ondersteuning en zorg geboden worden aan de inwoners. Professionals uit sociaal domein en eerstelijn zijn zich ervan bewust wie zich bevinden in de regio en waarnaar doorverwezen kan worden.
Regionaal
Door een goede (regionale) samenwerking tussen sociaal domein, welzijn en eerstelijnszorg kan passende ondersteuning en zorg in de wijk worden geboden. Waar mogelijk worden digitale mogelijkheden voor hybride zorg en gegevensuitwisseling worden ingezet. Monitoring en fasering van de doelen De samenwerking in de regio Lekstroom wordt versterkt binnen Werkplaats Lekstroom. Voor regionale samenwerking (provincie Utrecht) wordt samengewerkt binnen regionale netwerken, zoals Trijn, Kennisplatform Utrecht Centraal of Health Hub Utrecht.
1a
Eén gemeenschappelijk concept en taal
2a
Een sterke basis
1b
Gebieds- of wijkgerichte aanpak
2b
Digitalisering
1c
Gelijke kansen waaronder voor jeugd
2c
Vertrouwen en samenwerken
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
80
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Lekstroom
Sterk sociaal domein & eerstelijn
1
Thema 1. Start vanuit leefwereld en positieve gezondheid
1a
Eén gemeenschappelijk concept en taal Doelgroep & doelstelling
Organisatie en vervolg
Het gedachtegoed van positieve gezondheid is het fundament van het samen werken. Bij dit gedachtegoed ligt het accent niet op de ziekte, maar op de mens zelf en hoe hij zelf met zijn situatie kan omgaan. Passende zorg stelt de kwaliteit van leven en het functioneren van mensen voorop. Onderdeel daarvan is aandacht voor leefstijl van de inwoners. Dit vraagt aandacht op zowel de korte termijn als lange termijn: •
Korte termijn: de professionals uit zowel zorg als sociale domein leren om op een andere manier te kijken. Werken vanuit en het omarmen van het gedachtegoed van positieve gezondheid is hierin een pré.
•
Lange termijn: het is noodzakelijk om dit ook naar de inwoner te brengen. Een voorbeeld is een campagne Omzien naar elkaar, gezond leven of voorbereid zijn op ouder worden. Ook streven we hiermee naar de ontwikkeling van ‘professioneel naar informeel, individueel naar collectief, problematiseren naar normaliseren en centraal georganiseerd naar buurtgericht.’
Leefstijlpreventie/ketenaanpakken Ketenaanpakken dragen bij aan preventie en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Lokale initiatieven kunnen onderdeel worden van deze ketenaanpakken, waardoor ze versterkt worden en meer inwoners hier gebruik van kunnen maken.
Globale planning Zie Globale planning algemeen. Betrokken partijen Professionals en organisaties in de eerstelijnszorg en sociaal domein. In samenwerking met partners op U16-niveau om het gedachtegoed naar inwoners op te pakken. Randvoorwaarden •
Het is van belang dat dit gedachtegoed breed gedeeld wordt. Ook landelijk moet er regelmatig aandacht zijn voor dit ‘nieuwe normaal’
•
Gemeenten moeten mogelijkheden hebben om de fysieke leefomgeving uitnodigend te maken voor een gezonde leefstijl die aanzet tot bewegen en ontmoeten.
Aanpak Prioritering en aanpak
1.
In 2026 is het gedachtegoed van positieve gezondheid in alle gemeenten opgestart. Onderdeel hiervan is aandacht voor leefstijl.
2.
Samen met alle gemeenten binnen Lekstroom (bij voorkeur Utrecht-breed) wordt het gedachtegoed van positieve gezondheid opgepakt richting inwoners.
3.
Binnen elke gemeente zijn de 5 ketenaanpakken vanuit het GALA geïmplementeerd: Kansrijke start; Ketenaanpak Overgewicht kinderen; Geïntegreerde Leefstijlinterventie (GLI); Welzijn op recept en Valpreventie. Waar nodig zijn regionale kaders voor deze ketenaanpakken vastgesteld.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
81
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Sterk sociaal domein & eerstelijn
1
Lekstroom
Thema 1. Start vanuit leefwereld en positieve gezondheid
1b
Gebieds- of wijkgerichte aanpak Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
Doelgroep: alle inwoners, zie algemene doelgroep Start vanuit leefwereld en positieve gezondheid.
Globale jaarplanning Zie Globale planning algemeen.
Doelstelling: elke gemeente kent een of meerdere wijkteams waar meerdere disciplines (vanuit zowel formele als informele ondersteuning en zorg) integraal samenwerken. Er wordt ingezet op het versterken van inwonersinitiatieven en het verenigingsleven. Er is een goed vindbare sociale kaart, waar ook informele ondersteuning en zorg en inwonersinitiatieven een plek krijgen. Waar mogelijk is het informele en formele aanbod in de wijk beschikbaar, zodat het kan worden afgestemd op de specifieke vragen in de wijk. Aanpak 1.
2.
3.
Sterke samenwerking binnen de gemeente en wijken. Elke gemeente kent een of meerdere wijkteams waar meerdere disciplines (vanuit zowel formele als informele ondersteuning en zorg) integraal samenwerken. Deze wijkteams worden geconsulteerd wanneer een vraag een integrale benadering nodig heeft. Dit vraagt niet altijd om betrokkenheid van alle partners bij een specifieke vraag: professionals kunnen ook elkaars expertise inzetten ten behoeve van een individuele hulp- of zorgvraag. Informele buurtsamenwerking draait om ‘community care’ en omvat o.a. buurtinitiatieven voor degenen die dat nodig hebben. Het gaat om iets voor elkaar kunnen betekenen, omkijken naar elkaar, en een lage drempel om een eerste vraag te kunnen stellen. Het is noodzakelijk om een voedingsbodem te creëren waar naast formele samenwerking ook ruimte is voor informele lokale initiatieven. Ook het verenigingsleven is hier een belangrijke factor in. Binnen een wijk is het van belang dat er ontmoetingsplekken zijn (ook gericht op jeugdigen) met ruimte voor buurtinitiatieven. Waar mogelijk kan dezelfde locatie ook dienen als wijkcentrum voor ondersteuning en zorg.
In elke gemeente zijn informele zorg & ondersteuning en inwonerinitiatieven goed vindbaar. Hierdoor hebben inwoners en professionals eenvoudig inzicht in de lokale mogelijkheden. In veel gemeenten wordt nu gewerkt met de Zorg4-website. We onderzoeken de mogelijkheden voor slimmer zoeken op deze kaart.
Doel is om de aanpak aan te laten sluiten bij de behoefte van inwoners in die wijk. Samenwerking wordt opgestart rond een van de belangrijke thema’s in de wijk. Later kan dit worden uitgebouwd naar andere thema’s.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
82
Arbeidsmarkt
In 2024 is per gemeente in beeld wanneer en hoe met de belangrijkste vraagstukken aan de slag wordt gegaan. Waar wenselijk wordt dit opgesplitst per wijk. Deze vraagstukken zijn de basis voor de wijkteams waar vanuit door meerdere disciplines integraal wordt samengewerkt. In 2026 kent elke gemeente een of meerdere wijkteams. Ontmoetingsplekken worden gefaciliteerd. Waar deze ontbreken wordt onderzocht hoe we door inzet vanuit verschillende financieringsstromen tot een grotere beschikbaarheid van vastgoed in de wijken en dorpen kunnen komen. Inwonersinitiatieven en het verenigingsleven worden gestimuleerd en ondersteund vanuit de IZA partijen; in het bijzonder het sociaal domein en welzijnsorganisaties. Aandachtspunten
•
Ter ondersteuning van de integrale benadering in de wijkteams is het wenselijk dat een gemeente financiële regelruimte kent om de beschikbare middelen anders in te zetten wanneer dit bijdraagt aan het voorkomen van problematiek bij een inwoner.
•
Capaciteit bij welzijnsorganisaties om inwonersinitiatieven te ondersteunen en capaciteit en regelruimte bij de IZA partners om in te spelen op wat deze initiatieven beogen.
•
Keuzes binnen het sociaal domein in hoe het verenigingsleven gesteund kan worden.
•
Bereidheid en mogelijkheid om verschillende financieringsstromen samen in te zetten. Bijvoorbeeld om het volgende te bereiken: een grotere spreiding van vastgoed voor ontmoeting en laagdrempelige inloop, huisvesting professionals en als uitvalsbasis voor VVT over buurten en dorpen.
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Thema 1. Start vanuit leefwereld en positieve gezondheid
1c
Gelijke kansen waaronder voor jeugd Organisatie & vervolg
Doelgroep & doelstelling Doelgroep: zie hiervoor doelgroep themaniveau. Doelstelling: verkleinen van gezondheidsverschillen: ongelijk investeren voor gelijke kansen. We willen dit al op jonge leeftijd aanpakken, zodat de nieuwe generatie meer gelijke kansen krijgt. Door te investeren in jeugdigen (0-18), bereiken we deels ook hun context: gezin, sociale context, steunstructuren. Communicatie hierover wordt toegankelijk opgesteld, zodat iedereen dit kan begrijpen.
Globale planning Zie Globale planning algemeen. In 2025 heeft elke gemeente de ketenaanpak Kansrijke Start geïmplementeerd. Per gemeente wordt bepaald welke andere aanpakken kansrijk zijn en deze zijn opgestart in 2026. Betrokken partijen Gemeente, GGD, onderwijs (primair onderwijs, voortgezet onderwijs), sociaal domein, welzijn, JGZ, huisartsen.
Aanpak Verkleinen kansenongelijkheid jeugd Ongelijk investeren voor gelijke kansen. We willen dit al op jonge leeftijd aanpakken, zodat de nieuwe generatie meer gelijke kansen krijgt. Door te investeren in jeugdigen, bereiken we ook hun context: gezin, ( de gezonde) schoolomgeving, sociale context, steunstructuren. We sluiten aan bij de Hervormingsagenda Jeugd. Verkleinen van gezondheidsverschillen Elke gemeente weet, op basis van data en ervaring, in welke wijken/buurten gezondheidsverschillen groter zijn dan gewenst. Waar dit het geval is, wordt bekeken welke aanpak hierop wordt ingezet. De specifieke focus hiervan is afhankelijk van de populatie van de wijk. Zo kan bijvoorbeeld het buurtbudget worden vergroot voor wijken/buurten waar de gezondheidsachterstanden groter zijn dan gewenst.
Wat kan helpen het nog succesvoller te maken? Buurtbudget plus ondersteuning. Aandachtspunten • Zorgen dat inwoners met minder middelen niet worden belemmerd door een eigen bijdrage. • Communicatie naar inwoners is toegankelijk opgesteld, zodat iedereen dit kan begrijpen.
We betrekken de betrokken inwoners bij het opstellen van deze aanpak, zodat de aanpak aansluit bij hun behoefte.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
83
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Sterk sociaal domein & eerstelijn
1
Lekstroom
Thema 2. Een sterke regionale samenwerking en organisatie
2
Een sterke regionale samenwerking en organisatie Doelgroep & doelstelling
Doelgroep en sector(en) Voor en door iedereen, van 0 tot 100. Dit geldt voor alle drie de subthema’s. Omschrijving van de gewenste situatie over 3-5 jaar Een sterke regionale samenwerking start bij de buurt als uitgangspunt. Vanuit deze buurten werken we wijkgericht met multidisciplinaire wijkteams. In de praktijk betekent dat een verschuiving van losse organisaties naar een netwerkorganisatie waarin formele en informele (zorg)partijen samenwerken. Daarnaast ambieert de Lekstroom meer inzet van digitale mogelijkheden (voor hybride zorg en gegevensuitwisseling met en over inwoners). Zowel in de vorm van diverse zorgtechnologie, maar ook ter ondersteuning van de gewenste netwerkorganisatie. Uniformiteit en compatibiliteit in systemen is daarin onmisbaar. Een (landelijk) werkend PGO van de inwoners is de toekomstdroom. Uiteindelijk kan de daardoor gestandaardiseerde data voor meerdere doeleinden gebruikt worden. Deze zijn nog nader te bepalen. Ambitie De ambities voor het thema ‘Sterke regionale samenwerking en organisatie’ focussen zich op de wijk en op elkaar kennen. Weten van elkaar wat je kunt, van formele en informele partijen en sectoren. We zetten daarvoor de regionale netwerken in, zoals Health Hub Utrecht, kennisplatform Utrecht Sociaal en TRIJN.
Te denken valt aan doorontwikkeling van de Zorg4-websites: een webpagina per gemeente met daarachter een portal waar professionals informatie kunnen delen (niet patiënt gerelateerd). Doordat de eerstelijn en het sociaal domein elkaar goed en snel weten te vinden wordt een inwoner naar de juiste voorziening doorverwezen. Er is daarna tijdig contact met de inwoner en deze komt na de intake direct bij de juiste persoon terecht. Hierdoor voelt de inwoner zich ondersteund bij de (ondersteuning- of zorg)vraag. De organisatievorm die hierbij hoort is faciliterend aan de eigen regie van de inwoners. De ambitie is om het fundamenteel anders te organiseren zodat de basis, op buurtniveau, sterk is. Hierbij is het van belang dat er ook ondersteuning beschikbaar is voor de minder digitaal-vaardigen. Dit geldt zowel voor inwoners als voor professionals. Voor inwoners kan dit bestaan uit inlooptafels in buurthuizen of bibliotheek of bijvoorbeeld de helpdesk digitale zorg. Voor professionals kan worden gedacht aan digi-coaches die vanuit de eigen organisatie collega’s ondersteunen.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
84
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Thema 2. Een sterke regionale samenwerking en organisatie
2a
De eerstelijn als sterke basis Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
De eerstelijns zorg is laagdrempelig toegankelijk en werkt samen om de inwoner passende zorg te bieden. Elke inwoner heeft een vaste huisartsenpraktijk, de huisarts werkt samen met eerstelijns zorgaanbieders aan passende zorg voor de patiënt. Deze zorg wordt ondersteund vanuit de wijkteams en vanuit de gemeentelijke samenwerkingsnetwerken.
Planning Zorgorganisaties die eerstelijnszorg bieden, werken in 2024 samen aan het versterken van de eerstelijns zorg en het maken van een plan over hoe dit in de komende jaren uit te rollen.
Doelgroep: (zie hiervoor doelgroep op thema-niveau)
UNICUM werkt samen met de achterban en de zorgverzekeraar aan een plan voor het bewaken van de continuïteit van de huisartsenzorg.
Elke huisarts in de regio Lekstroom neemt deel aan het programma Meer Tijd Voor de Patiënt, dit programma loopt tot en met december 2025. Aanpak Zorgprofessionals werken samen vanuit de visie op de eerstelijnszorg, zoals die momenteel wordt opgesteld. Afspraken tussen betrokken zorgorganisaties in de eerstelijn worden in eerste instantie regionaal opgesteld, deze worden vervolgens lokaal worden vertaald en geïmplementeerd. Waar mogelijk wordt samengewerkt en afgestemd binnen de gehele regio Utrecht. Specifiek voor de huisartsenzorg is afgesproken dat de praktijken vanuit Meer Tijd voor de Patiënt werken aan het zo organiseren van de praktijkvoering, dat er voor de meer complexe zorgvraag ook meer tijd is. Ook wordt bekeken hoe praktijken kunnen worden ondersteund in het meer toekomstbestendig organiseren van de zorg en het bewaken van de continuïteit van huisartsenzorg in geval van overname of evt. nieuw te starten praktijken.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
85
Rollen en verantwoordelijkheden Organisaties die eerstelijns zorg leveren en de eerstelijns zorgprofessionals. Landelijke aandachtspunten: • Daar waar keuzes gemaakt worden in het uitvoeren van zorg, is het van belang dat deze afspraken breed gedeeld worden en onderschreven worden door de zorgverzekeraars. Doel is dat alle partijen dezelfde uitgangspunten hanteren en we “shop”-gedrag voorkomen. • Het creëren van regelruimte en mogelijkheden tot domeinoverstijgend financieren. • Oplossing voor huisvestingsproblematiek van huisartspraktijken en gezondheidscentra waar dat nu niet beschikbaar of inadequaat is.
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Thema 2. Een sterke regionale samenwerking en organisatie
2b
Digitalisering
Doelgroep Zie hiervoor doelgroep thema-niveau.
Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg Globale planning: Zie algemene planning.
Doelstelling Er ontstaan steeds meer mogelijkheden voor digitale zorg, informatie-uitwisseling en hybride zorg. Binnen Lekstroom willen we deze ontwikkelingen volgen en inzetten, met als voorwaarde dat nieuwe ontwikkelingen positief bijdragen aan ondersteuning en zorg en andere vormen vervangen. In 2026 is informatie-uitwisseling en verwijzing tussen de betrokken domeinen rond een client verbeterd. Systemen sluiten op elkaar aan om dit mogelijk te maken. Inwoners hoeven dezelfde informatie niet bij elke betrokken professional opnieuw te vertellen wanneer zij toestemming geven voor het uitwisselen van deze informatie. Daarnaast wordt een deel van de fysieke zorg vervangen door (bewezen) hybride zorg en is digitale triage in een groot deel van de zorg het startpunt voor de inwoner.
Aanpak 1. Het bevorderen van de online informatieuitwisseling en verwijzingen. Online informatieuitwisseling en verwijzen tussen zorg en sociaal domein blijft achter. In de regio wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om deze informatie-uitwisseling te verbeteren. Ook wordt bekeken of de informatie-uitwisseling tussen zorgprofessionals en zorginstellingen kan worden verbeterd. 2. De mogelijkheden van hybride zorg en online zelfhulp-tools verkennen van bestaande systemen en/of innovaties waar mogelijk doorontwikkelen, verbreden en vergroten. Hybride zorg gaat over contact, behandeling en controle maar ook over digitale triage en het ondersteunen van diagnostiek. Dit betekent dat zowel inwoners als professionals voldoende digitaal vaardig moeten zijn.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
86
Arbeidsmarkt
Betrokken partijen: zorgorganisaties en gemeenten, op deelonderwerpen in samenwerking met RSO Trijn. Monitoring: Wanneer de mogelijkheden voor informatie-uitwisseling beschikbaar zijn en zijn gedeeld met de betrokken professionals, wordt jaarlijks gemonitord hoe vaak deze mogelijkheden worden benut. Aandachtspunten algemeen • Bevorderen van gebruik van PGO en het geven van toestemming voor het delen van medische informatie in spoedsituaties (LSP) dragen bij aan betere toegang tot informatie. • Digitale vaardigheden van inwoners en zorgaanbieders zijn essentieel, deze worden opgepakt vanuit de fundamenten digitaal vaardig en arbeidsmarkt. Vanuit de regio worden een aantal aandachtspunten meegegeven: • Digitale vaardigheden van de inwoner: lokaal bestaan verschillende initiatieven zoals inloopcafé en spreekuren. Daarnaast kan een online helpdesk, zoals bijvoorbeeld de helpdesk digitale zorg, in de gehele regio worden ingezet. • Digitale vaardigheden van de professional: digitale vaardigheden zijn inmiddels integraal onderdeel van het werk van een zorgprofessional. Dit gaat over het gebruiken van het digitale dossier, maar ook over inzetten van hybride zorg. Neem professionals mee in deze ontwikkelingen, zodat de drempel voor het inzetten hiervan wordt verlaagd.
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
1
Sterk sociaal domein & eerstelijn
Lekstroom
Thema 2. Een sterke regionale samenwerking en organisatie
2c
Hoge organisatiegraad en samenwerking op subregioniveau Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
Doelgroep Zie hiervoor doelgroep themaniveau. Doelstelling In de Bestuurlijke Werkplaats Lekstroom werken zorg, sociaal domein, gemeenten, Zilveren Kruis, vrijwilligers en meedenkende inwoners samen. De samenwerking in de wijk wordt daarmee regionaal ondersteund. De samenwerking in de Werkplaats wordt in 2024 geëvalueerd. Hierbij wordt onder andere getoetst of de uitvoering van dit regioplan om nadere samenwerkingsafspraken vraagt.
Globale planning De samenwerkingsovereenkomst van Bestuurlijk overleg Werkplaats Lekstroom is in het najaar van 2023 ondertekend door alle betrokken partijen. Vanuit deze overeenkomst wordt in 2024 de samenwerking bestendigd. Betrokken partijen Alle leden van Bestuurlijk overleg Lekstroom.
Aanpak 1. Versterken samenwerking ketenpartners via Werkplaats Lekstroom. Alle ketenpartners zijn aangesloten bij Werkplaats Lekstroom. De subregionale en lokale plannen worden hier besproken, gevolgd en met elkaar gedeeld. Deze bestuurlijke samenwerking faciliteert en creëert zo nodig de randvoorwaarden voor lokale uitwerking. 2. Inzetten op ketenafspraken tussen partners in zowel formele als informele ondersteuning en zorg. Hier vallen de ketenaanpakken onder die op subregionaal-niveau mogelijk zijn.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
87
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
Terug naar overzicht
Gezond ouder worden
2
Situatieschets Regiobeeld
De vraag naar ondersteuning en zorg in Midden Nederland stijgt. Als gevolg van een sterke vergrijzing (6% groei in aandeel 65-plussers) neemt het aantal ouderen de komende jaren toe tot ruim 353 duizend ouderen in de regio. Voor de Lekstroom betekent dit dat het percentage 65-plussers in 2040 gemiddeld met 35,6% is gestegen, waarbij de sterkste stijging optreedt in IJsselstein, Houten en Lopik. Bij ‘vergrijzing’ is het wellicht beter om in de toekomst uit te gaan van 70-plussers. Dit gezien de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt zoals de verhoging van de pensioenleeftijd en het langer gezond en vitaal blijven van ouderen. Naast dat de groep ouderen groter wordt, zal ook het type zorgvraag veranderen. Zo wordt er een toename verwacht van chronisch zieken (bijvoorbeeld dementie en artrose) en kwetsbare groepen. Daarnaast is de verwachting dat het aantal ouderen met complexere problemen toe zal nemen. Er zijn ziekten zoals Parkinson waarbij de ziektelast per dag kan verschillen. Tegelijkertijd met deze veranderingen zijn er minder professionals beschikbaar die ondersteuning en zorg kunnen verlenen. Bij gezond ouder worden gaat het om het optimaliseren van de keten rondom ouderen gericht op zelfstandig en zinvol leven met passende ondersteuning en zorg waar nodig. Binnen de groep ouderen zit ook juist het potentieel om het netwerk rondom kwetsbare ouderen te versterken. •
Aantal zorgmedewerkers: Waar aan de ene kant de zorgvraag toeneemt, neemt tegelijkertijd het aantal zorgmedewerkers af. In de regio wordt een stijging van de zorgvraag verwacht van 109%, terwijl het aantal beschikbare medewerkers stijgt met slechts 13%. Momenteel zijn er 1,4 medewerkers per klant. In 2040 zal dat dalen naar 0,8 medewerkers per klant.
•
Samenhang met Wonen en Zorg: Focus op een gezonde leefstijl en een passende leefomgeving. Bijvoorbeeld door uitzicht op een juiste woonvorm en woonomgeving waarbij ondersteuning en zorg in de buurt wordt georganiseerd, zoals weergegeven in het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (juli 2022).
•
Kwetsbare ouderen: Er is aandacht nodig voor zeer kwetsbare ouderen en hun mantelzorgers die thuis blijven wonen en meer ondersteuning nodig hebben.
•
Mentale gezondheid ouderen: Mentale gezondheid is ook onder ouderen een aandachtspunt. We hebben in Lekstroom te maken met veel eenzame ouderen wat het mentaal welbevinden onder druk zet.
•
Preventie: Gezondheidsbevordering (leefstijl), preventie (inclusief armoede) en de juiste voorbereiding (op ouder worden) zijn heel belangrijk. Laat ouderen zelf actief nadenken over wat er nodig is als er hulpvragen komen.
•
Vindbaarheid: Ouderen en hun mantelzorgers en betekenisvolle anderen hebben moeite om de juiste ondersteuning en zorg te vinden. Het vinden van de juiste weg in de enorme hoeveelheid beschikbare informatie en kanalen is vaak erg ingewikkeld.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
88
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
2
Gezond ouder worden
Lekstroom
Thema 1. Preventie en verbeteren zelfredzaamheid
1a
Positieve gezondheid en communicatie Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
Doelgroep: Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, mensen met psychische klachten/mentaal kwetsbaren, ouderen met een kwetsbare gezondheid, sociaal kwetsbaren, zorgverleners, informele zorgverleners en mantelzorgers, vrijwilligers/actieve inwoners en ouderen met een migratieachtergrond. Doelstelling: Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid en wordt binnen Lekstroom breed gedragen als gemeenschappelijk uitgangspunt in de keten van welzijn, ondersteuning en zorg. Met die bredere benadering dragen we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.
Zie hiervoor het onderdeel Sterk sociaal domein en eerstelijn.
Positieve gezondheid voor ouderen gaat over het accent leggen op de eigen veerkracht en vaardigheden en wat het leven voor de persoon zelf betekenisvol maakt. Het helpt ouderen om zich bewust te zijn van het veranderproces van het ouder worden en om zo veel mogelijk zelf de regie te houden over hun eigen leven. Naast fysieke gezondheid werken we actief aan sociale contacten, zingeving en mentale weerbaarheid. Als samenleving benutten we het potentieel van onze ouderen.
•
Alle betrokken organisaties gebruiken in de communicatie met de inwoner positieve gezondheid of een gelijksoortig gedachtegoed als kader.
•
Lokale en landelijke bewustzijnscampagnes sluiten op elkaar aan.
Reablement, positieve gezondheid, persoonsgerichte zorg bewegen in dezelfde richting en zijn allen gericht op de persoon zelf, de eigen regie, de wijze waarop iemand ouder wil worden en de verantwoordelijkheid die zij/hij daarin heeft. Organisaties kunnen een verschillend pad kiezen, maar de ingeslagen weg is duidelijk: meer zelfredzaamheid, meer preventie en minder terugvallen op de zorgprofessional.
2025
2024
•
Aanpak
1.
Voorbereiding op ouder worden: dit is een maatschappelijk vraagstuk. Het streven is dat inwoners, ook op jonge leeftijd, actief nadenken over gezond ouder worden, omkijken naar elkaar en wat ieder hier zelf in kan doen. Een onderdeel hiervan betreft proactieve zorgplanning. Dat zou kunnen middels een 'klantreis' waarbij de inwoner over relevante thema's per levensfase en bijbehorende voorbereidingen wordt geïnformeerd.
2.
Vroegtijdig signaleren: door het perspectief van positieve gezondheid wordt gekeken wat vooral nog wel kan en waar de inwoner blij van wordt. In essentie gaat het daarbij over ouderen die risico lopen op kwetsbaar worden of mogelijk al kwetsbaar zijn. Daarbij komen ook thema's als verlies, pijn, rouw en (voltooid) levenseinde aan bod.
3.
‘Zorgzame wijken’: hierbij gaat het zowel om de fysieke als de sociale leefomgeving en mobiliteit. Er zal een verkenning plaatsvinden hoe de maatschappij gestimuleerd kan worden in op elkaar letten, er voor elkaar zijn en op tijd nadenken over hoe je gezond ouder wilt worden. Een voorbeeld is de `dementievriendelijke wijk'.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
89
Arbeidsmarkt
Regionaal is een overzicht van trainingen beschikbaar die lokaal kunnen worden ingezet, om kennis over ouder worden onder (mede)-inwoners en over vaardigheden om daarmee om te gaan te vergroten. Bijvoorbeeld kassatrainingen voor winkelpersoneel in 'dementievriendelijke wijken’.
2026 •
In alle gemeenten is voor inwoners informatie per levensfase beschikbaar op basis waarvan ze eigen keuzes kunnen maken voor die levensfase. De vorm waarin de informatie wordt aangeboden wordt door professionals en inwoners gekozen. Dat kan bijvoorbeeld een 'routekaart' zijn of inzet van de training Grip en Glans.
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
2
Gezond ouder worden
Lekstroom
Overzicht inhoud regioplan Preventie en verbeteren zelfredzaamheid
Versterken van samenwerking
Omschrijving van de gewenste situatie over 3-5 jaar
Omschrijving van de gewenste situatie over 3-5 jaar
Iedere oudere in Lekstroom bereidt zich goed voor op het ouder worden. Waar mogelijk is men actief bezig om weerbaar te worden en zelfstandig te blijven. Ook tijdige aandacht voor proactieve zorgplanning (advance care planning) maakt hier onderdeel van uit. Ouderen wonen op een prettige manier en veilig langer zelfstandig. Zij wonen voor een groot deel in (geschikte) woningen met nabijheid van een sociaal netwerk, een mogelijkheid tot ontmoeting dichtbij en waar nodig laagdrempelige ondersteuning en zorg. Mantelzorgers voelen zich ondersteund.
Een goede voorbereiding op gezond ouder worden en regie hebben over het eigen leven zijn belangrijke uitgangspunten. Daarbij is de gehele samenleving betrokken.
Alle zorgaanbieders hebben het gedachtengoed van `reablement` overgenomen en passen dit standaard toe in de praktijk. Dit houdt in: • We nemen niet over wat mensen zelf kunnen • We helpen mensen te herwinnen wat ze niet meer kunnen • En we zorgen samen voor een oplossing voor dat wat overblijft
Ambitie Samenwerking stellen we boven concurrentie. We kijken over de muren van de eigen organisatie(belangen) heen en kunnen mede-(zorg)professionals vinden. Met elkaar gaan we voor passende ondersteuning en zorg.
Ambitie Het gaat om een prettige en veilige omgeving met gezondheidsbevorderende fysieke aspecten, waar ruimte is voor inwoners om op lokaal niveau een bijdrage te leveren. Daarnaast wordt gesproken over hoe men ouder wil worden en wat daarvoor nodig is, zodat hier al eerder op ingespeeld kan worden. We sluiten aan op de lokale behoefte en zijn cultuursensitief.
•
Vragen naar ondersteuning en zorg voor te zijn.
•
Inwoners op goede wijze te kunnen verwijzen naar passende ondersteuning en zorg, zowel formeel als informeel.
Regionaal
De gehele keten van wonen, welzijn en zorg is gericht op de gezondheid en zelfredzaamheid van de inwoner. Hiermee voorkomen we onnodige aanspraak op het sociaal domein voorzieningen (Wmo)en is het streven om zorgafhankelijkheid te voorkomen of uit te stellen. Hiervoor delen ketenpartners kennis en ervaring met elkaar en werken zij meer samen. Partijen weten elkaar dankzij korte lijnen goed en gemakkelijk te vinden en in te zetten.
Lokale of subregionale samenwerking in de keten om:
Monitoring van de voortgang Dit vindt plaats in de Bestuurlijke Werkplaats Lekstroom waarbij gebruik maken van informatie van de kennisinstellingen in Midden Nederland.
1a
Positieve gezondheid en communicatie
2a
Gebieds- en/of wijkgerichte aanpak
1b
Reablement en verantwoord langer thuis wonen
2b
Passende zorg en digitalisering
1c
Nabijheid en netwerk
2c
Concentratie en spreiding ouderenzorg
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
90
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
2
Gezond ouder worden
Lekstroom
Thema 1. Preventie en verbeteren zelfredzaamheid
1b
Reablement en verantwoord langer thuis wonen Organisatie & vervolg
Doelgroep & doelstelling Doelgroep: zie thema 1a Doelstelling: door middel van reablement kunnen inwoners werken aan herstel van haar/zijn leven en zelfredzaamheid, wat resulteert in hen zo onafhankelijk mogelijk maken van zorg. We willen het resultaat van reablement meetbaar maken. Reablement (zoals omschreven door Reable Nederland) is een manier van werken waarmee hulpverleners ouderen helpen hun eigen leven te leiden. Zoals ze dat zelf willen.
Q1 2024 •
Start trainingsprogramma bij de coaches van Reable Nederland vanuit Careyn en ZorgSpectrum.
2024 •
Start ontwikkelen van regionale publiekscampagne weerbaarheid en naar elkaar omkijken, in samenhang met andere bewustwordingscampagnes rondom IZAthema’s.
•
Samenbrengen van plannen reablement van Lekstroom met Zuidoost Utrecht, Utrecht West en Utrecht stad.
•
Inventarisatie en selectie van bewezen programma’s rondom reablement.
•
Inschrijving aanbieders die willen starten met reablement.
•
Start regionaal kennisnetwerk reablement.
Aanpak Binnen de Lekstroomgemeentes spreken we van `langer zelfstandig wonen'. Het gaat om een passende woning waarin de inwoner zo zelfredzaam mogelijk is. •
Bij grote aanbieders in welzijn en zorg is een succesvol programma op reablement actief om de manier van werken toe te passen in de praktijk.
•
Een regionaal kennisnetwerk reablement is actief voor kennisdeling. Hierbij kan indien wenselijk gebruik gemaakt worden van het lerend netwerk `reablement’ van Zilveren Kruis.
Vaststellen afspraken met de zorgverzekeraar.
•
Inventariseren van goede meetmethoden op de (proces)doelstellingen en/of het toetsen van ervaringen bij een soort inwonerberaad. Er is hierbij ruimte voor de ideeën van inwoners zelf.
2025
•
Stimuleren dat welzijns- en zorgaanbieders in de ouderenzorg aansluiten bij de vereniging Reable Nederland, zodat het gedachtegoed gezamenlijk wordt gedragen.
•
Aanbieders in de regio (Zorgspectrum en Careyn) starten een trainingsprogramma bij de coaches van Reable Nederland.
•
Er zijn afspraken met de zorgverzekeraars die de samenwerking omtrent dit onderwerp versterken. We hebben een gezamenlijke visie op zelfredzaamheid en bijvoorbeeld de inzet van hulpmiddelen.
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
91
Arbeidsmarkt
•
Vervolg leertraject en implementatie reablement bij nader te bepalen aantal aanbieders.
•
We bouwen verder op bestaande werkgroepen en organisatie rondom reablement en ouderenzorg en laten ons inspireren door andere plekken waar reablement al wordt toegepast. Daarbij maken we gebruik van de kennis binnen de vereniging Reable Nederland.
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
2
Gezond ouder worden
Lekstroom
Thema 1. Preventie en verbeteren zelfredzaamheid
1c
Nabijheid en netwerk Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
Doelgroep: zie thema 1a Doelstelling: meedoen in de samenleving en zingeving is voor iedereen essentieel. Daar waar mensen ouder worden is een actieve voorbereiding op de periode zonder werk belangrijk. In deze doelgroep zit veel potentie die van waarde is voor de samenleving als geheel, waarbij een ieder kan bijdragen naar vermogen.
2024 •
Door het benutten van bestaande netwerken en het inzetten van sleutelfiguren in de wijk/het dorp kunnen juist ook inwoners bereikt worden die via de ‘zorgingang’ minder in beeld zijn.
Inventarisatie in de gemeentes van steunsystemen en andere goede initiatieven die gericht zijn op ontmoeting. Op te nemen in eerder genoemd praktisch overzicht.
•
Tegelijkertijd bieden deze ontmoetingsplaatsen de mogelijkheid tot vroegsignalering. Inwoners en professionals weten hoe zij iemand zelf kunnen helpen en waar zij heen kunnen wanneer ze zich zorgen maken over een oudere inwoner. Er is een netwerk in de wijk waarin verschillende disciplines samenwerken voor goede lokale zorg voor ouderen.
Selectie welke initiatieven/ontwikkelingen opgeschaald kunnen worden plus start opschaling.
•
Aansluiten de bij ontwikkelingen in programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).
Basisvoorzieningen in de nabijheid van de eigen woonruimte zijn aanwezig voor het zelfstandig blijven wonen van ouderen. Dit betreft winkels op loopafstand, openbaar vervoer, welzijns- en zorgvoorzieningen en mogelijkheden voor ontmoeting dichtbij. Ook de inrichting van de openbare ruimte is gericht op nabijheid een gezonde leefomgeving en ontmoeting. Voor de meest kwetsbare groep ouderen moet er een plek in het verpleeghuis beschikbaar blijven.
2025
Sociale cohesie, buurthuizen, steunsystemen, het verenigingsleven en het omzien naar elkaar zijn belangrijke uitgangspunten. Er moet daarom ook ruimte zijn voor (nieuwe) initiatieven vanuit inwoners zelf.
•
Waar nodig concreet werken aan de realisatie van steunsystemen.
Aanpak
•
Inventarisatie van initiatieven/ontwikkelingen binnen het sociaal domein in de regio.
•
Versterken van het lokale netwerk door het betrekken van sleutelfiguren binnen de wijken buurtinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, verenigingen en religieuze organisaties.
•
Selectie welke initiatieven/ontwikkelingen opgeschaald kunnen worden.
•
Concretiseren welke betrokkenen in het sociaal domein en zorg daadwerkelijk aan de slag gaan met de implementatie.
•
Afstemming met het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).
Regionaal
Sociaal & eerste lijn
Gezond ouder worden
Mentale weerbaarheid
Passende MSZ
Acute zorg
Digitalisering
Digivaardig
92
Arbeidsmarkt
Subregionaal
Utrecht West
Lekstroom
Utrecht Stad
Utrecht Zuid-Oost
Eemland
2
Gezond ouder worden
Lekstroom
Thema 2. Versterken van samenwerking
2a
Gebieds- en/of wijkgerichte aanpak Doelgroep & doelstelling
Organisatie & vervolg
Doelgroep: zie thema 1a
2024 / 2025
Doelstelling: de ‘zorgzame wijk’ zijn passende woningen voor ouderen in de nabijheid van voorzieningen. Er is een samenwerking tussen formele zorg, informele zorg & ondersteuning en inwoners. Door een sterke zorgzame wijk kan een wijkgerichte aanpak beter functioneren. Gebieds- en wijkgerichte aanpak richt zich op het versterken van reeds beproefde werkwijzen en inwonersinitiatieven. Daarnaast het integraal en multidisciplinair samenwerken in het aanpakken van andere vraagstukken zoals schuldenproblematiek. Vraagstukken die wel leiden tot een ondersteunings- en/of zorgbehoefte. Continuïteit van de basiszorg en het gezamenlijk optrekken in vraagstukken rondom ‘wonen’ zijn daarbij essentieel.
•
Gemeenten waar nog moet worden gestart met preventieve contacten met 75- of 80-plussers door vrijwilligers, leren van gemeenten waar dit al wel wordt gedaan. Digitale mogelijkheden in huis en de inzet van andere laagdrempelige hulpmiddelen zijn tijdens deze contacten specifieke aandachtspunten.