CConstaterende datWinterswijk
Koppel je AI →
Document · PDF

Jaarstukken 2023 Gemeente Winterswijk

Raadsvergadering 27 juni 2024, gemeente WinterswijkBij agendapunt: Jaarstukken 2023 gemeente Winterswijk33.018 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

2.2 Sport Ambitie Sport moet voor iedereen betaalbaar en toegankelijk zijn. Daarom verbinden we sport aan de Inclusie Agenda. Sport levert een belangrijk aandeel in onze preventiedoelen. We stimuleren mensen die weinig tot niet actief zijn, tot meer bewegen. Relevante documenten:  Sportnota.  Lokaal sportakkoord.  Regionaal sportakkoord.  Onderzoek 'Financiering sport in Winterswijk’. Doelstellingen Het stimuleren van mensen tot (meer) beweging Activiteiten Heroriëntatie inzet stimulering sport De buurtsportcoach regeling die we nu uitvoeren vervalt en er komt een nieuwe regeling voor in de plaats. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In 2023 is de brede regeling SPUK GALA in het leven geroepen. De komende drie jaren wordt ingezet op sport/bewegen/cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en versterking van de sociale basis. Integraal hebben we een plan van aanpak voor 2023-2026 gemaakt. In 2023 is er een nieuw landelijk Sportakkoord en Regionaal Beweeg- en Sportakkoord ondertekend met daarin thema's, ambities en doelstellingen. Lokaal hebben we rond de zomer afspraken gemaakt hoe we regionaal samenwerken rondom sport en bewegen. Dit is als regionaal sportakkoord ingediend en goedgekeurd. Het regionale akkoord geeft kaders voor het herijken van het lokale sport- en beweegakkoord.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Eind 2023 hebben we een positief besluit ontvangen van het Rijk (ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) over onze brede SPUK-regeling voor 2024-2026.

28

Uitvoeren activiteiten Achterhoek in beweging en lokaal sportakkoord Achterhoek in Beweging is een netwerk van mensen en organisaties die sport en bewegen inzetten voor een inclusieve samenleving en een gezonde en uitdagende leefomgeving. Het lokaal sportakkoord 'Samen actief in Winterswijk' voeren we samen met onze sportverenigingen en maatschappelijke organisaties uit. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) De gemeente Winterswijk is onderdeel van Achterhoek in Beweging (AIB). Samen hebben wij een Regionaal Beweeg- en Sportakkoord gesloten. Dit regionale akkoord is vernieuwd in juni 2023 en sluit aan bij de thema's uit het nieuwe Nationale Sportakkoord. De thema's zijn: 1. Inclusie en diversiteit 2. Sociaal veilige sport 3. Vitale sportaanbieders 4. Vaardig in bewegen 5. Ruimte voor sport en bewegen 6. Maatschappelijke waarde van topsport Door AIB hebben regio en lokaal elkaar versterkt. Ervaringen, methodieken en kennis zijn gedeeld. Voorbeelden hiervan zijn het Volleybal Masterplan, Uniek Sporten, Gym Achterhoek en 'Fit Veur Altied'. De connectie met sportverenigingen is versterkt door de opzet van een regionaal sportloket. Hier is ingezet op sociale veiligheid en integriteit. Bij de opzet van het lokale sportakkoord hadden we ondersteuning.

Er waren diverse regionale overleggen voor buurtsportcoaches, coördinatoren, beweegmakelaars en verenigingsadviseurs, om inspiratie op te doen, kennis te delen en voor intervisie. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Jaarlijks worden afspraken gemaakt over het beleid en de uitvoering rondom sport en sportief bewegen. Doelstellingen Sportfaciliteiten moeten toegankelijk zijn voor iedereen die mee wil doen In de uitwerking van de opgave Winterswijk Drempelvrij wordt sport een nieuw onderdeel waarbij we toegankelijkheid steeds beter maken. Doelstellingen Sportvoorzieningen zijn toekomstbestendig en betaalbaar Activiteiten We hebben een duurzaam zwembad met een gezonde exploitatie Wij zien het overdekte zwembad als een belangrijke voorziening voor onze inwoners. Om die voorziening te behouden voor Winterswijk, leggen wij voor de zomer van 2023 voor het overdekte bad een toekomstplan aan de raad voor. Kwaliteit (indicator) 29

Kwaliteit (toelichting) Bij de begroting voor 2024 is het voorstel gedaan om het overdekte zwembad Jaspers in stand te houden en te wachten op een beter financieel perspectief voor de gemeente. Intussen doen we wat noodzakelijk is om het overdekte zwembad in bedrijf te houden en onderzoeken we de mogelijkheden van samenwerking met andere organisaties en/of buurgemeenten. Dit betekent dat er vooralsnog geen voorstellen komen voor een grondige renovatie of nieuwbouw. Mochten er zich onvoorziene situaties voordoen die de uitvoering van zwemactiviteiten beletten, dan bekijken we in samenspraak met het zwembadbestuur welke oplossingen mogelijk en of noodzakelijk zijn. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De huisvesting van het zwembad maakt onderdeel uit van het programma ruimtelijke projecten. Hier is een ander tijdspad aan verbonden. De gestelde deadline van de zomer van 2023 is in elk geval niet gehaald. We hebben een eerlijk en simpel financieringssysteem voor sportverenigingen In 2021 is een onderzoek gedaan naar de sportfinanciering in Winterswijk. Conclusie was dat het systeem onnodig ingewikkeld is en de financiering heel divers. In het onderzoek is een aantal scenario's beschreven om te komen tot een eenvoudiger en evenrediger systeem van de sportfinanciering. Er moet nog een keuze worden gemaakt welk scenario ingevoerd gaat worden.

We willen dit in nauwe samenspraak met de sportverenigingen doen. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In 2023 is tijdens de begrotingsvergadering besloten dat er maximaal 30% wordt bezuinigd op de bekostiging van de sportaccommodaties. Dit in tegenstelling tot een eerdere opdracht, waarbij de bezuiniging alleen moest worden gerealiseerd bij de compensatie van de huur. Het uitgangspunt is dat de contributies redelijk blijven. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2026 moet er een duurzaam systeem zijn voor de bekostiging van sportaccommodaties. Indicatoren  Het aantal actieve sporters stijgt: 52% van de bevolking geeft aan actief sporter te zijn (bron: Waar staat je gemeente). 

Het aantal maatschappelijke activiteiten bij sportverenigingen breidt zich uit: FC Winterwijk en FC Trias organiseerden deze activiteiten al, 30

Atletiekvereniging Archeus is daar nu bijgekomen. Andere verenigingen zijn zich ook bewust van het belang van maatschappelijke activiteiten en kijken naar mogelijkheden daarin. 

Door het Sportakkoord Winterswijk sluiten organisaties als onderwijs, zorg en bedrijfsleven zich aan bij activiteiten voor sport en bewegen in Winterswijk: Het Sporttakkoord 2.0 wordt nu uitgerold. Partners uit de zorg, bedrijfsleven, sport en onderwijs zijn aangesloten. Wat is het resultaat? Doel van dit programma is om sport betaalbaar en laagdrempelig te houden. Ook in 2023 hebben we hiervoor samengewerkt met veel partijen, zoals scholen. Actief Winterswijk was actief in buurten en op scholen om vooral mensen te bereiken die niet uit zichzelf in actie komen. Ook regionaal hebben we samengewerkt aan aansprekende beweegactiviteiten. Met deze activiteiten hebben we ongeveer 3.000 mensen bereikt. In het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn er, samen met het onderdeel Volksgezondheid, ketenaanpakken ontwikkeld die erop gericht zijn om mensen zo lang mogelijk gezond en actief te houden. Onder andere door sport en bewegen.

2.3 Inkomen en participatie Ambitie Wij zorgen ervoor dat iedereen kan meedoen in de samenleving. Werk en inkomen en een goed vangnet voor bestaanszekerheid zijn hiervoor belangrijk. Winterswijk voelt zich verantwoordelijk voor de opvang van vluchtelingen en we bouwen mee aan een maatschappij waarin iedereen dezelfde kansen heeft. We dragen zorg voor een goede start van nieuwkomers. Relevante documenten:  Integrale Verordening sociaal domein.  Samen aan het stuur.  Beleidskader 2018–2022 Sociaal Domein ‘Meedoen in Winterswijk’.  Beleidsnotitie Wet inburgering 2022. Doelstellingen Nieuwkomers en statushouders moeten zo goed mogelijk inburgeren Activiteiten Monitoring nieuwe wet inburgering De nieuwe Wet inburgering is per 1 januari 2022 in werking getreden. Het doel van de wet is dat alle mensen die inburgeringsplichtig zijn, zo snel mogelijk en volwaardig kunnen meedoen aan de Nederlandse samenleving. Binnen de wettelijke kaders heeft de gemeente Winterswijk het inburgeringsproces naar eigen inzicht kunnen inrichten. Het is een lerend stelsel dat gelegenheid geeft om in 2023 te monitoren of de processen werkbaar zijn en of het de gewenste resultaten oplevert. Er is plaats ingeruimd voor monitoring en evaluatie. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Fijnder heeft de brede intake en het Plan Inburgering en Participatie (PIP) verzorgd.

Opgemerkt werd dat de statushouders regelmatig met vragen over het PIP bij de 31

maatschappelijke begeleiders van de gemeente kwamen. Dit signaal is aangekaart bij Fijnder, ter verbetering van de informatieverstrekking. De tijdsperiode waarin de brede intakes en PIP's werden afgenomen, verliep volgens schema. Bij de training financiële zelfredzaamheid heeft de trainer de deelnemers aan het eind van de training mondeling gevraagd naar hun tevredenheid. De gemeente heeft aangegeven een nog beter beeld te willen krijgen van de klanttevredenheid over de lesstof door middel van een schriftelijke enquête. Bij een volgende groep in 2024 wordt deze in de eigen taal uitgedeeld. In gesprekken met Fijnder, maatschappelijke begeleiders en regionale gemeenten is gebleken dat het niet werkbaar is om mensen op alle door het Rijk voorgestelde gebieden financieel te ontzorgen. Dit signaal is door gemeenten door heel Nederland naar voren gebracht, waardoor het ministerie een aanpassing heeft gedaan met mogelijkheid tot maatwerk. De drie Fijnder-gemeenten hebben besloten om alleen de huur volledig te ontzorgen, omdat er weinig problemen waren met de werkwijze die we al hadden. Wanneer er toch individuele financiële problemen ontstonden, kon intensievere ontzorging worden ingezet. Het Participatieverklaringstraject is door de trainer geëvalueerd met de deelnemers. Hieruit zijn geen grote verbeterpunten naar voren gekomen.

De maatschappelijke begeleiding is structureel besproken tijdens de tweewekelijkse overleggen van het team Inburgering. Hierbij waren consulenten van Fijnder, maatschappelijk begeleiders, sociaal werkers en de beleidsmedewerker inburgering aanwezig. De statushouders wisten de maatschappelijk begeleiders goed te vinden voor ondersteuning. Statushouders geven via consulenten en maatschappelijk begeleiders aan tevreden te zijn over de Onderwijsroute, die wordt verzorgd door het Graafschap College en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Over Interbeek Support, die de Z-route en B1-route verzorgde, kwamen meerdere klachten binnen. Met name gericht op de niveauverschillen binnen een klas en wisselende lesroosters. Hierover zijn gesprekken gevoerd met Interbeek. Door de relatief kleine aantallen inburgeraars in een plattelandsgemeente als Winterswijk, is het lastig om klassen samen te stellen met inburgeraars van hetzelfde niveau. Interbeek is genoodzaakt ieder kwartaal klassen te herindelen, om zoveel mogelijk cursisten met een gelijkwaardig taalniveau in een klas te plaatsen. Door een (landelijk) docententekort was het soms lastig om het geplande aantal lessen binnen de gewenste termijn aan te bieden. De taalaanbieders hebben hier zo goed mogelijk invulling aan gegeven. Bij de meeste inburgeraars lag het aanwezigheidspercentage onder de 90%.

Hiervoor werden diverse oorzaken aangemerkt, zoals psychische problemen, ziekte, geen aansluitende kinderopvang en vervoersmoeilijkheden. Fijnder is gevraagd strenger op te treden en consequenties kenbaar te maken bij het niet nakomen van de regels.

32

Het participatieaanbod waar inburgeraars van de Z-route verplicht aan deel moesten nemen, bestond uit 'Rondje Winterswijk', fietsles en de Kletsplek. Ook inburgeraars van andere leerroutes mochten hieraan deelnemen. De deelname verliep moeizaam. Inburgeraars moesten wennen, ervaarden stress en waren bezig met het regelen van zaken omtrent het gezin. Daarnaast is gekeken naar leerwerkplekken/vrijwilligerswerk. Enkele statushouders zijn hier naartoe geleid. Dit blijkt nog lastig in te richten voor statushouders die de taal nog weinig machtig zijn. Fijnder is gestart met het ontwikkelen van een leerwerkplaats op locatie voor de deelnemers aan de Z-route. Hier kunnen ze basisvaardigheden opdoen en is een taalcoach aanwezig op de werkvloer. Omdat de inburgeraars nog niet aan het eind van hun inburgeringstraject zaten, is de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) nog niet aangeboden. Er moest meer personeel worden ingezet bij Fijnder als gevolg van de verhoogde taakstelling, de verlaging van de groepsgrootte voor de training financiële educatie en de toevoeging van de Z-route. Ook de participatie van activiteiten en de uitbreiding van de coördinatie van de huisvesting en de taakstelling voor statushouders vroeg om meer personeel.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Monitoring en bijsturen van processen is gerealiseerd door: - Zeswekelijks regio-overleg met de Achterhoekse gemeenten, waarin de onderdelen van de Wet inburgering werden uitgediept op uitvoerbaarheid. - Vier keer monitoringsoverleg met Fijnder aan de hand van de dienstverleningsovereenkomst en het monitoringsschema. - Tweewekelijks overleg met uitvoerders en de beleidsmedewerker van de Wet inburgering. - Incidentele overleggen met taalaanbieder Interbeek. - Deelname aan zeswekelijkse 'Community of Practice'-bijeenkomsten, waar beleidsmedewerkers, uitvoerders, taalaanbieders en werkgevers uit de regio Achterhoek aanwezig waren om processen te monitoren en aan te passen. Opvang Oekraïners We hebben opvangmogelijkheden voor vluchtelingen uit de Oekraïne. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) De gemeentelijke opvanglocatie is medio april 2022 in gebruik genomen en is beschikbaar tot september 2024. Er worden in de gemeentelijke opvanglocatie 175 Oekraïense ontheemden opgevangen. Daarnaast wordt bij particulieren nog een aantal ontheemden opgevangen. Tijd (indicator)

33

Tijd (toelichting) De huidige opvanglocatie is in ieder geval tot 1 september 2024 beschikbaar. Verlenging van de opvang na 1 september 2024 is noodzakelijk, al dan niet in de huidige opvanglocatie.

Realisatie tussenvoorziening statushouders Het inrichten en beheren van een tussenvoorziening voor statushouders. In de tussenvoorziening huisvesten we statushouders in afwachting van definitieve huisvesting. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Met Oost Gelre is overeenstemming gevonden om dit project gezamenlijk op te pakken. De tussenvoorziening voor statushouders, bestaande uit twee woonblokken, is in gebruik genomen. In totaal 57 statushouders gekoppeld aan Winterswijk en Oost Gelre zijn hier in 2023 gehuisvest, waarvan een klein deel voor het eind van het jaar is doorgestroomd naar een reguliere woning. De locatie-coördinator heeft de in- en uitstroom geregeld en de contacten met het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de buurt onderhouden. Enkele overlastgevende situaties zijn opgepakt door de beveiliging en de locatiecoördinator. De statushouders hebben vanaf het moment dat ze gehuisvest zijn, begeleiding gekregen van maatschappelijk begeleiders, consulenten statushouders en sociaal werkers. Hierdoor zijn de reguliere taken binnen de inburgeringswet opgestart. Daarnaast is er voor de statushouders van Winterswijk huisartsenzorg geregeld. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De planning voor 2023 is behaald. Beide woonblokken zijn in de geplande periodes in gebruik genomen.

De instroom is geleidelijk gegaan; aan het eind van 2023 waren beide woonblokken bijna volledig bezet. Het huurcontract met het COA is nog niet gereed. Door geplande wijzigingen in de huurwet en wijzigingen in de taakstelling, moesten zaken worden uitgezocht die invloed kunnen hebben op de huurperiode.

34

Doelstellingen Voorkomen en bestrijden van armoede en schulden Activiteiten Evalueren bewindvoering en indien nodig bijstellen werkwijze Bewindvoering is een onderdeel van de schuldhulpverlening, waarmee veel kosten (bijzondere bijstand) zijn gemoeid. In 2023 onderzoeken we hoe we meer invloed kunnen uitoefenen op het al dan niet onder bewind stellen van inwoners. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) We gaan onderzoeken of wij gebruik gaan maken van het 'Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind'. Hierbij mogen we als gemeente de rechter adviseren of een inwoner het beste geholpen is met voortzetting van het bewind, of dat volstaan kan worden met een lichtere vorm van ondersteuning. Het onderzoek is gestart in het vierde kwartaal van 2023 en loopt door in 2024. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De afronding van het onderzoek vindt plaats in het vierde kwartaal van 2024. Meedoenregeling kinderen In het kader van minimabeleid zijn er een aantal meedoenregelingen voor kinderen. We monitoren deze regelingen en stellen aan de hand van de uitkomsten het beleid bij. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) De kindregelingen zijn geëvalueerd in 2023. Er is onderzocht of ze nog voldoende bijdragen aan het doel waarvoor ze in het leven zijn geroepen: het meedoen van kinderen aan de samenleving en het daardoor verkleinen van sociale achterstanden.

Uit de evaluatie blijkt dat de kindregelingen in grote lijnen voldoen. Binnen de bestaande kaders zijn in het nieuwe beleid andere accenten gelegd, zodat het meer aansluit bij de hedendaagse praktijk voor opgroeiende kinderen. De belangrijkste accenten zijn:  Een computer/laptop per middelbare scholier in plaats van per huishouden.  De budgetten voor schoolkosten en de sociaal-culturele kosten worden samengevoegd, zodat er meer keuzemogelijkheden zijn voor ouders en kinderen. Ook wordt er een splitsing gemaakt in deze budgetten naar leeftijd: 0-4 jaar, 4-12 jaar en 12-18 jaar. Zodat de hoogte van de budgetten 'meegroeit' met de leeftijd van de kinderen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het aangepaste beleid voor de meedoenregelingen voor kinderen gaat per 1 januari 2024 in. 35

Meedoenregeling voor volwassenen In 2023 starten we met een meedoenregeling voor volwassenen. In het kader van deze regeling krijgen volwassenen met een laag inkomen jaarlijks een bedrag van € 150, waarmee ze kunnen deelnemen aan de maatschappij. Bijvoorbeeld in de vorm van deelname aan cultuur of sport. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Het bereik van de doelgroep liet in 2023 te wensen over. In 2024 wordt nader onderzocht hoe het bereiken van de doelgroep kan worden verbeterd. Dit kan onder andere door het aanvraagformulier te versimpelen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting)

Onderzoek naar inzet werkaanvaardingspremie We stellen beleid op voor het verstrekken van een werkaanvaardingspremie voor inwoners die vanuit de bijstandsuitkering aan het werk gaan. De premie wordt vanaf 1 januari 2024 verstrekt door Fijnder. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In het kader van de bezuinigingen is besloten af te zien van het invoeren van een werkaanvaardingspremie per 1 januari 2024. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De voorbereidingen om te komen tot beleid voor het verstrekken van werkaanvaardingspremies aan uitkeringsgerechtigden van Fijnder, zijn gestaakt. Dit als gevolg van de vastgestelde begroting voor 2024-2027. Doelstellingen We ondersteunen inwoners naar regulier werk of zinvolle dagbesteding Activiteiten Pilot basisbanen We onderzoeken de mogelijkheid van het creëren van basisbanen voor inwoners die ongewild langdurig zonder betaald werk zitten. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting)

36

De voorbereidingen op een pilot Basisbanen in 2024 zijn gestaakt, naar aanleiding van de vaststelling van de programmabegroting voor 2024-2027. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het plan van aanpak is niet verder uitgewerkt. Stabilisering van het aantal bijstandsgerechtigden We streven naar stabilisering van het bijstandsbestand. Het werkleerbedrijf Fijnder doet zijn uiterste best om een stijging te voorkomen, mensen participeren naar vermogen. Fijnder heeft diverse instrumenten, zoals om- of bijscholing, (gedeeltelijk) werk, arbeidsmatige dagbesteding, vrijwilligerswerk. Waar nodig wordt een loonkostensubsidie verstrekt aan de werkgever en/of wordt een jobcoach ingezet. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Voor de ontwikkeling van het bestandsvolume is voor 2023 de nullijn gehanteerd. Uit de bestandscijfers van Fijnder per 31 december 2023 blijkt dat het bestand is toegenomen met 5,1%. Dit is vooral toe te schrijven aan een hogere instroom van statushouders die zijn gehuisvest in Winterswijk. Daarnaast hebben wij, vooruitlopend op de taakstelling, vanaf augustus extra statushouders gehuisvest in de tussenvoorziening tijdelijke huisvesting statushouders. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het beheersen van het bestandsvolume bijstandsgerechtigden is een continu proces.

Indicatoren  Het aantal bijstandsgerechtigden blijft op het niveau van 2022: Het aanhouden van de nullijn voor 2023 is te ambitieus gebleken. Naar aanleiding van de Tweede Bestuursrapportage 2023 van Fijnder is de prognose bijgesteld naar een toename van 3.9%. Het aantal bijstandsgerechtigden is in 2023 echter gestegen met 5,1%. De toename is vooral toe te schrijven aan een hogere instroom van statushouders vanuit de asielopvang, een hogere instroom van inwoners die geen of te weinig inkomen uit werk hebben en een hogere instroom vanuit andere gemeenten (bron: Fijnder). 

We komen uit met het rijksbudget voor het betalen van bijstandsuitkeringen: We hebben in 2023 minder uitgegeven aan bijstandsuitkeringen dan we aan rijksbudget hebben ontvangen (bron: Fijnder).

Het aantal problematische schulden daalt: Het aantal nieuwe cliënten (uit Winterswijk) bij de Stadsbank met problematische schulden bedroeg in 2023 21. Dit is een daling ten opzichte 37

van 2020 toen het aantal 31 bedroeg. De gemiddelde schuldenlast is gedaald van € 44.934 in 2020 naar € 34.452 in 2023 (bron: Stadsbank). 

De kosten voor bewindvoering dalen: De verstrekte bijzondere bijstand voor bewindvoeringskosten is in 2023 met 3,6% gedaald ten opzichte van 2022. Het aantal cliënten waarvoor bijzondere bijstand voor bewindvoeringskosten is betaald, is in 2023 gedaald van 225 naar 214. Dit is een daling van 4,8% (bron: Fijnder). Wat is het resultaat? Doel van dit programma is om zoveel mogelijk mensen naar werk en (financiële) onafhankelijkheid te begeleiden. In de opgave Armoede hebben gewerkt we aan het structureel bestrijden van armoede. Fijnder ontwikkelt de doorgaande ontwikkellijn om zoveel mogelijk mensen te laten uitstromen naar (betaald) werk. Met de arbeidsmatige dagbesteding van Fijnder is hierin een belangrijke stap gezet. Mensen met een laag inkomen ondersteunen we met speciale regelingen. Met dit minimabeleid kunnen zij en hun kinderen blijven meedoen in de samenleving. In 2023 hebben we de energietoeslag uitbetaald aan mensen met een laag inkomen, als tegemoetkoming in de hoge energiekosten. We vangen vanaf 2022 175 Oekraïense vluchtelingen op in de Vredensehof.

2.4 Educatie Ambitie Onderwijs is essentieel voor iedereen. Daarom werken we, samen met onderwijs en verenigingen, aan gelijke kansen. We bouwen onderwijsvoorzieningen conform het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Duurzaam, met goede ventilatie en groene schoolpleinen. Relevante documenten:  Integraal huisvestingsplan Onderwijs 2021-2037.  Beleidsnotitie Voor- en Vroegschoolse Educatie. Doelstellingen Onderwijshuisvesting wordt uitgevoerd conform het Integraal Huisvestingsplan Activiteiten Uitvoeren Integraal Huisvestingsplan (IHP) scholen Onderwijs, kinderopvang, belangenverenigingen en gemeente voeren het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2021-2037 uit. Het plan heeft een looptijd van zestien jaar en we actualiseren het als de ontwikkelingen erom vragen. In de eerste fase 2021-2026 ontwikkelen we nieuwbouw van basisscholen in de buurtschappen Woold, Kotten, Miste en Meddo. Daarnaast gaan we aan de slag met de vervanging van de Schakel, de Julianaschool, de Korenburg en Vrijeschool De Esch. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Bij de begroting voor 2024 stellen we voor de uitvoering van het IHP te temporiseren, totdat het financiële perspectief van de gemeente is verbeterd. De realisatie van een schoolgebouw ten behoeve van het buurtschapsonderwijs (Woold) wordt wel conform het IHP voortgezet.

Dit vanwege het feit dat de school Miste-Corle inmiddels is gesloten en kinderen in noodlokalen les krijgen. 38

De projecten Integraal Kindcentrum (IKC) Zuidwest (De Schakel, Julianaschool en de Korenburg), Vrijeschool De Esch en 't Kempken worden 'on hold' gezet. Wel wordt er in samenspraak met de betreffende schoolbesturen zoveel mogelijk verder gewerkt aan voorbereidende werkzaamheden, zoals inhoudelijke samenwerking en locatiekeuzes. Deze scholen worden opgenomen in het investeringsprogramma. We brengen de risico's van het vooruitschuiven van de projecten/investeringen in beeld. Denk daarbij aan verdere verduurzaming en verbetering van het binnenklimaat van scholen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Loopt conform planning. Doelstellingen We bevorderen kansengelijkheid Activiteiten Aanpak laaggeletterdheid De Rijksoverheid heeft als doel dat de laaggeletterdheid wordt teruggedrongen. We hebben een aanpak voor laaggeletterdheid. Dit bereiken we in de Achterhoek door als Achterhoekse gemeenten samen te werken aan een gezamenlijk Regioplan Aanpak Laaggeletterdheid. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In de Achterhoek kan iedereen die ondersteuning in zijn basisvaardigheden nodig heeft en moeite heeft met lezen, schrijven en/of rekenen, een passend leertraject volgen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het is een continu proces. Inzet NPO middelen De middelen van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zijn bestemd voor de ontwikkeling van het onderwijs tijdens en na corona.

Corona heeft een behoorlijk gevolg gehad voor scholen en leerlingen. Zo zijn onder andere onderwijsachterstanden ontstaan. Zowel de scholen als de gemeenten hebben middelen gekregen om de gevolgen van corona aan te pakken. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In het kader van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zijn we vanaf september 2022 gestart met een aantal activiteiten, die in 2024 worden voortgezet:

39

   

Het versterken van het leesaanbod op alle scholen, door middel van lessen en workshops vanuit de bibliotheek. Activiteiten voor sociale en emotionele ontwikkeling van tieners, door middel van cultuureducatie. Dit aanbod is er voor de drie middelbare scholen in Winterswijk en is afgestemd op de behoefte vanuit de scholen. De buitenruimtes bij de middelbare scholen worden verbeterd, zodat er mogelijkheden zijn voor sport, cultuur en educatie. Middelbare scholen kunnen jaarlijks gebruikmaken van voorstellingen van een theatergezelschap dat voorstellingen met een boodschap ontwikkelt. Dit kan een maatschappelijk thema zijn dat aansluit bij de beleveniswereld van de leerlingen. Vanaf mei 2023 is de verlengde schooldag voor het basisonderwijs in Winterswijk uitgebreid met extra leesaanbod, onder begeleiding van een consulent van de bibliotheek. Dit om de kinderen een extra steuntje in de rug te geven op het gebied van leesvaardigheid en digitale vaardigheden. Als gemeente ontvangen we een tijdelijke specifieke uitkering gericht op versterking van de bibliotheek. Dit komt doordat we in Winterswijk 'hoog' scoren op onderwijsachterstanden en op laaggeletterdheid. Er is hierbij een cofinanciering vanuit de gemeentelijke NPO-middelen. Van die extra NPOmiddelen breidt de bibliotheek het aanbod voor kinderen en jongeren de komende jaren uit. Het programma bij de bibliotheek start in 2024.

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De middelen zijn tijdelijk en moeten in het schooljaar 2024-2025 volledig besteed zijn. Er resteert nog € 16.291, dat uiterlijk in 2025 moet worden besteed. Indicatoren  Aantal mensen dat deelneemt aan alfabetiseringstrajecten: Het aantal deelnemers is 244, waarvan 67 deelnamen aan een digitaal traject. 

Voortgang (ver)bouw scholen volgens planning eerste fase Integraal Huisvestingsplan (IHP): Bij de begroting 2024 is voorgesteld de uitvoering van het IHP te temporiseren, totdat het financiële perspectief van de gemeente is verbeterd. De realisatie van de nieuwbouw ten behoeve van het buurtschapsonderwijs wordt wel conform het IHP voortgezet. Dit vanwege het feit dat de school Miste-Corle inmiddels is gesloten en kinderen in noodlokalen les krijgen. De projecten Integraal Kindcentrum (IKC) Zuidwest (De Schakel, Julianaschool en de Korenburg), Vrijeschool De Esch en 't Kempken worden 'on hold' gezet. Wel wordt er in samenspraak met de betreffende schoolbesturen zoveel mogelijk verder gewerkt aan voorbereidende werkzaamheden, zoals inhoudelijke samenwerking en locatiekeuzes. Deze scholen worden opgenomen in het investeringsprogramma. We brengen de risico's van het vooruitschuiven van de projecten/investeringen in beeld. Denk daarbij aan verdere verduurzaming en verbetering van het binnenklimaat van scholen.

40

Wat is het resultaat? Met dit programma willen we kinderen zoveel mogelijk gelijke kansen bieden. Daarvoor zetten we Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) in. Het bereik van dit aanbod is goed, maar nog niet optimaal. Nog niet alle ouders maken er gebruik van. Gelijke kansen bieden we ook door de bouw van nieuwe scholen waar wordt gewerkt volgens het principe van het Integraal Kindcentrum (IKC). Bij de begroting voor 2024 is besloten de uitvoering van het IHP te temporiseren, totdat het financiële perspectief van de gemeente is verbeterd. De realisatie van de nieuwbouw ten behoeve van het buurtschapsonderwijs wordt wel conform het IHP voortgezet. De andere projecten worden 'on hold' gezet. Wel wordt er in samenspraak met de betreffende schoolbesturen zoveel mogelijk verder gewerkt aan voorbereidende werkzaamheden, zoals inhoudelijke samenwerking en locatiekeuzes.

Financiële onderbouwing programma 2 Baten en Lasten Bedragen x €1.000

41

Exploitatie

Begroting 2023

Rekening 2023

VerschilJR2023

Baten 2.1 Cultuur 5.5 Cultureel erfgoed

25

29

4

5.6 Media

249

29

-220

Totaal 2.1 Cultuur

274

59

-216 -323

2.2 Sport 5.1 Sportbeleid en activering

473

150

5.2 Sportaccommodaties

1.032

981

-50

Totaal 2.2 Sport

1.505

1.132

-373

6.3 Inkomensregelingen

8.682

9.355

672

6.4 WSW en beschut werk

3.985

6.760

2.775

2.3 Inkomen en participatie

6.5 Arbeidsparticipatie Totaal 2.3 Inkomen en participatie

353

417

64

13.020

16.531

3.512

142

505

363

1.305

874

-431

2.4 Educatie 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Totaal 2.4 Educatie

1.447

1.379

-68

Totaal Baten

16.246

19.101

2.854

1.654

1.673

19

5.4 Musea

190

196

7

5.5 Cultureel erfgoed

579

520

-59

722

488

-234

3.145

2.877

-268 -679

Lasten 2.1 Cultuur 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

5.6 Media Totaal 2.1 Cultuur 2.2 Sport 5.1 Sportbeleid en activering

1.421

742

5.2 Sportaccommodaties

2.859

2.811

-47

Totaal 2.2 Sport

4.280

3.553

-726

6.3 Inkomensregelingen

12.510

13.730

1.220

6.4 WSW en beschut werk

9.507

9.337

-170

6.5 Arbeidsparticipatie

5.696

6.171

475

Totaal 2.3 Inkomen en participatie

27.712

29.238

1.526

4.2 Onderwijshuisvesting

1.724

2.110

385

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

2.338

1.934

-404

2.3 Inkomen en participatie

2.4 Educatie

Totaal 2.4 Educatie

4.062

4.044

-18

Totaal Lasten

39.199

39.712

513

0

58

58

Onttrekkingen 2.3 Inkomen en participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 2.4 Educatie 4.2 Onderwijshuisvesting

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

0

58

58

Stortingen 2.2 Sport 5.2 Sportaccommodaties Gerealiseerd resultaat

25

25

0

-22.978

-20.578

2.399

Algemene toelichting financiële tabel Zie hiervoor de algemene toelichting zoals bij programma 1 opgenomen. 42

Cultuur De ontvangen uitkering in 2023 van het Rijk voor de aanpassingen bij de bibliotheek is in 2023 niet besteed. De ontvangen middelen zijn daarom op de post Vooruitontvangen geboekt zodat de middelen beschikbaar blijven om de aanpassingen in 2024 uit te betalen. Hiermee is het nadeel van € 216.000 bij de baten grotendeels verklaard. Zoals hierboven is aangegeven is het toegekende budget voor de aanpassingen bij de bibliotheek in 2023 niet besteed. Daarom stellen wij voor het budget over te hevelen naar 2024. Hiermee is het voordeel van € 268.000 bij de lasten grotendeels verklaard. Sport Het nadeel van € 373.000 aan de batenkant wordt grotendeels als volgt verklaard:  lagere baten buurtsportcoach € 54.000 N  lagere baten uitkering BTW sport € 92.000 N  lagere baten meerkosten energie openbare zwembaden (MEOZ) € 269.000 N De in 2023 ontvangen middelen voor de buurtsportcoach zijn niet volledig besteed. De niet bestede middelen zijn geboekt op de post Vooruitontvangen zodat deze middelen in 2024 beschikbaar blijven voor dit onderdeel of terugbetaald kunnen worden aan het Rijk. We hebben in 2023 een bedrag van de ontvangen specifieke uitkering BTW Sport terug moeten betalen aan het Rijk.

De ontvangen gelden voor de MEOZ-regeling zijn in 2023 niet besteed en daarom is het ontvangen bedrag van het Rijk naar de post Vooruitontvangen geboekt zodat deze gelden voor dit onderdeel in 2024 beschikbaar blijven. Het voordeel aan de lastenkant van € 726.000 wordt grotendeels als volgt verklaard:  lagere lasten meerkosten energie openbare zwembaden (MEOZ) € 269.000 V  lagere lasten buurtsportcoach € 54.000 V  lagere doorbelasting € 348.000 V De eerste 2 posten betreffen een specifieke uitkering van het Rijk waarbij de lasten niet of gedeeltelijk in 2023 hebben plaatsgevonden. Wij stellen voor om de niet bestede budgetten over te hevelen naar 2024 zodat deze beschikbaar blijven voor deze onderdelen. De lagere doorbelasting betreft met name de doorbelaste bedrijfsvoerings- en kapitaallasten. Zie ook de algemene toelichting op de financiële tabel. Inkomen en participatie Het voordeel van € 3.512.000 aan de batenkant wordt grotendeels als volgt verklaard:  hogere baten Algemene bijstand (BUIG) € 781.000 V  hogere baten Hulp aan Oekraïners € 2.844.000 V 43

 Lagere bate inburgeringsvoorzieningen € 231.000 N De definitieve vaststelling van de BUIG 2023 is hoger uitgevallen dan begroot was over 2023. De toekenning van het 2e voorschot voor de hulp aan de Oekraïners heeft te laat in 2023 plaatsgevonden om deze nog bij de 2e prognose 2023 mee te kunnen nemen. Verder heeft de afrekening over het 1e opvangjaar plaatsgevonden met Marga Klompé en hebben wij een fors bedrag terugontvangen. De ontvangen gelden voor de inburgeringsvoorzieningen zijn in 2023 niet volledig besteed en daarom geboekt naar de post Vooruitontvangen zodat de gelden beschikbaar blijven voor dit onderdeel. Het nadeel van € 1.526.000 aan de lastenkant wordt grotendeels als volgt verklaard:  hogere lasten Algemene bijstand € 658.000 N  hogere lasten Energietoeslag € 507.000 N  hogere lasten bijzondere bijstand € 96.000 N  hogere lasten Hulp aan Oekraïners € 143.000 N  Lagere lasten inburgeringsvoorzieningen € 248.000 V  Hogere doorbelasting € 69.000 N Door een stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden zijn de lasten hoger uitgevallen. De toekenning van het laatste deel van het rijksbudget voor de energietoeslag heeft plaatsgevonden in de decembercirculaire 2023 en daarom konden wij deze niet meer verwerken in de 2e prognose 2023. De overschrijding wordt dus gecompenseerd met een extra bedrag in de Algemene Uitkering 2023.

In 2023 is er meer beroep gedaan op de bijzondere bijstand. De toekenning van het 2e voorschot voor de hulp aan Oekraïners heeft ultimo 2023 plaatsgevonden en kon niet meer verwerkt worden in de 2e prognose 2023 (zie ook toelichting bij de baten). De toegekende rijksmiddelen voor de inburgeringsvoorzieningen zijn in 2023 niet volledig besteed. Daarom stellen wij voor het niet bestede deel van het budget over te hevelen naar 2024 zodat de gelden beschikbaar blijven voor dit onderdeel. De hogere doorbelasting betreft met name de doorbelaste bedrijfsvoerings- en kapitaallasten. Zie ook de algemene toelichting op de financiële tabel. Educatie Het nadeel van € 68.000 aan de batenkant wordt grotendeels als volgt verklaard: hogere baten aanpassing schoolgebouwen € 90.000 V hogere baten huisvesting AZC/ISK € 273.000 V lagere baten Nationaal Programma Onderwijs € 350.000 N lagere baten Onderwijsachterstandenbeleid € 76.000 N Een deel van de rijksbudgetten voor de aanpassing van schoolgebouwen stond gereserveerd op de post Vooruitontvangen en is bij de realisatie van de aanpassingen teruggeboekt waardoor de baten hoger zijn uitgevallen. Naast de rijksmiddelen heeft de gemeente bij de aanpassingen van de Emmaschool en Pronova aangegeven een deel van de lasten, die niet gedekt worden uit de rijksmiddelen ook te bekostigen.

Hiervoor stond op de post Vooruitontvangen een bedrag waar nu een bedrag van € 273.000 aan onttrokken is. De laatste 2 posten betreffen specifieke uitkeringen van het Rijk waarbij de beschikbare middelen in 2023 niet volledig zijn besteed. De niet bestede middelen zijn overgeboekt naar de post Vooruitontvangen zodat de gelden beschikbaar blijven voor deze onderdelen. Het voordeel van € 18.000 aan de lastenkant wordt als volgt verklaard: 44

 hogere lasten huisvesting Emmaschool € 108.000 N  hogere lasten huisvesting Pronova € 167.000 N  hogere lasten aanpassing schoolgebouwen € 90.000 N  lagere lasten Nationaal Programma Onderwijs € 350.000 V  lagere lasten onderwijsachterstandenbeleid € 76.000 V  lagere doorbelasting € 47.000 V Voor de eerste 5 posten verwijzen we naar de toelichting bij de baten waarbij wij voorstellen om de niet bestede middelen bij het Nationaal Programma Onderwijs en Onderwijsachterstandenbeleid over te hevelen naar 2024. De lagere doorbelasting betreft met name de doorbelaste bedrijfsvoerings- en kapitaallasten. Zie ook de algemene toelichting op de financiële tabel. Onttrekkingen en toevoegingen reserves Conform de bestaande meerjarenbegroting wordt er € 25.000 gestort in de reserve voor verduurzaming van sportlocaties. Daarnaast is er een bedrag van € 58.000 onttrokken aan de reserve aanpak inburgering nieuwkomers.

Programma 3 Wonen en werken in Winterswijk Inleiding Openbare ruimte, klimaat, water en milieu, en gebiedsontwikkeling en wonen Het programma Werkend Winterswijk gaat aan de hand van vijf beleidsvelden in op alles wat we doen om onze inwoners een omgeving te bieden waar ze gezond, veilig en duurzaam kunnen wonen, werken, ondernemen en recreëren. Het beleidsveld duurzaamheid wordt in een opgave uitgewerkt. Hieronder worden de overige beleidsvelden besproken. Openbare ruimte Het beleidsveld openbare ruimte behandelt de ambities en de openbare ruimte. Een gezonde leefomgeving met een goede infrastructuur, duurzaamheid en sociale cohesie zijn belangrijk. Ook biodiversiteit is een belangrijk thema. Klimaat, water en milieu Naast de zorg voor een schone en veilige leefomgeving is het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie een belangrijk speerpunt. Gebiedsontwikkeling en wonen Het beleidsveld gebiedsontwikkeling is gericht op de realisatie of ontwikkeling van plannen. Dit zijn plannen die met een projectmatige aanpak worden uitgevoerd. Het buitengebied is een belangrijke parel van Winterswijk. Het unieke karakter staat onder druk en we moeten inzetten op een gebiedsgerichte aanpak. Daarnaast is een visieontwikkeling op wonen een belangrijk speerpunt. We bieden ruimte voor woningen waar in Winterswijk behoefte aan is.

Projecten die betrekking hebben op nieuwbouw of invulling van een gebied met een hoog gewaardeerde leefbaarheid. Meer concreet: er wordt onder andere een aantal mooie plannen (door) ontwikkeld en/of uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan WoooW, de gebiedsvisie Molenveld, de woningbouw aan de Narcisstraat en op de Ribeslocatie en het Steengroeve gebied. Economie en lobby We koesteren de diversiteit aan Winterswijkse bedrijven en maken een visie op het soort bedrijven waar we ons in de toekomst op willen richten. Bedrijvigheid en nabije werkgelegenheid zijn van vitaal belang voor de leefbaarheid 45

en aantrekkingskracht van Winterswijk. Er moet voldoende ruimte zijn voor deze ontwikkeling. Ook de vrijetijdseconomie is een belangrijke sector. We zetten in op kwaliteit van voorzieningen en investeren in het kloppende hart: het centrum. Daarnaast behouden we de komende jaren de duurzame relaties met samenwerkingspartners in de regio en over de grens. We dragen Winterswijk als merk uit, binnen én buiten Nederland.

3.1 Openbare ruimte Ambitie Winterswijk heeft een uniek landschap met veel bijzondere planten en dieren. Om dit te behouden leggen we veel nadruk op biodiversiteit. Wij vinden een gezonde leefomgeving met goede infrastructuur, duurzaamheid en sociale cohesie belangrijk. De betrokkenheid en saamhorigheid van mensen bij hun wijk, buurtschap of dorp vinden we daarin cruciaal. We creëren voor iedereen een waardevolle leefomgeving die schoon, heel en veilig is. Bereikbaarheid en verkeersveiligheid vinden we van groot belang. Elke Winterswijker, jong of oud, voetganger, fietser of automobilist moet zich veilig kunnen voelen en bewegen. We houden het centrum aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers. We stimuleren wijkkracht door het realiseren van een laagdrempelige ingang bij de gemeente voor vragen op alle domeinen. We starten met een pilot voor een wijkregisseur met de primaire focus op Winterswijk-Oost en hanteren hierbij het volgende participatiekader. Relevante documenten:  Groenstructuurplan Winterswijk.  Omgevingsvisie buitengebied.  Beleidsvisie landschap en biodiversiteit. Doelstellingen Behouden van kwaliteit landschap waarin biodiversiteit en betrokkenheid kernbegrippen zijn Activiteiten Bestrijden van de Japanse duizendknoop De Japanse, Boheemse en Sachalinse duizendknoop zijn woekerende planten die niet inheems zijn in Nederland.

De planten komen hier dus van nature niet voor. Doordat deze planten woekeren, overgroeit ze de inheemse plantensoorten. In bermen veroorzaken de planten met de worteluitlopers schade aan de verharding en aangrenzende percelen, met mogelijke claims tot gevolg. Met ingang van 2022 worden de planten zowel binnen als buiten de bebouwde kom bestreden. Met name op plekken waar we schade willen voorkomen. Daarvoor werd in eerste instantie een incidenteel budget beschikbaar gesteld van €85.000. Dit budget heeft in 2023 een structureel karakter gekregen. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In 2022 en 2023 is gekozen voor een experimentele aanpak van de Japanse, Boheemse en Sachalinse duizendknoop: maaien, bevriezen en elektrocutie. De laatste methode bleek het meest effectief en wordt de komende jaren voortgezet. Daartoe heeft in 2023 een openbare aanbesteding plaatsgevonden.

46

Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Op alle locaties die in beeld zijn, heeft in 2023 bestrijding van de Japanse, Boheemse en Sachalinse duizendknoop plaatsgevonden. Het gebruiken van gebiedseigen soorten om aantrekkelijkheid voor insecten te bevorderen Om de afname van de biodiversiteit te stoppen, is het van belang om gebiedseigen soorten aan te planten. Hierdoor is het voedselaanbod voor de insecten groter. Bij de herinrichting van groen is het ook van belang om een gevarieerde groeninrichting aan te brengen om voor de insecten zo veel mogelijk voedsel en een optimaal leefgebied te creëren. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Bij de vervanging van het openbaar groen zijn in 2023 waar mogelijk gebiedseigen soorten aangeplant. Daarnaast zijn bij de aanplant van bomen en heesters diverse soorten toegepast die bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit. Waar mogelijk is gekozen voor inheemse soorten. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De projecten zijn uitgevoerd in 2023. Uitvoering geven aan bermbeheerplan In 2022 is het nieuwe bermbeheerplan vastgesteld. Inzet van dit plan is om de bermen ecologisch te beheren, om hiermee de biodiversiteit te vergroten. Door met ingang van 2023 het maaisel van de bermen af te voeren, worden deze verschraald. Hierdoor krijgen de beschermde planten meer groeiruimte en wordt de vergrassing van de bermen tegengegaan.

Op deze manier krijgen ook andere kruiden ruimte om in de berm te groeien en worden de bermen fleuriger, waardoor het voedselaanbod voor insecten toeneemt. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In 2023 is bij het maaien van de bermen het maaisel afgevoerd. Dit om bermen te verschralen en het vergrassen van bermen tegen te gaan. Een groot deel van de bermen wordt op deze manier gemaaid. Dit betreft bermen waarin beschermde plantensoorten groeien, alsmede bermen die deel uitmaken van de ecologische structuur. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 zijn de bermen conform het vastgestelde bermbeheerplan gemaaid. 47

Uitvoering geven aan groenstructuurplan In 2022 is de Groenstructuurvisie voor de bebouwde kom van Winterswijk vastgesteld. In de visie is er aandacht voor het behouden en versterken van de groenstructuur in de bebouwde kom. Daarnaast is er aandacht voor het veranderende klimaat en de problemen die dit met zich meebrengt. Het gaat hierbij om hittestress en droogte maar ook om wateroverlast bij veel neerslag. Door het aanpassen van groen of het aanbrengen van meer groen kunnen deze klimaatproblemen worden verminderd of weggenomen. Daarnaast worden maatregelen voorgeschreven hoe de biodiversiteit vergroot kan worden. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In 2023 zijn de eerste maatregelen vanuit de Groenstructuurvisie uitgevoerd. Binnen de bebouwde kom zijn er op enkele plekken meer bomen en is er meer groen aangeplant om hittestress te verminderen. Onder andere in de omgeving van het Gerrit Komrij College en de sporthal. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De maatregelen zijn in 2023 uitgevoerd. Vergroten betrokkenheid inwoners bij biodiversiteit middels inzet duurzaamheidscentrum Het vergroten van de biodiversiteit is van belang voor het behoud van de aanwezige flora en fauna in Winterswijk. Dit is iets dat de gemeente niet alleen kan. Hulp van bewoners en bedrijven is hierbij belangrijk.

Het geven van voorlichting aan bewoners en bedrijven kan helpen om initiatieven te laten slagen. Via het Centrum voor Duurzaamheid worden acties opgezet om bewoners te informeren en materialen ter beschikking te stellen. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) We willen bewoners en bedrijven gericht informeren over hoe zij kunnen helpen de biodiversiteit te vergroten. Daarnaast zijn op enkele locaties bewoners ondersteund bij het uitvoeren van biodiversiteitsprojecten. Op verzoek van bewoners is het openbaar groen deels omgevormd. Bewoners assisteren bij het onderhoud. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De maatregelen zijn uitgevoerd in 2023.

48

Doelstellingen De gemeente zorgt voor een laagdrempelig aanspreekpunt voor vragen van inwoners en stakeholders in een specifiek gebied Activiteiten Pilot wijkaanpak en wijkregie Na evaluatie van de wijkaanpak van de Pas concluderen we dat we als gemeente Winterswijk, samen met De Woonplaats en inwoners, aan de slag willen met het opstellen van een strategie voor een wijkaanpak. In een pilot onderzoeken we de meerwaarde van een wijkregisseur. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In het voorjaar van 2023 is gestart met de inzet van een wijkregisseur. Aan het eind van 2023 heeft de wijkregisseur een wijkanalyse van Winterswijk-Oost opgeleverd. In deze wijkanalyse komen enkele positieve punten naar voren. Op basis van deze analyse worden in 2024, samen met inwoners/wijkpartners, per onderwerp doelstellingen geformuleerd. Vervolgens wordt een plan van aanpak opgesteld om die doelstellingen te behalen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Na het eerste kwartaal van 2023 is er een wijkregisseur gestart. In het vierde kwartaal werd de wijkanalyse opgeleverd. Op basis van de wijkanalyse wordt in 2024 een uitvoeringsplan opgesteld.

Doelstellingen Elke inwoner moet zich veilig voelen en veilig kunnen bewegen door het verkeer Activiteiten Mobiliteitsprogramma met uitvoeringsagenda Het huidige gemeentelijke verkeerstructuurplan (GVVP) dateert van 2010 en is een actualisatie van het plan van 2005. Daarmee is het GVVP sterk gedateerd. Huidige maar ook nieuwe ontwikkelingen vragen om een nieuw GVVP. Hierna noemen we dit Mobiliteitsplan gemeente Winterswijk. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Het mobiliteitsprogramma krijgt een proactieve, dynamische insteek met een grote nadruk op verkeersveiligheid. Als onderdeel van het mobiliteitsprogramma is daarom parallel de risicoanalyse verkeersveiligheid opgesteld, om daarmee aan te sluiten bij het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV) van het Rijk. Tijd (indicator) Tijd (toelichting)

49

De startbijeenkomst heeft plaatsgevonden. Inmiddels zijn ook de opstartfase en de beleidsanalysefase afgerond. Naar verwachting wordt de definitieve versie van het mobiliteitsprogramma in het vierde kwartaal van 2024 opgeleverd. Doelstellingen Het creëren van een gezond leefklimaat Activiteiten Dienstverleningsovereenkomst ROVA We geven uitvoering aan de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) met de ROVA voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Uitgangspunt is om het merendeel van de werkzaamheden op kwaliteit gestuurde wijze uit te voeren, conform de standaardkwaliteitsniveaus van het Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek (CROW). Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Winterswijk zijn de standaardkwaliteitsniveaus van het CROW het uitgangspunt. Deze niveaus lopen van CROW-A+ (zeer hoog beeldkwaliteitsniveau) tot CROW-D (zeer laag beeldkwaliteitsniveau). In nagenoeg de hele gemeente Winterswijk is niveau CROWA van toepassing. Alleen voor onkruidbestrijding op verharding (uitgezonderd het centrum en de begraafplaatsen) geldt niveau CROW-B. Een aantal kwaliteitsafspraken is het afgelopen jaar voortdurend onder druk komen te staan.

Zo werd een toenemende onkruiddruk waargenomen in beplantingsvakken en op verharding, als gevolg van warme en vochtige weersomstandigheden. Op de betreffende locaties is door de ROVA extra werk verricht, waardoor het beeld eind 2023 beter op orde is. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het uitvoering geven aan de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) is, evenals de monitoring, een continu en jaarrond proces. Doelstellingen Onze voorzieningen moeten goed bereikbaar zijn, we zorgen voor veilige wegen Activiteiten Op basis van wegenbeheerplan uitvoeren van onderhoud Het wegenbeheer in de gemeente Winterswijk is zowel binnen als buiten de kom gebaseerd op het wegenbeheerplan 2020-2024. Uitgangspunt is dat de onderhoudsbehoefte functioneel en risico gestuurd wordt bepaald. Daarvoor worden alle verhardingen tweejaarlijks aan een visuele inspectie onderworpen op basis van de schadecatalogus van het Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek (CROW). De laatste visuele inspectie heeft plaatsgevonden in het vierde kwartaal van 2022. Kwaliteit (indicator) 50

Kwaliteit (toelichting) In 2023 zijn onder meer onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd aan de Haverkampstegge, de Buitinkweg en het Krosenbrinkpad. Daarnaast is een deel van de Waliënseweg opnieuw geasfalteerd. In het kader van herinrichting zijn werkzaamheden uitgevoerd aan de Pasbree en de Pashegge, de Lijsterbesstraat en een deel van de Eikenstraat. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Sturen op functioneel en risicogestuurd onderhoud vraagt om bijstelling. De verrichte werkzaamheden in 2023 zijn conform de onderhoudsstrategie uitgevoerd. Doelstellingen We hebben een visie op begraven passend bij de behoefte van onze inwoners Activiteiten Opstellen beleids- en beheerplan begraafplaats inclusief uitvoeringsplan De Algemene Begraafplaats in Winterswijk is in verschillende fases aangelegd. Er is nu geen visie met een duidelijk beeld op begraven en het beheer en onderhoud van de begraafplaats. Door een beleids- en beheerplan op te stellen, wordt hiervoor een duidelijke lijn uitgezet. Zodat we toewerken naar een gedenkpark dat voor iedereen aantrekkelijk is. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) Met het opstellen van het beleid wordt de visie op begraven en herdenken vastgelegd. Dit wordt vertaald naar een uitvoeringsplan. Hierin wordt aangegeven welke aanvullingen of omvormingen van groen noodzakelijk zijn om de begraafplaats voor iedereen een fijne gedenkplek te laten zijn.

Hierbij geven we de biodiversiteit een stimulans. De begraafplaats dient een hoog onderhoudsniveau te hebben, waardoor het er jaarrond verzorgd uitziet. Dit leggen we vast in een beheerplan. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) We zijn in 2023 ver gevorderd met het opstellen van het plan. Medio 2024 wordt het plan vastgesteld door het college van B & W. Doelstellingen We optimaliseren de bereikbaarheid en verkeersdoorstroming van Winterswijk Activiteiten Parkeerroute Informatiesysteem Er is een volledig werkend Parkeer Route Informatie Systeem (PRIS). Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) 51

Met de investering in het Parkeer Route Informatie Systeem (PRIS) kunnen bezoekers van binnen en buiten Winterswijk sneller een vrije parkeerplaats vinden in het centrum. We verbeteren hiermee de beleving van bezoekers, we beperken het zoekverkeer en dragen bij aan de verbetering van de leefomgeving op plekken waar dat zoekverkeer nu nog onnodig rijdt. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) In 2023 is gestart met de investeringen in het Parkeer Route Informatie Systeem (PRIS). Dit betreft het weer werkend krijgen van de bestaande voorzieningen. In 2024 volgt er een marktconsultatie en realiseren we de uitbreiding. Doelstellingen We stimuleren en faciliteren emissieloos vervoer Activiteiten We hebben een dekkend netwerk laadinfra De komende jaren willen we de groei van het aantal elektrische auto's faciliteren en waar mogelijk stimuleren. Dit doen we door deelname aan de provinciale concessie publieke laadinfrastructuur en door te experimenteren met innovatieve en alternatieve laadoplossingen. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In 2023 hebben wij:  Uitvoering gegeven aan onze samenwerking met concessiehouder Vattenfall Incharge. Dit betekent dat wij: o Diverse aanvragen hebben ontvangen voor plaatsing van openbare laadpalen. o Vier proactieve laadpalen (vooruitlopend op de vraag) hebben gerealiseerd.

o Een blijvend beroep doen op Vattenfall Incharge om meer dan vier proactieve palen per jaar te kunnen plaatsen. Het gaat dan met name om proactieve palen die bestemd zijn voor andere gemeenten binnen de concessie, maar die daar om welke reden dan ook geen gebruik van maken.  Een vervolg gegeven aan de pilot Verlengde Private Aansluiting (VPA) als alternatieve laadoplossing. In 2023 zijn bij nog eens vijf deelnemers kabelgoottegels aangelegd. Dit brengt het totaal op elf deelnemers. Door het plaatsen van deze tegels komt de laadkabel verzonken in het trottoir te liggen, hetgeen (struikel)gevaar kan voorkomen. Bij actualisatie van de laadvisie moet een evaluatie uitwijzen of en in welke vorm de VPA als alternatieve laadoplossing wordt voortgezet. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) 52

Elektrisch vervoer is, als onderdeel van de landelijke mobiliteitsopgave, onderhevig aan technologische ontwikkelingen die elkaar in hoog tempo opvolgen. Zo hebben zich in 2023 onder meer ontwikkelingen voorgedaan op het gebied van snelladen, logistiek en doelgroepenvervoer. Dit betekent dat wij in 2024 de Visie op Laadinfrastructuur en Plaatsingsleidraad Winterswijk gaan actualiseren. Het plaatsen van laadpalen in de openbare ruimte loopt vertraging op. De streeftermijn van achttien weken, van aanvraag tot realisatie van de openbare laadpaal, wordt in de praktijk niet gehaald. Zeer beperkte netcapaciteit alsook materiële en personele tekorten bij aannemers zorgen voor ernstige vertraging. In 2024 beoordelen we of en in welke vorm de pilot met de Verlengde Private Aansluiting (VPA) een vervolg krijgt. Indicatoren  De kwaliteit van de openbare ruimte voldoet aan het gestelde ambitieniveau: Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Winterswijk zijn de standaardkwaliteitsniveaus van het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) Het CROW werkt met verschillende kwalteitsniveaus: van CROW-A+ (zeer hoog beeldkwaliteitsniveau) tot CROW-D (zeer laag beeldkwaliteitsniveau). In de hele gemeente Winterswijk is niveau CROW-A van toepassing.

Alleen voor onkruidbestrijding op verharding (uitgezonderd het centrum en begraafplaatsen) geldt niveau CROW-B. Het gerealiseerde kwaliteitsniveau wordt bij 90% van de verrichte metingen behaald. 92% van de verrichte metingen in 2023 voldeed aan het gestelde ambitieniveau. Bij 8% van de metingen werd onder het ambitieniveau gescoord. De afwijking wordt met name geconstateerd bij de beheercategorie groen en heeft veelal te maken met de aanwezigheid van ongewenste kruiden. 

Het aantal meldingen van bewoners en gebruikers over de buitenruimte: Over heel 2023 zijn 1.767 meldingen geregistreerd. In 2022 waren dit er nog 2.325 meldingen en in 2021 ging het om 2.793 meldingen. Hoewel het totale aantal meldingen met de jaren afneemt is er geen duidelijke trend als het gaat om het aantal meldingen per beheercategorie (groen, meubilair, riolering, verharding en water). Wat is het resultaat? In de basis zijn beheer en onderhoud gericht op een openbare ruimte die schoon, heel en veilig is. De openbare ruimte is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, naar hun werk gaan, spelen, sporten en ontspannen. Steeds vaker wordt de openbare ruimte ook als middel gezien om maatschappelijke doelen te realiseren. Bij aanleg, herinrichting en reconstructie is het creëren van een waardevolle woon-, werk- en leefomgeving dan ook een uitgangspunt. Bijvoorbeeld door de buitenruimte aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering.

3.2 Klimaat, water en milieu Ambitie Samen met inwoners en ondernemers zorgen we voor een schone leefomgeving. We waarborgen een optimale milieukwaliteit en richten ons op de basisvoorwaarden gezond, schoon en veilig. 53

Voor het onderhoud van de riolering maken we transparante keuzes op basis van en risicoafweging. Om in de toekomst gezond en veilig te kunnen wonen verkleinen we de kans op wateroverlast, droogte en hittestress. Relevante documenten:  Gemeentelijk waterplan 2019 – 2023.  Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (raadsbesluit sept. 2022).  Huishoudelijk grondstoffenbeleid Winterswijk 2013-2017.  Afvalstoffenverordening Winterswijk 2015.  Uitvoeringsbesluit afvalstoffenverordening Winterswijk 2018. Doelstellingen Middels risicogericht rioolbeheer zorgen we voor een schone en gezonde omgeving Activiteiten Risicogestuurd rioolbeheer Vanaf 2023 werken we vanuit het principe risicogestuurd rioolbeheer. Hierbij nemen we besluiten op basis van een gedegen risico afweging in plaats van op basis van normen. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) We hebben een meerjarenplanning gemaakt op basis van risicogestuurd rioolbeheer. In 2024 gaan we werkzaamheden op basis van risicogestuurd beheer aanbesteden, zowel als het gaat om reiniging/inspectie als renovatie/vervanging. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De implementatie van risicogestuurd rioolbeheer is succesvol uitgevoerd, het project is afgerond.

Doelstellingen We adviseren in gebiedsontwikkelingen buitengebied en voeren de klimaatadaptatiestrategie uit Activiteiten Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie Het klimaat verandert, waardoor het weer extremer wordt. Het risico op wateroverlast, langdurige droogte of hittestress wordt groter en dit heeft niet alleen invloed op onze veiligheid en leefbaarheid, maar vooral op de gezondheid van ouderen en kwetsbaren. Om ons aan te passen aan de klimaatverandering en onze leefomgeving leefbaar te houden, is integraal een beleidsprogramma en uitvoeringsagenda opgesteld. Hierin staan maatregelen en acties benoemd staan waar we de komende jaren mee aan de slag gaan. Kwaliteit (indicator) Kwaliteit (toelichting) In de uitvoeringsagenda 'Klimaatadaptatie 2022-2027 Winterswijk' staan verschillende maatregelen en acties die integraal en samen met verschillende 54

beleidsvelden, partners, bewoners en bedrijven zijn besproken en geprioriteerd in klimaatdialogen. Deze zijn in de uitvoeringsagenda uiteengezet. Met de introductie in 2023 van het subsidieportaal 'Hemelwater vasthouden op eigen terrein' kunnen inwoners subsidie krijgen om hemelwater af te koppelen (regenpijp afkoppelen, regenton et cetera). Het lokaal hitteplan, dat is opgesteld in samenwerking met de GGD, is gereed. Ook de website met tips en links die kan worden ingezet in een periode van hitte, is klaar. Verder onderzoeken we de urgente wateroverlast en hittelocaties die aangewezen zijn vanuit de stresstesten. Voor enkele locaties zijn de ontwerp-oplossingen gereed en kunnen we in 2024 tot uitvoering gaan (wateroverlast en hitte in de Wooldstraat en omgeving en enkele andere waterprojecten). Mee-koppelkansen in gemeentelijke projecten worden meegenomen en uitgevoerd. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De maatregelen en acties benoemd in de uitvoeringsagenda worden de komende jaren uitgevoerd. Sommige maatregelen zijn nog in de ontwerp- of onderzoeksfase, waardoor enkele maatregelen van 2023 naar 2024 zijn overgeheveld. Uiteindelijk moet alles voor 2027 uitgevoerd zijn. Het opstarten van projecten in de openbare ruimte vergt tijd vanwege de afstemming met belanghebbenden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Winterswijk&id=eb01bea7-b155-4019-8574-647f55501a6a