CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2025-2028 (na erratum 2)

Raadsvergadering 5 november 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Eerste termijn Programmabegroting 2025-202832.868 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Programma 2 Meedoen in Winterswijk Inleiding Dit programma is uitgewerkt in vier onderdelen: meedoen met sport, cultuur, onderwijs en werk. Programma 2 sluit daarmee aan op programma 1, waarin het vooral gaat om meedoen op het gebied van welzijn en gezondheid. De kracht van sport, cultuur en verenigingen Cultuur verrijkt, brengt mensen samen en verbindt: een belangrijke factor voor welzijn. We zetten in op de verbinding tussen kunst, cultuur, onderwijs en het sociaal domein. Sport zorgt voor preventie, ontspanning en een gezond leven. Samen met cultuur heeft sport een positieve invloed op de persoonlijke ontwikkeling. Wij waarderen dat en dragen hieraan bij. Bestaanszekerheid Het hebben van werk en daarmee het meedoen in de samenleving, draagt in hoge mate bij aan het welzijn en het voorkomen van armoede. We ondersteunen de weg naar een reguliere baan, rekening houdend met de kwetsbaarheid en ontwikkelkansen. Onderwijs voor iedereen Gelijke kansen betekent soms ongelijk investeren; passend en bereikbaar onderwijs is essentieel. Voor gelijke kansen werken we samen met onderwijs en verenigingen.

27

2.1 Cultuur Ambitie Cultuur verrijkt, brengt mensen samen en verbindt. Het is een belangrijke factor voor het welzijn en de persoonlijke ontwikkeling van onze inwoners. Cultuur draagt ook bij aan een aantrekkelijke fysieke omgeving. Het is daarmee ook een belangrijke drager van onze toeristische en daarmee ook economische sector. We willen cultuur behouden en waar mogelijk versterken. Relevante documenten:  Cultuurnota  Museumvisie  Erfgoednota ‘Wi-j doet ’t samen’  Beleidsnota ‘Archeologische monumentenzorg in de gemeente Winterswijk’  Beleidsnota ‘Aardkundige waarden in Winterswijk’  Kerkenvisie Oost Achterhoek Doelstellingen Instandhouding en versterking culturele infrastructuur Activiteiten Cultuurnota 2024 (in begroting onder activiteit 'toekomstvisie voorzieningen') We willen onze voorzieningen op het gebied van kunst & cultuur behouden en versterken. Voorbeelden zijn de bibliotheek, de schouwburg, de musea, het instituut voor kunst & cultuur Boogie Woogie en het amateurverenigingsleven. Ze vormen onze huidige lokale, culturele infrastructuur en zijn van artistieke, maatschappelijke, sociale en economische waarde. Om onze voorzieningen in stand te kunnen houden, is passende huisvesting noodzakelijk. De komende jaren is naar verwachting onvoldoende geld beschikbaar voor grote investeringen in nieuwbouw.

Daarom is geld gereserveerd voor noodzakelijke reparaties en renovaties aan de panden van onder andere Boogie Woogie en theater de Storm. Kwaliteit (toelichting) Voor uitvoering van activiteiten die voortkomen uit de nieuwe cultuurnota (die naar verwachting in het vierde kwartaal van 2024 ter besluitvorming wordt voorgelegd), nemen we een incidenteel bedrag van € 25.000 op in de begroting van 2025. Daarnaast komt extra geld beschikbaar voor noodzakelijk onderhoud van vastgoed, waar zowel Boogie Woogie als theater De Storm een beroep op kan doen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De Uitvoeringsagenda Cultuurnota wordt naar verwachting in het eerste kwartaal van 2025 ter besluitvorming aan het college voorgelegd. Tijd (indicator) Doelstellingen Inzetten op behoud en ontwikkeling van (fysiek) erfgoed Activiteiten Uitvoeringsagenda erfgoednota 'Wi-j doet 't samen' We voeren ons erfgoedbeleid samen met de gemeenten Aalten en Oost Gelre uit. 28

Kwaliteit (toelichting) Implementatie Omgevingswet en Verdrag van Faro (wettelijke taken) Ons cultureel erfgoed speelt een belangrijke rol bij de ruimtelijke transities. Zo kunnen leegstaande monumenten zoals boerderijen en kerken een rol spelen bij het vinden van ruimte voor wonen en nieuwe activiteiten. Tegelijkertijd kunnen ze dienen als drager voor gebiedsontwikkelingen. We benutten het verleden en sluiten bij ruimtelijke ontwikkeling aan bij de kenmerken en identiteit van gebieden. Gebiedsbiografieën die worden opgesteld vanuit het project ‘De verhalenfabriek’ geven hier handvatten voor. In de gebiedsbiografieën wordt gekeken naar erfgoed in de breedste zin van het woord, zoals archeologie, aardkundige waarden en landschap. Dit wordt in de komende jaren uitgerold voor het hele grondgebied van Winterswijk. Actualisering beleidsnota Erfgoed Oost Achterhoek De Omgevingswet en het Verdrag van Faro zijn belangrijke ontwikkelingen die we in de actualisatie van het erfgoedbeleid Oost Achterhoek een plek geven. Dit doen we samen met de gemeenten Aalten en Oost Gelre. In de actualisering haken we ook aan bij de nieuwe beleidsvisie van de provincie Gelderland. Ondertussen voeren we het huidige beleid uit met onder meer de keukentafelgesprekken voor het verduurzamen van monumenten en de onderhoudssubsidieregeling voor gemeentelijke monumenten.

Ook publiceren we het volgende deel in de erfgoedreeks. Cultuur en Erfgoedpact Achterhoek We blijven actief deelnemen aan het regionale Cultuur en Erfgoedpact Achterhoek. In 2025 wordt een nieuw pact gesloten met de provincie Gelderland. Daarnaast werken we regionaal aan een breder akkoord voor erfgoed en cultuur. Hier maakt het pact onderdeel van uit. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Cultuur en Erfgoedpact Achterhoek In 2025 wordt een nieuw pact gesloten met de provincie Gelderland. Tijd (indicator) Doelstellingen Lokaal toereikend media-aanbod Activiteiten Vorming streekomroep Gemeente Winterswijk heeft op dit moment een lokale publieke omroep ‘RTV Slingeland’. Vanuit het rijk is er het voornemen om per 2027 enkel nog te werken met streekomroepen per regio, in plaats van een lokale publieke omroep per gemeente. Voor de Achterhoek betekent dit dat er één streekomroep zal komen voor 9 Achterhoekse gemeenten. Alle lokale publieke omroepen zullen moeten fuseren tot een streekomroep. Kwaliteit (toelichting) Het stelsel, de financiering en de regelgeving rond lokale omroepen gaat de komende jaren fors op de schop. Dat heeft ook gevolgen voor de gemeente 29

Winterswijk en RTV Slingeland. Zo verdwijnt de wettelijke zorgplicht (en verplichte financiering) door gemeenten. Ook krijgen de meeste gemeenten te maken met een streekomroep in plaats van een lokale omroep. Hiermee beoogt het Rijk een grote kwaliteitsimpuls te kunnen geven aan de lokale omroepen met veel meer aandacht voor de journalistieke taak van media als ‘waakhond’ van het gemeentebestuur. Ter voorbereiding hierop is RTV Slingeland een (tijdelijke vorm) van samenwerking aangegaan met Regio8, in afwachting van een definitieve vorm. Over de definitieve samenwerkingsvorm en eventuele bekostiging daarvan worden afspraken gemaakt met de andere gemeenten in de regio. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De beoogde startdatum van het nieuwe stelsel is 1-1-2027 Tijd (indicator) Indicatoren  Het huidige niveau van het culturele aanbod blijft in stand.  De activiteiten uit de uitvoeringsagenda's zijn behaald. Risico's  Het aantal bezoekers blijft achter als gevolg van economische ontwikkelingen.  Het 'vermarkten' van archeologische en aardkundige waarden lukt onvoldoende door gebrek aan capaciteit. Denk bijvoorbeeld aan de afname van het aantal vrijwilligers.  Bij monumenten wordt het bij onderhoud en restauratie steeds moeilijker om aan vakmensen en materialen te komen. Hierdoor lopen subsidieaanvragen nog wel eens langer door.

Of er zijn aanvullende kosten, doordat er extra schade ontstaat door te lang wachten op herstel.

2.2 Sport Ambitie Sport moet voor iedereen betaalbaar en toegankelijk zijn. Sport levert een belangrijk aandeel aan de preventiedoelen. We stimuleren mensen die weinig tot niet actief zijn tot meer bewegen. Relevante documenten:  Sportnota  Lokaal sportakkoord  Regionaal sportakkoord Doelstellingen Het stimuleren van mensen tot (meer) beweging Activiteiten Uitvoeren activiteiten Achterhoek in beweging en lokaal sportakkoord Achterhoek in Beweging is een netwerk van mensen en organisaties die sport en bewegen inzetten voor een inclusieve samenleving en een gezonde en uitdagende leefomgeving. Het lokale sportakkoord 'Samen actief in Winterswijk' voeren we samen met onze sportverenigingen en maatschappelijke organisaties uit. Kwaliteit (toelichting) 30

Samen met Achterhoek in Beweging stimuleren we sport, bewegen en een gezonde leefstijl onder de inwoners. In het regionale Beweeg- en Sportakkoord zijn de ambities vastgelegd. In 2025 wordt prioritering aangebracht in de thema's. Het gaat hierbij om inclusie en diversiteit, vaardig in bewegen, vitaal en veilig sportklimaat, maatschappelijke waarde van topsport en sport en preventie. Lokaal wordt intensiever intern (sociaal domein, gezondheid, sport/cultuur, onderwijs, openbare ruimte) de verbinding gemaakt. De preventieve kracht van sport wordt benut als onderdeel van een set maatregelen rondom een gezonde en actieve leefstijl. In 2025 worden hier specifiek programma's en activiteiten aan gekoppeld voor onze inwoners. Dit met als doel een gezonde jeugd, vitaal ouder worden en vitale sportaanbieders. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) In januari 2025 wordt gestart met de uitvoeringsagenda. Tijd (indicator) Doelstellingen Sportvoorzieningen zijn toekomstbestendig en betaalbaar Activiteiten We hebben een eerlijk en simpel financieringssysteem voor sportverenigingen We werken aan een nieuw, eenvoudiger financieringssysteem voor sportverenigingen. Kwaliteit (toelichting) We werken aan een nieuw, eerlijk en eenvoudiger financieringssysteem voor sportverenigingen. Samen met sportverenigingen wordt er breed gekeken naar bezuinigingsmogelijkheden.

Er zijn gesprekken met verenigingen en deze input wordt meegenomen. Daarbij wordt rekening gehouden met het brede sportaanbod (binnen en buiten) dat Winterswijk rijk is, met al haar verschillende verenigingen, groot en klein. Belangrijk uitgangspunt is dat de toegankelijkheid voor de breedtesport goed blijft. Op 2 november 2023 heeft de gemeenteraad het amendement aangenomen, met de opdracht om vanaf 2026 gedurende drie jaar een bedrag van € 41.000 te besparen op de uitgaven voor sport. In totaal moet er dan vanaf 2028 structureel € 123.000 worden bezuinigd. We stellen in deze begroting voor om de bezuiniging een jaar later, dus in 2027 in te laten gaan. In 2027 bezuinigen we € 82.000 en vanaf 2028 bedraagt de bezuiniging structureel € 123.000 per jaar. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De planning is om in het voorjaar van 2025 een besluit te nemen over de bezuinigingen op sport en een eerlijk financieringssysteem, zodat sportverenigingen er tijdig op kunnen anticiperen. Tijd (indicator) 31

We hebben een duurzaam zwembad met een gezonde exploitatie Wij zien het overdekte zwembad als een belangrijke voorziening voor onze inwoners. Daarom willen we graag een les-, doelgroepen- en sportbad voor Winterswijk behouden. We onderzoeken hoe we de voorziening ook op de lange termijn kunnen en willen behouden. Kwaliteit (toelichting) Met het verhogen van de bestemmingsreserve Instandhouding voorzieningen worden voorwaarden geschapen om tenminste 10 jaar de huisvesting van voorzieningen in stand te houden. Het zwembad is één van deze voorzieningen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De voorwaarden voor aanwending van bestemmingsreserve maken onderdeel uit van de besluitvorming bij de vaststelling van de begroting. Vanaf 2025 kan een beroep worden gedaan op middelen binnen deze voorwaarden. In de voorliggende begroting zijn geen extra specifieke middelen voor het zwembad opgenomen. Tijd (indicator) Indicatoren  Het aantal actieve sporters blijft op het niveau van 2024. (Bron: Waarstaatjegemeente.nl)  Het aantal maatschappelijke activiteiten bij sportverenigingen breidt zich uit. Risico's De risico's zijn zo divers dat ze in elk project of in elke activiteit apart worden afgewogen.

2.3 Inkomen en participatie Ambitie Wij zorgen ervoor dat iedereen kan meedoen in de samenleving. Werk en inkomen en een goed vangnet voor bestaanszekerheid zijn hiervoor belangrijk. Winterswijk voelt zich verantwoordelijk voor de opvang van vluchtelingen en we bouwen mee aan een maatschappij waarin iedereen dezelfde kansen heeft. We dragen zorg voor een goede start van nieuwkomers. Relevante documenten:  Integrale Verordening sociaal domein  Samen aan het stuur  Beleidskader 2018–2022 Sociaal Domein ‘Meedoen in Winterswijk’  Beleidsnotitie Wet inburgering 2022 Doelstellingen Nieuwkomers en statushouders moeten zo goed mogelijk inburgeren Activiteiten Monitoring nieuwe wet inburgering De gemeente Winterswijk heeft het inburgeringsproces binnen de wettelijke kaders ingericht. Halfjaarlijks monitoren en evalueren we de resultaten. 32

Kwaliteit (toelichting) In 2025 blijft het de opdracht voor de gemeente om de Wet inburgering 2021 uit te voeren en te monitoren. De monitoring vindt plaats op de volgende onderdelen:  Brede intake: klanttevredenheid.  Persoonlijk plan Inburgering en Participatie (PIP): klanttevredenheid.  Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP): draagt deze bij aan toeleiding naar de arbeidsmarkt?  Financieel ontzorgen: is de gekozen werkwijze werkbaar en voorkomt het financiële problemen?  Financiële zelfredzaamheid: leren nieuwkomers voldoende om financieel zelfredzaam te zijn/worden?  Participatieverklaringstraject (PVT): draagt het programma voldoende bij aan participeren in Nederland of dienen thema's en/of de groepssamenstelling aangepast te worden?  Maatschappelijke begeleiding: zijn er verbeterpunten, loopt het ergens spaak?  Inburgeringstraject taalaanbieders: subregionaal op inhoud en regionaal op contractniveau.  Participatieaanbod: is er voldoende aanbod, leidt het aanbod naar (vrijwilligers)werk, meedoen in de maatschappij? De verwachting is dat er in 2025 een groot aantal nareizigers komen die de Nederlandse taal, cultuur en samenleving niet kennen, maar bij geschiktheid van de woning van referent of een plek in de tussenvoorziening wel direct in Winterswijk komen wonen. Momenteel hebben 28 personen een gezinsherenigingsaanvraag lopen, voor in totaal 93 personen.

De uitdaging is om geschikte leerroutes aan te kunnen bieden voor statushouders die (parttime) werken. Ook het verkorten van de wachttijden bij inburgeringsscholen is een aandachtspunt, maar is moeilijk op te lossen vanwege het docententekort. Dit is een regionaal aandachtspunt. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Monitoring vindt in heel 2025 plaats. Ieder kwartaal wordt de balans opgemaakt en worden de processen indien nodig bijgestuurd. Tijd (indicator) Opvang Oekraïners Er is een gemeentelijke opvanglocatie ingericht voor vluchtelingen uit Oekraïne. Kwaliteit (toelichting) Er worden in de gemeentelijke opvanglocatie maximaal 175 Oekraïense ontheemden opgevangen. Daarnaast wordt bij particulieren nog een aantal ontheemden opgevangen. De situatie is van een crisis situatie nu meer een structurele situatie en dat maakt dat we de opvang voor langere tijd moeten organiseren. 33

Vanaf 1 september 2024 lopen de huidige afspraken door en in de tussentijd worden er op diverse vlakken nieuwe afspraken gemaakt. Dit gaat over een huurovereenkomst van 3 jaar met optie verlening 2 jaar met Marga Klompé die in de maak is voor gebruik van het pand Vredense Hof. Hiervoor is de vergunning voor de locatie met 5 jaar verlengd. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De opvanglocatie is voor langere tijd beschikbaar, op dit moment maximaal 5 jaar. Tijd (indicator) Doelstellingen Voorkomen en bestrijden van armoede en schulden Activiteiten Evalueren bewindvoering en indien nodig bijstellen werkwijze Bewindvoering is een onderdeel van de schuldhulpverlening waarmee veel kosten (bijzondere bijstand) zijn gemoeid. We onderzoeken op welke wijze we beter invloed kunnen uitoefenen op het al dan niet onder bewind stellen van inwoners. Kwaliteit (toelichting) Bewindvoering is een onderdeel van de schuldhulpverlening. Vanaf 2021 bestaat de mogelijkheid voor gemeenten gebruik te maken van het 'Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind', waarbij we als gemeente de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste geholpen is met voortzetting van het bewind, of dat volstaan kan worden met een lichtere vorm van ondersteuning.

Wij onderzoeken op welke wijze wij van dit adviesrecht gebruik kunnen maken en welke procedures en samenwerkingen met de rechtbanken en bewindvoerders dienen te worden opgezet. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Wij ronden het onderzoek in het vierde kwartaal van 2024 af en voeren mogelijke wijzigingen in het eerste kwartaal van 2025 in. Tijd (indicator) Meedoenregeling voor volwassenen In 2023 zijn we gestart met de meedoenregeling voor volwassenen. In het kader van die regeling krijgen volwassenen met een laag inkomen jaarlijks een bedrag van € 150, waarmee ze kunnen deelnemen aan de maatschappij. Bijvoorbeeld in de vorm van deelname aan cultuur of sport. Kwaliteit (toelichting) Het bereik van de doelgroep liet in 2023 te wensen over. In 2024 is nader onderzocht hoe de doelgroep beter bereikt kan worden. De resultaten van dit onderzoek zijn in het vierde kwartaal van 2024 bekend en worden in 2025 verder uitgewerkt. Kwaliteit (indicator) 34

Tijd (toelichting)

Tijd (indicator) Meedoenregeling kinderen In het kader van het gemeentelijk minimabeleid is er een aantal meedoenregelingen voor kinderen. Kwaliteit (toelichting) De kindregelingen zijn geëvalueerd in 2023. Er is onderzocht of ze nog voldoende bijdragen aan het doel waarvoor ze in het leven zijn geroepen: het meedoen van kinderen aan de samenleving en het daardoor verkleinen van sociale achterstanden. Uit de evaluatie blijkt dat de kindregelingen in grote lijnen voldoen. Binnen de bestaande kaders zijn in het nieuwe beleid andere accenten gelegd, zodat de regelingen beter aansluiten bij de hedendaagse praktijk van opgroeiende kinderen. De belangrijkste accenten zijn:  Een computer/laptop per middelbare scholier in plaats van per huishouden.  De budgetten voor schoolkosten en sociaal-culturele kosten worden samengevoegd, zodat er meer keuzemogelijkheden zijn voor ouders en kinderen. Ook wordt er een splitsing gemaakt in deze budgetten voor de leeftijden 0 tot 4 jaar, 4 tot 12 jaar en 12 tot 18 jaar. Zodat de hoogte van de budgetten 'meegroeien' met de leeftijd van de kinderen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Dit is een continu proces.

Tijd (indicator) Beleidsplan Armoedevrij Winterswijk We stellen in samenwerking met de gemeenschap en belanghebbende partijen, waaronder het Platform Armoedevrij Winterswijk, een plan op ter realisatie van de doelstelling Winterswijk Armoedevrij. Kwaliteit (toelichting) Tijdens de begrotingsbehandeling van eind 2023 is het amendement Beleidsplan Armoedevrij Winterswijk aangenomen. Naar aanleiding hiervan dient een concreet plan opgesteld te worden ter realisatie van de doelstelling Winterswijk Armoedevrij 2040. Het plan dient als leidraad voor de acties en interventies die bijdragen aan het bereiken van de armoedevrije status in 2040. De mogelijke voorstellen worden ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad. In de begroting is geen rekening gehouden met het budget van het uitvoeringsprogramma. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) 35

In samenspraak met onze maatschappelijke partners en medewerkers van De Post is gewerkt aan een Beleidsplan Armoedevrij Winterswijk. Het streven is om het beleidsplan in het vierde kwartaal van 2024 op te leveren. In 2025 wordt er periodiek over de resultaten gerapporteerd. Tijd (indicator) Doelstellingen We ondersteunen inwoners naar regulier werk of zinvolle dagbesteding Activiteiten Stabilisering van het aantal bijstandsgerechtigden We blijven streven naar een stabilisering van het bijstandsbestand. Werkleerbedrijf Fijnder zet hiervoor diverse instrumenten in, zoals om- of bijscholing, (gedeeltelijk) werk, arbeidsmatige dagbesteding en vrijwilligerswerk. Waar nodig wordt een loonkostensubsidie verstrekt aan de werkgever en/of wordt een jobcoach ingezet. Kwaliteit (toelichting) Naar verwachting blijft de instroom in 2025 en de jaren daarna hoog. Voor de bestandsontwikkeling van het uitkeringsvolume wordt vooralsnog rekening gehouden met een mogelijke bestandsstijging van 1,41%. De ambitie blijft om het bestand niet te laten stijgen, maar een stijging die beperkt blijft tot 1,41% wordt door het dagelijks bestuur van Fijnder als reëel en ambitieus beschouwd. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Het beheersen van het bestandsvolume van bijstandsgerechtigden is een continu proces. Tijd (indicator) Indicatoren  Het aantal bijstandsgerechtigden blijft op het niveau van 2022.

 We komen uit met het rijksbudget voor het betalen van bijstandsuitkeringen. Risico's  De economie verslechtert, waardoor er meer mensen een beroep doen op een bijstandsuitkering.  Door de hoge inflatie komen er steeds meer mensen met problematische schulden.  De financiële compensatieregeling van het Rijk voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen wordt niet verlengd, terwijl we nog wel Oekraïners opvangen.

2.4 Educatie Ambitie Onderwijs is essentieel voor iedereen. Daarom werken we, samen met onderwijs en verenigingen, aan gelijke kansen. We bouwen onderwijsvoorzieningen conform het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Duurzaam, met goede ventilatie en groene schoolpleinen. Relevante documenten: 36

 Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2021-2037.  Beleidsnotitie Voor- en Vroegschoolse Educatie. Doelstellingen Onderwijshuisvesting wordt uitgevoerd conform het Integraal huisvestingsplan Activiteiten Uitvoeren Integraal Huisvestingsplan (IHP) scholen Onderwijs, kinderopvang, belangenverenigingen en gemeente voeren het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2021-2037 uit. We starten met de school in het Woold. De ontwikkeling van andere scholen uit fase 1 schuiven we voorlopig door tot na de begrotingsperiode van 2024-2027. Kwaliteit (toelichting) Ook bij de begroting voor 2025 wordt voorgesteld de uitvoering van het IHP grotendeels te temporiseren, totdat het financieel perspectief van de gemeente is verbeterd. De realisatie van een schoolgebouw ten behoeve van het buurtschapsonderwijs (Woold) is wel conform het IHP voortgezet. Op basis van de keuze van SOPOW (Kotten, Miste-Corle en Woold) en Altena (De Esch) om niet te gaan voor een gezamenlijke locatie, is het oorspronkelijke budget gesplitst. Altena heeft gekozen voor renovatie op de bestaande locatie. De normbedragen blijven daarbij uiteraard gelden, evenals de oorspronkelijke planning. Met IKC Zuid-West (De Schakel, Julianaschool, de Korenburg, SWW en ZoZijn) en 't Kempken is en wordt verder gewerkt aan voorbereidende werkzaamheden, zoals inhoudelijke samenwerking en locatiekeuzes.

In verband met de risico's van het vooruitschuiven van projecten, worden de meest noodzakelijke investeringen gedekt uit de bestemmingsreserve instandhouding voorzieningen. Denk daarbij aan calamiteiten of echt noodzakelijke verbetering van het binnenklimaat van scholen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Loopt conform planning. Tijd (indicator) Doelstellingen We bevorderen kansen gelijkheid Activiteiten Aanpak laaggeletterdheid De rijksoverheid heeft als doel laaggeletterdheid terug te dringen. Kwaliteit (toelichting) In de Achterhoek kan iedere volwassene die ondersteuning kan gebruiken bij basisvaardigheden en moeite heeft met lezen, schrijven en/of rekenen een passend leertraject volgen. Het verbeteren van de basisvaardigheden (taal, rekenen en werken met digitale apparaten) draagt bij aan een betere gezondheid, een betere arbeidsmarktpositie en financiële zelfredzaamheid. 37

De afgelopen jaren is geïnvesteerd in een infrastructuur en samenwerking om de doelgroep, met name mensen met Nederlands als eerste taal, te bereiken. Onze inzet blijft gericht op het behouden en verder ontwikkelen hiervan. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Voor 2025 actualiseren we het huidige regioplan. Het plan gaat ‘Regioplan aanpak Basisvaardigheden’ heten, waar we als regio uitvoering aan blijven geven. Tijd (indicator) Inzet NPO middelen We verstrekken middelen van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) voor de ontwikkeling van het onderwijs, en om achterstanden in het onderwijs weg te werken. Kwaliteit (toelichting) In het kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zijn we vanaf september 2022 gestart met de volgende activiteiten, die worden voortgezet in 2025:  Het versterken van het leesaanbod op alle scholen door middel van lessen en workshops vanuit de bibliotheek.  Activiteiten voor sociale en emotionele ontwikkeling van tieners door middel van cultuureducatie. Dit aanbod is er voor de drie middelbare scholen in Winterswijk en is afgestemd op de behoefte vanuit de scholen.  De buitenruimtes bij de middelbare scholen worden verbeterd, zodat er mogelijkheden zijn voor sport, cultuur en educatie.  Middelbare scholen kunnen jaarlijks gebruikmaken van voorstellingen van een theatergezelschap dat voorstellingen met een boodschap ontwikkelt.

Dit kan een maatschappelijk thema zijn dat aansluit bij de beleveniswereld van de leerlingen.  Vanaf mei 2023 is de verlengde schooldag voor het basisonderwijs in Winterswijk uitgebreid met extra leesaanbod, onder begeleiding van een consulent van de bibliotheek. Dit om de kinderen een extra steuntje in de rug te geven op het gebied van leesvaardigheid en digitale vaardigheden.  Als gemeente ontvangen we een tijdelijke specifieke uitkering gericht op versterking van de bibliotheek. Dit komt doordat we in Winterswijk 'hoog scoren' op onderwijsachterstanden en op laaggeletterdheid. Er is hierbij een cofinanciering vanuit de gemeentelijke NPO-middelen. Van die extra NPOmiddelen breidt de bibliotheek het aanbod voor kinderen en jongeren de komende jaren uit. Het programma bij de bibliotheek is gestart in 2024.  In lijn met motie Woordgat dichten gaan we samen met de bibliotheek aan de slag om tot een invulling te komen als de gelden beschikbaar komen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De middelen zijn tijdelijk en moeten in kalenderjaar 2025 volledig besteed zijn. Tijd (indicator) 38

Indicatoren  Het aantal mensen dat deelneemt aan alfabetiseringstrajecten stijgt ten opzichte van 2024.  De voortgang van de (ver)bouw van scholen gaat volgens planning van de eerste fase van het Integraal Huisvestingsplan. Risico's  Integraal Huisvestingsplan: stijgende bouwkosten.

Financiële onderbouwing programma 2 Baten en Lasten Bedragen x €1.000

39

Exploitatie

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025 stand 1e prognose 2024

Aanpassing begroting 2025

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Baten 2.1 Cultuur 5.5 Cultureel erfgoed

29

77

77

0

77

77

77

5.6 Media

29

249

0

29

29

0

0

77 0

Totaal 2.1 Cultuur

59

326

77

29

106

77

77

77

5.1 Sportbeleid en activering

150

512

189

0

189

178

0

0

5.2 Sportaccommodaties

981

958

613

25

638

638

638

638

1.132

1.471

803

25

828

817

638

638

6.3 Inkomensregelingen

9.355

10.147

9.723

0

9.723

9.723

9.723

9.723

6.4 WSW en beschut werk

6.760

8.480

1.096

59

1.155

1.131

1.101

1.073

6.5 Arbeidsparticipatie

417

465

0

0

0

0

0

0

Totaal 2.3 Inkomen en participatie

16.531

19.092

10.818

59

10.877

10.853

10.823

10.795

4.2 Onderwijshuisvesting

505

182

0

0

0

0

0

0

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

874

1.652

1.100

0

1.100

1.100

1.100

1.100

2.2 Sport

Totaal 2.2 Sport 2.3 Inkomen en participatie

2.4 Educatie

Totaal 2.4 Educatie

1.379

1.834

1.100

0

1.100

1.100

1.100

1.100

Totaal Baten

19.101

22.722

12.798

114

12.911

12.847

12.638

12.610

1.673

1.709

1.653

125

1.778

1.729

1.713

1.713

5.4 Musea

196

206

206

13

218

218

218

218

5.5 Cultureel erfgoed

520

568

461

71

533

532

532

518

5.6 Media

488

740

491

63

554

524

485

485

2.877

3.222

2.811

272

3.082

3.004

2.949

2.934

742

1.323

1.001

39

1.040

1.029

968

968

5.2 Sportaccommodaties

2.811

2.720

2.897

80

2.977

2.980

2.900

2.820

Totaal 2.2 Sport

3.553

4.043

3.897

119

4.016

4.009

3.867

3.788

6.3 Inkomensregelingen

13.730

17.801

17.078

935

18.013

18.003

18.003

18.003

6.4 WSW en beschut werk

9.337

11.366

6.301

0

6.301

6.197

6.045

6.045

6.5 Arbeidsparticipatie

6.171

1.247

783

2

785

785

785

785

Totaal 2.3 Inkomen en participatie

29.238

30.414

24.161

937

25.099

24.986

24.833

24.833

4.2 Onderwijshuisvesting

2.110

1.787

1.520

69

1.589

1.784

1.753

1.739

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

1.934

2.655

2.185

54

2.239

2.238

2.238

2.237

Lasten 2.1 Cultuur 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

Totaal 2.1 Cultuur 2.2 Sport 5.1 Sportbeleid en activering

2.3 Inkomen en participatie

2.4 Educatie

40

Exploitatie

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025 stand 1e prognose 2024

Aanpassing begroting 2025

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Totaal 2.4 Educatie

4.044

4.442

3.705

123

3.828

4.022

3.991

3.976

Totaal Lasten

39.712

42.122

34.575

1.451

36.025

36.020

35.640

35.532

58

0

0

0

0

0

0

0

25

0

0

0

0

0

0

0

-20.578

-19.400

-21.777

-1.337

-23.114

-23.173

-23.002

-22.922

Onttrekkingen 2.3 Inkomen en participatie 6.5 Arbeidsparticipatie Stortingen 2.2 Sport 5.2 Sportaccommodaties Gerealiseerd resultaat

Cultuur De verhoging van de lasten met € 272.000 is grotendeels als volgt te verklaren:  Verhoging subsidie De Storm € 41.000 N  Verhoging subsidie Boogie Woogie € 53.000 N  Verhoging subsidie Villa Mondriaan € 8.000 N  Verhoging subsidie bibliotheek € 30.000 N  Verhoging bijdrage Erfgoedcentrum € 26.000 N  Budget voor erfgoed € 20.000 N  Budget voor uitvoeren cultuurnota € 25.000 N (incidenteel)  Hogere doorbelasting € 31.000 N De subsidies aan de De Storm, Boogie Woogie, Villa Mondriaan en de bibliotheek zijn geïndexeerd. De bijdrage aan het Erfgoedcentrum is verhoogd als gevolg van de doorgevoerde indexering, en door meer meters archief af te nemen. Het budget voor erfgoed is nodig om erfgoed in de omgevingsvisie te implementeren. Om direct na het vaststellen van de cultuurnota en het uitvoeringsprogramma te kunnen starten, willen we voor 2025 een bedrag van € 25.000 beschikbaar stellen. Voor de toelichting op de hogere doorbelasting verwijzen we naar de algemene toelichting in programma 1. Sport De verhoging van de lasten met € 119.000 is grotendeels als volgt te verklaren:  Verhoging subsidie Zwembad Jaspers € 30.000 N  Verhoging uitgaven binnensportaccommodaties € 47.000 N  Hogere doorbelasting € 41.000 N De subsidie aan Zwembad Jaspers is geïndexeerd.

Als gevolg van de indexering van de schoonmaakkosten, zijn de lasten voor de binnensportaccommodaties verhoogd. Voor de toelichting op de hogere doorbelasting verwijzen we naar de algemene toelichting in programma 1. Inkomen en participatie De verhoging van de baten met € 59.000 wordt verklaard door de hogere verwachte detacheringsopbrengsten van de SW-medewerkers. De verhoging van de lasten met € 937.000 is grotendeels als volgt te verklaren:  Hogere uitvoeringskosten Fijnder € 831.000 N  Hogere lasten Stadsbank € 16.000 N 41

 Hogere lasten inburgering € 53.000 N  Hogere doorbelasting € 36.000 N De verhoging van de lasten bij Fijnder heeft onder andere de volgende oorzaken:  Doorgevoerde cao-verhogingen.  Wijziging van de verdeling van de uitvoeringskosten op basis van het aantal cliënten.  Uitbreiding personeel als gevolg van de toename van het aantal cliënten.  Uitvoeren (nieuwe) taken, zoals onder andere de meedoenregeling voor volwassenen en de ontwikkelopdracht bestaanszekerheid. Het betreffen zowel wijzigingen die door Fijnder zijn voorgesteld bij de eerste Bestuursrapportage 2024 als bij de begroting voor 2025. De voorgestelde wijzigingen in de eerste Bestuursrapportage 2024 van Fijnder hebben we niet meer mee kunnen nemen in onze eerste Bestuursrapportage 2024. De bijdrage aan de Stadsbank voor 2025 is gestegen als gevolg van de doorgevoerde indexering. Het beroep op de inburgering is toegenomen en dit brengt hogere lasten met zich mee. Voor de toelichting op de hogere doorbelasting verwijzen we naar de algemene toelichting in programma 1. Educatie De hogere lasten van € 123.000 worden grotendeels als volgt verklaard:  Hogere lasten voor de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) € 60.000 N  Hogere doorbelasting € 51.000 N Ook voor 2025 wordt er voor de uitvoering van het IHP een beroep gedaan op de externe projectleider.

Het beschikbaar gestelde voorbereidingskrediet voor het IHP is met hetzelfde bedrag verlaagd. Voor de toelichting op de hogere doorbelasting verwijzen we naar de algemene toelichting in programma 1. Kredieten De begrote kredieten voor 2025 binnen dit programma zijn de kunstgrasvelden FC Winterswijk fase 3 ( € 594.000) en IKC Buurtschappen - De Esch (€ 5.342.000). In 2026 tot en met 2028 zijn geen kredieten binnen dit programma begroot. Zie ook bijlage 4 Investeringen. Onttrekkingen en toevoegingen reserves Er zijn geen onttrekkingen of toevoegingen aan reserves.

Programma 3 Wonen en werken in Winterswijk Inleiding Openbare ruimte, klimaat, water en milieu, gebiedsontwikkeling en wonen Het programma Werkend Winterswijk gaat aan de hand van vijf beleidsvelden in op alles wat we doen om onze inwoners een omgeving te bieden waar ze gezond, veilig en duurzaam kunnen wonen, werken, ondernemen en recreëren. Hieronder worden de beleidsvelden besproken. Openbare ruimte Het beleidsveld openbare ruimte behandelt de ambities en de openbare ruimte. Een gezonde leefomgeving met een goede infrastructuur, duurzaamheid en sociale 42

cohesie zijn belangrijk. Ook biodiversiteit en de uitvoering van het visiedocument BOSS (bewegen, ontmoeten, spelen en sporten) is een belangrijk thema. Klimaat, water en milieu Naast de zorg voor een schone en veilige leefomgeving is het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie een belangrijk speerpunt. Duurzaamheid en milieu Het beleidsveld duurzaamheid en milieu gaat over het beschermen en behouden van de huidige kwaliteiten op gebied van klimaat, biodiversiteit, cultuurhistorisch erfgoed en natuurlijke voorraden. Gebiedsontwikkeling en wonen Het beleidsveld gebiedsontwikkeling is gericht op de realisatie of ontwikkeling van plannen. Dit zijn plannen die met een projectmatige aanpak worden uitgevoerd. Het buitengebied is een belangrijke parel van Winterswijk. Het unieke karakter staat onder druk en we moeten inzetten op een gebiedsgerichte aanpak. Daarnaast is een visieontwikkeling op wonen een belangrijk speerpunt. We bieden ruimte voor woningen waar in Winterswijk behoefte aan is. Projecten die betrekking hebben op nieuwbouw of invulling van een gebied met een hooggewaardeerde leefbaarheid. Meer concreet: er wordt onder andere een aantal mooie plannen (door)ontwikkeld en/of uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan de woningbouw op de Rikker, aan de Narcisstraat, Kloetenseweg en de Ribeslocatie.

Economie en lobby We koesteren de diversiteit aan Winterswijkse bedrijven en maken een visie op het soort bedrijven waar we ons in de toekomst op willen richten. Bedrijvigheid en nabije werkgelegenheid zijn van vitaal belang voor de leefbaarheid en aantrekkingskracht van Winterswijk. Er moet voldoende ruimte zijn voor deze ontwikkeling. Ook de vrijetijdseconomie is een belangrijke sector. Daarnaast behouden we de komende jaren de duurzame relaties met samenwerkingspartners in de regio en over de grens. We dragen Winterswijk als merk uit, binnen én buiten Nederland.

3.1 Openbare ruimte Ambitie Winterswijk heeft een uniek landschap met veel bijzondere planten en dieren. Om dit te behouden leggen we veel nadruk op de bescherming en verbetering van biodiversiteit. Wij vinden een veilige, gezonde leefomgeving met een goede infrastructuur, duurzaamheid en sociale cohesie belangrijk. Die gemeente maken we samen. De betrokkenheid en saamhorigheid van mensen bij hun wijk, buurtschap of dorp vinden we daarin cruciaal. We creëren voor iedereen een waardevolle leefomgeving die schoon, heel en veilig is. Bereikbaarheid en verkeersveiligheid vinden we van groot belang; elke Winterswijker - jong of oud, voetganger, fietser of automobilist - moet zich veilig kunnen voelen en bewegen. We houden het centrum aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers. We stimuleren wijkkracht door het realiseren van een laagdrempelige ingang bij de gemeente voor vragen op alle domeinen. Relevante documenten:  Groenstructuurplan Winterswijk  Omgevingsvisie buitengebied  Beleidsvisie landschap en biodiversiteit

43

Doelstellingen De gemeente zorgt voor een laagdrempelig aanspreekpunt voor vragen van inwoners en stakeholders in een specifiek gebied Activiteiten Pilot wijkaanpak en wijkregie De afgelopen periode is flink geïnvesteerd in het bouwen van een netwerk en is gewerkt aan een wijkanalyse. Op basis van de wijkanalyse stellen we een strategie met doelstellingen op voor de verdere wijkaanpak in Winterswijk-Oost. Kwaliteit (toelichting) Een veilige, gezonde leefomgeving met een goede infrastructuur, duurzaamheid en sociale cohesie is belangrijk voor Winterswijk. Die gemeente maken we samen. De betrokkenheid en saamhorigheid van mensen bij hun wijk, buurtschap of het dorp vinden we daarin cruciaal. Inwoners hebben waardevolle kennis van hun directe leefomgeving. Ze hebben daarom vaak goede ideeën over wat er nodig is in hun eigen wijk, buurt en omgeving. We steunen daarom initiatieven van inwoners om hun omgeving te verbeteren. In 2025 gaan we op dezelfde manier door met het werken aan de wijkaanpak in Winterswijk-Oost, daarnaast onderzoeken we vanuit de nieuwe visie sociaal domein hoe we het wijkgericht werken kunnen verbreden en welke vorm hierbij het beste past. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) We streven ernaar een plan van aanpak visie voor de integrale wijkaanpak vast te stellen in het derde kwartaal van 2025.

Tijd (indicator) Doelstellingen Elke inwoner moet zich veilig voelen en veilig kunnen bewegen door het verkeer Activiteiten Mobiliteitsprogramma met uitvoeringsagenda Het huidige gemeentelijke verkeersstructuurplan dateert uit 2010. Huidige maar ook nieuwe ontwikkelingen vragen om een nieuw verkeersstructuurplan. Daarom werken we aan een nieuw mobiliteitsprogramma met uitvoeringsagenda. Kwaliteit (toelichting) Het doel is een actueel mobiliteitsprogramma op te leveren, met als onderdeel een meerjarenuitvoeringsagenda. Het mobiliteitsprogramma krijgt een proactieve, dynamische insteek met een grote nadruk op verkeersveiligheid. Als onderdeel van het mobiliteitsprogramma is daarom parallel de risicoanalyse verkeersveiligheid opgesteld, om daarmee aan te sluiten bij het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 van het Rijk. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting)

44

Het opstellen van het mobiliteitsprogramma heeft vertraging opgelopen. Naar verwachting wordt het mobiliteitsprogramma in het tweede kwartaal van 2025 opgeleverd. Tijd (indicator) Herinrichting Groenloseweg De Groenloseweg wordt heringericht naar een GOW30-weg, met meer bomen en planten. Daarnaast worden er klimaatadaptieve voorzieningen aangelegd, zoals waterpasserende bestrating en ruimte waar het regenwater de grond in kan zakken. Kwaliteit (toelichting) Op 28 maart 2024 heeft de gemeenteraad een besluit genomen over de herinrichting van de Groenloseweg. Daarna is er een verkeersbesluit genomen. In 2024 is gestart met de uitvoering van de herinrichting; deze wordt in het tweede kwartaal van 2025 afgerond. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De civiele aannemer is op 9 september 2024 gestart met de uitvoering van de herinrichting van de Groenloseweg. Verwacht wordt dat het werk in mei 2025 is afgerond. Tijd (indicator) Doelstellingen Het creëren van een gezond leefklimaat Activiteiten Dienstverleningsovereenkomst ROVA We geven uitvoering aan de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) met ROVA voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

Uitgangspunt is om het merendeel van de werkzaamheden op kwaliteitsgestuurde wijze uit te voeren, conform de standaardkwaliteitsniveaus van het Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek (CROW). Kwaliteit (toelichting) Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Winterswijk zijn de standaardkwaliteitsniveaus van het CROW het uitgangspunt. Deze niveaus lopen van CROW-A+ (zeer hoog beeldkwaliteitsniveau) tot CROW-D (zeer laag beeldkwaliteitsniveau). Tot voor kort was in nagenoeg de hele gemeente Winterswijk niveau CROW-A van toepassing. Alleen voor onkruidbestrijding op verharding (uitgezonderd het centrum en de begraafplaatsen) geldt niveau CROW-B. Echter, de kwaliteitsafspraken staan voortdurend onder druk. Door veranderende weersomstandigheden (warm en vochtig), maar ook door financiële omstandigheden. In 2025 wordt een bezuiniging in het onderhoud van de openbare ruimte geeffectueerd. Dit betekent dat wij het kwaliteitsniveau van het openbaar groen verlagen van CROW-A naar CROW-B. Dit gaat van toepassing zijn op het onkruidvrij maken van beplanting, zomer- en randsnoei van heesters, wintersnoei van heesters, onderhoud aan bosplantsoen, maaien van gazons en bladruimen in beplanting. 45

Het traject open begroting is in 2024 gecontinueerd. Een en ander met als doel om de kosten voor de dienstverlening op het gebied van Beheer Buitenruimte (BBR) op taakniveau inzichtelijk te krijgen. Wij hebben onder meer gesprekken gevoerd met ROVA over de inrichting van de huidige dienstverleningsovereenkomst (DVO). In 2025 wordt een proces opgestart om met ingang van 2026 te werken op basis van een herziene DVO. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Het uitvoering geven aan de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) alsook de monitoring van geldende kwaliteitsafspraken, is een continu en jaarrond proces. Tijd (indicator) Visiedocument BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen in de openbare ruimte) In 2022 is opdracht gegeven om een visie op spelen te ontwikkelen. Vanuit spelen vindt de verbreding plaats naar jongeren, volwassenen en senioren. Dit gebeurt in de vorm van een meer integrale benadering van bewegen, ontmoeten, spelen en sporten (BOSS) in de openbare ruimte van de bebouwde kom van Winterswijk. De visie is begonnen met speel- en beweegruimte voor kinderen, en van daaruit is gewerkt aan een BOSS-vriendelijke ruimte voor iedereen. Kwaliteit (toelichting) In de april 2024 is het de visie op Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) vastgesteld door de raad. In het 4e kwartaal van 2024 wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld.

Vanaf 2025 wordt uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma. Er is nog geen budget opgenomen in de begroting, omdat dit nog verder onderbouwd moet worden in dit stadium. Een van de onderdelen van het uitvoeringsprogramma is een vervangings- en beheerplan voor gemeentelijke speeltoestellen. Deze is nog niet gereed. Voor het jaar 2025 zal noodzakelijke vervanging en beheer plaatsvinden uit de bestemmingsreserve instandhouding voorzieningen. Daarnaast heeft de raad in april 2024 de motie ‘Speeltuinen als middelpunt van de wijk’ aangenomen om. Speeltuinorganisaties kunnen een beroep doen op de bestemmingsreserve lokale initiatieven, waarmee invulling wordt gegeven aan de motie. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De uitvoeringsagenda zal een looptijd hebben van 2025 t/m 2028. Tijd (indicator)

46

Doelstellingen We optimaliseren de bereikbaarheid en verkeersdoorstroming van Winterswijk Activiteiten Parkeerroute Informatiesysteem We werken door aan een modern parkeerroute-informatiesysteem (PRIS). Kwaliteit (toelichting) Met de investering in het parkeerroute-informatiesysteem (PRIS) kunnen bezoekers van binnen en buiten Winterswijk sneller een vrije parkeerplaats in het centrum vinden. We verbeteren hiermee de beleving van bezoekers aan het centrum, we beperken het zoekverkeer en dragen bij aan de verbetering van de leefomgeving op plekken waar dat zoekverkeer nu nog onnodig rijdt. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 is gestart met investeringen in het parkeerroute-informatiesysteem (PRIS). Dit betreft het weer werkend krijgen van de bestaande voorzieningen. Er is een parkeeronderzoek uitgevoerd en een parkeerstrategie opgesteld. In 2025 vindt de Europese aanbesteding plaats. Dit om zoveel mogelijk aan te sluiten op de strategie. Tijd (indicator) Doelstellingen We stimuleren en faciliteren emissieloos vervoer. Activiteiten We hebben een dekkend netwerk laadinfra De komende jaren willen we de groei van het aantal elektrische auto's faciliteren en waar mogelijk stimuleren. Dit doen wij door deelname aan de provinciale concessie publieke laadinfrastructuur en door te experimenteren met innovatieve en alternatieve laadoplossingen.

Kwaliteit (toelichting) In 2025:  Werken wij op basis van een geactualiseerde 'Integrale visie op laadinfrastructuur en plaatsingsleidraad Winterswijk' (2024).  Blijft Vattenfall Incharge, na verlenging van de regionale concessie, verantwoordelijk voor plaatsing van reguliere publieke laadpalen.  Gaan wij door met het op aanvraag plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte voor inwoners die niet de mogelijkheid hebben om de auto op eigen terrein te laden.  Gaan wij minimaal vier laadpalen (acht laadplekken) proactief, vooruitlopend op de vraag, in de openbare ruimte plaatsen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) 47

Het plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte loopt vertraging op. De streeftermijn van achttien weken, van aanvraag tot realisatie van de openbare laadpaal, wordt in de praktijk niet gehaald. Zeer beperkte netcapaciteit alsook materiële en personele tekorten bij aannemers, vertragen de voortgang ernstig. Een uitdaging, omdat het aantal gerealiseerde laadpalen in de openbare ruimte in de toekomst mogelijk uit de pas kan lopen ten opzichte van de prognoses van kennisen innovatiecentrum ElaadNL. Tijd (indicator) Indicatoren  We werken optimaal en transparant samen met ROVA en inwoners. De resultaten meten we door middel van de maandelijkse beeldschouwrapportage en daarnaast voeren we maandelijks gesprekken over verbetermaatregelen.  We monitoren het aantal (klacht)meldingen ten aanzien van de beeldkwaliteit. Risico's  Wijzigingen in de mate van groenonderhoud en bermbeheer leiden tot een ander straatbeeld. Hierover communiceren we met onze inwoners.  De eenheidsprijzen zijn in beeld. Hieruit blijkt dat het totale budget voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte niet toereikend is om aan gemaakte kwaliteitsafspraken te kunnen voldoen. Hierop is geanticipeerd in de begroting. Echter, het totale budget is onder meer onderhevig aan wijzigingen in areaal en materiaalkosten. Dit brengt een bepaalde onzekerheid met zich mee.

3.2 Klimaat, water en milieu Ambitie Samen met inwoners en ondernemers zorgen we voor een schone leefomgeving. We waarborgen een optimale milieukwaliteit en richten ons op de basisvoorwaarden gezond, schoon en veilig. Voor het onderhoud van de riolering maken we transparante keuzes op basis van een risicoafweging. Om in de toekomst gezond en veilig te kunnen wonen, verkleinen we de kans op wateroverlast, droogte en hittestress. Relevante documenten:  Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028.  Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (raadsbesluit september 2022).  Huishoudelijk grondstoffenbeleid Winterswijk 2024-2030. (raadsbesluit februari 2024).  Afvalstoffenverordening Winterswijk 2015.  Uitvoeringsbesluit afvalstoffenverordening Winterswijk 2018. Doelstellingen We voeren noodzakelijk projecten uit op het gebied van milieu Activiteiten Project sanering wegverkeerslawaai Door de autonome groei van het wegverkeer ervaren bewoners langs drukke wegen geluidsoverlast van het verkeer. In het verleden zijn daarom 177 woningen aangemeld bij het Rijk om in aanmerking te komen voor geluidssanering. De 48

gemeente voert de sanering wegverkeerslawaai uit met subsidie van de rijksoverheid. Kwaliteit (toelichting) In 2024 wordt, nadat het saneringsprogramma definitief is vastgesteld, verdere uitvoering gegeven aan het programma. Concreet betekent dit dat de geluidsniveaus in de te saneren woningen wordt bepaald. Voor de voorbereiding (inclusief het bepalen van de binnenniveaus) hebben wij subsidie ontvangen. Voor de woningen met een te hoog binnenniveau wordt opnieuw subsidie aangevraagd voor de uitvoering van gevelmaatregelen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Nadat er besloten is om de snelheid op de Groenloseweg te verlagen naar 30 km/uur, is het concept-saneringsplan aangepast en ter beoordeling voorgelegd aan BSV, het bureau dat namens het Rijk de subsidieregeling uitvoert. Na verwerking van eventuele opmerkingen, wordt in oktober het conceptplan voorgelegd aan het college en ter inzage gelegd. Nadat het definitieve plan is vastgesteld, worden de woningen beoordeeld. Daarvoor benaderen wij een bouwkundig bureau. Kosten worden betaald uit de ontvangen subsidie. Tijd (indicator) Sanering stortplaats WAL De deklaag van de voormalige stortplaats WAL (tussen de Driemarkweg en de Vreehorstweg, ter hoogte van Vreehorstweg 43) is te dun en voldoet niet aan de wettelijke eisen. Daarom hebben we een saneringsplan opgesteld.

De sanering wordt gefaseerd uitgevoerd (in 2024 en 2027) vanwege de beschermde dieren op de WAL. Naast de deklaag wordt ook de Japanse duizendknoop aangepakt, de waterafvoer verbeterd en de WAL heringericht. Kwaliteit (toelichting) Er zijn afspraken gemaakt met de provincie over de uitvoering. De provincie gaat de regie voeren over de sanering. In september 2024 wordt de voorbereiding voor de sanering gestart. De eerste fase van de sanering wordt in 2025 afgerond. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) In september 2024 wordt de voorbereiding gestart. De sanering en de aanleg van de nieuwe beplanting voor de eerste fase worden in 2025 afgerond. Tijd (indicator) Indicatoren In (beeld)schouwrapportages legt ROVA verantwoording af over de geleverde prestaties. Het gaat hier om behaalde resultaten op het gebied van het beheer van de buitenruimte, maar ook op het gebied van afvalinzameling. Deze rapportages geven onder meer inzicht in: 49

Het aantal meldingen over de buitenruimte: groen, wegen, water, verlichting et cetera.  De inzamelprestaties: de ingezamelde hoeveelheid kilogram per inwoner, verdeeld over de fracties restafval, gft, pmd en papier.  Het aantal klachten over afvalinzameling. Uitgangspunt is niet meer dan 2,0 klachten per 1.000 aansluitingen.  Verder monitoren we de voortgang van de maatregelen en acties zoals benoemd in de uitvoeringsagenda van de klimaatstrategie die tot en met 2027 wordt uitgevoerd. Risico's  Voor het behalen van de doelstellingen uit de klimaatagenda en de (zwerf)afvalinzameling is draagvlak en inzet nodig van inwoners. Met uitgebreide communicatie ontstaat hiervoor draagvlak en gaan inwoners hier ook zelf mee aan de slag.  De komende periode zijn er prijsstijgingen van materialen en uren te verwachten. Hierop is geanticipeerd in de begroting, maar dit blijft onzeker en dus een risico.

3.3 Duurzaamheid en milieu Ambitie Winterswijk wil dat de huidige kwaliteiten - klimaat, biodiversiteit, cultuurhistorisch erfgoed en natuurlijke voorraden - ook beschikbaar zijn voor volgende generaties. Duurzaamheid gaat over het beschermen en behouden van deze waarden. Omdat we wel de gevolgen ondervinden van de verandering van het klimaat, is het ook een ambitie om ons daarop voor te bereiden. In 2050 is Winterswijk klimaatneutraal, energieneutraal en circulair. Relevante documenten:  Akkoord van Groenlo  Uitvoeringsagenda duurzaamheid januari 2019  RES 1.0 Doelstellingen We wekken in 2030 voldoende duurzame energie op voor de doelstelling van een energieneutraal gebouwde omgeving in 2030 Activiteiten Uitvoeren visie Warmtetransitie In de Warmtetransitievisie staat beschreven hoe we gebouwen klaarmaken voor de toekomst. Hiervoor wordt een plan van aanpak worden gemaakt. In Winterswijk ontbreekt een bron voor grootschalige warmteopwekking die we kunnen inzetten voor verwarming. Dit betekent dat we voor het grootste deel uitgaan van vervanging van gasketels door warmtepompen op elektriciteit. We zetten ons ervoor in dat zoveel mogelijk woningen transitiegereed worden gemaakt. We maken hiervoor gebruik van rijkssubsidies in het kader van de aanpak van slechte energielabels.

De mogelijkheden voor waterstof ten behoeve van monumenten en de andere kansen op dit gebied, houden we in de gaten. Kwaliteit (toelichting) We richten ons op het doelmatig inzetten van de subsidies voor het aanpakken van woningen met slechte labels. Kwaliteit (indicator) 50

Tijd (toelichting) In de Warmtetransitievisie staat beschreven hoe we gebouwen klaarmaken voor de toekomst. Tijd (indicator) Uitvoering RES 1.0 In de RES 1.0 is afgesproken dat het regionale bod bestaat uit grootschalige zon op daken (0,35 TWh) en grootschalige opwek op land (1 TWh). Voor Winterswijk betekent dit dat we aan beide werken. Over zon op bedrijfsdaken wordt elders gerapporteerd. De plannen voor grootschalige opwek op land passen in ons beleidskader zonneparken en zonnevelden. Het gaat hier op dit moment over de realisatie van 120 ha voor Winterswijk. Ondertussen werken we in regionaal verband aan de RES 2.0. Kwaliteit (toelichting) Samen met de RES-partners realiseren we de opwek die is afgesproken voor het doel in 2030. Ook werken we aan de RES 2.0. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Samen met onze partners in de regio werken we aan de realisatie van de RESdoelen. Tijd (indicator) Realiseren zonnepanelen op bedrijfsdaken Ook in 2025 gaan we door met de plannen voor zonnepanelen op bedrijfsdaken. Dit gaat om bedrijven met een kleinzakelijke aansluiting. Samen met ondernemers kijken we welke aandachtspunten er in hun situatie zijn. Dit gaat dan om de mogelijkheden voor het dak, subsidies en leenmogelijkheden, offertevergelijkingen en andere vraagstukken.

Omdat er momenteel onzekerheden zijn over onderwerpen als teruglevering, tarieven en netcapaciteit, is het des te belangrijker dat we ondernemers helpen. Kwaliteit (toelichting) We willen goede rapportages naar aanleiding van de bedrijfsbezoeken. Dit gaat dan onder meer om het gebruiksprofiel, de mogelijkheden voor het dak, subsidies en leenmogelijkheden. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De uitvoering vindt in heel 2025 plaats. Tijd (indicator)

51

We zijn bereikbaar in ons Centrum Duurzaam Winterswijk Het Centrum Duurzaam Winterswijk is een kennis- en inspiratiecentrum op het gebied van duurzaamheid. Via de thema’s energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, kringlopen en cultuurhistorie, wordt duurzaamheid op een laagdrempelige manier zichtbaar, tastbaar en beleefbaar gemaakt. Vanuit het centrum helpen we mensen onder meer met subsidies en leningen. Het Centrum Duurzaam Winterswijk is tevens ons energieloket. Kwaliteit (toelichting) In het centrum ontvangen we gemiddeld ongeveer 120 bezoekers per maand. Via het platform Duurzaam Winterswijk ontvangen we gemiddeld duizend digitale bezoekers per maand. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De uitvoering vindt in heel 2025 plaats. Tijd (indicator) Evaluatie moratorium Windenergie Op 29 juni 2017 is in de raad een moratorium op windturbines ingesteld. Afgesproken is dat dit besluit vanaf 1 januari 2023 periodiek wordt geëvalueerd. Kwaliteit (toelichting) Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) De evaluatie is door de raad verzet naar 1 juli 2025. De raad heeft voor deze evaluatie op 20 juni 2024 een plan van aanpak vastgesteld. Tijd (indicator) Doelstellingen We willen duurzaamheid bereikbaar en betaalbaar maken voor iedereen Activiteiten Verduurzamen woningen als onderdeel bestrijden energiearmoede We helpen inwoners om hun energierekening omlaag te brengen.

Dit doen we door onderstaande maatregelen: - De aanpak met energieconciërges en energiebespaarmaatjes gaan we in 2024 continueren. Samen met andere organisaties helpen we inwoners met energiearmoede om energie te besparen en hun woning te verduurzamen. - We bieden ondersteuning via het Centrum Duurzaam Winterswijk. - We ondersteunen door middel van subsidies en regelingen. Kwaliteit (toelichting) We zetten ons in voor een goede voortzetting van de aanpak van energiearmoede. Kwaliteit (indicator) 52

Tijd (toelichting) De uitvoering vindt in heel 2025 plaats. Tijd (indicator) Indicatoren  Gemiddeld bezoeken 120 mensen per maand ons Centrum Duurzaam Winterswijk.  Gemiddeld hebben we iedere maand duizend digitale bezoekers op ons Platform Duurzaam Winterswijk. Risico's Het behalen van de opwekdoelstellingen is sterk afhankelijk van technische factoren, zoals de aansluitingsmogelijkheden op het elektriciteitsnet. Ook is het afhankelijk van politieke keuzes rondom de opwek van duurzame energie.

3.4 Gebiedsontwikkeling en wonen Ambitie We willen dat Winterswijk een aantrekkelijke plaats is om te wonen, te werken en te recreëren. Het buitengebied is een belangrijke parel van Winterswijk en verdient een aanpak waarbij we de handen ineenslaan. In de buurtschappen streven we naar behoud van leefbaarheid. In het centrum komen wonen en culturele functies samen, waarbij ontmoeten, ontdekken en ontplooiing voorop staan. Nieuwe ontwikkelingen krijgen de ruimte, met behoud van kwaliteit van de leefomgeving. Relevante documenten:  Woonvisie gemeente Winterswijk 2020-2025  Volkshuisvestelijk Afwegingskader Woningbouw Winterswijk 2019-2025  Structuurvisie kom Winterswijk 2010-2020  Groenstructuurplan Winterswijk  Omgevingsvisie buitengebied  Beleidsvisie landschap en biodiversiteit  Centrumvisie 2021 Doelstellingen We bereiden de organisatie voor op de nieuwe wetten in de fysieke leefomgeving Activiteiten We werken volgens de Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Voor de inwerkingtreding moet er een Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) zijn ingeregeld. Verder bereiden we de organisatie voor op het werken volgens de wet, zowel op juridisch en technisch gebied als op het gebied van dienstverlening, participatie, houding en gedrag.

Kwaliteit (toelichting) We werken in 2025 door aan de voorbereiding op het werken volgens de wet, zowel op juridisch en technisch gebied als op het gebied van dienstverlening, doorlooptijden, participatie, houding en gedrag. Kwaliteit (indicator)

53

Tijd (toelichting) Het vergt nog steeds de nodige tijd om de nieuwe wet eigen te maken. Op dit moment zijn de minimale acties van de VNG grotendeels uitgevoerd. Inmiddels is gestart met de werkgroep Omgevingsplan. We bouwen aan een basisplan en leren hoe we een Omgevingsplan kunnen wijzigen. Op 1 januari 2032 moeten we de beschikking hebben over een nieuw gebiedsdekkend Omgevingsplan. Tijd (indicator) Doelstellingen We maken plannen en voeren deze uit voor specifieke vraagstukken zoals WOOOW, Steengroeve en Ribeslocatie Activiteiten Gebiedsontwikkeling Steengroeve We werken aan een gebiedsontwikkeling rondom de Steengroeve. Onderdeel hiervan is de ontwikkeling van het museaal concept Terra Temporalis. Kwaliteit (toelichting) Het ontwerpbestemmingsplan is in december 2023 ter inzage gelegd. Er zijn zienswijzen op binnengekomen. Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Momenteel worden de zienswijzen verwerkt. We zijn met de initiatiefnemers in gesprek over goede (financiële) afspraken over het vervolgproces van het project. De uitkomsten daarvan bepalen wanneer het bestemmingsplan ter vaststelling aan de raad wordt aangeboden. Tijd (indicator) Uitvoering project WoooW - gebiedsontwikkeling Weurden WoooW staat voor Winterswijk ontmoet, ontdekt en ontplooit.

Het WoooWprojectgebied ligt aan één van de aanloopstraten ('t Weurden) in het centrum van Winterswijk, waar winkelleegstand en verpaupering dreigde. Daarom heeft de gemeente de afgelopen jaren een aantal woon-winkelpanden aangekocht om het gebied op te knappen en nieuwe impulsen te geven. Kwaliteit (toelichting) Op dit moment wordt gewerkt aan de uitvoering van het raadsbesluit van juni 2023. Daarin is het voorkeursscenario van de raad vastgelegd. Het maakt ontwikkelingen mogelijk aan 't Weurden (winkels plus woningen), de Spoorstraat (nieuw cultuurgebouw), bij Boogie Woogie (wonen) en aan 't Weurden - Dingstraat Weverstraat (wonen, supermarkt en parkeren centrum). Kwaliteit (indicator) Tijd (toelichting) Op twee van de vier te ontwikkelen locaties is de voortgang sterk afhankelijk van de gemeentelijke begroting. Die is voorlopig ontoereikend om de ontwikkelingen op die 54

plekken verder te brengen. Het betreft de locatie voor een nieuw cultuurgebouw aan de Spoorstraat, en de locatie van de huidige Boogie Woogie. De twee andere locaties zijn een kwestie van privaat initiatief: aan 't Weurden (winkels plus woningen) en aan 't Weurden - Dingstraat - Weverstraat (wonen, supermarkt en parkeren centrum). Daarop wordt wel voortgang geboekt. De ontwikkeling op de locatie Weurden - Dingstraat – Weverstraat is mede afhankelijk van gemeentelijk geld, namelijk voor een gebouwde parkeervoorziening voor centrumbezoekers. De omvang daarvan is nog niet duidelijk. Terwijl van de eerste twee nog niet duidelijk is wanneer de raad weer aan zet zal komen, hopen we dat voor de beide Weurden-locaties in 2025 de raad kan beslissen in het kader van de planologische procedure. Het tempo wordt echter mede bepaald door de stellingname van andere partijen op en rondom de locaties. Tijd (indicator) Omgevingsvisie bebouwde kom Winterswijk De Omgevingswet schrijft voor dat iedere gemeente op 1 januari 2027 een omgevingsvisie moet hebben vastgesteld. We werken op dit moment aan een omgevingsvisie voor de bebouwde kom van Winterswijk. De omgevingsvisie gaat over het dagelijks leven. Hoe we werken, wonen, studeren en recreëren. Bij het opstellen van de omgevingsvisie voor de bebouwde kom houden we rekening met actuele visies, zoals de centrumvisie, groenvisie en woonvisie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=1de58462-e22c-4251-8999-17aff11ec948