CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Omgevingsvisie kom Winterswijk

Raadsvergadering 29 januari 2026, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Omgevingsvisie Kom Winterswijk34.386 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

we simpelweg inwoners nodig. Dat vraagt om meer

culturele verenigingsleven. Zij dragen bij aan onze

moeten groeien om vitaal te blijven. Door jongeren

woningen. Tegelijkertijd hebben we ook te maken

identiteit, zoals beschreven in hoofdstuk 2.

en jonge gezinnen aan te trekken houden we

versterken.

De

unieke

kenmerken

met een veranderend klimaat en een veranderende

het voorzieningenniveau in stand, zoals scholen,

mobiliteitsopgave. Daarom hebben we een duidelijke

Nieuwe

identiteit

verenigingen, winkels en zorginstellingen. Groei is

koers nodig met een integrale benadering. Die koers

versterken. Dat kan door aan te sluiten bij de omgeving,

geen doel op zich, maar een voorwaarde voor een

helpt ons bij het maken van keuzes over waar we wel

het verhaal van de plek en het dorpse karakter. Daarbij

leefbaar dorp.

en niet bouwen, hoe we ruimte gebruiken en welke

gebruiken we de ruimtelijke identiteitskaart en de

kwaliteiten we willen behouden. In dit hoofdstuk leggen

toelichting in hoofdstuk 2 als basis. Zo zorgen we dat

We willen tot 2040 ongeveer 2.000 tot 2.500 woningen

we de overkoepelende principes vast, die richtinggevend

de kwaliteiten van Winterswijk herkenbaar blijven,

in de gehele gemeente Winterswijk toevoegen. Daar-

zijn voor alle ontwikkelingen.

ook als het dorp verandert. Daarnaast vinden we het

mee maken we ruimte voor jongeren, gezinnen en

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

ontwikkelingen

moeten

deze

27

3. INTEGRALE KOERS

ouderen. We kiezen voor een gevarieerd woningaanbod,

economie zijn goede voorwaarden nodig: ruimte

in verschillende prijsklassen en typen. Zo zorgen we

om

dat Winterswijk aantrekkelijk blijft voor nieuwe en

goede bereikbaarheid en voldoende woningen voor

Verbinding en bereikbaarheid voor iedereen

bestaande inwoners. Bij groei kijken we verder dan

medewerkers. Nieuwe ontwikkelingen moeten hieraan

Een toekomstbestendig Winterswijk is goed bereikbaar,

alleen het aantal woningen. We letten ook op de plek

bijdragen en aansluiten bij de schaal van Winterswijk.

veilig en uitnodigend om te bewegen. Mobiliteit is

te

ondernemen,

aantrekkelijke

een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving.

werklocaties,

en de kwaliteit. We combineren slimme inbreiding

geen doel op zich, maar een waarde die bijdraagt aan

met gerichte uitbreiding op plekken die passen bij

Slim combineren: opgaven als kans

een vitale samenleving. Bij nieuwe ontwikkelingen en

het landschap en de structuur van het dorp. Daarbij

We willen veel tegelijk: woningen bouwen, het centrum

keuzes wordt dit integraal betrokken en vormt dit een

benutten we de kwaliteiten van de ondergrond, zoals

aantrekkelijk houden, verkeer veiliger maken en ons

randvoorwaarde. In 2040 willen we een Winterswijk

beschreven in hoofdstuk 2, én houden we rekening met

voorbereiden op een veranderend klimaat. Maar niet

waarin mensen bewust kiezen hoe ze zich verplaatsen.

bereikbaarheid, leefbaarheid en sociale samenhang.

alles past overal. Daarom moeten we goed kijken wat

Daarvoor is het essentieel dat voorzieningen goed

waar kan. We streven naar een goede balans tussen mens,

bereikbaar zijn voor iedereen, te voet, per fiets, met het

Vitale economie en sterke regiofunctie

natuur en economie. Een ontwikkeling moet bijdragen

openbaar vervoer en met de auto.

Winterswijk is meer dan een dorp. We zijn de tweede kern

aan meerdere doelen tegelijk, zoals klimaatadaptatie,

in de regio Achterhoek. Veel mensen uit de omgeving en

biodiversiteit, energietransitie, ruimtelijke kwaliteit en

Waar mogelijk willen we inwoners zoveel als mogelijk

uit Duitsland komen hier winkelen, naar het theater of

sociale samenhang. Dat vraagt om een integrale aanpak,

stimuleren om zich te voet of met de fiets te verplaatsen.

voor een dagje uit. Ook het Streekziekenhuis Koningin

waarin we vanaf het begin samenhang zoeken tussen

We

Beatrix (SKB) vervult een bovenregionale functie.

thema’s en belangen. Een ontwikkeling die meerdere

wandelverbindingen en zetten in op ommetjes in de wijk.

Deze bezoekers zijn van groot belang: zij zorgen voor

doelen dient, heeft meer kans van slagen.

Niet overal kunnen we de fiets en voet centraal stellen.

levendigheid en versterken onze voorzieningen.

creëren

aantrekkelijke

en

veilige

fiets-

en

Onze regionale functie vraagt om slimme keuzes, op het Denk aan een nieuwe buurt met bomen, groenstroken

gebied van parkeren, aantrekkelijke looproutes, betere

Daarnaast werken veel inwoners in Winterswijk zelf.

en speel- en ontmoetingsplekken. Daarmee zorgen we

doorfietsroutes en een veilig en overzichtelijk netwerk

Bijvoorbeeld in de zorg, in winkels, in de recreatie

voor minder wateroverlast, verkoeling in warme zomers,

voor alle verkeersdeelnemers. De auto blijft welkom,

of in de maakindustrie. Deze brede economie maakt

ruimte om elkaar te ontmoeten en meer natuur in het

maar is in sommige delen te gast. Goede bereikbaarheid

ons minder kwetsbaar. Daarom zetten we in op sterke

dorp. Daarnaast is voldoende ruimte voor water en

is niet alleen belangrijk voor inwoners, maar ook voor

sectoren die elkaar aanvullen en op een aantrekkelijk

groen ook nodig voor onze waterkwaliteit. Ook bouwen

ondernemers, toeristen en bezoekers uit de regio en

vestigingsklimaat voor ondernemers. Voor een vitale

we energiezuinig en toekomstgericht. Dat zorgt voor

Duitsland.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

28

3. INTEGRALE KOERS

OVERKOEPELENDE PRINCIPES VOOR KEUZES De volgende principes vormen de rode draad van

2. Water en bodem geven richting aan ruimte-

op logische locaties en draagt bij aan een leefbare

deze omgevingsvisie. Ze helpen bij het maken van

gebruik

wijk of buurt. Het versterkt de bevolkingsopbouw

keuzes. Ze gelden voor elk thema, plan en elke

Dit principe komt voort uit de natuurlijke laag van

en sluit aan op aanwezige voorzieningen.

plek:

Winterswijk, zoals beschreven in hoofdstuk 2. Bij nieuwe ontwikkelingen en keuzes houden we

4. We combineren opgaven en (ver)bouwen duur-

1. We bouwen voort op de identiteit van Winterswijk

rekening met de onderliggende landschaps-

zaam

De kwaliteiten die in hoofdstuk 2 zijn beschreven

vormen (zoals beekdalen, leemzones en dekzand-

We kiezen voor slimme oplossingen die bijdragen

vormen samen met de identiteitskaart de basis

ruggen) en hun betekenis voor wateropvang,

aan meerdere opgaven tegelijk en (ver)bouwen

van Winterswijk. Hiermee bepalen we wat op

infiltratie en bouwmogelijkheden.

met oog voor klimaat, energie, materiaalgebruik

welke plek de kernkwaliteiten zijn, waar ruimte is

en circulariteit.

voor verandering en waar juist versterking of

Wat dit vraagt van initiatieven: De ligging, water-

behoud nodig is.

huishouding en bodemkwaliteit zijn aantoonbaar

Wat dit vraagt van initiatieven: het plan draagt

meegenomen. Er worden passende oplossingen

bij aan minimaal twee maatschappelijke doelen,

Wat dit vraagt van initiatieven: De ontwikkeling

geboden tegen droogte, wateroverlast, voor

zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, bereik-

past bij het gebiedstype zoals beschreven in

infiltratie en ruimte voor water en groen.

baarheid, gezondheid of ontmoeting. Daarnaast

hoofdstuk 2 en bij wijze van voorbeeld is verbeeld op de identiteitskaart. Architectuur,

wordt er energie bespaard, circulair gebouwd of 3. We groeien voor een evenwichtige en vitale

milieudruk verminderd.

hoogte en sfeer dragen bij aan het herkenbare

samenleving

karakter van Winterswijk. Daarbij gaat het

Groei is nodig om voorzieningen in stand te

onder andere om het behouden van de

houden, maar moet passen bij het dorpse

ontwikkeling

historische

karakter, het landschap en de behoefte van

Economische ontwikkeling is een belangrijke

inwoners.

pijler voor onze leefbaarheid, ons voorzieningen-

structuren,

het

ritme

van

de

bebouwing, de kleinschalige maat, het contrast tussen open en besloten, en de samenhang tussen landschap en dorpsstructuur.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

5. We geven ruimte aan werk en economische

niveau en functie als 2e kern van de regio. In het Wat dit vraagt van initiatieven: Groei vindt plaats

algemeen heeft Winterswijk een gastvrije houding

29

3. INTEGRALE KOERS

Van koers naar uitvoering

elkaar aan een toekomstbestendig Winterswijk dat

voor ondernemers, ook van buiten Winterswijk.

De koers die in dit hoofdstuk is neergezet, vormt de

leefbaar en aantrekkelijk blijft.

basis van de thematische hoofdstukken die volgen.

Echter, onze ruimte op bedrijventerreinen is

In elk thematisch hoofdstuk worden de ambities

De integrale koers en principes blijven hierbij de

schaars. De uitgifte van nieuw bedrijventerrein

per thema concreet gemaakt.

rode draad. Ze zorgen ervoor dat plannen op elkaar

is bedoeld voor de ontwikkeling van het lokale Winterswijkse bedrijfsleven.

aansluiten en samen bijdragen aan een sterk en We maken Winterswijk samen. Daarom blijven

toekomstbestendig

we in gesprek met inwoners, ondernemers en

kaart vormt de overkoepelende integrale visie

organisaties. We geven ruimte aan goede ideeën

voor Winterswijk. In de thematische hoofdstukken

We werken niet met standaardoplossingen,

uit de samenleving, en zorgen tegelijk voor

die volgen zullen we ambities verder worden

maar stemmen af op plek en context. Ook zorgen

duidelijkheid en kwaliteit. Zo werken we met

toegelicht.

6. We streven naar kwaliteit en samenhang

Winterswijk.

Onderstaande

we dat ontwikkelingen passen in het geheel. Dat geldt binnen plannen én tussen initiatieven onderling. Dat betekent dat plannen aansluiten op de schaal van de omgeving, herkenbare structuren respecteren en bijdragen aan een logisch en samenhangend ruimtelijk geheel, zoals beschreven in hoofdstuk 2. Wat dit vraagt van initiatieven: De ruimtelijke kwaliteit is zichtbaar in het ontwerp, de inpassing en de relatie tot het geheel. Er is afgestemd op omgeving, gebruik en uitstraling. Er is getoetst aan de beschrijving van de identiteitskaart.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

30

Kernambities voor de hele kom Deze ambities zijn richtinggevend voor de hele kom. Ze worden niet (als symbool of arcering) op de kaart weergegeven.

Erfgoed en identiteit • Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op de identiteit en het karakter van de plek • Erfgoed draagt bij aan onze trots, verbondenheid en betrokkenheid

Groen en levend dorp • We geven ruimte aan biodiversiteit en klimaatadaptatie in de leefomgeving • Water en bodem geven richting aan ruimtegebruik bij nieuwe ontwikkelingen en keuzes* *Zie Ondergrondkaart voor uitgebreidere toelichting.

Leefbaar en aantrekkelijk wonen • We bouwen voor jong en oud en sluiten aan op de veranderende bevolkingssamenstelling • We investeren in wijken met een goede spreiding van voorzieningen en ontmoetingsplekken

Mobiliteit en bereikbaarheid

Duurzaam, energieneutraal en circulair • We (ver)bouwen duurzaam, met herbruikbare en bio-based materialen • We werken stapsgewijs toe naar een klimaaten energieneutrale leefomgeving in 2050 • Geschikte daken gebruiken voor de opwekking van zonne-energie

Economisch vitaal • We stimuleren samenwerking voor een sterke arbeidsmarkt tussen onderwijs- en kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheid

Gezond, inclusief en veilig • We koesteren en versterken waar mogelijk ons cultureel verenigingsleven • We zorgen voor een schone, gezonde en veilige leefomgeving

• We behouden en versterken bestaande fietsroutes en verkennen nieuwe mogelijkheden

Locatie specifieke ambities Deze ambities zijn locatiegebonden en worden op de kaart verbeeld met een symbool of arcering.

Erfgoed en identiteit* Behouden en versterken van erfgoed Radialen vormen de historische basisstructuur *Zie Identiteitskaart voor uitgebreidere toelichting.

Groen en levend dorp Radialen inzetten als groene verbinding tussen buitengebied en de kom Whemerbeekzone versterken als groene en blauwe verbinding tussen centrum en het buitengebied

N312

Verfraaien dorpsentree zodat identiteit voelbaar is bij binnenkomst Betekenisvolle groene plekken krijgen extra aandacht voor behoud en versterking Groenstructuur behouden, verbinden en waar mogelijk uitbreiden voor een robuust netwerk N319

Leefbaar en aantrekkelijk wonen Gebied met ruimte voor gemengde functies zoals wonen, werken, ontmoeten en voorzieningen

Mobiliteit en bereikbaarheid Aantrekkelijke en duidelijke hoofdroute voor autoverkeer van en naar centrum Herkenbare en veilige dorpsentrees Radialen en Whemerbeekzone bieden meer ruimte voor wandelen, fietsen en ontmoeten Versterken parkeergebieden langs hoofdroute + verbeteren wandelroutes naar het centrum

Economisch vitaal Toekomstbestendige werklocaties, met een diversiteit aan sectoren Via auto, fiets en openbaar vervoer blijven werk en voorzieningen goed bereikbaar, regionaal en lokaal Via auto, fiets en openbaar vervoer blijven werk en voorzieningen goed bereikbaar, regionaal en lokaal *Zie Centrumkaart voor uitgebreidere toelichting.

Gezond, inclusief en veilig Groen nodigt uit voor sport, bewegen en ontmoeten

Er is ruimte voor groene, gevarieerde en klimaatbestendige woongebieden Ruimte voor hogere en/of compacte bouwvormen langs stedelijke as, passend bij de maat en schaal

Ondergrond

Wijkoverstijgende functies

Beekdalen

Sport

(Essen op) Dekzandruggen

Park

Zandige tussen­gebieden

Kunst en cultuur – Schouwburg de Storm

Gebieden met leem-/kleilaag

Streekziekenhuis Koningin Beatrix

*Zie Ondergrondkaart voor uitgebreidere toelichting.

*Zie Functiekaart voor het volledige overzicht aan functies.

THEMATISCHE UITWERKING

4

De overkoepelende visie wordt in de volgende thematische hoofdstukken verder uitgewerkt. Elk subhoofdstuk behandelt een specifiek thema zoals erfgoed, groen, wonen, mobiliteit, duurzaamheid. Samen geven deze thema’s invulling aan een leefbare, duurzame en veerkrachtige toekomst voor Winterswijk.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

32

ERFGOED EN IDENTITEIT

4.1

4.1 ERFGOED EN IDENTITEIT

Erfgoed en identiteit als leidraad voor ruimtelijke

hoe die identiteit zichtbaar is in buurten, de beleving van

In hoofdstuk 3 staat het helder: We bouwen voort

ontwikkeling

routes en het ritme van lanen en dorpsstraten. Het biedt

op de identiteit van Winterswijk. Die identiteit, zoals

We geven erfgoed en identiteit een actieve rol in de

mensen houvast. Het draagt ook bij aan een plezierige

beschreven in hoofdstuk 2, diepgeworteld in de

ruimtelijke ontwikkeling van Winterswijk. Niet als iets

leefomgeving. En het zorgt voor een aantrekkelijk

manier waarop het dorp zich door de tijd heen heeft

wat losstaat van verandering, maar als richtinggevend

vestigingsklimaat voor bedrijven. Ook komen er vaak

ontwikkeling. Het bestaat uit een samenhang van

kader. Nieuwe ontwikkelingen moeten aansluiten bij

toeristen op af. We willen niet zomaar uitwissen wat

structuren en lagen, zoals historische routes, oude

het karakter van de plek en de bestaande identiteit

de generaties voor ons hebben gedaan en gemaakt. We

erven, textielgebieden, lanen, buurten en gebouwen.

versterken. De identiteitskaart, karakteristieken en

maken juist gebruik van ons historische rijkdom.

Alles samen vertelt het verhaal van Winterswijk.

gebiedskenmerken uit hoofdstuk 2 bieden daarvoor

Erfgoed en identiteit horen bij elkaar. Ze vormen het

concrete handvatten.

Winterswijk blijft trots op zijn rijke cultuur en erfgoed. We hebben de ambitie om die cultuurhistorische

fundament waarop we toekomstgericht ontwikkelen. In dit hoofdstuk werken we die brede benadering verder

Cultuurhistorie zichtbaar en betekenisvol maken

lagen niet alleen te bewaren, maar ook zichtbaar en

uit. We kijken dus niet alleen naar monumenten of

De identiteit van Winterswijk is niet alleen te zien

toegankelijk te maken voor zowel de bewoners als

beschermde gebouwen, maar ook naar structuren,

in gebouwen of structuren, maar ook te beleven in

bezoekers. Het gaat om het herkenbaar maken van de

buurten, oude routes die Winterswijk herkenbaar en

verhalen, gewoonten, ambachten en routes. Het zegt

geschiedenis in het dagelijks gebruik van de ruimte. Dat

eigen maken. Door historische kwaliteiten te verbinden

iets over onze plek in de geschiedenis en het vertelt iets

kan via ontwerp, informatie, beplanting, naamgeving,

aan nieuwe functies en opgaven, bouwen we aan een

over de manieren waarop generaties vóór ons de ruimte

kunst, of wandel- en fietsroutes. Zo zorgen we dat de

toekomst die het verleden eert en vooruitkijkt.

inrichtten en gebruikten. In hoofdstuk 2 is beschreven

plek vertelt waar ze vandaan komt.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

33

4. THEMATISCHE UITWERKING

Erfgoedbewustzijn vergroten Erfgoed

krijgt

betekenis

nieuwe functie, die hen niet alleen een nieuwe rol wanneer

mensen

zich

ermee verbinden. Daarom zetten we actief in op

Winterswijk een belangrijk uitgangspunt.

geeft, maar ook bijdraagt aan de versterking van de gemeenschap.

erfgoededucatie en bewustwording. We willen dat

Erfgoed verbinden met duurzame opgaven De uitdagingen van vandaag zijn het behoud van ons

inwoners en bezoekers het erfgoed van Winterswijk

Bij veranderingen en herindeling zijn steeds de kwaliteit

erfgoed in combinatie met de noodzakelijke transities

ervaren als iets van henzelf: een gedeeld goed, dat

van de beeldbepalende gebouwen, groepen van

in het gebied, zoals de energietransitie, verduurzaming

bijdraagt aan trots, verbondenheid en betrokkenheid.

gebouwen, dorpsgezichten en verkavelingspatronen

van de woningvoorraad en de verduurzaming van het

Zo wordt erfgoed niet alleen iets om naar te kijken,

onderdeel van een grondige analyse. Dat kan door

landschap. In Winterswijk zetten we daarom in op een

maar iets om mee te doen. Erfgoedbewustzijn heeft

ze te onderzoeken, waar nodig te beschermen en

integraal erfgoedbeheer. Juist karaktervolle plekken,

niet alleen culturele, maar ook sociale, economische

te onderhouden en oude structuren te hanteren als

zoals de oude fabrieken, boerderijen en landgoederen

en ecologische waarde. Het draagt bij aan lokale

uitgangspunt voor nieuwbouw. Daarnaast maken we

bieden kansen om meerdere opgaven tegelijk te

verbondenheid, toerisme, duurzaam ruimtegebruik

ook gebruik van de kennis van hetgeen dat verdwenen

verbinden. In plaats van óf bewaren óf vernieuwen,

en zorg voor het landschap. Door erfgoed zichtbaar

is. Met onderzoek daarna kan de koppeling worden

zoeken we naar slimme combinaties: hergebruik

en beleefbaar te maken, bijvoorbeeld via onderwijs,

gelegd tussen behoud en accentuering van bestaande

van materialen, behoud van bestaande kwaliteiten

verhalen, routes, kunst of erfgoedlocaties, zorgen we

waarden, aangevuld met nieuwe elementen. Met nieuwe

en inpassing van nieuwe functies in een herkenbare

dat het verhaal van Winterswijk ook voor volgende

toevoegingen, zoals een sprekende openbare ruimte

omgeving. Zoals in hoofdstuk 2 is beschreven, is het

generaties betekenisvol blijft. Dat past bij het Verdrag

en eigentijdse architectuur kan bij uitstek ‘een podium

landschap van Winterswijk opgebouwd uit lagen:

van Faro, waarin erfgoed wordt gezien als een bron van

geboden worden’ aan de bestaande karakteristieken.

bodem, waterstructuren, verkaveling en gebruik.

identiteit én als collectieve verantwoordelijkheid in een

Hierdoor blijft het DNA bewaard, en geeft het karakter

Deze lagen bieden houvast bij klimaatadaptatie,

veranderende samenleving.

aan de plek en transformeren dit soort plekken bovenal

wateropvang,

tot trekkers, tot de identiteitsdragers van Winterswijk.

hoofdstuk 3 is opgenomen dat elke ontwikkeling

Hergebruik en transformatie met behoud van karakter

vergroening

en

biodiversiteit.

In

meerdere doelen moet dienen. We kiezen daarom

De geschiedenis van Winterswijk vormt een leidraad in

Hoe we invulling geven verder aan dorps en stedelijk

voor een integrale benadering: herontwikkeling is

de manier waarop we Winterswijk ontwikkelen. Dit doen

bouwen, hogere bouwvormen en het bevorderen van

niet alleen een ontwerp- of functievraag, maar ook

we door de identiteit van Winterswijk te integreren in

sociale cohesie bij transformatieprojecten worden

een kans om de plek toekomstbestendig te maken op

nieuwe ontwikkelingen. Leegstaande textielcomplexen,

verder uitgewerkt in het thematische hoofdstuk Wonen

het gebied van water, energie, materiaalgebruik en

historische kerken en andere gebouwen krijgen een

en Leefbaarheid. Ook daar vormt de identiteit van

leefkwaliteit.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

34

4. THEMATISCHE UITWERKING

Samen met inwoners de omgevingskwaliteit bewaken

bouwen, mobiliteit of openbare ruimte, ieder deelaspect

In Winterswijk vinden we het belangrijk dat ruimtelijke

draagt iets bij aan de kwaliteit van het gebied, de

kwaliteit samen wordt vormgegeven in gesprek met

ontwikkeling of het gebouw. In de gemeente Winterswijk

gebiedsbiografieën.

bewoners. Zij kennen hun wijk, straat of buurt van

hebben adviesorganen als de Omgevingskamer én de

gedeeld beeld van de identiteit van een plek. Bij

binnenuit. Hun verhalen, ervaringen en opvattingen

Commissie Omgevingskwaliteit een belangrijke rol. Zij

ruimtelijke initiatieven kunnen initiatiefnemers

geven richting aan wat als waardevol wordt gezien.

bewaken dat alle ruimtelijke initiatieven bijdragen aan

hierop voortbouwen. Dit vormt ook een belangrijk

In de wijkaanpak spreken we daarom met wijk- en

toekomstbestendige en herkenbare leefomgeving.

onderdeel van de uitvoering van de Erfgoednota

buurtbewoners over wat hun omgeving bijzonder

Waar gaan we de komende tijd mee aan de slag? • Voor alle delen van Winterswijk maken we Deze

geven

een

eerste,

Oost-Achterhoek.

maakt en wat behouden of zelfs versterkt zou moeten

Bij plannen die erfgoed raken, is participatie bovendien

worden. De identiteit van buurten en wijken vormt zo

verplicht op grond van het Verdrag van Faro. Dit verdrag

• We vullen de bestaande omgevingsatlas aan

het vertrekpunt.

benadrukt dat inwoners actief moeten worden betrokken

met erfgoed- en identiteitswaarden, en ontwikkelen

bij het waarderen, beschermen en herinterpreteren van

leidraden en handreikingen. Zo maken we het

Bij nieuwe initiatieven is omgevingskwaliteit dé manier

erfgoed in een veranderende samenleving. Het draagt

mogelijk om de principes uit dit hoofdstuk concreet

om álle deelaspecten met elkaar te verbinden. Of het

zo bij aan eigenaarschap, identiteit en gezamenlijke

toe te passen in het omgevingsplan en in gesprekken

nu gaat om erfgoed, biodiversiteit, energieneutraal

verantwoordelijkheid voor de leefomgeving.

met initiatiefnemers.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

35

4. THEMATISCHE UITWERKING

WAT BETEKENT DIT VOOR TOEKOMSTIGE INITIATIEVEN EN ONTWIKKELINGEN? Integraal erfgoedbeheer

een wijk of buurt, zoals bedoeld in hoofdstuk 3.

• We sluiten bij ruimtelijke ontwikkeling aan op de identiteit en erfgoedwaarden van gebieden. • Bij ontwikkelingen met impact (veel gevolgen)

respect voor bouwmassa, rooilijnen en omgeving.

• We geven cultuurhistorie een plek in het ontwerp

• Materialisering en architectonische uitstraling

van routes, straten, pleinen en ontmoetings-

zijn in harmonie met het karakter van de directe

plekken.

omgeving.

een

• We zetten niet alleen in op het koesteren van

• We stimuleren actieve herbestemming van

gebiedsbiografie verplicht als vertrekpunt voor

monumenten maar ook op behoud van de

leegstaande erfgoedpanden, onder andere via

ontwerp en afweging.

historische opbouw van het dorp, zoals de

subsidies en begeleidingstrajecten.

op

erfgoed

is

het

opstellen

van

• Erfgoedadviseurs worden vroegtijdig betrokken bij ruimtelijke initiatieven.

buurtjes.

• We benutten de kennis, ervaringen en verhalen van

bewoners

om

de

landwegen, het beekdal, lanenstructuren en

kwaliteit

van

de

leefomgeving te versterken. • Bij erfgoedplannen is participatie verplicht.

binnentuinen of bomen, behouden we waar

• Beeldbepalende panden zoals textielgebouwen, kerken

• Historische groenelementen, zoals waardevolle

en

villa’s

worden

waar

mogelijk

mogelijk en geven we een herkenbare plek in nieuwe ontwerpen.

herbestemd of behouden, met ruimte voor passende nieuwe functies.

Duurzame transitie erfgoed

Inwoners worden actief betrokken bij het

• Bij nieuwe ontwikkelingen in historische buurten

waarderen, beschermen en herinterpreteren van

letten we op schaal, maat, materiaalgebruik,

erfgoed (Verdrag van Faro).

oriëntatie en ritme van bestaande bebouwing en

• We verduurzamen historische gebouwen met

ruimte zodat samenhang met de omgeving

behoud van karakter, met slimme en passende

behouden blijft.

oplossingen per situatie.

Ruimtelijke kwaliteit en identiteit

• Erfgoedlocaties worden ontwikkeld met aandacht voor klimaat, energie en circulariteit.

• We zorgen dat herontwikkeling bijdraagt aan

• Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan bij de

• Bij verduurzaming houden we rekening met zowel

ruimtelijke kwaliteit, samenhang en identiteit van

bestaande stedenbouwkundige structuur, met

erfgoedwaarden als natuurinclusieve kwaliteiten.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

36

Bij de herontwikkeling van erfgoedlocaties zorgen we dat klimaat, energie en circulariteit vanaf het begin onderdeel zijn van het plan.

We zorgen dat nieuwe ontwikkelingen aansluiten bij het geheel, de plek, haar verleden en de toekomstige opgave.

Karaktervolle plekken, zoals de oude fabrieken, boerderijen en landgoederen bieden kansen om meerdere opgaven tegelijk te verbinden.

De identiteit van Winterswijk is niet alleen te zien in gebouwen of structuren, maar ook te beleven in verhalen, gewoonten, ambachten en routes.

ERFGOED EN IDENTITEIT

We verduurzamen historische gebouwen met behoud van karakter, en zoeken daarbij naar slimme, passende oplossingen.

Leegstaande textielcomplexen, historische kerken en andere gebouwen krijgen een nieuwe functie die ook bijdraagt aan de versterking van de gemeenschap.

Nieuwe ontwikkelingen moeten aansluiten bij het karakter van de plek en de bestaande identiteit versterken.

We willen dat inwoners en bezoekers het erfgoed van Winterswijk ervaren als iets van henzelf: een gedeeld goed, dat bijdraagt aan trots, verbondenheid en betrokkenheid.

We geven erfgoed en identiteit een actieve rol in de ruimtelijke ontwikkeling van Winterswijk.

In Winterswijk vinden we het belangrijk dat ruimtelijke kwaliteit samen wordt vormgegeven in gesprek met bewoners.

GROEN EN LEVEND DORP

4.2

4.2 GROEN EN LEVEND DORP

Groen en biodiversiteit als essentieel onderdeel van de

voorbeeld is de Whemerbeek met zijn parkzones. Het

Winterswijk is van oudsher een dorp dat wordt omringd

leefomgeving

overige groen in Winterswijk is grotendeels versnipperd

door waardevol landschap. Maar ook binnen de kern

In het bebouwde gebied staat de biodiversiteit onder

aanwezig zoals in hoofdstuk 2 toegelicht.

willen we een omgeving die gezond, aantrekkelijk en

druk. Dit komt door een stenige inrichting van de

klimaatbestendig is. Groen, water, biodiversiteit en

buitenruimte en het efficiënt en traditioneel beheren van

Natuurlijk systeem

klimaatadaptatie hangen daarbij onlosmakelijk samen.

de buitenruimte. Ook gaat groen verloren door gebruik

Bodem, water en groen worden gezien als een

In het thema "Groen en Levend Dorp" laten we zien

van tegels en stenen in tuinen. Toch ligt daar juist een

steeds belangrijker onderdeel van ons kapitaal in het

hoe we onze leefomgeving toekomstgericht willen

kans om het tij te keren. Het bebouwde gebied is steeds

bebouwde gebied, zowel in economische zin als in

versterken. Dit doen we door natuur en klimaatadaptatie

belangrijker voor de biodiversiteit. In de afgelopen 50

de zin van leefbaarheid, gezondheid, biodiversiteit

niet los te beschouwen, maar als integraal onderdeel

jaar is het dorp Winterswijk fors uitgebreid, delen van

en klimaatadaptatie. De landelijke trend is om het

van onze ruimtelijke keuzes.

het Winterswijkse landschap zijn veranderd in bebouwd

bebouwde gebied steeds meer natuurinclusief te

gebied. Op enkele plaatsen zijn de restanten van het

ontwerpen en te beheren. Dat betekent dat nieuwe

landschap intact gebleven en vormen nu de groene

ontwikkelingen altijd in balans zijn met de natuur en

en blauwe dooradering van Winterswijk. Een mooi

bijdragen aan een gezonde en duurzame leefomgeving.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

38

4. THEMATISCHE UITWERKING

Dit verhoogt de waarde van de omgeving voor inwoners,

leefomgeving te creëren voor de bewoners en de lokale

lijnen aangevlogen zal moeten worden. Het wordt de

dieren en planten en het verlaagt de maatschappelijke

ecosystemen. Het idee is dat er altijd een minimale

kunst om in openbaar gebied groen te behouden en toe

kosten. Voorbeelden hiervan zijn schonere lucht,

hoeveelheid natuur aanwezig moet zijn, ongeacht de

te voegen, en daarbij aansluiting te zoeken met groen

tegengaan van wateroverlast en hittestress.

omvang of het type bebouwd gebied.

binnen particuliere terreinen. Bij ruimtelijke initiatieven voeren we regie op de samenhang en het toewerken naar

Groen als verbinding

Versterken groenstructuur

meer continuïteit van de groenstructuur. Zo ‘schaken we

Niet alleen het buitengebied is belangrijk voor de natuur.

Ruimte voor groen

op twee borden tegelijk’ toe naar het bieden van meer

Ook in de kom streven we naar een groennetwerk.

Zoals al opgemerkt heeft de kom een relatief

groen en een gezonde leefomgeving. De opgave is om

Groene lobben en vingers vanuit het buitengebied het

versnipperde groenstructuur. De Whemerbeekzone is

in samenhang te werken aan een meer herkenbare en

dorp in, zoals rond het radialen en de Whemerbeek, zijn

de enige doorlopende zone in de ondergrond, echter

functionele groenstructuur in de kom.

van belang voor het woongenot van de dorpsbewoners.

bovengronds is deze niet meer continu herkenbaar. De

Deze vormen ecologische verbindingen waarlangs flora

versnippering komt ergens voort uit de oorsprong van

Natuurinclusieve ontwikkeling: groene en leefbare

en fauna zich kunnen verplaatsen. Het versterken van de

Winterswijk als dorp, waarin groei op schaal van de

ruimtes

groene structuur en het bevorderen van biodiversiteit

hoofdstructuur toch een relatief eigen en natuurlijke

Natuurinclusief bouwen is een andere belangrijke

worden niet gezien als aparte doelstellingen, maar als

lijn heeft gevolgd. Veel van het groen lag en ligt in

pijler van de toekomst van Winterswijk. Hierbij zorgen

integraal onderdeel van elke ruimtelijke ontwikkeling.

particuliere tuinen. Karakteristiek dorps, maar ook

we ervoor dat onze nieuwe ontwikkelingen altijd in

Dit betekent dat bij nieuwe ontwikkelingen altijd

kwetsbaar voor verandering. We beginnen nu te merken

balans zijn met de natuur en bijdragen aan een gezonde

gekeken wordt naar de meerwaarde voor groen. Van

dat een doorlopende groenstructuur voor de kom

en duurzame leefomgeving. Bij de herinrichting

het inrichten van parken tot het integreren van groene

ontbreekt (of steeds meer beschadigd is geraakt) en de

van openbare ruimtes, nieuwbouwprojecten en het

elementen in de bebouwde omgeving.

bebouwde kom van Winterswijk relatief versteend is.

vergroenen van bestaande gebieden wordt telkens

We zetten in op het aanstevigen van de groenstructuur,

bekeken hoe we de biodiversiteit kunnen bevorderen.

We hanteren als uitgangspunt Basiskwaliteit Natuur

zodat langzamerhand een duidelijker en breder aangezet

De vraag is niet óf een bijdrage mogelijk is, maar hoe;

(BKN) in het dorp. Deze verwijst naar de minimale,

groenkader groeit. Dit is van belang voor ecologie en

op elke plek zijn er mogelijkheden. Door bijvoorbeeld

noodzakelijke kwaliteit van natuurlijke elementen

biodiversiteit en biedt ook aan inwoners en bezoekers

groene

(zoals groenvoorzieningen, water, biodiversiteit en

een gezondere en aangename leefomgeving. Door de

inrichting van de buitenruimte, willen we niet alleen

luchtkwaliteit) die aanwezig moeten zijn in stedelijke

dorpse, organische opzet is het ‘aanstevigen’ van de

de biodiversiteit bevorderen, maar ook bijdragen aan

gebieden.

groenstructuur een werkproces dat via verschillende

het welbevinden van de bewoners. Groene zones

Dit

om

een

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

gezonde

|

en

duurzame

Langetermijn koers voor 2040

daken,

geveltuinen

en

natuurinclusieve

39

4. THEMATISCHE UITWERKING

kijken naar waar ruimte is voor divers groen. Minder

Water en bodemsturend bij wateroverlast

niet-inheemse bodembedekkers, meer aandacht voor

In het centrum van Winterswijk zijn verschillende plekken

inheemse (dracht)planten en meer wilde terreintjes

die gevoelig zijn voor wateroverlast. Een deel hiervan

helpen de biodiversiteit in het dorp. Natuurlijk beheer

is de afgelopen jaren al aangepakt; andere locaties

is vaak ook een duurzamer beheer, bijvoorbeeld als het

worden de komende jaren meegenomen. Tegelijkertijd

gaat om minder afvoeren van blad en snoeiafval.

worden de buien steeds heviger, wat de druk op het watersysteem vergroot. Daarom is het essentieel om

Klimaatadaptatie

hierin te blijven investeren, zodat we wateroverlast

Veranderend klimaat in Winterswijk

kunnen beperken en de veiligheid van onze inwoners

Het klimaat verandert. De gevolgen zijn steeds

kunnen waarborgen. Water- en bodemsturend werken

duidelijker

in

vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt, zoals in

Winterswijk. Intensievere neerslag, langere periodes

hoofdstuk 3 aangegeven. We zetten in op meer ruimte

verbeteren de luchtkwaliteit, zorgen voor verkoeling

van droogte en hittestress in de kern. Dit heeft diverse

voor water in de openbare ruimte, bijvoorbeeld met

tijdens warme dagen en bieden ruimte voor rust en

gevolgen. Denk aan wateroverlast door onvoldoende

wadi’s, zaksloten en hoogteverschillen. Ook bevorderen

recreatie. Daarbij maken we optimaal gebruik van de

opvangcapaciteit en droogte die gevolgen heeft voor

we waterinfiltratie en zorgen we voor duidelijke

aansluitende bestaande ecologische verbindingen in

landbouw, natuur en ook funderingen. Klimaatadaptatie

informatie richting inwoners over de verschillende

het dorp - buitengebied.

is noodzakelijk om onze leefomgeving veilig, gezond

vormen van wateroverlast – van tijdelijk water op straat

en aantrekkelijk te houden voor huidige, maar vooral

tot structurele overlast in woningen en bedrijven.

merkbaar,

ook

op

lokaal

niveau

Natuurlijk beheer

ook voor de toekomstige generaties. Wij streven naar

Het beheer in de bebouwde kom bestaat voor een deel

een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting

De bebouwde kom kent enkele lagergelegen gebieden

uit ‘cultuurlijk’ beheer gericht op netheid en een bepaald

van

en

waar de Whemerbeek stroomt. Deze loopt deels

eindbeeld. Op een aantal locaties is al overgegaan

wordt integraal onderdeel van alle ruimtelijke en

bovengronds met ruimte om water op te vangen, maar

van ‘cultuurlijk’ naar ecologisch groenbeheer van

beleidsmatige keuzes. We richten ons op het vergroten

is ook deels ondergronds beduikerd onder gebouwen

bijvoorbeeld bermen en gazons. Hier wordt één à twee

van de weerbaarheid tegen weersextremen en op

en openbare ruimte. Door integraal te werken in

keer per jaar gemaaid en afgevoerd. Daarnaast worden

het benutten van kansen die klimaatadaptatie biedt,

gebiedsvisies, functies met elkaar te verbinden en samen

op steeds meer plaatsen vaste planten toegepast met

bijvoorbeeld voor vergroening, biodiversiteit, verhogen

te werken met partijen zoals het waterschap, ontstaat de

een rijke en gevarieerde bloei. We kunnen nog gerichter

van de leefkwaliteit en gezondheid.

mogelijkheid om delen van deze beek in de toekomst

onze

leefomgeving.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

Klimaatadaptatie

|

is

Langetermijn koers voor 2040

40

4. THEMATISCHE UITWERKING

te transformeren tot een waterbuffer in het centrum. Zo

Voorbereid op droogte

een compact dorp als Winterswijk is de ruimte beperkt,

combineren we waterveiligheid met andere ruimtelijke

Droogte speelt in het buitengebied van Winterswijk een

waardoor functies slim gecombineerd moeten worden.

opgaven, zoals woningbouw, vergroening, verkeer en

grote rol, maar ook in de kom zijn effecten van droogte

Parkeerplaatsen kunnen deels groen worden ingericht

veiligheid. Daarnaast benutten we kansen door oude,

zichtbaar. Door langdurige droogte krijgen planten en

om water op te vangen en hittestress te beperken,

gedempte watersystemen opnieuw in te zetten in de

bomen het moeilijk en droogt de grond uit waardoor het

speelplekken kunnen dienen als tijdelijke waterbuffers

aanpak van wateroverlast. We willen van wateroverlast

water vasthouden bij regen (of zelfs piekbuien) verminderd

bij hevige regenval en daken kunnen naast zonnepanelen

juist een kans maken door (regen)water zoveel mogelijk

wordt. Door water vast te houden en te infiltreren in zowel

ook

vast te houden, te laten infiltreren, te hergebruiken in huis

natte als droge tijden kan de kom weerbaarder worden

leefomgeving altijd ons vertrekpunt. We zetten in op

of tuin, of zelfs langdurig op te slaan voor drogere tijden.

gemaakt voor verdroging. Droogte adaptief houdt ook

schone lucht, verkoeling, rust, beweging en contact met

Op die manier bouwen we aan een klimaatbestendig en

in dat keuze in soorten beplanting en bomen van belang

natuur. Vergroening speelt hierin een sleutelrol: het draagt

veerkrachtig Winterswijk.

is. Het gebruik van droogtebestendige beplanting en

bij aan mentaal welzijn, vermindert stress en maakt de

bomen is daarom ook nodig om ook in de toekomst onze

omgeving aantrekkelijker en gezonder. Bij elke ruimtelijke

Aandacht voor hittestress in de kom

omgeving leefbaar te houden. Daarnaast is het belangrijk

ingreep kijken we daarom nadrukkelijk naar de impact

Winterswijk is in zijn geheel redelijk koel vergeleken met

om water lang vast te houden en te infiltreren in plek

op gezondheid, hitte en klimaatbestendigheid, zodat we

andere gebieden in Nederland. Het buitengebied is een

waar het valt. Zo vullen we de grondwaterstand aan om

bouwen aan een veerkrachtig én leefbaar Winterswijk.

fijne plek om te zijn, waar hitte ook geen grote rol speelt.

langdurige tijden van droogte beter te kunnen doorstaan.

Door weinig verharding en ventilatie voelt het aangenaam.

Andere, vooral technische, oplossingen kunnen ook

Samen werken aan een klimaatadaptief Winterswijk

In de kom van Winterswijk is het een ander verhaal. Door

bijdragen aan het verminderen van de droogteschade. In

Klimaatadaptatie is een opgave die we gezamenlijk aan-

de grote hoeveelheid verharding op zowel openbaar als

de openbare ruimte wordt ingezet op de eerste stap om

pakken. We werken samen met inwoners, bedrijven, water-

privéterrein warmt het snel op en blijft de warmte ook in

zonder technische oplossingen droogte tegen te gaan,

schappen, provincies en maatschappelijke organisaties.

het gebied hangen. Vooral door de opbouw na de oorlog

erna de stap van de technische oplossingen.

We stimuleren initiatieven en stellen kennis, subsidies en

waarbij veel arbeiderswijken werden gebouwd vanwege

worden

vergroend.

Daarbij

is

een

gezonde

uitvoeringskracht beschikbaar. Iedereen kan bijdragen

de textielindustrie heeft ervoor gezorgd dat juist veel

Integrale benadering en gezondheid voorop

aan een klimaatadaptief dorp. We faciliteren initiatieven

hitte in deze wijken nu en in de toekomst een grote rol

Klimaatadaptatie vraagt om een integrale benadering,

met subsidies, voorbeeldprojecten en advies. Denk aan

gaat spelen voor de gezondheid van de inwoners. We

omdat het sterk samenhangt met andere opgaven in onze

het vergroenen van tuinen, het aanleggen van regen-

hanteren drie thema's voor de aanpak van hittestress:

leefomgeving. We koppelen klimaatmaatregelen bewust

tonnen of het adopteren groenvakken of boomspiegels.

gebied, gebouw en gezondheid.

aan thema’s als mobiliteit, energie en leefbaarheid. In

Participatie is essentieel voor draagvlak én creativiteit.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

41

4. THEMATISCHE UITWERKING

Water en riolering

Whemerbeek als kans

Basis voor een gezonde leefomgeving

De Whemerbeek is een karakteristieke beek binnen

In de toekomst wordt de kans op extreme piekbuien

de gemeente Winterswijk en vormt een belangrijke

waarbij een grote hoeveelheid regen binnen een

schakel in het lokale watersysteem. De beek ontspringt

kort moment valt groter en vindt vaker plaats. Een

in het buitengebied en stroomt door de bebouwde kom

open beek kan meer water verwerken in het profiel

en speelt een belangrijke rol in de af- en aanvoer van

dan de duikers die zijn aangebracht. Bij het weghalen

regen- en grondwater. Naast deze functionele rol heeft

van de duiker is ook de kans op opstuwing kleiner

de Whemerbeek ook ecologische en landschappelijke

waardoor bovenstrooms van de duiker minder

waarde.

risico op wateroverlast is. Dit draagt bij aan een

Water en riolering vormen een essentiële basis voor

1. Meer capaciteit bij piekbuien.

klimaat robuuste inrichting van de bebouwde kom

een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving.

In de jaren 60 is de beek deels beduikerd, oftewel

Winterswijk

klimaatbestendige,

ondergronds gebracht via grote betonnen rioolbuizen.

waterrobuuste gemeente waarin rekening houden met

Dit is gebeurd in een periode waarin watergangen

water en bodem centraal staat. Door de toenemende

slechts werden beschouwd als technische middelen

zanderige gebieden.

extremen in het weer, zoals langdurige droogte,

om water zo snel mogelijk af te kunnen voeren. Door

Dit helpt bij de aanvulling van het grondwaterpeil,

langdurige natheid en hevige neerslag, is het van belang

het toenemende ruimtegebrek in de bebouwde kom

wat van belang is in droge perioden en bijdraagt

om waterbeheer toekomstbestendig in te richten.

werd het destijds als efficiënter beschouwd om de

aan het voorkomen van verdroging van stedelijk

Daarnaast hebben wij ook te maken met Europese wet-

beek ondergronds te brengen. Ook ten behoeve van

gebied waardoor groen betere kansen krijgt en

en regelgeving, zoals de Kaderrichtlijn Water (KRW).

de watervoorziening van diverse textielfabrieken.

minder schade door uitdroging plaatsvindt;

Deze richtlijn verplicht overheden om te zorgen voor

De beek was toen ook een afvoerend systeem van

schoon en gezond oppervlakte- en grondwater. Dit

deels vervuild water, waardoor sommige inwoners

betekent dat waterkwaliteit een integraal onderdeel is

het nog herkennen als ‘stinkbeke’. Tegenwoordig is

Water heeft invloed op de temperatuur in de

van het gemeentelijk waterbeleid. De ondergrond in de

dit niet meer van toepassing. Door nieuwe inzichten

directe omgeving, maar het effect hangt sterk af

kom van Winterswijk kent een unieke opbouw, waarbij

en verandering van het klimaat is er de wens om in

van de context. Stromend water of stilstaand water

deze in bijna geen straat hetzelfde is. De bodemopbouw

de toekomst waar mogelijk de beek weer naar boven

kan onder bepaalde omstandigheden juist warmte

kan erg van elkaar verschillen waardoor iedere plek een

te halen. Dit brengt de volgende voordelen met zich

vasthouden of uitstralen. De combinatie van water

gebiedsgerichte aanpak vereist.

mee:

met een robuuste groenstructuur zorgt voor de

streeft

naar

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

een

|

Langetermijn koers voor 2040

van Winterswijk; 2. Infiltratie en aanvulling van grondwater in de

3. Verkoeling bij hitte.

42

4. THEMATISCHE UITWERKING

meeste verkoeling. Een open beek met omliggende

ontwikkelingen. Dit betekent dat we bij nieuwe

zorgplichten integraal te benaderen, werken we samen

beplanting draagt zo bij aan het tegengaan van

ontwikkelingen rekening houden met de natuurlijke

aan een veilige, waterbewuste en toekomstbestendige

hittestress in versteende buurten, zoals het centrum,

waterhuishouding en bodemgesteldheid. Winterswijk

leefomgeving.

en daarmee aan een betere leefkwaliteit tijdens

kiest voor een aanpak waarbij water en bodem niet

warme zomerdagen.

langer slechts een randvoorwaarde zijn, maar juist

Waar gaan we de komende tijd mee aan de slag?

sturend worden voor de inrichting van de ruimte. Dit is

• We hanteren de klimaatadaptatiestrategie 2022-

erg belangrijk om in de toekomst, voor zowel onszelf

2027 (vastgesteld in 2022), Water- en riolerings-

Een open beek vormt een ecologische verbinding

als voor de toekomstige generaties, klimaatschade te

programma 2024-2028 (vastgesteld in 2023), Groen-

in het stedelijk gebied. Door natuurvriendelijke oevers

voorkomen. Door duidelijke uitgangspunten te hanteren,

structuurvisie (vastgesteld 2022) en de Beleidsvisie

aan te leggen ontstaat leefruimte voor planten, vogels,

wordt het risico op wateroverlast en verdroging

Natuur en Landschap (vastgesteld 2022)

insecten en kleine waterdieren. De vergroening rond

verminderd en wordt tegelijkertijd bijgedragen aan een

de beek heeft bovendien een positief effect en

aantrekkelijke en gezonde leefomgeving.

4. Biodiversiteit en vergroening.

• We werken aan richtlijnen voor natuurinclusief bouwen. Hierbij richten we ons op bewustwording

draagt bij aan een aantrekkelijker en gezonder

en inspiratie om samen met de inwoners en

leefmilieu. Het brengt nog meer kansen met zich mee

Inzet op zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en

op het gebied van natuur en recreatie. Denk

grondwater

bijvoorbeeld aan verblijfsgebieden of fietspaden.

De woningbouwopgave en de groei van de economie

stad. Dit doen we aan de hand van ambassa

leiden tot een toenemende vraag naar drinkwater en de

deurssoorten. Elke soort met specifieke eisen en

afvoer van afvalwater, wat de capaciteit van bestaande

wensen draagt bij een biodiverse leefomgeving.

5. Bewustwording en beleving.

• We geven uitwerking aan basiskwaliteit natuur in de

Een open beek maakt water zichtbaar en zorgt voor

waterzuiveringsinstallaties belast. De gemeente is

beleving. Inwoners en bezoekers worden zich meer

verantwoordelijk voor drie waterzorgplichten: afvalwater,

bewust van het belang van water in hun omgeving.

hemelwater en grondwater. Deze taken vormen samen

Een beek die in sommige tijden droog kan komen te

een belangrijke basis voor een klimaatbestendig en

staan kan zelfs voor beleving zorgen door een

duurzaam watersysteem. Ze hangen nauw samen met

doordacht ontwerp.

de verantwoordelijkheden van waterschap Rijn en IJssel, dat zorgt voor de zuivering van afvalwater en het beheer

Rekening houden met water en bodem

van het regionale watersysteem. Een goede afstemming

Het water en de bodem vormen de basis voor ruimtelijke

en samenwerking zijn daarom essentieel. Door onze

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

initiatiefnemers de biodiversiteit te versterken.

43

4. THEMATISCHE UITWERKING

WAT BETEKENT DIT VOOR TOEKOMSTIGE INITIATIEVEN EN ONTWIKKELINGEN? Groen en biodiversiteit

• Bij grotere gebiedsontwikkelingen sturen we

• Bij nieuwe ontwikkelingen behouden en verster ken we het bestaande groen en de biodiversiteit. • Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan een biodiverse

leefomgeving,

door

bijvoorbeeld

natuurinclusief te bouwen of openbare ruimte

aan op een bijdrage aan de samenhang van de

• 300 meter maximaal tot de dichtstbijzijnde

groenstructuur voor de kom;

koele plek (van tenminste 200m² groot).

• Openbare

groene

• Bij inbreiding wordt uitgegaan van het per saldo minimaal in stand houden van het aandeel groen

plekken

van

betekenis

• Meer ruimte voor water in de openbare ruimte

binnen de totale groenstructuur;

(wadi’s, zaksloten, hoogteverschillen); deel-

• Oude structuren juist gebruiken voor water-

wandelroutes,

overlast problemen, zoals oude watersystemen

informele paden of landschappelijke structuren.

die gedempt zijn of zijn functie hebben

gebieden,

aanbrengen onder

andere

tussen via

losse

ten opzichte van de verharding in de bebouwde kom. Waar mogelijk wordt het aandeel groen • We werken samen aan een waardevolle groene

Zie hiervoor de Integrale koers in hoofdstuk 3 • Afhankelijk van het type ondergrond passen we

(be)leefomgeving. Versterken groenstructuur • We

verloren; Klimaatadaptatie • Water en bodem hanteren we als leidend principe.

uitgebreid.

• Aanpak wateroverlast:

behouden en doorontwikkelen als ankerpunten • Verbinding

natuurinclusief in te richten.

andere schaduwgevende constructies);

• Aanpak hittestress: • Gebied: maatregelen om de omgeving hitte bestendiger te maken. • Inzetten op vergroening en het gebruik van

het principe ‘vasthouden, bergen, afvoeren toe.

de 3-30-300 regel;

Zie hiervoor hoofdstuk 2.

• Beperken van verharding en bevorderen van

en

• Klimaatadaptatie is een standaardonderdeel bij

herkenbare groenstructuur door onder andere:

ruimtelijke planvorming, gebiedsontwikkelingen,

• Strategisch ontwerp om koele bries toegang te

Bij (private) locatie-ontwikkelingen die liggen

vergunningverlening en beheer;

geven tot wijken;

werken

aan

een

samenhangende

in de nabijheid van waardevol groen en/of de

• We gebruiken de 3-30-300 regel als leidraad voor

ventilatie;

• Gebouw:

maatregelen

om

het

vastgoed

groenstructuur een bijdrage te vragen ten

vergroening:

hittebestendiger te maken

behoeve van het versterken van het groen en

• 3 bomen zichtbaar vanuit elke woning;

• Gebouwen voorzien van groene daken, gevel-

biodiversiteit;

• 30% schaduw in elke wijk (door bomen of

groen, buitenzonwering en goede ventilatie;

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

44

4. THEMATISCHE UITWERKING

• Gezondheid:

en te kiezen voor waterdoorlatende materialen,

waterlopen, zoals de Whemerbeek;

kwetsbare groepen tegen te gaan.

maatregelen

om

hitte

bij

zoals halfopen bestrating en groene erfaf-

• Het voorkomen van bebouwing in laaggelegen,

• Hitteplan inzetten voor kwetsbare groepen;

scheidingen, kan regenwater effectief infiltreren;

natte gebieden om wateroverlast en schade te

• Zorgen voor koelteplekken en drinkwater-

• Het stimuleren van waterberging en infiltratie

minimaliseren.;

voorzieningen op warme locaties.

op particulier terrein, bijvoorbeeld door middel

• Een

van regentonnen, groene daken en water-

buitenruimte door middel van ruimte voor

• Water vasthouden en infiltreren in natte en droge

doorlatende bestrating;

water in de vorm van groen, infiltratie-

tijden;

• Het inventariseren en aanpakken van knel-

voorzieningen, groene daken, regenwater-

• Keuze van droogteresistente beplanting en

punten

vriendelijke bestrating en andere duurzame

bomen;

voorbeeld in straten en wijken met een lage

maatregelen;

• Technische oplossingen inzetten waar nodig,

afvoercapaciteit;

• Het verplichten van waterberging bij nieuwe

maar voorkeur voor natuurlijke oplossingen.

• In de gedeeltes waar infiltratie van hemelwater

bouwprojecten en herontwikkelingen.

• Aanpak droogte

waar

wateroverlast

optreedt,

bij-

niet, of minder mogelijk is wordt het afstromend Water en riolering

klimaatadaptieve

inrichting

van

de

• Zorgplichten gemeente

hemelwater eerst geborgen in voorzieningen

• Water robuuste inrichting:

zoals wadi’s of ondergrondse bergingen. Vanuit

Afvalwater

• Het realiseren van waterbuffers en wadi's in

hier wordt het vertraagd afgevoerd richting het

• Het rioolstelsel wordt geoptimaliseerd om te

wijken om piekbuien op te vangen en

riool of oppervlaktewater. Op deze manier

voldoen aan de eisen van duurzaamheid en

water langer vast te houden. In bepaalde delen

wordt de piekbelasting van een bui afgevangen;

efficiëntie.

van Winterswijk is infiltratie van regenwater

• Het inzetten op adaptieve en innovatieve

• Gescheiden inzameling van afval- en hemel-

goed mogelijk. Dit proces zorgt ervoor dat

oplossingen,

water is verplicht bij nieuwbouw en heront-

neerslag wordt opgenomen in de bodem zodat

parkeerplaatsen), tijdelijke wateropslag en

wikkeling.

het grondwater wordt aangevuld. Zowel de

het hergebruik van regenwater in huishoudens

• Waar mogelijk wordt bij bestaande bebouw-

openbare ruimte als particuliere tuinen spelen

en bedrijven.

ing schoon hemelwater afgekoppeld van het

hierin een belangrijke rol • Door verharding zoveel mogelijk te beperken

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

zoals

waterpleinen

(en

• Rekening houden met water en bodem: • Het behouden en versterken van natuurlijke

vuilwaterriool om onnodige belasting van de rioolwaterzuiveringsinstallaties te voorkomen.

45

4. THEMATISCHE UITWERKING

• We zetten in op slimme monitoring en

kunnen voorzien in afvoer naar oppervlakte-

ecologie en biodiversiteit van Winterswijk. We zetten

datagestuurd rioolbeheer om onderhoud en

water of bodem.

ons in voor:

investeringen efficiënter in te richten.

• De aanpak van hemelwater volgt het principe:

• De herinrichting en ecologische versterking

• We werken nauw samen met het Waterschap

eerst gebruiken, dan infiltreren, dan bergen, en

van bestaande beken en waterlopen.

Rijn en IJssel en de Gemeente Oost-Gelre om

pas als laatste afvoeren.

• Het bevorderen van de waterkwaliteit door het

de belasting op de gezamenlijke rioolzuivering

verminderen van nutriënten en chemische

zo laag en efficiënt mogelijk te maken. Een

Grondwater

voorbeeld hiervan is het gezamenlijk toepassen

• Grondwater is een essentiële bron voor

• Het creëren van natuurvriendelijke oevers en

van de ‘Slimme Gemalen Regeling’.

drinkwater voorziening en natuurbehoud. We

verbindingen tussen waterlopen en retentie-

• We proberen de water keten zoveel mogelijk

werken samen met Vitens en het waterschap

vijvers om biodiversiteit te stimuleren.

te ontlasten door te beginnen bij de bron. Door

om de kwaliteit en kwantiteit van het

• Het inzetten van natuurlijke processen zoals

de bron aan te pakken zorgen we ervoor dat

grondwater te beschermen.

helofytenfilters voor waterzuivering.

er minder vervuiling is de (afval)water keten

• We nemen maatregelen om verdroging tegen

• Het betrekken van inwoners en agrariërs bij het

terecht komt.

te gaan en voorkomen wateroverlast door

onderhoud en beheer van watergangen.

de juiste afstemming van drainage en infiltratie-

• Het aanleggen van wadi’s en ondergrondse

voorzieningen.

bergingen bij nieuwe ontwikkelingen hebben

Hemelwater • De

gemeente

is

verantwoordelijk

voor

stoffen in oppervlaktewater.

de voorkeur, in plaats van nieuwe retentie-

inzameling van afstromend hemelwater van

Oppervlaktewater en ecologie

vijvers, welke gevoelig zijn voor een slechte

percelen waarvan de eigenaren niet zelf

Oppervlaktewater speelt een belangrijke rol in de

waterkwaliteit.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

46

Groen en water vormen de ruggengraat van ruimtelijke ontwikkelingen.

De bestaande groene en blauwe structuren, zoals de Whemerbeek, worden versterkt.

GROEN EN LEVEND DORP We zetten in op herkenbare, samenhangende en robuuste groenstructuren.

Droogte, hittestress en wateroverlast worden gebiedsgericht aangepakt met oog voor ruimtelijke kwaliteit.

De openbare ruimte draagt actief bij aan verkoeling, wateropvang en biodiversiteit.

Voor de leefbaarheid en ecologie in het dorp wordt de minimale standaard basiskwaliteit gehanteerd.

We streven naar een leefomgeving die gezond, aantrekkelijk en klimaatbestendig is. Bij elke ruimtelijke ingreep nemen wij gezondheid, natuur en leefkwaliteit als vertrekpunt.

Natuurinclusief bouwen is uitgangspunt bij alle nieuwe ontwikkelingen in de kern.

Groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie worden als één integrale opgave Water en bodem zijn sturend in de inrichting van de leefomgeving.

benaderd. Deze onderwerpen worden structureel meegenomen in ruimtelijke keuzes en gebiedsontwikkelingen.

LEEFBAAR EN AANTREKKELIJK WONEN

4.3

4.3 LEEFBAAR EN AANTREKKELIJK WONEN

woningen toe te voegen zorgen we ervoor dat het

de praktijk niet 100% het geval. Daarom houden we

Wij streven ernaar om Winterswijk een breed en

voorzieningenniveau op peil blijft en dat de leefbaarheid

als richtgetal 25% meer aan. Daarmee komt de totale

passend woningaanbod te bieden voor al onze

in de gemeente wordt versterkt. Deze aanpak helpt om

opgave op 2.250 woningen.

bestaande inwoners en nieuwe inwoners. Hierbij ligt de

zowel de leefbaarheid in bestaande wijken te behouden

focus op betaalbare, duurzame woningen die aansluiten

als nieuwe woonwijken functioneel en duurzaam in te

Hoe snel moeten deze extra woningen gebouwd worden?

bij de behoeften van diverse doelgroepen, zoals starters,

richten.

Moeten deze tot 2035 gebouwd worden of is uitloop tot 2040 mogelijk? Met het oog op het in standhouden van

senioren en mensen met een zorgbehoefte. Door in te zetten op levensloopgeschikte woningen, sociale

De bovenstaande aanpak vraagt om actief handelen.

het voorzieningenniveau geldt: hoe eerder het draagvlak

huur en een gevarieerd woningaanbod, willen we een

De getekende Woondeals A en B voorzien circa 1.400

onder onze voorzieningen veiliggesteld kan worden, hoe

inclusieve

woningen op inbreidingslocaties tot aan 2035. Uit

beter. Want er zijn veel voorzieningen die als ze eenmaal

nader onderzoek waarin is onderzocht hoe we ons

verloren zijn gegaan niet gemakkelijk terugkeren.

voorzieningenniveau in stand houden, blijkt dat we

Bovendien wordt Winterswijk dan juist voor de doelgroep

Demografische balans en vitale voorzieningen

400 woningen extra moeten bouwen in de gehele

minder aantrekkelijk. Daarom is de lijn: als we regionaal

Winterswijk streeft naar een stabiele bevolkingsomvang

gemeente (onderzoek Invisor). Dat betekent dus in

de kans krijgen om de woningbouwaantallen in volgende

die de basis vormt voor het behoud van belangrijke

totaal 1.800 woningen. Tenminste, als ze allemaal bij de

woondeals voor de periode tot 2035 te verhogen, dan

voorzieningen zoals scholen, winkels, zorg, openbaar

doelgroep terechtkomen: de middenleeftijdsgroepen

doen we dat. Is dat niet haalbaar dan houden we 2040

vervoer en andere basisvoorzieningen. Door gericht

(jonge gezinnen en gezinnen met kinderen). Dat is in

als richtjaar.

en

toekomstbestendige

woonomgeving

creëren voor iedereen in Winterswijk.

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

Langetermijn koers voor 2040

48

4. THEMATISCHE UITWERKING

Waar moeten toekomstige woonlocaties aan bijdragen?

bekijken. Op deze manier kunnen ouderen zelfstandig

ervoor zorgen dat er een goede mix van woningtypen

Sociale basis versterken door gevarieerde wijken

en prettig blijven wonen in hun eigen omgeving.

is,

Woningbouw moet hand in hand gaan met het

zoals

appartementen,

eengezinswoningen,

zorgwoningen en levensloopbestendige woningen.

versterken van de sociale basis van de gemeenschap.

Voor jongeren is de aanwezigheid van een goed

Er

We streven naar inclusieve buurten, waarin mensen van

voorzieningenniveau

bestaande woningen en de uitbreiding van de sociale

verschillende leeftijden, achtergronden en inkomens

aantrekkelijke woonomgeving. Door in te zetten op

huurwoningvoorraad.

samen kunnen wonen. Dit vraagt om een gevarieerd

het behoud en versterken van voorzieningen zoals

mogelijkheden voor kaveldeling tussen generaties,

woningaanbod en de nabijheid van belangrijke

bijvoorbeeld sport, ontmoetingsplekken, cultuur en

waarbij bijvoorbeeld ouders en kinderen samen

voorzieningen zoals winkels, zorginstellingen en

scholen, zorgen we voor leefbare en toekomstbestendige

een woning delen, of jongeren en ouderen elkaar

scholen. Nieuwe woonwijken moeten zodanig worden

wijken waar het prettig opgroeien, wonen en leven is.

ondersteunen in hun woonbehoeften.

ontwikkeld dat ze verbondenheid, veiligheid en

Dit draagt eraan bij dat jongeren op een langdurige

ontmoeting bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld door

en stabiele manier zich hier vestigen, ontwikkelen en

Flexwoningen kunnen tijdelijk worden ingezet voor

het aanleggen van routes, ontmoetingsplekken en

hun toekomst opbouwen. We investeren daarmee niet

specifieke maatschappelijke situaties, maar alleen

het stimuleren van sociale interactie binnen de wijk.

alleen in het bouwen van betaalbare woningen, maar in

wanneer ze goed ingepast zijn in de bestaande

De gemeente zet daarnaast in op een robuuste en

het creëren van een betrokken gemeenschap waarmee

woonomgeving en geen permanent karakter hebben.

duurzame voorzieningenstructuur, waarbij wijkcentra

jongeren zich verbonden voelen, waar zij ruimte hebben

Bij flexwoningen hebben we het over verplaatsbare

en dagelijkse winkels goed gespreid liggen en in de

om zich persoonlijk en professioneel te ontwikkelen en

objecten waarvan de gebruiksduur op één locatie

nabijheid van supermarkten of openbaar vervoer

waar voldoende perspectief is op werk, ontspanning en

maximaal 15 jaar is. Niet te verwarren met flexwonen wat

knooppunten.

ontmoeting.

betekent dat er minder dan twee jaar ergens gewoond

ook

van

belang

voor

een

is

ook

aandacht

voor

herstructurering

Daarnaast

verkennen

van we

(mag) worden. Een goede spreiding en toegang tot voorzieningen

Levensloopbestendig, passend en betaalbaar wonen

is van belang voor alle leeftijdsgroepen maar in het

voor iedereen

Klimaatbestendig wonen

bijzonder voor ouderen en ook jongeren. Ouderen

Het realiseren van een inclusieve samenleving is een

Woningen in Winterswijk moeten bestand zijn tegen de

zijn extra gebaat bij een buurt waarin zorg, winkels,

belangrijke ambitie van Winterswijk. Dit betekent dat

gevolgen van klimaatverandering, zoals wateroverlast,

ontmoeting en openbaar vervoer op loop- of fietsafstand

er een breed scala aan woningen beschikbaar moet zijn

hitte en droogte. Dit vereist dat we niet alleen letten

beschikbaar zijn. Het is van belang om bij ontwikkelingen

voor verschillende doelgroepen, zoals starters, gezinnen,

op energie-efficiëntie, maar ook op klimaatadaptieve

voorzieningen

senioren en mensen met een zorgbehoefte. We willen

maatregelen. Er wordt actief gewerkt aan het tegengaan

en

woningen

OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK

|

in

samenhang

te

Langetermijn koers voor 2040

49

4. THEMATISCHE UITWERKING

van de gevolgen van klimaatverandering, dit kan door het

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=ade1cc2e-bbe6-4a04-81c1-746f7c71f5a9