Omgevingsvisie kom Winterswijk
Tekst van het document
we simpelweg inwoners nodig. Dat vraagt om meer
culturele verenigingsleven. Zij dragen bij aan onze
moeten groeien om vitaal te blijven. Door jongeren
woningen. Tegelijkertijd hebben we ook te maken
identiteit, zoals beschreven in hoofdstuk 2.
en jonge gezinnen aan te trekken houden we
versterken.
De
unieke
kenmerken
met een veranderend klimaat en een veranderende
het voorzieningenniveau in stand, zoals scholen,
mobiliteitsopgave. Daarom hebben we een duidelijke
Nieuwe
identiteit
verenigingen, winkels en zorginstellingen. Groei is
koers nodig met een integrale benadering. Die koers
versterken. Dat kan door aan te sluiten bij de omgeving,
geen doel op zich, maar een voorwaarde voor een
helpt ons bij het maken van keuzes over waar we wel
het verhaal van de plek en het dorpse karakter. Daarbij
leefbaar dorp.
en niet bouwen, hoe we ruimte gebruiken en welke
gebruiken we de ruimtelijke identiteitskaart en de
kwaliteiten we willen behouden. In dit hoofdstuk leggen
toelichting in hoofdstuk 2 als basis. Zo zorgen we dat
We willen tot 2040 ongeveer 2.000 tot 2.500 woningen
we de overkoepelende principes vast, die richtinggevend
de kwaliteiten van Winterswijk herkenbaar blijven,
in de gehele gemeente Winterswijk toevoegen. Daar-
zijn voor alle ontwikkelingen.
ook als het dorp verandert. Daarnaast vinden we het
mee maken we ruimte voor jongeren, gezinnen en
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
ontwikkelingen
moeten
deze
27
3. INTEGRALE KOERS
ouderen. We kiezen voor een gevarieerd woningaanbod,
economie zijn goede voorwaarden nodig: ruimte
in verschillende prijsklassen en typen. Zo zorgen we
om
dat Winterswijk aantrekkelijk blijft voor nieuwe en
goede bereikbaarheid en voldoende woningen voor
Verbinding en bereikbaarheid voor iedereen
bestaande inwoners. Bij groei kijken we verder dan
medewerkers. Nieuwe ontwikkelingen moeten hieraan
Een toekomstbestendig Winterswijk is goed bereikbaar,
alleen het aantal woningen. We letten ook op de plek
bijdragen en aansluiten bij de schaal van Winterswijk.
veilig en uitnodigend om te bewegen. Mobiliteit is
te
ondernemen,
aantrekkelijke
een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving.
werklocaties,
en de kwaliteit. We combineren slimme inbreiding
geen doel op zich, maar een waarde die bijdraagt aan
met gerichte uitbreiding op plekken die passen bij
Slim combineren: opgaven als kans
een vitale samenleving. Bij nieuwe ontwikkelingen en
het landschap en de structuur van het dorp. Daarbij
We willen veel tegelijk: woningen bouwen, het centrum
keuzes wordt dit integraal betrokken en vormt dit een
benutten we de kwaliteiten van de ondergrond, zoals
aantrekkelijk houden, verkeer veiliger maken en ons
randvoorwaarde. In 2040 willen we een Winterswijk
beschreven in hoofdstuk 2, én houden we rekening met
voorbereiden op een veranderend klimaat. Maar niet
waarin mensen bewust kiezen hoe ze zich verplaatsen.
bereikbaarheid, leefbaarheid en sociale samenhang.
alles past overal. Daarom moeten we goed kijken wat
Daarvoor is het essentieel dat voorzieningen goed
waar kan. We streven naar een goede balans tussen mens,
bereikbaar zijn voor iedereen, te voet, per fiets, met het
Vitale economie en sterke regiofunctie
natuur en economie. Een ontwikkeling moet bijdragen
openbaar vervoer en met de auto.
Winterswijk is meer dan een dorp. We zijn de tweede kern
aan meerdere doelen tegelijk, zoals klimaatadaptatie,
in de regio Achterhoek. Veel mensen uit de omgeving en
biodiversiteit, energietransitie, ruimtelijke kwaliteit en
Waar mogelijk willen we inwoners zoveel als mogelijk
uit Duitsland komen hier winkelen, naar het theater of
sociale samenhang. Dat vraagt om een integrale aanpak,
stimuleren om zich te voet of met de fiets te verplaatsen.
voor een dagje uit. Ook het Streekziekenhuis Koningin
waarin we vanaf het begin samenhang zoeken tussen
We
Beatrix (SKB) vervult een bovenregionale functie.
thema’s en belangen. Een ontwikkeling die meerdere
wandelverbindingen en zetten in op ommetjes in de wijk.
Deze bezoekers zijn van groot belang: zij zorgen voor
doelen dient, heeft meer kans van slagen.
Niet overal kunnen we de fiets en voet centraal stellen.
levendigheid en versterken onze voorzieningen.
creëren
aantrekkelijke
en
veilige
fiets-
en
Onze regionale functie vraagt om slimme keuzes, op het Denk aan een nieuwe buurt met bomen, groenstroken
gebied van parkeren, aantrekkelijke looproutes, betere
Daarnaast werken veel inwoners in Winterswijk zelf.
en speel- en ontmoetingsplekken. Daarmee zorgen we
doorfietsroutes en een veilig en overzichtelijk netwerk
Bijvoorbeeld in de zorg, in winkels, in de recreatie
voor minder wateroverlast, verkoeling in warme zomers,
voor alle verkeersdeelnemers. De auto blijft welkom,
of in de maakindustrie. Deze brede economie maakt
ruimte om elkaar te ontmoeten en meer natuur in het
maar is in sommige delen te gast. Goede bereikbaarheid
ons minder kwetsbaar. Daarom zetten we in op sterke
dorp. Daarnaast is voldoende ruimte voor water en
is niet alleen belangrijk voor inwoners, maar ook voor
sectoren die elkaar aanvullen en op een aantrekkelijk
groen ook nodig voor onze waterkwaliteit. Ook bouwen
ondernemers, toeristen en bezoekers uit de regio en
vestigingsklimaat voor ondernemers. Voor een vitale
we energiezuinig en toekomstgericht. Dat zorgt voor
Duitsland.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
28
3. INTEGRALE KOERS
OVERKOEPELENDE PRINCIPES VOOR KEUZES De volgende principes vormen de rode draad van
2. Water en bodem geven richting aan ruimte-
op logische locaties en draagt bij aan een leefbare
deze omgevingsvisie. Ze helpen bij het maken van
gebruik
wijk of buurt. Het versterkt de bevolkingsopbouw
keuzes. Ze gelden voor elk thema, plan en elke
Dit principe komt voort uit de natuurlijke laag van
en sluit aan op aanwezige voorzieningen.
plek:
Winterswijk, zoals beschreven in hoofdstuk 2. Bij nieuwe ontwikkelingen en keuzes houden we
4. We combineren opgaven en (ver)bouwen duur-
1. We bouwen voort op de identiteit van Winterswijk
rekening met de onderliggende landschaps-
zaam
De kwaliteiten die in hoofdstuk 2 zijn beschreven
vormen (zoals beekdalen, leemzones en dekzand-
We kiezen voor slimme oplossingen die bijdragen
vormen samen met de identiteitskaart de basis
ruggen) en hun betekenis voor wateropvang,
aan meerdere opgaven tegelijk en (ver)bouwen
van Winterswijk. Hiermee bepalen we wat op
infiltratie en bouwmogelijkheden.
met oog voor klimaat, energie, materiaalgebruik
welke plek de kernkwaliteiten zijn, waar ruimte is
en circulariteit.
voor verandering en waar juist versterking of
Wat dit vraagt van initiatieven: De ligging, water-
behoud nodig is.
huishouding en bodemkwaliteit zijn aantoonbaar
Wat dit vraagt van initiatieven: het plan draagt
meegenomen. Er worden passende oplossingen
bij aan minimaal twee maatschappelijke doelen,
Wat dit vraagt van initiatieven: De ontwikkeling
geboden tegen droogte, wateroverlast, voor
zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, bereik-
past bij het gebiedstype zoals beschreven in
infiltratie en ruimte voor water en groen.
baarheid, gezondheid of ontmoeting. Daarnaast
hoofdstuk 2 en bij wijze van voorbeeld is verbeeld op de identiteitskaart. Architectuur,
wordt er energie bespaard, circulair gebouwd of 3. We groeien voor een evenwichtige en vitale
milieudruk verminderd.
hoogte en sfeer dragen bij aan het herkenbare
samenleving
karakter van Winterswijk. Daarbij gaat het
Groei is nodig om voorzieningen in stand te
onder andere om het behouden van de
houden, maar moet passen bij het dorpse
ontwikkeling
historische
karakter, het landschap en de behoefte van
Economische ontwikkeling is een belangrijke
inwoners.
pijler voor onze leefbaarheid, ons voorzieningen-
structuren,
het
ritme
van
de
bebouwing, de kleinschalige maat, het contrast tussen open en besloten, en de samenhang tussen landschap en dorpsstructuur.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
5. We geven ruimte aan werk en economische
niveau en functie als 2e kern van de regio. In het Wat dit vraagt van initiatieven: Groei vindt plaats
algemeen heeft Winterswijk een gastvrije houding
29
3. INTEGRALE KOERS
Van koers naar uitvoering
elkaar aan een toekomstbestendig Winterswijk dat
voor ondernemers, ook van buiten Winterswijk.
De koers die in dit hoofdstuk is neergezet, vormt de
leefbaar en aantrekkelijk blijft.
basis van de thematische hoofdstukken die volgen.
Echter, onze ruimte op bedrijventerreinen is
In elk thematisch hoofdstuk worden de ambities
De integrale koers en principes blijven hierbij de
schaars. De uitgifte van nieuw bedrijventerrein
per thema concreet gemaakt.
rode draad. Ze zorgen ervoor dat plannen op elkaar
is bedoeld voor de ontwikkeling van het lokale Winterswijkse bedrijfsleven.
aansluiten en samen bijdragen aan een sterk en We maken Winterswijk samen. Daarom blijven
toekomstbestendig
we in gesprek met inwoners, ondernemers en
kaart vormt de overkoepelende integrale visie
organisaties. We geven ruimte aan goede ideeën
voor Winterswijk. In de thematische hoofdstukken
We werken niet met standaardoplossingen,
uit de samenleving, en zorgen tegelijk voor
die volgen zullen we ambities verder worden
maar stemmen af op plek en context. Ook zorgen
duidelijkheid en kwaliteit. Zo werken we met
toegelicht.
6. We streven naar kwaliteit en samenhang
Winterswijk.
Onderstaande
we dat ontwikkelingen passen in het geheel. Dat geldt binnen plannen én tussen initiatieven onderling. Dat betekent dat plannen aansluiten op de schaal van de omgeving, herkenbare structuren respecteren en bijdragen aan een logisch en samenhangend ruimtelijk geheel, zoals beschreven in hoofdstuk 2. Wat dit vraagt van initiatieven: De ruimtelijke kwaliteit is zichtbaar in het ontwerp, de inpassing en de relatie tot het geheel. Er is afgestemd op omgeving, gebruik en uitstraling. Er is getoetst aan de beschrijving van de identiteitskaart.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
30
Kernambities voor de hele kom Deze ambities zijn richtinggevend voor de hele kom. Ze worden niet (als symbool of arcering) op de kaart weergegeven.
Erfgoed en identiteit • Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op de identiteit en het karakter van de plek • Erfgoed draagt bij aan onze trots, verbondenheid en betrokkenheid
Groen en levend dorp • We geven ruimte aan biodiversiteit en klimaatadaptatie in de leefomgeving • Water en bodem geven richting aan ruimtegebruik bij nieuwe ontwikkelingen en keuzes* *Zie Ondergrondkaart voor uitgebreidere toelichting.
Leefbaar en aantrekkelijk wonen • We bouwen voor jong en oud en sluiten aan op de veranderende bevolkingssamenstelling • We investeren in wijken met een goede spreiding van voorzieningen en ontmoetingsplekken
Mobiliteit en bereikbaarheid
Duurzaam, energieneutraal en circulair • We (ver)bouwen duurzaam, met herbruikbare en bio-based materialen • We werken stapsgewijs toe naar een klimaaten energieneutrale leefomgeving in 2050 • Geschikte daken gebruiken voor de opwekking van zonne-energie
Economisch vitaal • We stimuleren samenwerking voor een sterke arbeidsmarkt tussen onderwijs- en kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheid
Gezond, inclusief en veilig • We koesteren en versterken waar mogelijk ons cultureel verenigingsleven • We zorgen voor een schone, gezonde en veilige leefomgeving
• We behouden en versterken bestaande fietsroutes en verkennen nieuwe mogelijkheden
Locatie specifieke ambities Deze ambities zijn locatiegebonden en worden op de kaart verbeeld met een symbool of arcering.
Erfgoed en identiteit* Behouden en versterken van erfgoed Radialen vormen de historische basisstructuur *Zie Identiteitskaart voor uitgebreidere toelichting.
Groen en levend dorp Radialen inzetten als groene verbinding tussen buitengebied en de kom Whemerbeekzone versterken als groene en blauwe verbinding tussen centrum en het buitengebied
N312
Verfraaien dorpsentree zodat identiteit voelbaar is bij binnenkomst Betekenisvolle groene plekken krijgen extra aandacht voor behoud en versterking Groenstructuur behouden, verbinden en waar mogelijk uitbreiden voor een robuust netwerk N319
Leefbaar en aantrekkelijk wonen Gebied met ruimte voor gemengde functies zoals wonen, werken, ontmoeten en voorzieningen
Mobiliteit en bereikbaarheid Aantrekkelijke en duidelijke hoofdroute voor autoverkeer van en naar centrum Herkenbare en veilige dorpsentrees Radialen en Whemerbeekzone bieden meer ruimte voor wandelen, fietsen en ontmoeten Versterken parkeergebieden langs hoofdroute + verbeteren wandelroutes naar het centrum
Economisch vitaal Toekomstbestendige werklocaties, met een diversiteit aan sectoren Via auto, fiets en openbaar vervoer blijven werk en voorzieningen goed bereikbaar, regionaal en lokaal Via auto, fiets en openbaar vervoer blijven werk en voorzieningen goed bereikbaar, regionaal en lokaal *Zie Centrumkaart voor uitgebreidere toelichting.
Gezond, inclusief en veilig Groen nodigt uit voor sport, bewegen en ontmoeten
Er is ruimte voor groene, gevarieerde en klimaatbestendige woongebieden Ruimte voor hogere en/of compacte bouwvormen langs stedelijke as, passend bij de maat en schaal
Ondergrond
Wijkoverstijgende functies
Beekdalen
Sport
(Essen op) Dekzandruggen
Park
Zandige tussengebieden
Kunst en cultuur – Schouwburg de Storm
Gebieden met leem-/kleilaag
Streekziekenhuis Koningin Beatrix
*Zie Ondergrondkaart voor uitgebreidere toelichting.
*Zie Functiekaart voor het volledige overzicht aan functies.
THEMATISCHE UITWERKING
4
De overkoepelende visie wordt in de volgende thematische hoofdstukken verder uitgewerkt. Elk subhoofdstuk behandelt een specifiek thema zoals erfgoed, groen, wonen, mobiliteit, duurzaamheid. Samen geven deze thema’s invulling aan een leefbare, duurzame en veerkrachtige toekomst voor Winterswijk.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
32
ERFGOED EN IDENTITEIT
4.1
4.1 ERFGOED EN IDENTITEIT
Erfgoed en identiteit als leidraad voor ruimtelijke
hoe die identiteit zichtbaar is in buurten, de beleving van
In hoofdstuk 3 staat het helder: We bouwen voort
ontwikkeling
routes en het ritme van lanen en dorpsstraten. Het biedt
op de identiteit van Winterswijk. Die identiteit, zoals
We geven erfgoed en identiteit een actieve rol in de
mensen houvast. Het draagt ook bij aan een plezierige
beschreven in hoofdstuk 2, diepgeworteld in de
ruimtelijke ontwikkeling van Winterswijk. Niet als iets
leefomgeving. En het zorgt voor een aantrekkelijk
manier waarop het dorp zich door de tijd heen heeft
wat losstaat van verandering, maar als richtinggevend
vestigingsklimaat voor bedrijven. Ook komen er vaak
ontwikkeling. Het bestaat uit een samenhang van
kader. Nieuwe ontwikkelingen moeten aansluiten bij
toeristen op af. We willen niet zomaar uitwissen wat
structuren en lagen, zoals historische routes, oude
het karakter van de plek en de bestaande identiteit
de generaties voor ons hebben gedaan en gemaakt. We
erven, textielgebieden, lanen, buurten en gebouwen.
versterken. De identiteitskaart, karakteristieken en
maken juist gebruik van ons historische rijkdom.
Alles samen vertelt het verhaal van Winterswijk.
gebiedskenmerken uit hoofdstuk 2 bieden daarvoor
Erfgoed en identiteit horen bij elkaar. Ze vormen het
concrete handvatten.
Winterswijk blijft trots op zijn rijke cultuur en erfgoed. We hebben de ambitie om die cultuurhistorische
fundament waarop we toekomstgericht ontwikkelen. In dit hoofdstuk werken we die brede benadering verder
Cultuurhistorie zichtbaar en betekenisvol maken
lagen niet alleen te bewaren, maar ook zichtbaar en
uit. We kijken dus niet alleen naar monumenten of
De identiteit van Winterswijk is niet alleen te zien
toegankelijk te maken voor zowel de bewoners als
beschermde gebouwen, maar ook naar structuren,
in gebouwen of structuren, maar ook te beleven in
bezoekers. Het gaat om het herkenbaar maken van de
buurten, oude routes die Winterswijk herkenbaar en
verhalen, gewoonten, ambachten en routes. Het zegt
geschiedenis in het dagelijks gebruik van de ruimte. Dat
eigen maken. Door historische kwaliteiten te verbinden
iets over onze plek in de geschiedenis en het vertelt iets
kan via ontwerp, informatie, beplanting, naamgeving,
aan nieuwe functies en opgaven, bouwen we aan een
over de manieren waarop generaties vóór ons de ruimte
kunst, of wandel- en fietsroutes. Zo zorgen we dat de
toekomst die het verleden eert en vooruitkijkt.
inrichtten en gebruikten. In hoofdstuk 2 is beschreven
plek vertelt waar ze vandaan komt.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
33
4. THEMATISCHE UITWERKING
Erfgoedbewustzijn vergroten Erfgoed
krijgt
betekenis
nieuwe functie, die hen niet alleen een nieuwe rol wanneer
mensen
zich
ermee verbinden. Daarom zetten we actief in op
Winterswijk een belangrijk uitgangspunt.
geeft, maar ook bijdraagt aan de versterking van de gemeenschap.
erfgoededucatie en bewustwording. We willen dat
Erfgoed verbinden met duurzame opgaven De uitdagingen van vandaag zijn het behoud van ons
inwoners en bezoekers het erfgoed van Winterswijk
Bij veranderingen en herindeling zijn steeds de kwaliteit
erfgoed in combinatie met de noodzakelijke transities
ervaren als iets van henzelf: een gedeeld goed, dat
van de beeldbepalende gebouwen, groepen van
in het gebied, zoals de energietransitie, verduurzaming
bijdraagt aan trots, verbondenheid en betrokkenheid.
gebouwen, dorpsgezichten en verkavelingspatronen
van de woningvoorraad en de verduurzaming van het
Zo wordt erfgoed niet alleen iets om naar te kijken,
onderdeel van een grondige analyse. Dat kan door
landschap. In Winterswijk zetten we daarom in op een
maar iets om mee te doen. Erfgoedbewustzijn heeft
ze te onderzoeken, waar nodig te beschermen en
integraal erfgoedbeheer. Juist karaktervolle plekken,
niet alleen culturele, maar ook sociale, economische
te onderhouden en oude structuren te hanteren als
zoals de oude fabrieken, boerderijen en landgoederen
en ecologische waarde. Het draagt bij aan lokale
uitgangspunt voor nieuwbouw. Daarnaast maken we
bieden kansen om meerdere opgaven tegelijk te
verbondenheid, toerisme, duurzaam ruimtegebruik
ook gebruik van de kennis van hetgeen dat verdwenen
verbinden. In plaats van óf bewaren óf vernieuwen,
en zorg voor het landschap. Door erfgoed zichtbaar
is. Met onderzoek daarna kan de koppeling worden
zoeken we naar slimme combinaties: hergebruik
en beleefbaar te maken, bijvoorbeeld via onderwijs,
gelegd tussen behoud en accentuering van bestaande
van materialen, behoud van bestaande kwaliteiten
verhalen, routes, kunst of erfgoedlocaties, zorgen we
waarden, aangevuld met nieuwe elementen. Met nieuwe
en inpassing van nieuwe functies in een herkenbare
dat het verhaal van Winterswijk ook voor volgende
toevoegingen, zoals een sprekende openbare ruimte
omgeving. Zoals in hoofdstuk 2 is beschreven, is het
generaties betekenisvol blijft. Dat past bij het Verdrag
en eigentijdse architectuur kan bij uitstek ‘een podium
landschap van Winterswijk opgebouwd uit lagen:
van Faro, waarin erfgoed wordt gezien als een bron van
geboden worden’ aan de bestaande karakteristieken.
bodem, waterstructuren, verkaveling en gebruik.
identiteit én als collectieve verantwoordelijkheid in een
Hierdoor blijft het DNA bewaard, en geeft het karakter
Deze lagen bieden houvast bij klimaatadaptatie,
veranderende samenleving.
aan de plek en transformeren dit soort plekken bovenal
wateropvang,
tot trekkers, tot de identiteitsdragers van Winterswijk.
hoofdstuk 3 is opgenomen dat elke ontwikkeling
Hergebruik en transformatie met behoud van karakter
vergroening
en
biodiversiteit.
In
meerdere doelen moet dienen. We kiezen daarom
De geschiedenis van Winterswijk vormt een leidraad in
Hoe we invulling geven verder aan dorps en stedelijk
voor een integrale benadering: herontwikkeling is
de manier waarop we Winterswijk ontwikkelen. Dit doen
bouwen, hogere bouwvormen en het bevorderen van
niet alleen een ontwerp- of functievraag, maar ook
we door de identiteit van Winterswijk te integreren in
sociale cohesie bij transformatieprojecten worden
een kans om de plek toekomstbestendig te maken op
nieuwe ontwikkelingen. Leegstaande textielcomplexen,
verder uitgewerkt in het thematische hoofdstuk Wonen
het gebied van water, energie, materiaalgebruik en
historische kerken en andere gebouwen krijgen een
en Leefbaarheid. Ook daar vormt de identiteit van
leefkwaliteit.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
34
4. THEMATISCHE UITWERKING
Samen met inwoners de omgevingskwaliteit bewaken
bouwen, mobiliteit of openbare ruimte, ieder deelaspect
In Winterswijk vinden we het belangrijk dat ruimtelijke
draagt iets bij aan de kwaliteit van het gebied, de
kwaliteit samen wordt vormgegeven in gesprek met
ontwikkeling of het gebouw. In de gemeente Winterswijk
gebiedsbiografieën.
bewoners. Zij kennen hun wijk, straat of buurt van
hebben adviesorganen als de Omgevingskamer én de
gedeeld beeld van de identiteit van een plek. Bij
binnenuit. Hun verhalen, ervaringen en opvattingen
Commissie Omgevingskwaliteit een belangrijke rol. Zij
ruimtelijke initiatieven kunnen initiatiefnemers
geven richting aan wat als waardevol wordt gezien.
bewaken dat alle ruimtelijke initiatieven bijdragen aan
hierop voortbouwen. Dit vormt ook een belangrijk
In de wijkaanpak spreken we daarom met wijk- en
toekomstbestendige en herkenbare leefomgeving.
onderdeel van de uitvoering van de Erfgoednota
buurtbewoners over wat hun omgeving bijzonder
Waar gaan we de komende tijd mee aan de slag? • Voor alle delen van Winterswijk maken we Deze
geven
een
eerste,
Oost-Achterhoek.
maakt en wat behouden of zelfs versterkt zou moeten
Bij plannen die erfgoed raken, is participatie bovendien
worden. De identiteit van buurten en wijken vormt zo
verplicht op grond van het Verdrag van Faro. Dit verdrag
• We vullen de bestaande omgevingsatlas aan
het vertrekpunt.
benadrukt dat inwoners actief moeten worden betrokken
met erfgoed- en identiteitswaarden, en ontwikkelen
bij het waarderen, beschermen en herinterpreteren van
leidraden en handreikingen. Zo maken we het
Bij nieuwe initiatieven is omgevingskwaliteit dé manier
erfgoed in een veranderende samenleving. Het draagt
mogelijk om de principes uit dit hoofdstuk concreet
om álle deelaspecten met elkaar te verbinden. Of het
zo bij aan eigenaarschap, identiteit en gezamenlijke
toe te passen in het omgevingsplan en in gesprekken
nu gaat om erfgoed, biodiversiteit, energieneutraal
verantwoordelijkheid voor de leefomgeving.
met initiatiefnemers.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
35
4. THEMATISCHE UITWERKING
WAT BETEKENT DIT VOOR TOEKOMSTIGE INITIATIEVEN EN ONTWIKKELINGEN? Integraal erfgoedbeheer
een wijk of buurt, zoals bedoeld in hoofdstuk 3.
• We sluiten bij ruimtelijke ontwikkeling aan op de identiteit en erfgoedwaarden van gebieden. • Bij ontwikkelingen met impact (veel gevolgen)
respect voor bouwmassa, rooilijnen en omgeving.
• We geven cultuurhistorie een plek in het ontwerp
• Materialisering en architectonische uitstraling
van routes, straten, pleinen en ontmoetings-
zijn in harmonie met het karakter van de directe
plekken.
omgeving.
een
• We zetten niet alleen in op het koesteren van
• We stimuleren actieve herbestemming van
gebiedsbiografie verplicht als vertrekpunt voor
monumenten maar ook op behoud van de
leegstaande erfgoedpanden, onder andere via
ontwerp en afweging.
historische opbouw van het dorp, zoals de
subsidies en begeleidingstrajecten.
op
erfgoed
is
het
opstellen
van
• Erfgoedadviseurs worden vroegtijdig betrokken bij ruimtelijke initiatieven.
buurtjes.
• We benutten de kennis, ervaringen en verhalen van
bewoners
om
de
landwegen, het beekdal, lanenstructuren en
kwaliteit
van
de
leefomgeving te versterken. • Bij erfgoedplannen is participatie verplicht.
binnentuinen of bomen, behouden we waar
• Beeldbepalende panden zoals textielgebouwen, kerken
• Historische groenelementen, zoals waardevolle
en
villa’s
worden
waar
mogelijk
mogelijk en geven we een herkenbare plek in nieuwe ontwerpen.
herbestemd of behouden, met ruimte voor passende nieuwe functies.
Duurzame transitie erfgoed
Inwoners worden actief betrokken bij het
• Bij nieuwe ontwikkelingen in historische buurten
waarderen, beschermen en herinterpreteren van
letten we op schaal, maat, materiaalgebruik,
erfgoed (Verdrag van Faro).
oriëntatie en ritme van bestaande bebouwing en
• We verduurzamen historische gebouwen met
ruimte zodat samenhang met de omgeving
behoud van karakter, met slimme en passende
behouden blijft.
oplossingen per situatie.
Ruimtelijke kwaliteit en identiteit
• Erfgoedlocaties worden ontwikkeld met aandacht voor klimaat, energie en circulariteit.
• We zorgen dat herontwikkeling bijdraagt aan
• Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan bij de
• Bij verduurzaming houden we rekening met zowel
ruimtelijke kwaliteit, samenhang en identiteit van
bestaande stedenbouwkundige structuur, met
erfgoedwaarden als natuurinclusieve kwaliteiten.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
36
Bij de herontwikkeling van erfgoedlocaties zorgen we dat klimaat, energie en circulariteit vanaf het begin onderdeel zijn van het plan.
We zorgen dat nieuwe ontwikkelingen aansluiten bij het geheel, de plek, haar verleden en de toekomstige opgave.
Karaktervolle plekken, zoals de oude fabrieken, boerderijen en landgoederen bieden kansen om meerdere opgaven tegelijk te verbinden.
De identiteit van Winterswijk is niet alleen te zien in gebouwen of structuren, maar ook te beleven in verhalen, gewoonten, ambachten en routes.
ERFGOED EN IDENTITEIT
We verduurzamen historische gebouwen met behoud van karakter, en zoeken daarbij naar slimme, passende oplossingen.
Leegstaande textielcomplexen, historische kerken en andere gebouwen krijgen een nieuwe functie die ook bijdraagt aan de versterking van de gemeenschap.
Nieuwe ontwikkelingen moeten aansluiten bij het karakter van de plek en de bestaande identiteit versterken.
We willen dat inwoners en bezoekers het erfgoed van Winterswijk ervaren als iets van henzelf: een gedeeld goed, dat bijdraagt aan trots, verbondenheid en betrokkenheid.
We geven erfgoed en identiteit een actieve rol in de ruimtelijke ontwikkeling van Winterswijk.
In Winterswijk vinden we het belangrijk dat ruimtelijke kwaliteit samen wordt vormgegeven in gesprek met bewoners.
GROEN EN LEVEND DORP
4.2
4.2 GROEN EN LEVEND DORP
Groen en biodiversiteit als essentieel onderdeel van de
voorbeeld is de Whemerbeek met zijn parkzones. Het
Winterswijk is van oudsher een dorp dat wordt omringd
leefomgeving
overige groen in Winterswijk is grotendeels versnipperd
door waardevol landschap. Maar ook binnen de kern
In het bebouwde gebied staat de biodiversiteit onder
aanwezig zoals in hoofdstuk 2 toegelicht.
willen we een omgeving die gezond, aantrekkelijk en
druk. Dit komt door een stenige inrichting van de
klimaatbestendig is. Groen, water, biodiversiteit en
buitenruimte en het efficiënt en traditioneel beheren van
Natuurlijk systeem
klimaatadaptatie hangen daarbij onlosmakelijk samen.
de buitenruimte. Ook gaat groen verloren door gebruik
Bodem, water en groen worden gezien als een
In het thema "Groen en Levend Dorp" laten we zien
van tegels en stenen in tuinen. Toch ligt daar juist een
steeds belangrijker onderdeel van ons kapitaal in het
hoe we onze leefomgeving toekomstgericht willen
kans om het tij te keren. Het bebouwde gebied is steeds
bebouwde gebied, zowel in economische zin als in
versterken. Dit doen we door natuur en klimaatadaptatie
belangrijker voor de biodiversiteit. In de afgelopen 50
de zin van leefbaarheid, gezondheid, biodiversiteit
niet los te beschouwen, maar als integraal onderdeel
jaar is het dorp Winterswijk fors uitgebreid, delen van
en klimaatadaptatie. De landelijke trend is om het
van onze ruimtelijke keuzes.
het Winterswijkse landschap zijn veranderd in bebouwd
bebouwde gebied steeds meer natuurinclusief te
gebied. Op enkele plaatsen zijn de restanten van het
ontwerpen en te beheren. Dat betekent dat nieuwe
landschap intact gebleven en vormen nu de groene
ontwikkelingen altijd in balans zijn met de natuur en
en blauwe dooradering van Winterswijk. Een mooi
bijdragen aan een gezonde en duurzame leefomgeving.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
38
4. THEMATISCHE UITWERKING
Dit verhoogt de waarde van de omgeving voor inwoners,
leefomgeving te creëren voor de bewoners en de lokale
lijnen aangevlogen zal moeten worden. Het wordt de
dieren en planten en het verlaagt de maatschappelijke
ecosystemen. Het idee is dat er altijd een minimale
kunst om in openbaar gebied groen te behouden en toe
kosten. Voorbeelden hiervan zijn schonere lucht,
hoeveelheid natuur aanwezig moet zijn, ongeacht de
te voegen, en daarbij aansluiting te zoeken met groen
tegengaan van wateroverlast en hittestress.
omvang of het type bebouwd gebied.
binnen particuliere terreinen. Bij ruimtelijke initiatieven voeren we regie op de samenhang en het toewerken naar
Groen als verbinding
Versterken groenstructuur
meer continuïteit van de groenstructuur. Zo ‘schaken we
Niet alleen het buitengebied is belangrijk voor de natuur.
Ruimte voor groen
op twee borden tegelijk’ toe naar het bieden van meer
Ook in de kom streven we naar een groennetwerk.
Zoals al opgemerkt heeft de kom een relatief
groen en een gezonde leefomgeving. De opgave is om
Groene lobben en vingers vanuit het buitengebied het
versnipperde groenstructuur. De Whemerbeekzone is
in samenhang te werken aan een meer herkenbare en
dorp in, zoals rond het radialen en de Whemerbeek, zijn
de enige doorlopende zone in de ondergrond, echter
functionele groenstructuur in de kom.
van belang voor het woongenot van de dorpsbewoners.
bovengronds is deze niet meer continu herkenbaar. De
Deze vormen ecologische verbindingen waarlangs flora
versnippering komt ergens voort uit de oorsprong van
Natuurinclusieve ontwikkeling: groene en leefbare
en fauna zich kunnen verplaatsen. Het versterken van de
Winterswijk als dorp, waarin groei op schaal van de
ruimtes
groene structuur en het bevorderen van biodiversiteit
hoofdstructuur toch een relatief eigen en natuurlijke
Natuurinclusief bouwen is een andere belangrijke
worden niet gezien als aparte doelstellingen, maar als
lijn heeft gevolgd. Veel van het groen lag en ligt in
pijler van de toekomst van Winterswijk. Hierbij zorgen
integraal onderdeel van elke ruimtelijke ontwikkeling.
particuliere tuinen. Karakteristiek dorps, maar ook
we ervoor dat onze nieuwe ontwikkelingen altijd in
Dit betekent dat bij nieuwe ontwikkelingen altijd
kwetsbaar voor verandering. We beginnen nu te merken
balans zijn met de natuur en bijdragen aan een gezonde
gekeken wordt naar de meerwaarde voor groen. Van
dat een doorlopende groenstructuur voor de kom
en duurzame leefomgeving. Bij de herinrichting
het inrichten van parken tot het integreren van groene
ontbreekt (of steeds meer beschadigd is geraakt) en de
van openbare ruimtes, nieuwbouwprojecten en het
elementen in de bebouwde omgeving.
bebouwde kom van Winterswijk relatief versteend is.
vergroenen van bestaande gebieden wordt telkens
We zetten in op het aanstevigen van de groenstructuur,
bekeken hoe we de biodiversiteit kunnen bevorderen.
We hanteren als uitgangspunt Basiskwaliteit Natuur
zodat langzamerhand een duidelijker en breder aangezet
De vraag is niet óf een bijdrage mogelijk is, maar hoe;
(BKN) in het dorp. Deze verwijst naar de minimale,
groenkader groeit. Dit is van belang voor ecologie en
op elke plek zijn er mogelijkheden. Door bijvoorbeeld
noodzakelijke kwaliteit van natuurlijke elementen
biodiversiteit en biedt ook aan inwoners en bezoekers
groene
(zoals groenvoorzieningen, water, biodiversiteit en
een gezondere en aangename leefomgeving. Door de
inrichting van de buitenruimte, willen we niet alleen
luchtkwaliteit) die aanwezig moeten zijn in stedelijke
dorpse, organische opzet is het ‘aanstevigen’ van de
de biodiversiteit bevorderen, maar ook bijdragen aan
gebieden.
groenstructuur een werkproces dat via verschillende
het welbevinden van de bewoners. Groene zones
Dit
om
een
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
gezonde
|
en
duurzame
Langetermijn koers voor 2040
daken,
geveltuinen
en
natuurinclusieve
39
4. THEMATISCHE UITWERKING
kijken naar waar ruimte is voor divers groen. Minder
Water en bodemsturend bij wateroverlast
niet-inheemse bodembedekkers, meer aandacht voor
In het centrum van Winterswijk zijn verschillende plekken
inheemse (dracht)planten en meer wilde terreintjes
die gevoelig zijn voor wateroverlast. Een deel hiervan
helpen de biodiversiteit in het dorp. Natuurlijk beheer
is de afgelopen jaren al aangepakt; andere locaties
is vaak ook een duurzamer beheer, bijvoorbeeld als het
worden de komende jaren meegenomen. Tegelijkertijd
gaat om minder afvoeren van blad en snoeiafval.
worden de buien steeds heviger, wat de druk op het watersysteem vergroot. Daarom is het essentieel om
Klimaatadaptatie
hierin te blijven investeren, zodat we wateroverlast
Veranderend klimaat in Winterswijk
kunnen beperken en de veiligheid van onze inwoners
Het klimaat verandert. De gevolgen zijn steeds
kunnen waarborgen. Water- en bodemsturend werken
duidelijker
in
vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt, zoals in
Winterswijk. Intensievere neerslag, langere periodes
hoofdstuk 3 aangegeven. We zetten in op meer ruimte
verbeteren de luchtkwaliteit, zorgen voor verkoeling
van droogte en hittestress in de kern. Dit heeft diverse
voor water in de openbare ruimte, bijvoorbeeld met
tijdens warme dagen en bieden ruimte voor rust en
gevolgen. Denk aan wateroverlast door onvoldoende
wadi’s, zaksloten en hoogteverschillen. Ook bevorderen
recreatie. Daarbij maken we optimaal gebruik van de
opvangcapaciteit en droogte die gevolgen heeft voor
we waterinfiltratie en zorgen we voor duidelijke
aansluitende bestaande ecologische verbindingen in
landbouw, natuur en ook funderingen. Klimaatadaptatie
informatie richting inwoners over de verschillende
het dorp - buitengebied.
is noodzakelijk om onze leefomgeving veilig, gezond
vormen van wateroverlast – van tijdelijk water op straat
en aantrekkelijk te houden voor huidige, maar vooral
tot structurele overlast in woningen en bedrijven.
merkbaar,
ook
op
lokaal
niveau
Natuurlijk beheer
ook voor de toekomstige generaties. Wij streven naar
Het beheer in de bebouwde kom bestaat voor een deel
een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting
De bebouwde kom kent enkele lagergelegen gebieden
uit ‘cultuurlijk’ beheer gericht op netheid en een bepaald
van
en
waar de Whemerbeek stroomt. Deze loopt deels
eindbeeld. Op een aantal locaties is al overgegaan
wordt integraal onderdeel van alle ruimtelijke en
bovengronds met ruimte om water op te vangen, maar
van ‘cultuurlijk’ naar ecologisch groenbeheer van
beleidsmatige keuzes. We richten ons op het vergroten
is ook deels ondergronds beduikerd onder gebouwen
bijvoorbeeld bermen en gazons. Hier wordt één à twee
van de weerbaarheid tegen weersextremen en op
en openbare ruimte. Door integraal te werken in
keer per jaar gemaaid en afgevoerd. Daarnaast worden
het benutten van kansen die klimaatadaptatie biedt,
gebiedsvisies, functies met elkaar te verbinden en samen
op steeds meer plaatsen vaste planten toegepast met
bijvoorbeeld voor vergroening, biodiversiteit, verhogen
te werken met partijen zoals het waterschap, ontstaat de
een rijke en gevarieerde bloei. We kunnen nog gerichter
van de leefkwaliteit en gezondheid.
mogelijkheid om delen van deze beek in de toekomst
onze
leefomgeving.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
Klimaatadaptatie
|
is
Langetermijn koers voor 2040
40
4. THEMATISCHE UITWERKING
te transformeren tot een waterbuffer in het centrum. Zo
Voorbereid op droogte
een compact dorp als Winterswijk is de ruimte beperkt,
combineren we waterveiligheid met andere ruimtelijke
Droogte speelt in het buitengebied van Winterswijk een
waardoor functies slim gecombineerd moeten worden.
opgaven, zoals woningbouw, vergroening, verkeer en
grote rol, maar ook in de kom zijn effecten van droogte
Parkeerplaatsen kunnen deels groen worden ingericht
veiligheid. Daarnaast benutten we kansen door oude,
zichtbaar. Door langdurige droogte krijgen planten en
om water op te vangen en hittestress te beperken,
gedempte watersystemen opnieuw in te zetten in de
bomen het moeilijk en droogt de grond uit waardoor het
speelplekken kunnen dienen als tijdelijke waterbuffers
aanpak van wateroverlast. We willen van wateroverlast
water vasthouden bij regen (of zelfs piekbuien) verminderd
bij hevige regenval en daken kunnen naast zonnepanelen
juist een kans maken door (regen)water zoveel mogelijk
wordt. Door water vast te houden en te infiltreren in zowel
ook
vast te houden, te laten infiltreren, te hergebruiken in huis
natte als droge tijden kan de kom weerbaarder worden
leefomgeving altijd ons vertrekpunt. We zetten in op
of tuin, of zelfs langdurig op te slaan voor drogere tijden.
gemaakt voor verdroging. Droogte adaptief houdt ook
schone lucht, verkoeling, rust, beweging en contact met
Op die manier bouwen we aan een klimaatbestendig en
in dat keuze in soorten beplanting en bomen van belang
natuur. Vergroening speelt hierin een sleutelrol: het draagt
veerkrachtig Winterswijk.
is. Het gebruik van droogtebestendige beplanting en
bij aan mentaal welzijn, vermindert stress en maakt de
bomen is daarom ook nodig om ook in de toekomst onze
omgeving aantrekkelijker en gezonder. Bij elke ruimtelijke
Aandacht voor hittestress in de kom
omgeving leefbaar te houden. Daarnaast is het belangrijk
ingreep kijken we daarom nadrukkelijk naar de impact
Winterswijk is in zijn geheel redelijk koel vergeleken met
om water lang vast te houden en te infiltreren in plek
op gezondheid, hitte en klimaatbestendigheid, zodat we
andere gebieden in Nederland. Het buitengebied is een
waar het valt. Zo vullen we de grondwaterstand aan om
bouwen aan een veerkrachtig én leefbaar Winterswijk.
fijne plek om te zijn, waar hitte ook geen grote rol speelt.
langdurige tijden van droogte beter te kunnen doorstaan.
Door weinig verharding en ventilatie voelt het aangenaam.
Andere, vooral technische, oplossingen kunnen ook
Samen werken aan een klimaatadaptief Winterswijk
In de kom van Winterswijk is het een ander verhaal. Door
bijdragen aan het verminderen van de droogteschade. In
Klimaatadaptatie is een opgave die we gezamenlijk aan-
de grote hoeveelheid verharding op zowel openbaar als
de openbare ruimte wordt ingezet op de eerste stap om
pakken. We werken samen met inwoners, bedrijven, water-
privéterrein warmt het snel op en blijft de warmte ook in
zonder technische oplossingen droogte tegen te gaan,
schappen, provincies en maatschappelijke organisaties.
het gebied hangen. Vooral door de opbouw na de oorlog
erna de stap van de technische oplossingen.
We stimuleren initiatieven en stellen kennis, subsidies en
waarbij veel arbeiderswijken werden gebouwd vanwege
worden
vergroend.
Daarbij
is
een
gezonde
uitvoeringskracht beschikbaar. Iedereen kan bijdragen
de textielindustrie heeft ervoor gezorgd dat juist veel
Integrale benadering en gezondheid voorop
aan een klimaatadaptief dorp. We faciliteren initiatieven
hitte in deze wijken nu en in de toekomst een grote rol
Klimaatadaptatie vraagt om een integrale benadering,
met subsidies, voorbeeldprojecten en advies. Denk aan
gaat spelen voor de gezondheid van de inwoners. We
omdat het sterk samenhangt met andere opgaven in onze
het vergroenen van tuinen, het aanleggen van regen-
hanteren drie thema's voor de aanpak van hittestress:
leefomgeving. We koppelen klimaatmaatregelen bewust
tonnen of het adopteren groenvakken of boomspiegels.
gebied, gebouw en gezondheid.
aan thema’s als mobiliteit, energie en leefbaarheid. In
Participatie is essentieel voor draagvlak én creativiteit.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
41
4. THEMATISCHE UITWERKING
Water en riolering
Whemerbeek als kans
Basis voor een gezonde leefomgeving
De Whemerbeek is een karakteristieke beek binnen
In de toekomst wordt de kans op extreme piekbuien
de gemeente Winterswijk en vormt een belangrijke
waarbij een grote hoeveelheid regen binnen een
schakel in het lokale watersysteem. De beek ontspringt
kort moment valt groter en vindt vaker plaats. Een
in het buitengebied en stroomt door de bebouwde kom
open beek kan meer water verwerken in het profiel
en speelt een belangrijke rol in de af- en aanvoer van
dan de duikers die zijn aangebracht. Bij het weghalen
regen- en grondwater. Naast deze functionele rol heeft
van de duiker is ook de kans op opstuwing kleiner
de Whemerbeek ook ecologische en landschappelijke
waardoor bovenstrooms van de duiker minder
waarde.
risico op wateroverlast is. Dit draagt bij aan een
Water en riolering vormen een essentiële basis voor
1. Meer capaciteit bij piekbuien.
klimaat robuuste inrichting van de bebouwde kom
een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving.
In de jaren 60 is de beek deels beduikerd, oftewel
Winterswijk
klimaatbestendige,
ondergronds gebracht via grote betonnen rioolbuizen.
waterrobuuste gemeente waarin rekening houden met
Dit is gebeurd in een periode waarin watergangen
water en bodem centraal staat. Door de toenemende
slechts werden beschouwd als technische middelen
zanderige gebieden.
extremen in het weer, zoals langdurige droogte,
om water zo snel mogelijk af te kunnen voeren. Door
Dit helpt bij de aanvulling van het grondwaterpeil,
langdurige natheid en hevige neerslag, is het van belang
het toenemende ruimtegebrek in de bebouwde kom
wat van belang is in droge perioden en bijdraagt
om waterbeheer toekomstbestendig in te richten.
werd het destijds als efficiënter beschouwd om de
aan het voorkomen van verdroging van stedelijk
Daarnaast hebben wij ook te maken met Europese wet-
beek ondergronds te brengen. Ook ten behoeve van
gebied waardoor groen betere kansen krijgt en
en regelgeving, zoals de Kaderrichtlijn Water (KRW).
de watervoorziening van diverse textielfabrieken.
minder schade door uitdroging plaatsvindt;
Deze richtlijn verplicht overheden om te zorgen voor
De beek was toen ook een afvoerend systeem van
schoon en gezond oppervlakte- en grondwater. Dit
deels vervuild water, waardoor sommige inwoners
betekent dat waterkwaliteit een integraal onderdeel is
het nog herkennen als ‘stinkbeke’. Tegenwoordig is
Water heeft invloed op de temperatuur in de
van het gemeentelijk waterbeleid. De ondergrond in de
dit niet meer van toepassing. Door nieuwe inzichten
directe omgeving, maar het effect hangt sterk af
kom van Winterswijk kent een unieke opbouw, waarbij
en verandering van het klimaat is er de wens om in
van de context. Stromend water of stilstaand water
deze in bijna geen straat hetzelfde is. De bodemopbouw
de toekomst waar mogelijk de beek weer naar boven
kan onder bepaalde omstandigheden juist warmte
kan erg van elkaar verschillen waardoor iedere plek een
te halen. Dit brengt de volgende voordelen met zich
vasthouden of uitstralen. De combinatie van water
gebiedsgerichte aanpak vereist.
mee:
met een robuuste groenstructuur zorgt voor de
streeft
naar
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
een
|
Langetermijn koers voor 2040
van Winterswijk; 2. Infiltratie en aanvulling van grondwater in de
3. Verkoeling bij hitte.
42
4. THEMATISCHE UITWERKING
meeste verkoeling. Een open beek met omliggende
ontwikkelingen. Dit betekent dat we bij nieuwe
zorgplichten integraal te benaderen, werken we samen
beplanting draagt zo bij aan het tegengaan van
ontwikkelingen rekening houden met de natuurlijke
aan een veilige, waterbewuste en toekomstbestendige
hittestress in versteende buurten, zoals het centrum,
waterhuishouding en bodemgesteldheid. Winterswijk
leefomgeving.
en daarmee aan een betere leefkwaliteit tijdens
kiest voor een aanpak waarbij water en bodem niet
warme zomerdagen.
langer slechts een randvoorwaarde zijn, maar juist
Waar gaan we de komende tijd mee aan de slag?
sturend worden voor de inrichting van de ruimte. Dit is
• We hanteren de klimaatadaptatiestrategie 2022-
erg belangrijk om in de toekomst, voor zowel onszelf
2027 (vastgesteld in 2022), Water- en riolerings-
Een open beek vormt een ecologische verbinding
als voor de toekomstige generaties, klimaatschade te
programma 2024-2028 (vastgesteld in 2023), Groen-
in het stedelijk gebied. Door natuurvriendelijke oevers
voorkomen. Door duidelijke uitgangspunten te hanteren,
structuurvisie (vastgesteld 2022) en de Beleidsvisie
aan te leggen ontstaat leefruimte voor planten, vogels,
wordt het risico op wateroverlast en verdroging
Natuur en Landschap (vastgesteld 2022)
insecten en kleine waterdieren. De vergroening rond
verminderd en wordt tegelijkertijd bijgedragen aan een
de beek heeft bovendien een positief effect en
aantrekkelijke en gezonde leefomgeving.
4. Biodiversiteit en vergroening.
• We werken aan richtlijnen voor natuurinclusief bouwen. Hierbij richten we ons op bewustwording
draagt bij aan een aantrekkelijker en gezonder
en inspiratie om samen met de inwoners en
leefmilieu. Het brengt nog meer kansen met zich mee
Inzet op zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en
op het gebied van natuur en recreatie. Denk
grondwater
bijvoorbeeld aan verblijfsgebieden of fietspaden.
De woningbouwopgave en de groei van de economie
stad. Dit doen we aan de hand van ambassa
leiden tot een toenemende vraag naar drinkwater en de
deurssoorten. Elke soort met specifieke eisen en
afvoer van afvalwater, wat de capaciteit van bestaande
wensen draagt bij een biodiverse leefomgeving.
5. Bewustwording en beleving.
• We geven uitwerking aan basiskwaliteit natuur in de
Een open beek maakt water zichtbaar en zorgt voor
waterzuiveringsinstallaties belast. De gemeente is
beleving. Inwoners en bezoekers worden zich meer
verantwoordelijk voor drie waterzorgplichten: afvalwater,
bewust van het belang van water in hun omgeving.
hemelwater en grondwater. Deze taken vormen samen
Een beek die in sommige tijden droog kan komen te
een belangrijke basis voor een klimaatbestendig en
staan kan zelfs voor beleving zorgen door een
duurzaam watersysteem. Ze hangen nauw samen met
doordacht ontwerp.
de verantwoordelijkheden van waterschap Rijn en IJssel, dat zorgt voor de zuivering van afvalwater en het beheer
Rekening houden met water en bodem
van het regionale watersysteem. Een goede afstemming
Het water en de bodem vormen de basis voor ruimtelijke
en samenwerking zijn daarom essentieel. Door onze
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
initiatiefnemers de biodiversiteit te versterken.
43
4. THEMATISCHE UITWERKING
WAT BETEKENT DIT VOOR TOEKOMSTIGE INITIATIEVEN EN ONTWIKKELINGEN? Groen en biodiversiteit
• Bij grotere gebiedsontwikkelingen sturen we
• Bij nieuwe ontwikkelingen behouden en verster ken we het bestaande groen en de biodiversiteit. • Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan een biodiverse
leefomgeving,
door
bijvoorbeeld
natuurinclusief te bouwen of openbare ruimte
aan op een bijdrage aan de samenhang van de
• 300 meter maximaal tot de dichtstbijzijnde
groenstructuur voor de kom;
koele plek (van tenminste 200m² groot).
• Openbare
groene
• Bij inbreiding wordt uitgegaan van het per saldo minimaal in stand houden van het aandeel groen
plekken
van
betekenis
• Meer ruimte voor water in de openbare ruimte
binnen de totale groenstructuur;
(wadi’s, zaksloten, hoogteverschillen); deel-
• Oude structuren juist gebruiken voor water-
wandelroutes,
overlast problemen, zoals oude watersystemen
informele paden of landschappelijke structuren.
die gedempt zijn of zijn functie hebben
gebieden,
aanbrengen onder
andere
tussen via
losse
ten opzichte van de verharding in de bebouwde kom. Waar mogelijk wordt het aandeel groen • We werken samen aan een waardevolle groene
Zie hiervoor de Integrale koers in hoofdstuk 3 • Afhankelijk van het type ondergrond passen we
(be)leefomgeving. Versterken groenstructuur • We
verloren; Klimaatadaptatie • Water en bodem hanteren we als leidend principe.
uitgebreid.
• Aanpak wateroverlast:
behouden en doorontwikkelen als ankerpunten • Verbinding
natuurinclusief in te richten.
andere schaduwgevende constructies);
• Aanpak hittestress: • Gebied: maatregelen om de omgeving hitte bestendiger te maken. • Inzetten op vergroening en het gebruik van
het principe ‘vasthouden, bergen, afvoeren toe.
de 3-30-300 regel;
Zie hiervoor hoofdstuk 2.
• Beperken van verharding en bevorderen van
en
• Klimaatadaptatie is een standaardonderdeel bij
herkenbare groenstructuur door onder andere:
ruimtelijke planvorming, gebiedsontwikkelingen,
• Strategisch ontwerp om koele bries toegang te
Bij (private) locatie-ontwikkelingen die liggen
vergunningverlening en beheer;
geven tot wijken;
werken
aan
een
samenhangende
in de nabijheid van waardevol groen en/of de
• We gebruiken de 3-30-300 regel als leidraad voor
ventilatie;
• Gebouw:
maatregelen
om
het
vastgoed
groenstructuur een bijdrage te vragen ten
vergroening:
hittebestendiger te maken
behoeve van het versterken van het groen en
• 3 bomen zichtbaar vanuit elke woning;
• Gebouwen voorzien van groene daken, gevel-
biodiversiteit;
• 30% schaduw in elke wijk (door bomen of
groen, buitenzonwering en goede ventilatie;
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
44
4. THEMATISCHE UITWERKING
• Gezondheid:
en te kiezen voor waterdoorlatende materialen,
waterlopen, zoals de Whemerbeek;
kwetsbare groepen tegen te gaan.
maatregelen
om
hitte
bij
zoals halfopen bestrating en groene erfaf-
• Het voorkomen van bebouwing in laaggelegen,
• Hitteplan inzetten voor kwetsbare groepen;
scheidingen, kan regenwater effectief infiltreren;
natte gebieden om wateroverlast en schade te
• Zorgen voor koelteplekken en drinkwater-
• Het stimuleren van waterberging en infiltratie
minimaliseren.;
voorzieningen op warme locaties.
op particulier terrein, bijvoorbeeld door middel
• Een
van regentonnen, groene daken en water-
buitenruimte door middel van ruimte voor
• Water vasthouden en infiltreren in natte en droge
doorlatende bestrating;
water in de vorm van groen, infiltratie-
tijden;
• Het inventariseren en aanpakken van knel-
voorzieningen, groene daken, regenwater-
• Keuze van droogteresistente beplanting en
punten
vriendelijke bestrating en andere duurzame
bomen;
voorbeeld in straten en wijken met een lage
maatregelen;
• Technische oplossingen inzetten waar nodig,
afvoercapaciteit;
• Het verplichten van waterberging bij nieuwe
maar voorkeur voor natuurlijke oplossingen.
• In de gedeeltes waar infiltratie van hemelwater
bouwprojecten en herontwikkelingen.
• Aanpak droogte
waar
wateroverlast
optreedt,
bij-
niet, of minder mogelijk is wordt het afstromend Water en riolering
klimaatadaptieve
inrichting
van
de
• Zorgplichten gemeente
hemelwater eerst geborgen in voorzieningen
• Water robuuste inrichting:
zoals wadi’s of ondergrondse bergingen. Vanuit
Afvalwater
• Het realiseren van waterbuffers en wadi's in
hier wordt het vertraagd afgevoerd richting het
• Het rioolstelsel wordt geoptimaliseerd om te
wijken om piekbuien op te vangen en
riool of oppervlaktewater. Op deze manier
voldoen aan de eisen van duurzaamheid en
water langer vast te houden. In bepaalde delen
wordt de piekbelasting van een bui afgevangen;
efficiëntie.
van Winterswijk is infiltratie van regenwater
• Het inzetten op adaptieve en innovatieve
• Gescheiden inzameling van afval- en hemel-
goed mogelijk. Dit proces zorgt ervoor dat
oplossingen,
water is verplicht bij nieuwbouw en heront-
neerslag wordt opgenomen in de bodem zodat
parkeerplaatsen), tijdelijke wateropslag en
wikkeling.
het grondwater wordt aangevuld. Zowel de
het hergebruik van regenwater in huishoudens
• Waar mogelijk wordt bij bestaande bebouw-
openbare ruimte als particuliere tuinen spelen
en bedrijven.
ing schoon hemelwater afgekoppeld van het
hierin een belangrijke rol • Door verharding zoveel mogelijk te beperken
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
zoals
waterpleinen
(en
• Rekening houden met water en bodem: • Het behouden en versterken van natuurlijke
vuilwaterriool om onnodige belasting van de rioolwaterzuiveringsinstallaties te voorkomen.
45
4. THEMATISCHE UITWERKING
• We zetten in op slimme monitoring en
kunnen voorzien in afvoer naar oppervlakte-
ecologie en biodiversiteit van Winterswijk. We zetten
datagestuurd rioolbeheer om onderhoud en
water of bodem.
ons in voor:
investeringen efficiënter in te richten.
• De aanpak van hemelwater volgt het principe:
• De herinrichting en ecologische versterking
• We werken nauw samen met het Waterschap
eerst gebruiken, dan infiltreren, dan bergen, en
van bestaande beken en waterlopen.
Rijn en IJssel en de Gemeente Oost-Gelre om
pas als laatste afvoeren.
• Het bevorderen van de waterkwaliteit door het
de belasting op de gezamenlijke rioolzuivering
verminderen van nutriënten en chemische
zo laag en efficiënt mogelijk te maken. Een
Grondwater
voorbeeld hiervan is het gezamenlijk toepassen
• Grondwater is een essentiële bron voor
• Het creëren van natuurvriendelijke oevers en
van de ‘Slimme Gemalen Regeling’.
drinkwater voorziening en natuurbehoud. We
verbindingen tussen waterlopen en retentie-
• We proberen de water keten zoveel mogelijk
werken samen met Vitens en het waterschap
vijvers om biodiversiteit te stimuleren.
te ontlasten door te beginnen bij de bron. Door
om de kwaliteit en kwantiteit van het
• Het inzetten van natuurlijke processen zoals
de bron aan te pakken zorgen we ervoor dat
grondwater te beschermen.
helofytenfilters voor waterzuivering.
er minder vervuiling is de (afval)water keten
• We nemen maatregelen om verdroging tegen
• Het betrekken van inwoners en agrariërs bij het
terecht komt.
te gaan en voorkomen wateroverlast door
onderhoud en beheer van watergangen.
de juiste afstemming van drainage en infiltratie-
• Het aanleggen van wadi’s en ondergrondse
voorzieningen.
bergingen bij nieuwe ontwikkelingen hebben
Hemelwater • De
gemeente
is
verantwoordelijk
voor
stoffen in oppervlaktewater.
de voorkeur, in plaats van nieuwe retentie-
inzameling van afstromend hemelwater van
Oppervlaktewater en ecologie
vijvers, welke gevoelig zijn voor een slechte
percelen waarvan de eigenaren niet zelf
Oppervlaktewater speelt een belangrijke rol in de
waterkwaliteit.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
46
Groen en water vormen de ruggengraat van ruimtelijke ontwikkelingen.
De bestaande groene en blauwe structuren, zoals de Whemerbeek, worden versterkt.
GROEN EN LEVEND DORP We zetten in op herkenbare, samenhangende en robuuste groenstructuren.
Droogte, hittestress en wateroverlast worden gebiedsgericht aangepakt met oog voor ruimtelijke kwaliteit.
De openbare ruimte draagt actief bij aan verkoeling, wateropvang en biodiversiteit.
Voor de leefbaarheid en ecologie in het dorp wordt de minimale standaard basiskwaliteit gehanteerd.
We streven naar een leefomgeving die gezond, aantrekkelijk en klimaatbestendig is. Bij elke ruimtelijke ingreep nemen wij gezondheid, natuur en leefkwaliteit als vertrekpunt.
Natuurinclusief bouwen is uitgangspunt bij alle nieuwe ontwikkelingen in de kern.
Groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie worden als één integrale opgave Water en bodem zijn sturend in de inrichting van de leefomgeving.
benaderd. Deze onderwerpen worden structureel meegenomen in ruimtelijke keuzes en gebiedsontwikkelingen.
LEEFBAAR EN AANTREKKELIJK WONEN
4.3
4.3 LEEFBAAR EN AANTREKKELIJK WONEN
woningen toe te voegen zorgen we ervoor dat het
de praktijk niet 100% het geval. Daarom houden we
Wij streven ernaar om Winterswijk een breed en
voorzieningenniveau op peil blijft en dat de leefbaarheid
als richtgetal 25% meer aan. Daarmee komt de totale
passend woningaanbod te bieden voor al onze
in de gemeente wordt versterkt. Deze aanpak helpt om
opgave op 2.250 woningen.
bestaande inwoners en nieuwe inwoners. Hierbij ligt de
zowel de leefbaarheid in bestaande wijken te behouden
focus op betaalbare, duurzame woningen die aansluiten
als nieuwe woonwijken functioneel en duurzaam in te
Hoe snel moeten deze extra woningen gebouwd worden?
bij de behoeften van diverse doelgroepen, zoals starters,
richten.
Moeten deze tot 2035 gebouwd worden of is uitloop tot 2040 mogelijk? Met het oog op het in standhouden van
senioren en mensen met een zorgbehoefte. Door in te zetten op levensloopgeschikte woningen, sociale
De bovenstaande aanpak vraagt om actief handelen.
het voorzieningenniveau geldt: hoe eerder het draagvlak
huur en een gevarieerd woningaanbod, willen we een
De getekende Woondeals A en B voorzien circa 1.400
onder onze voorzieningen veiliggesteld kan worden, hoe
inclusieve
woningen op inbreidingslocaties tot aan 2035. Uit
beter. Want er zijn veel voorzieningen die als ze eenmaal
nader onderzoek waarin is onderzocht hoe we ons
verloren zijn gegaan niet gemakkelijk terugkeren.
voorzieningenniveau in stand houden, blijkt dat we
Bovendien wordt Winterswijk dan juist voor de doelgroep
Demografische balans en vitale voorzieningen
400 woningen extra moeten bouwen in de gehele
minder aantrekkelijk. Daarom is de lijn: als we regionaal
Winterswijk streeft naar een stabiele bevolkingsomvang
gemeente (onderzoek Invisor). Dat betekent dus in
de kans krijgen om de woningbouwaantallen in volgende
die de basis vormt voor het behoud van belangrijke
totaal 1.800 woningen. Tenminste, als ze allemaal bij de
woondeals voor de periode tot 2035 te verhogen, dan
voorzieningen zoals scholen, winkels, zorg, openbaar
doelgroep terechtkomen: de middenleeftijdsgroepen
doen we dat. Is dat niet haalbaar dan houden we 2040
vervoer en andere basisvoorzieningen. Door gericht
(jonge gezinnen en gezinnen met kinderen). Dat is in
als richtjaar.
en
toekomstbestendige
woonomgeving
creëren voor iedereen in Winterswijk.
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
Langetermijn koers voor 2040
48
4. THEMATISCHE UITWERKING
Waar moeten toekomstige woonlocaties aan bijdragen?
bekijken. Op deze manier kunnen ouderen zelfstandig
ervoor zorgen dat er een goede mix van woningtypen
Sociale basis versterken door gevarieerde wijken
en prettig blijven wonen in hun eigen omgeving.
is,
Woningbouw moet hand in hand gaan met het
zoals
appartementen,
eengezinswoningen,
zorgwoningen en levensloopbestendige woningen.
versterken van de sociale basis van de gemeenschap.
Voor jongeren is de aanwezigheid van een goed
Er
We streven naar inclusieve buurten, waarin mensen van
voorzieningenniveau
bestaande woningen en de uitbreiding van de sociale
verschillende leeftijden, achtergronden en inkomens
aantrekkelijke woonomgeving. Door in te zetten op
huurwoningvoorraad.
samen kunnen wonen. Dit vraagt om een gevarieerd
het behoud en versterken van voorzieningen zoals
mogelijkheden voor kaveldeling tussen generaties,
woningaanbod en de nabijheid van belangrijke
bijvoorbeeld sport, ontmoetingsplekken, cultuur en
waarbij bijvoorbeeld ouders en kinderen samen
voorzieningen zoals winkels, zorginstellingen en
scholen, zorgen we voor leefbare en toekomstbestendige
een woning delen, of jongeren en ouderen elkaar
scholen. Nieuwe woonwijken moeten zodanig worden
wijken waar het prettig opgroeien, wonen en leven is.
ondersteunen in hun woonbehoeften.
ontwikkeld dat ze verbondenheid, veiligheid en
Dit draagt eraan bij dat jongeren op een langdurige
ontmoeting bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld door
en stabiele manier zich hier vestigen, ontwikkelen en
Flexwoningen kunnen tijdelijk worden ingezet voor
het aanleggen van routes, ontmoetingsplekken en
hun toekomst opbouwen. We investeren daarmee niet
specifieke maatschappelijke situaties, maar alleen
het stimuleren van sociale interactie binnen de wijk.
alleen in het bouwen van betaalbare woningen, maar in
wanneer ze goed ingepast zijn in de bestaande
De gemeente zet daarnaast in op een robuuste en
het creëren van een betrokken gemeenschap waarmee
woonomgeving en geen permanent karakter hebben.
duurzame voorzieningenstructuur, waarbij wijkcentra
jongeren zich verbonden voelen, waar zij ruimte hebben
Bij flexwoningen hebben we het over verplaatsbare
en dagelijkse winkels goed gespreid liggen en in de
om zich persoonlijk en professioneel te ontwikkelen en
objecten waarvan de gebruiksduur op één locatie
nabijheid van supermarkten of openbaar vervoer
waar voldoende perspectief is op werk, ontspanning en
maximaal 15 jaar is. Niet te verwarren met flexwonen wat
knooppunten.
ontmoeting.
betekent dat er minder dan twee jaar ergens gewoond
ook
van
belang
voor
een
is
ook
aandacht
voor
herstructurering
Daarnaast
verkennen
van we
(mag) worden. Een goede spreiding en toegang tot voorzieningen
Levensloopbestendig, passend en betaalbaar wonen
is van belang voor alle leeftijdsgroepen maar in het
voor iedereen
Klimaatbestendig wonen
bijzonder voor ouderen en ook jongeren. Ouderen
Het realiseren van een inclusieve samenleving is een
Woningen in Winterswijk moeten bestand zijn tegen de
zijn extra gebaat bij een buurt waarin zorg, winkels,
belangrijke ambitie van Winterswijk. Dit betekent dat
gevolgen van klimaatverandering, zoals wateroverlast,
ontmoeting en openbaar vervoer op loop- of fietsafstand
er een breed scala aan woningen beschikbaar moet zijn
hitte en droogte. Dit vereist dat we niet alleen letten
beschikbaar zijn. Het is van belang om bij ontwikkelingen
voor verschillende doelgroepen, zoals starters, gezinnen,
op energie-efficiëntie, maar ook op klimaatadaptieve
voorzieningen
senioren en mensen met een zorgbehoefte. We willen
maatregelen. Er wordt actief gewerkt aan het tegengaan
en
woningen
OMGEVINGSVISIE KOM WINTERSWIJK
|
in
samenhang
te
Langetermijn koers voor 2040
49
4. THEMATISCHE UITWERKING
van de gevolgen van klimaatverandering, dit kan door het