Ontwerpbegroting 2024-2027 Wijk bij Duurstede

Gemeentelijke indexeringspercentage van 3,5% voor 2024 doorgevoerd op alle budgetten en extra op de Wmo-Huishoudelijke ondersteuning (OVA, 6,56%)

9

9

De budgetten zijn hierop aangepast, zoals het budget Wmo-individuele begeleiding. Verder zijn zgn. ‘hybride teams’ van samenwerkende zorg-organisaties ingekocht om betere en effectievere ondersteuning te bereiken. Herschikking bijdrage Gesprekken in het kader van participatiebudget; nu nog ingezet de Strategische Kaders met de door RDWI op basis van solidariteit. Bij vier andere gemeenten over (sterke) vermindering van dit budget dit onderwerp. ontstaat tekort op lokale initiatieven. BIGA: Door minder instroom uit de Gesprekken in het kader van doelgroep, lagere arbeidscapaciteit de Strategische Kaders met de van de doelgroep en een, vanwege vier andere gemeenten over lagere subsidies, duurder wordende dit onderwerp bij opstellen doelgroep, kan het resultaat van Biga strategische kaders in de toekomst gaan verslechteren.

8

7

7

7

7

8

Is regionaal opgepakt in 2023

Impact

Beleidsindicatoren 2021

2022

2023

Beleidsindicator

Eenheid

2.01 Wmo-cliënten met een maatwerkarrangement 2.02 Bijstandsuitkeringen

per 10.000 inw

WBD 540

per 10.000 inwoners

256

195

nnb

2.03 Re-integratievoorzieningen

per 10.000 inw, 15-64 jr

171

nnb

nnb

2.04 Banen

per 1.000 inw, 15-74 jr

390

397

nnb

2.05 Netto arbeidsparticipatie

%

72

72

nnb

NL

WBD 560

NL

WBD nnb

Bron: waarstaatjegemeente.nl

-25-

NL

Financiën bedragen x € 1.000 Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

- 4.988 - 1.986 - 20 -3 - 8.589 - 2.639 - 18.225

- 4.982 - 1.956 - 20 -3 - 8.591 - 2.638 - 18.190

- 4.881 - 1.912 - 20 -3 - 8.639 - 2.622 - 18.077

- 4.881 - 1.912 - 20 -3 - 8.702 - 2.621 - 18.138

180 205 0 4.243 16 4.644

180 205 0 4.322 16 4.724

260 162 0 4.416 4.838

260 162 0 4.440 4.862

- 13.581

- 13.466

- 13.239

- 13.276

Mutatie reserves Toevoegingen

3

3

3

3

Onttrekkingen

22

28

22

69

Mutatie reserves

25

30

25

71

- 13.556

- 13.436

- 13.214

- 13.205

2 Zorg en Welzijn Saldo van baten en lasten Lasten 2.1 WMO 2.2 Gezondheidszorg 2.3 Inclusie (integratie, toegankelijkheid en diversiteit) 2.4 Beschermd wonen 2.5 Participatie (inclusief schuldenaanpak) 2.6 Algemeen Zorg en Welzijn Totaal Lasten Baten 2.1 WMO 2.2 Gezondheidszorg 2.4 Beschermd wonen 2.5 Participatie (inclusief schuldenaanpak) 2.6 Algemeen Zorg en Welzijn Totaal Baten Saldo van baten en lasten

Resultaat

-26-

2.3 Programma 3 – Beheer openbare ruimte en Milieu

Inleiding Sinds 2020 is het Beheer Kwaliteits Plan (hierna: BKP) in werking. Hiermee zijn de beeldkwaliteiten van alle verschillende beheeronderdelen (groen, wegen, riolering, verkeersborden, verlichting etc.) vastgesteld op beeldkwaliteit B. Alleen voor wegen geldt in een deel van de gebieden beeldkwaliteit C. Het BKP zorgt voor de basis van de onderhoudsbudgetten. Met het BKP is ook bepaald wanneer elk beheerobject het einde van de levensduur heeft bereikt en vervangen dient te worden en wat de kosten hiervan zijn. Deze investeringsprojecten zijn opgenomen in het Integraal Uitvoerings Plan (IUP) dat jaarlijks wordt geactualiseerd. Het BKP eindigt in 2025. In 2024 wordt er al een start gemaakt met de vervanging van het BKP. Als gevolg van diverse programma’s en beleidsplannen zoals duurzaamheid/participatie/groenstructuur en de omgevingswet moet het huidige BKP mogelijk uitgebreid of aangepast worden. Daarnaast zoeken we, nog meer dan bij het huidige BKP, de samenwerking en afstemming op met het nieuwe Water- en Riolerings Plan (hierna WRP). Het huidige WRP eindigt op 1-1-2025, het huidige BKP op 1-1-2026, waar mogelijk worden deze data op elkaar afgestemd. De budgetten uit het beheerkwaliteitsplan (BKP) zijn gebaseerd op de eenheidsprijzen van eind 2018/begin 2019 en zijn inmiddels éénmaal geindexeerd.

Indexatie is jaarlijks nodig om de budgetten in evenwicht te brengen met de taken die voortvloeien uit het vastgestelde beleid. Concreet: de (integrale) projecten en onderhoud zoals gepland uitvoeren. Opdrachtnemers mogen binnen de, vaak meerjarige, contracten namelijk wel indexeren. De benodigde indexatie voor 2024 om te voldoen aan de kwaliteitsafspraken bedraagt op basis van de nu bekende, branche gerelateerde, indexcijfers gemiddeld 11,5%. Dit vraagt om een verhoging van de budgetten met een bedrag van € 295.000 om de beeldkwaliteit te handhaven. De begroting volgt echter de lange termijn CPB-index van 3,5%. Dit betekent een verschil van € 203.000 dat op dit moment nog niet is opgenomen in deze begroting. Bij nieuwe aanbestedingen kan er door marktwerking en de grillige marktprijzen (bijv. op olie/kunststof of hout) noodgedwongen voor een hoger bedrag opdracht gegeven moeten worden. Dit werkt dan vaak meerdere jaren door in een onderhoudscontract, en dus ook in de benodigde onderhoudsbudgetten. Wij volgen uiteraard de prijsontwikkelingen. Het voordeel van de huidige systematiek binnen het BKP is, dat de prijswijzigingen herleidbaar en uitlegbaar zijn. Het verschil tussen de verschillende indexen is meegenomen in de risicoparagraaf.

Afvalverwijdering De in 2020 door de raad vastgestelde Strategienota grondstoffenbeleid Wijk bij Duurstede is de basis voor ons huidige afvalbeleid. In de strategienota is beschreven hoe we als gemeente de transitie willen maken naar een circulaire economie. Het uitgangspunt daarbij is de VANG doelstelling. VANG staat voor Van Afval Naar Grondstof en is een initiatief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, VNG, RWS en NVRD (Nederlandse Vereniging voor Reinigings Diensten).

-27-

Ontwikkelingen in 2024 In 2024 zullen de volgende onderwerpen uit het Grondstoffenplan 2020 worden uitgevoerd: 1. Omgekeerd inzamelen: Dit is fase 2 van het grondstoffenplan 2020. Medio 2024 brengen we de mogelijkheden, consequenties en investeringen van omgekeerd inzamelen in kaart, en zullen dit vervolgens voorleggen aan de raad. 2. Onderzoek ondergrondse containers in de binnenstad: In het Strategienota grondstoffenbeleid 2020 is de maatregel genoemd om alle inwoners van de binnenstad gebruik te laten maken van ondergrondse restafvalcontainers. De maatregel komt voort uit de overlast van de losse kliko’s die door de binnenstad zwerven. We gaan onderzoeken of dat probleem nog steeds bestaat. Verder brengen we de voor- en nadelen in kaart en de hiervoor benodigde middelen. 3. Stoorstoffen verminderen in PMD en GFT: In 2022 heeft er een herijking plaatsgevonden van het uitvoeringsprogramma VANG. In het originele uitvoeringprogramma uit 2025 wordt de nadruk vooral gelegd op het reduceren van restafval. De herijking benadrukt het belang van de zuiverheid van gescheiden (grondstof)stromen. In onze gemeente worden grondstofstromen niet tot nauwelijks afgekeurd, maar de acceptatie bij verwerkers wordt momenteel aangescherpt. Om ook in de toekomst afkeur te voorkomen zetten we in op gedragsverandering en controles. Dit doen we samen met de AVU en het Afvalfonds Verpakkingen.

Ook willen we het GFT dat nog in het restafval achterblijft verminderen, we starten hiervoor met een onderzoek naar de best practices van andere gemeentes. 4. Aanbiedgedrag PMD zakken: Op een aantal hotspots worden PMD zakken te vroeg buitengezet. We doen onderzoek naar de motieven van inwoners en ontwikkelen daar passende acties en communicatie bij. 5. Acceptatieprotocol nieuwe milieustraat opstellen. In 2024 – 2025 nemen we de nieuwe milieustraat en gemeentewerf in gebruik. Een mooi moment om het acceptatiebeleid te heroverwegen en waar nodig aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen en inzichten. Straatreiniging en gladheidsbestrijding De taken op gebied van straatreiniging zijn grotendeels uitbesteed en sinds 2022 opgenomen in het Groen en Reinigingsbestek. In 2024 worden nieuwe gladheidsbestrijdings-materieel (strooiers) aangschaft die ook geschikt zijn voor het zogenaamde ‘nat’ strooien (natgemaakt zout dat beter blijft liggen). Op de nieuw te realiseren milieustraat worden hiervoor nieuwe voorzieningen ingericht. De gladheidsbestrijding wordt deels door de eigen dienst uitgevoerd en deels door aannemers. Er is hiervoor geen beleid aanwezig, maar wel een Strooiroutekaart. Riolering, waterwegen en kunstwerken De huidige beleidskaders voor Riolering en Water zijn vastgelegd in het Water en Rioleringsplan (WRP) 2020-2024.

Daarnaast hebben we ons te houden aan de KEUR van het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). De Keur is een verordening die het HDSR hanteert bij de bescherming van watergangen, waterkeringen en bijhorende kunstwerken. Ontwikkelingen in 2024 In 2024 wordt gestart met het opstellen van het nieuwe WRP dat in 2025 in werking zal treden. Hierin wordt nadrukkelijk de samenwerking gezocht met de klimaatadaptatiestrategie die in 2024 wordt afgerond en het BKP.

-28-

Openbaar groen (incl. speeltuinen) Het huidig beleid wordt met name gevormd door het Groenstructuurplan 2018 – 2038, het bomenbeleidsplan en het Beheerkwaliteitsplan. Ontwikkelingen in 2024 • Het uitvoeringsprogramma van het Groenstructuurplan wordt in 2024 afgerond. Per ambitie volgt een plan van aanpak met het benodigd budget hiervoor. In 2024 worden na vaststelling diverse projecten en visies hiervoor al opgestart of opgesteld. Denk daarbij aan een visie natuureducatie, de uitvoering van de beheervisie kasteelpark, beleid omgang met invasieve soorten, beleid wortelopdruk en verdere mogelijkheden opplussen biodiversiteit. De benodigde middelen hiervoor en de gevolgen voor de lopende (onderhouds)contracten zullen hier ook bij in beeld worden gebracht. • In 2023 is het speelruimtebeleidsplan opgesteld. Tot op heden was het beleid om enkel het huidige areaal te vervangen zonder uitbreidingen. De noodzakelijke vervangingen zijn gebundeld en worden jaarlijks aan een aannemer uitbesteed waar met de directe omgeving wordt afgestemd. Al jaren is er een stijgende behoefte aan meer maatwerk en participatie op gebied van speelterreinen. Met de kaders vanuit dit speelbeleidsplan worden hier nieuwe duidelijke kaders gesteld. In 2024 zal hier een uitvoeringsplan voor worden opgesteld en in werking worden gezet.

Wegen en straatmeubilair Het huidig beleid van wegen wordt gevormd door het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) en het Beeldkwaliteitsplan. Ontwikkelingen in 2024 De keermuren en hekwerken in de openbare ruimte zijn niet opgenomen in de beheersystemen. We brengen deze hekwerken en keermuren in kaart en voegen deze in onze beheersystematiek toe. Vooruitlopend hierop zullen we de (deels eenmalige) kosten in kaart brengen voor het in stand krijgen en houden van de hekwerken en keermuren. Milieu (bodem, waterkwaliteit, geluid) en natuur Met de komst van de Omgevingswet per 1-1-2024 worden milieuthema’s verweven in het ruimtelijk spoor. Milieuambities landen in Omgevingsvisie en verder uitgewerkt in regels voor het Omgevingsplan. Dit laatste wordt samen met de Omgevingsdienst Regio Utrecht opgepakt. De gemeente wordt bevoegd gezag voor alle (vaste) bodemtaken. De bevoegdheid over de beoordeling van bodemverontreiniging en nieuwe saneringsgevallen gaat van provincie naar gemeente. De inzet op de milieuthema’s uit 2023 worden voortgezet. • Implementatie Nota Bodembeheer 2022: gericht op duurzaam en circulaire grondstromen; • Uitvoering geven aan de geluidsaneringsopgave vanwege wegverkeer; • Stimuleren van sanering van asbestdaken in combinatie met duurzame daken; • Meenemen van milieudelicten bij Ondermijningsacties.

-29-

Cultuurhistorie en groen Er wordt momenteel een visie en een beheerplan opgesteld voor het kasteelpark dat meer recht doet aan het oorspronkelijk ontwerp(en) en de historie. Op dit moment kunnen we alleen een inschatting maken van de minimale beheerkosten voor de monumentale bomen. De overige kosten worden inzichtelijk als de visie en het beheerplan definitief zijn.

Goedgekeurde voorstellen kadernota 2024-2027 Product

Omschrijving

2024

2025

2026

2027

3.4 Openbaar groen (incl. speeltuinen en begraafplaatsen)

Beheer Gravenbol

- 8.722

- 8.722

- 9.122

- 8.722

Beheer Gravenbol, vervangingsonderhoud BTW budget begraafplaatsen Mooier Groen: structureel in de begroting

- 33.838 - 28.400 - 50.000

- 28.400 - 50.000

- 28.400 - 50.000

- 28.400 - 50.000

Totaal 3.4 Openbaar groen (incl. speeltuinen en begraafplaatsen)

- 120.960

- 87.122

- 87.522

- 87.122

Eindtotaal

- 120.960

- 87.122

- 87.522

- 87.122

Overzicht mutaties begroting 2024-2027 In de bijlage bij de Begroting worden de onderstaande maatregelen en de eventuele alternatieven verder toegelicht. Product 3.1 Afvalverwijdering

Omschrijving Zwerfvuil

2024 10.000

2025 -

2026 -

2027 -

Totaal 3.1 Afvalverwijdering 3.2 Straatreiniging en Gladheidsbestrijding gladheidsbestrijding Straatreiniging Totaal 3.2 Straatreiniging en gladheidsbestrijding 3.4 Openbaar groen Openbaar groen - bestekken (incl. speeltuinen en Openbaar groen - renovatie bosplantsoen begraafplaatsen) Speelvoorzieningen (vervanging)

10.000 15.000 10.000 25.000 5.500 200.000

15.000 15.000 5.500 200.000

5.500 -

5.500 -

5.000 8.000 218.500 30.000 30.000 7.500 6.000 5.000 18.500 302.000

7.500 8.000 221.000 7.500 6.000 2.000 15.500 251.500

7.500 8.000 21.000 21.000

7.500 8.000 21.000 21.000

Begraafrechten Totaal 3.4 Openbaar groen (incl. speeltuinen en begraafplaatsen) 3.5 Weg- en waterwegen Wegen - weginspecties Totaal 3.5 Weg- en waterwegen 3.6 Milieu (bodem, Milieubeheer - milieucriminaliteit waterkwaliteit, geluid) Milieubeheer - luchtkwaliteit. en natuur Milieubeheer - sanering asbestdaken Totaal 3.6 Milieu (bodem, waterkwaliteit, geluid) en natuur Eindtotaal

-30-

Bestuurlijke risico’s Risico’s

Beheersmaatregel

Voortgang Ontwikkeling

Kans

Impact

De eenheidsprijzen zoals opgenomen in de onderhoudscontracten en ramingen voor de vervangingsprojecten (investeringen) worden geïndexeerd volgens de CBS index. Deze (gemiddelde) index kan afwijken van de specifieke marktindex. Hierdoor ontstaan tekorten. Schaarste van goederen en diensten kunnen ervoor zorgen dat we niet alle onze taken kunnen uitvoeren en de veiligheid niet kunnen waarborgen.

Jaarlijkse indexaties op basis van CBS-indexen opnemen voor zowel de onderhouds-budgetten als kredieten /investeringen.

Indexaties worden jaarlijks inzichtelijk gemaakt door ons beheersysteem icm IMPACT (rekentool met landelijke kentallen). Daarnaast worden prijsstijgingen separaat aangevraagd in de tussentijdse nota’s of P&C documenten.

9

8

Indien indexaties onvoldoende zijn, is het mogelijk om, op termijn, de beleidsplannen aan te passen en te voorzien van een lagere ambitie of beeldkwaliteit.

Beleidsindicatoren 2021 Beleidsindicator

Eenheid

3.01 Huishoudelijk restafval

kg per inwoner

WBD 141

2022 NL

WBD nnb

2023 NL

WBD nnb

Bron: waarstaatjegemeente.nl

-31-

NL

Financiën bedragen x € 1.000 3 Beheer Openbare Ruimte en Milieu

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

- 2.664

- 2.671

- 2.644

- 2.644

Saldo van baten en lasten Lasten 3.1 Afvalverwijdering 3.2 Straatreiniging en gladheidsbestrijding

- 354

- 364

- 364

- 364

3.3 Riolering

- 1.714

- 1.670

- 1.670

- 1.653

3.4 Openbaar groen (incl. speeltuinen en begraafplaatsen)

- 3.003

- 3.192

- 3.258

- 3.144

3.5 Weg- en waterwegen

- 2.327

- 2.436

- 2.386

- 2.370

- 752

- 754

- 749

- 749

- 10.814

- 11.087

- 11.071

- 10.924

3.1 Afvalverwijdering

3.444

3.444

3.444

3.444

3.3 Riolering

2.680

2.680

2.680

2.680

3.4 Openbaar groen (incl. speeltuinen en begraafplaatsen)

240

240

240

240

3.5 Weg- en waterwegen

147

147

147

147

3.6 Milieu (bodem, waterkwaliteit, geluid) en natuur

12

12

12

12

6.523

6.523

6.523

6.523

- 4.291

- 4.564

- 4.548

- 4.401

Toevoegingen

- 43

- 45

- 50

- 50

Onttrekkingen

5

30

112

19

Mutatie reserves

- 38

- 14

63

- 30

- 4.329

- 4.578

- 4.486

- 4.431

3.6 Milieu (bodem, waterkwaliteit, geluid) en natuur Totaal Lasten Baten

Totaal Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves

Resultaat

-32-

2.4 Programma 4 – Economie

Inleiding In het Visie, Ambitie en Focusdocument van de Economische Agenda (vastgesteld door de raad op 19 september 2023) zijn de uitgangspunten van het economische beleid opgenomen. Het beleid is gericht op het behouden en stimuleren van een sterke economie die zorgt voor welvaart en werkgelegenheid. De Economische Agenda omvat de speerpunten waarvoor we ons inzetten. De speerpunten zijn: • Regionale Samenwerking: In de regio (U10 en bij Provincie Utrecht) brengen we onze behoefte aan het behoud van ‘vitaliteit’ sterk naar voren. Die vitaliteit willen we behouden door het creëren van extra ruimte voor bedrijven en het verbeteren van mobiliteitsverbindingen (auto, OV en fiets). • Vitale werklocaties en voldoende (bedrijfs)ruimte: Het doel is dat voor de verschillende ondernemers in onze gemeente – variërend van ZZP-er tot grote MKB-ers – passende (werk)locaties beschikbaar zijn. Voor ondernemers is het nodig dat ze ruimte hebben die aansluit op hun wensen qua bereikbaarheid en werkomgeving. We werken aan (de voorbereiding) van de uitbreiding van het Bedrijventerrein Broekweg-Langshaven. • Vitale en aantrekkelijke binnenstad en (winkel)centra Als vervolg op de het project “Versterking Vitale (binnenstad) Wijk bij Duurstede” is een stuurgroep Vitale Economie gestart.

Hierin voeren organisaties zoals ondernemersverenigingen en het Ondernemersfonds samen met de gemeente overleg over het stimuleren van de lokale economie in alle kernen en wijkcentra. Vanuit de stuurgroep is een ‘Stadsregisseur’ aangesteld. De Stadsregisseur legt verbindingen tussen ondernemers onderling en andere relevante partijen binnen de lokale economie. Hij ondersteunt en faciliteert bij het uitwerken van initiatieven uit Cothen, Langbroek en Wijk bij Duurstede die de lokale economie een positieve impuls kunnen geven. • Recreatie, Toerisme en Stadspromotie: We dragen zorg voor een goede toeristische en recreatieve infrastructuur. We werken nauw samen met uitvoerende partners zoals VVV Kromme Rijnstreek en Routebureau Utrecht. Daarnaast zorgen we voor effectievere en doelmatigere citymarketing, communicatie en informatievoorziening naar ondernemers, inwoners en (potentiële) bezoekers. De komende jaren zullen we ook hiervoor samenwerking zoeken via de stuurgroep Vitale Economie. Hierbij gaan we uit van een integrale aanpak waar ook onderdelen als historie van Wijk, kunst en cultuur meer een onderdeel gaan worden van de aanpak. • Faciliteren van (duurzaam en startend) ondernemerschap: De gemeente stelt zich op als ‘partner’ van ondernemers en bedrijven. We denken vanuit die rol mee en faciliteren waar mogelijk. Onder het faciliteren hoort ook het Ondernemersfonds.

• Ondernemerscontact en – communicatie: Om de samenwerking tussen bedrijfsleven, instellingen en de gemeente te stimuleren hebben wij regelmatig contact met ondernemers. Denk daarbij aan bedrijfsbezoeken door het college van B&W, deelname aan bijeenkomsten van de plaatselijke ondernemersvereniging OKW en het organiseren van de Dag van de Ondernemer. Door op alle bestaande posten kritisch te kijken naar de uitgaven, deze te versoberen/ creatiever in te zetten zijn we in staat om op het programma Economie te besparen ten opzichte van de -33-

vastgestelde begroting. In 2024 worden nog enkele incidentele investeringen gedaan om lopende ontwikkelingen goed af te kunnen leveren, zoals Bestemmingplan Stadshaven en Strategisch Evenementenbeleid. Goedgekeurde voorstellen kadernota 2024-2027 Product

Omschrijving

2024

2025

2026

2027

4.2 Stadspromotie, recreatie, toerisme & evenementen

Evenementen beleid

- 20.000

-

-

-

Recreatie van de Wijkse Waterkant

- 40.000

-

-

-

Stadshaven; bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan afronding Stadspromotie, Citymarketing beeldmerk Totaal 4.2 Stadspromotie, recreatie, toerisme & evenementen

- 28.000

-

-

-

- 10.000

-

-

-

- 98.000

-

-

-

Eindtotaal

- 98.000

-

-

-

Overzicht mutaties begroting 2024-2027 In de bijlage bij de Begroting worden de onderstaande maatregelen en de eventuele alternatieven verder toegelicht. Product 4.1 Economie - beheer en acquisitie werkgelegenheid

Omschrijving Aanlichten kerk Economische ontwikkeling Vitaliteit binnensteden, dorpskernen Totaal 4.1 Economie - beheer en acquisitie werkgelegenheid 4.2 Stadspromotie, recreatie, Recreatievoorzieningen toerisme & evenementen kinderboerderij Recreatievoorzieningen - Gravenbol Recreatievoorzieningen - algemeen Stadspromotie Toeristisch beleid – Wijkse Waterkant Toeristisch beleid – Wijkse molen Evenementen (leges) Plattelandsontwikkeling Totaal 4.2 Stadspromotie, recreatie, toerisme & evenementen Eindtotaal

2024 11.000 5.000 16.000 -

2025 11.000 5.000 16.000 -

2026 11.000 5.000 16.000 2.500

2027 11.000 5.000 10.000 26.000 5.000

10.000 15.000 40.000 4.631 18.300 87.931 103.931

10.000 5.000 4.631 18.300 5.650 43.581 59.581

42.600 10.000 5.000 4.631 18.300 5.650 88.681 104.681

64.000 10.000 5.000 4.631 18.300 5.650 112.581 138.581

Bestuurlijke risico’s N.vt.

-34-

Beleidsindicatoren 2021

Beleidsindicator

Eenheid

4.01 Functiemenging 4.02 Vestigingen

% per 1.000 inw, 15-64 jr

2022

WBD

NL

WBD

41,4 172

2023 NL

WBD

nnb nnb

nnb nnb

Bron: waarstaatjegemeente.nl Toelichting tabel: ‘Functiemenging’ betreft een gebied met zowel bedrijven als woningen en recreatie.

Financiën bedragen x € 1.000 Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

- 420 - 524

- 420 - 471

- 420 - 425

- 410 - 401

- 944

- 890

- 845

- 811

19 70

19 70

19 70

19 70

89

89

89

89

- 855

- 801

- 756

- 722

Toevoegingen

-9

- 11

- 16

- 16

Onttrekkingen

-

-

-

-

Mutatie reserves

-9

- 11

- 16

- 16

- 864

- 811

- 771

- 737

4 Economie Saldo van baten en lasten Lasten 4.1 Economie - beheer en acquisitie werkgelegenheid 4.2 Stadspromotie, recreatie, toerisme & evenementen Totaal Lasten Baten 4.1 Economie - beheer en acquisitie werkgelegenheid 4.2 Stadspromotie, recreatie, toerisme & evenementen Totaal Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves

Resultaat

-35-

NL

2.5 Programma 5 – Ruimtelijke Ordening, Wonen, Gebiedsontwikkeling en Mobiliteit

Inleiding De ruimtelijke afwegingen die in de komende jaren aan de orde komen binnen onze gemeente staan niet op zichzelf. Uit de werkzaamheden die zijn voorzien voor 2024 en daarna blijkt dat ontwikkelingen op rijks-, provinciaal- en regionaal niveau grote effecten hebben op onze gemeente. Daarop moeten we handelen. Op het gebied van wonen en werken gaat de gemeente in gesprek met rijksoverheid en provincie over het toevoegen van extra woningen en de invulling van nieuwe delen bedrijventerrein. In het landelijk gebied volgen we de provincie kritisch in de plannen over de wisselwerking van landbouw en natuur en gaan we zelf aan de slag met het verkeersveiliger maken van delen van het buitengebied. We gaan werken onder de nieuwe omgevingswet, waarbij we nieuwe intiatieven toetsen aan het tijdelijk deel omgevingsplan. Tegelijkertijd werken we aan het uitbreiden van de omgevingsvisie stedelijk gebied door hieraan een deel over het landelijk gebied toe te voegen en het opstellen van een omgevingsplan (die zijn ambities haalt uit de omgevingsvisie). Ruimtelijke ordening, inclusief aanpak stikstof De ambities van de rijksoverheid en provincie in het kader van de transitie van het landelijk gebied volgen we kritisch, waarbij wordt opgekomen voor belangen van Wijkse bewoners en ondernemers.

Op verzoek van de gemeente Wijk bij Duurstede geeft de provincie per 2024 verder vorm aan de uitwerking van het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) door middel van een participatieproces in de Kromme Rijnstreek in samenwerking met betrokken gemeenten. Onderwerpen die aan bod komen zijn landbouw, natuur, bodem, water en klimaat. Het eigen klimaatbeleid van de gemeente Wijk bij Duurstede wordt in de ruimtelijke ordening verder uitgewerkt in de daadwerkelijke totstandkoming van de 60 hectare aan zonnevelden. Hoewel er voor bijna alle zonnevelden inmiddels een onherroepelijke omgevingsvergunning ligt, blijft de gemeente vragen ontvangen over de realisatie van de zonnevelden en verzoeken tot wijzigingen. Ook op het gebied van wonen en werken blijven veel vragen komen van initiatiefnemers die kansen zien voor het bouwen van woningen of bedrijfspanden. Deze initiatieven worden beoordeeld aan de hand bestaande beleidskaders en het omgevingsplan. Vanaf 2024 zal ruimtelijke ordening de Wet Ruimtelijke Ordening vaarwel zeggen en werken binnen de regels van de omgevingswet. Omgevingswet Met de inwerkingtreding van de omgevingswet per 1 januari 2024 betreden we als gemeente een nieuw tijdperk van geïntegreerde benaderingen en samenwerkingen. Deze verandering is echter niet eenmalig, maar een doorlopend proces dat voortdurende aandacht en middelen vereist.

Het is van belang te beseffen dat de implementatie van deze regelgeving verder gaat dan de initiële invoeringsdatum. De komende jaren zullen gekenmerkt worden door:

-36-

1. Kennisontwikkeling: Het versterken en uitbreiden van de kennis en vaardigheden van onze medewerkers om effectief met de nieuwe regelgeving om te gaan. 2. Procesoptimalisatie: Het herzien en aanpassen van bestaande procedures om te voldoen aan de nieuwe normen en verwachtingen. 3. Capaciteitsuitbreiding: Het tijdelijk inschakelen van aanvullende expertise om de overgang soepel en efficiënt te laten verlopen. 4. Vormgeven Participatieproces: Het ontwikkelen en implementeren van een participatieproces waarbij inwoners en belanghebbenden actief betrokken worden bij besluitvorming. 5. Evaluatie en Aanpassing: Het regelmatig evalueren van genomen besluiten en, indien nodig, het aanbrengen van aanpassingen op basis van feedback en veranderende omstandigheden. 6. Kerninstrumenten: het verder uitwerken van één omgevingsvisie en het omgevingsplan. We doen een beroep op alle betrokkenen om te erkennen dat de investeringen in deze nieuwe regelgeving een langetermijnverbintenis zijn. Het is een investering in onze toekomst, in de kwaliteit van onze dienstverlening en in een inclusief besluitvormingsproces. Wonen In 2024 vragen zeven aspecten binnen het brede veld van het wonen specifieke aandacht. Dat zijn: 1. Uitwerking van de Woonvisie 2. Flexwonen 3. Uitwerking Woondeal regio U10, provincie en rijk 4. Herziening van de Huisvestingsverordening 5. Wet regie op de volkshuisvesting 6.

Wonen en Zorg 7. Huisvesting statushouders, asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne Uitwerking van de woonvisie De gemeenteraad heeft in februari 2022 de Woonvisie 2021-2030 vastgesteld. In de Woonvisie worden onder meer de hoofdlijnen geschetst van de wensen over aantal en type woningen en doelgroep voor wie de woningen zijn bestemd. De uitwerking daarvan is na vaststelling opgepakt. Enkele onderdelen uit de visie zullen met name in 2024 de aandacht vragen zoals invulling nieuwbouw op diverse locaties en het wonen in het landelijk gebied. Flexwonen De druk op de woningmarkt wordt naast een stijging van het aantal statushouders, een toename van spoedzoekers (onder andere door echtscheidingen) en de wens van jongeren om zelfstandig te gaan wonen ook veroorzaakt door de steeds langer wordende wachttijd voor een sociale huurwoning. Deze bedraagt inmiddels ongeveer 10 jaar. Het aantal reacties per woning neemt steeds verder toe. Voor deze groepen zou het realiseren van flexwoningen een (tussen)oplossing kunnen bieden. Uitwerking Woondeal Medio 2023 hebben de 16 gemeenten in de regio U10, de provincie en het rijk de Woondeal ondertekend. In de Woondeal worden vele afspraken gemaakt rondom het wonen in de komende jaren en wat daarvoor noodzakelijk is vanuit de drie bestuurslagen.

Hierdoor kunnen we gezamenlijk met het rijk en de provincie aan de slag met de vele ambities op het gebied van het wonen. De uitwerking van de afspraken ligt in eerste instantie bij het bestuurlijk overleg Woondeal dat onderdeel uitmaakt van de reguliere bestuurlijke overleggen binnen de regio U10. In de Woondeal -37-

zijn ook de ambities rondom de nieuwbouw van woningen in de regio Utrecht opgenomen. Voor Wijk bij Duurstede gaat het daarbij in eerste instantie om de woningen die door de provincie zijn verwerkt in hun beleidsnota’s. Echter ook de gevraagde extra woningen zijn onderdeel van de besprekingen over de Woondeal en de realisatie daarvan. Daarnaast wordt in regionaal verband gewerkt aan een “slecht weerscenario” hetgeen betekent dat we in regionaal verband nadenken over hoe we de stagnatie in de nieuwbouw kunnen voorkomen of verminderen. Tenslotte zullen we als gemeente blijvend de aandacht vestigen op het feit dat de ruimte die onze gemeente voor nieuwbouw krijgt onvoldoende is. De ingezette lobby zal dan ook worden voortgezet, waar mogelijk met andere gemeenten binnen de regio die met dezelfde problematiek worden geconfronteerd. Herziening van de Huisvestingsverordening Met ingang van 1 juli 2023 is de herziene Huisvestingsverordening van kracht. Het betrof een beleidsarme wijziging vooruitlopend op een meer inhoudelijke herziening op basis van de Huisvestingswet die in 2023 door de Tweede Kamer is vastgesteld. Vaststelling door de Eerste kamer is nog niet gebeurd. Op basis van de herziene Huisvestingswet zal in regionaal verband worden gewerkt aan een herziening van de Huisvestingsverordening waarin de nieuwe en vernieuwde elementen uit de Huisvestingswet worden verwerkt.

Planning op dit moment is dat de herziening van de Huisvestingsverordening medio 2024 ter besluitvorming zal worden voorgelegd. Dit is mede afhankelijk van het moment waarop wetsvoorstel door de Eerste Kamer wordt behandeld. Wet regie op de volkshuisvesting In 2023 heeft de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening een wetsvoorstel opgesteld om te komen tot een Wet op de regie van de volkshuisvesting. Belangrijk doel van die wet is om meer bevoegdheden op rijks en provinciaal niveau te leggen. Het wetsvoorstel is ter consultatie aan alle betrokken partijen aangeboden en ligt inmiddels bij de Raad van State. Onduidelijk is wanneer de wet in de beide kamers wordt behandeld en dus wanneer deze in werking treedt. Als gemeente maar ook in regionaal verband zullen we dan moeten inspelen op de nieuwe verhoudingen die dat voor alle betrokken partijen met zich gaat brengen. Tenslotte is nog van belang om aan te geven dat het beleidsveld Wonen op provinciaal en regionaal niveau steeds meer inhoud en daarmee invloed krijgt op het gemeentelijk beleid, mede door de Woondeal maar ook de Wet regie op de volkshuisvesting heeft daar invloed op. Wonen en Zorg In de loop van 2024 zal er gewerkt worden aan een Woonzorgvisie waarin nader wordt ingegaan op de behoefte aan Wonen met Zorg in onze gemeente.

Voorafgaand daaraan wordt door de provincie onderzoek uitgevoerd om de opgave daarvoor in beeld te krijgen. Huisvesting statushouders, asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne De verwachting is gerechtvaardigd dat het aantal vergunninghouders in 2024 niet zal afnemen. Dat betekent dat de taakstelling voor Wijk bij Duurstede nagenoeg gelijk zal zijn aan die van 2023 (66 te huisvesten vergunninghouders - wat zeer waarschijnlijk gaat lukken). Daarnaast speelt er een discussie over de opvang van asielzoekers ter ontlasting van het aanmeldcentrum in Ter Apel. In hoeverre dat gevolgen heeft voor Wijk bij Duurstede, is op dit moment niet bekend. Wel heeft de gemeente een verkennend onderzoek gestart naar de mogelijkheden van opvang voor deze groep. In de gemeente worden zoals bekend vluchtelingen (ontheemden) uit Oekraïne opgevangen. Vooralsnog loopt de termijn daarvoor in maart 2024 af. De verwachting is dat die termijn wel met een jaar zal worden verlengd. Voor deze opvang kunnen we gebruik maken van meerdere tijdelijke -38-

locaties. Daarnaast zullen de flexwoningen welke op de locatie Het Kleine Ros worden ontwikkeld, worden ingezet voor de huisvesting van deze groep ontheemden. Gebiedsontwikkeling en projecten Programma Woningbouw In 2024 gaan we verder met de voorbereiding en uitvoering van lopende gebiedsontwikkelingen voor de realisatie van woningbouw en werklocaties. Het ruimtelijk kader voor deze ontwikkelingen is de Omgevingsvisie Stedelijk Gebied, door de gemeenteraad vastgesteld in juli 2021. Tevens worden de beleidsdoelen en ambities op diverse thema’s betrokken bij en zo mogelijk geïmplementeerd in de realisatie van projecten. Te denken valt daarbij aan de doelstellingen uit de Woonvisie, het convenant Duurzaam Bouwen, parkeerbeleid en de Visie Circulaire Economie. In regionaal verband leveren we een bijdrage aan het Provinciaal Programma Wonen en Werken (PPWW), waarin tevens de uitbreidingslocaties in het landelijk gebied zijn opgenomen. Voor de ontwikkeling van De Geer is er toestemming om 530 woningen toe te voegen en blijven we met de provincie in gesprek om dit aantal op te hogen om de vitaliteit van de gemeente te waarborgen en een bijdrage te leveren aan maatschappelijke woonopgaven. Voor de kernen Cothen en Langbroek onderzoeken we mogelijke locaties die binnen het provinciaal beleid voor kleine kernen (tot 50 woningen) passen.

Op gemeentelijk niveau stemmen we onze plannen af met omliggende gemeenten en de U10. Gezamenlijk treden we in overleg met de provincie om de effecten van woningbouw en werklocaties voor mobiliteit en andere regionale thema’s te bespreken en een uitvoeringsprogramma overeen te komen met een doorkijk naar 2035-2040. De stand van zaken van de diverse gebiedsontwikkelingen en doorkijk naar 2023 is opgenomen in de paragraaf grondbeleid (paragraaf 3.7). Grondzaken, inclusief werklocaties Om de sturingsmogelijkheden voor gebiedsontwikkeling te verbeteren hanteren we een actief grondbeleid om onze grondpositie te versterken. Eind 2021 hebben we gemeentelijk voorkeursrecht gevestigd op meerdere potentiële ontwikkellocaties. Dit voorkeursrecht regelt dat eigenaren bij voorgenomen verkoop van hun grond eerst in overleg treden met ons. In voorkomende gevallen beoordelen we op dat moment of aankoop haalbaar is. Ook naast inzet van dit formele instrument verkennen we de mogelijkheden van minnelijke verwerving van gronden. Deze werkwijzen worden in 2024 voorgezet en de resultaten daarvan met de raad gedeeld. De stand van zaken van de diverse gebiedsontwikkelingen en doorkijk naar 2024 is opgenomen in de paragraaf grondbeleid (paragraaf 3.7).

Werklocaties Voor de werklocaties (bedrijventerreinen) is in het op 4 juli 2023 vastgestelde tweede Provinciaal Programma Wonen en Werken (verder: PPWW) een extra uitbreidingsmogelijkheid van 5 hectare opgenomen voor onze gemeente. Op basis van het eerste PPWW resteert nog een uitbreidingsmogelijkheid van 1,6 hectare, zodat onze gemeente in totaal 6,6 hectare bedrijventerrein kan uitbreiden. Volgens het PPWW zou dat gefaseerd moeten gebeuren: 3,6 hectare tot 2030 en 3 hectare na 2030.

-39-

We zien dat de vraag naar een bedrijfslocatie en uitbreidingsruimte hoog is en we deze vraag nog maar beperkt kunnen honoreren; er zijn nog slechts enkele kavels uit te geven. Het Didam-arrest heeft er toe geleid dat we bij de uitgifte gelijke kansen moeten bieden en vooraf de criteria vaststellen waaraan we de invulling van de bedrijfskavels toetsen. Behoud en groei van het aantal arbeidsplaatsen draagt tevens bij aan de vitaliteit van de gemeente en verbetering van de woonwerk-balans (minder forensenverkeer op de N229). In 2024 zullen we bepalen hoe en waar we de bedrijventerreinen Broekweg/Langshaven en Broekweg Noord verder uitbreiden. Verkeer en parkeren Uitvoeringsplan Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) 2023 – 2026 Het uitvoeringsprogramma van het GVVP staat in het teken van het verkeersveiliger maken van de leefomgeving en, conform de raadsagenda, ruim baan te geven aan de fiets. Uw raad heeft het uitvoeringsprogamma tot en met 2023 vastgesteld. Voor de jaren 2024-2026 zijn er op dit moment geen middelen toegewezen.

In 2024 komen er verschillende projecten voort uit het uitvoeringsprogramma, waarvoor separate raadsvoorstellen worden voorgelegd: Ontwerpfase aanpak wegen buitengebied In 2024 gaan we starten met de ontwerpfase voor het verkeersveiliger maken van het buitengebied tussen Wijk bij Duurstede en Leersum (Amerongerwetering, Gooyerdijk, Langbroekerdijk A en B, Wijkerweg en Bovenwijkerweg). Op al deze wegen rijdt zowel landbouwverkeer als ander verkeer. Maatregelen waaraan gedacht kan worden zijn snelheidsremmers, bermverharding en passeerhavens. Tegelijkertijd willen we – samen met de gemeente Utrechtse Heuvelrug - starten met de ontwerpfase voor een vrijliggend fietspad langs de Wijkerweg en Bovenwijkerweg. Verduidelijken voorrangssituatie kruispunten Singel In 2024 willen we de voorrangssituatie op de kruispunten langs de Singel verduidelijken. Voetpad Hordenweg In 2024 willen we een voetpad aanleggen langs de Hordenweg tussen de Boterslootweg en de Gansfortstraat aan de zijde van het Stadspark. Duurzame mobiliteit en schone lucht Deze onderdelen (waaronder bijvoorbeeld laadpalen) zijn opgenomen in programma 7 van de begroting. Goedgekeurde voorstellen kadernota 2024-2027 Product

Omschrijving

5.6 Verkeer en parkeren

Verlaging concessie opbrengsten van het Veer

2024

2025

2026

2027

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

- 97.000

Totaal 5.6 Verkeer en parkeren Eindtotaal

-40-

Overzicht mutaties begroting 2024-2027 In de bijlage bij de Begroting worden de onderstaande maatregelen en de eventuele alternatieven verder toegelicht. Product 5.2 Omgevingswet Totaal 5.2 Omgevingswet 5.3 Wonen

Totaal 5.3 Wonen 5.6 Verkeer en parkeren Totaal 5.6 Verkeer en parkeren Eindtotaal

Omschrijving Burgerparticipatie

2024 15.000 15.000

2025 15.000 15.000

2026 -

2027 -

Vergunningverlening bouw- en woningtoezicht.

5.000

5.000

5.000

5.000

Volkshuisvesting en wonen

5.000

5.000

5.000

5.000

Toezicht en handhaving bouw

10.000

10.000

10.000

10.000

Verkeersmaatregelen uitvoering

20.000 10.000

20.000 10.000

20.000 10.000

20.000 10.000

10.000

10.000

10.000

10.000

45.000

45.000

30.000

30.000

Kans

Impact

Bestuurlijke risico’s Risico’s

Beheersmaatregel

Voortgang Ontwikkeling

Omgevingswet. De invoering van de omgevingswet is uitgesteld naar 1 januari 2024. We dienen hierop voorbereid te zijn. Het niet tijdig voorbereid zijn op de komst van de Omgevingswet betekent onder andere risico’s in: • Het niet binnen de vereiste 8 weken afronden van aanvragen omgevingsvergunningen; • Het niet tijdig kunnen opstellen en publiceren van besluiten op grond van de Omgevingswet; • Het niet of onvoldoende toegerust zijn op het anders werken onder de Omgevingswet.

In de begroting 2023 en 2024 zijn diverse budgetten opgenomen voor de voorbereiding en implementatie van de omgevingswet.

In 2022 zijn we gestart met het 8 onderzoek naar welke aanpassingen van werkprocessen binnen de hele organisatie nodig zijn. Er is gestart met het proces om te komen tot een omgevingsplan en ook is er gestart met de actualisatie van de omgevingsvisie die zich met name richt op het landelijk gebied. Verordeningen voor de advies commissie ruimtelijke kwaliteit en nadeelcompensatie zijn aangepast en vastgesteld. Tevens is gewerkt aan de veranderingen in de IT systemen in het kader van het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO).

7

-41-

Beleidsindicatoren

Beleidsindicator

Eenheid

5.01 WOZ-waarde woningen 5.02 Nieuwbouw woningen

dzd euro aantal per 1.000 woningen % euro euro

5.03 Demografische druk 5.04 Woonlasten éénpersoonshuishouden 5.05 Woonlasten meerpersoonshuishouden

2021 WBD

2022 NL

WBD

2023 NL

WBD

322 3,9

nnb nnb

nnb nnb

76,4 918 938

77,7 984 1.011

77,7 984 1.011

Bron: waarstaatjegemeente.nl

Toelichting tabel: de scherpe daling nieuwbouwwoningen in 2021 wordt verklaard door de afname van het aantal woningbouwprojecten en vermindering van de omvang van de projecten (kleinere aantallen per project). In 2021 zijn nieuwbouwwoningen gerealiseerd in Residentie Stadszicht in de Engk (27 stuks) en De Kamp in Cothen (12 stuks). De overige locaties betreffen kleinere projecten met maximaal 5 woningen (totaal 15 stuks).

Financiën bedragen x € 1.000 Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

- 796 - 307 - 890 - 18 - 1.754 - 698

- 796 - 23 - 890 - 18 - 635 - 698

- 796 - 38 - 890 - 18 - 635 - 698

- 796 - 38 - 890 - 18 - 525 - 702

- 4.462

- 3.060

- 3.074

- 2.969

50 568 1.840 30

50 568 299 30

50 568 312 30

50 568 115 30

2.488

947

960

763

- 1.974

- 2.113

- 2.114

- 2.206

Toevoegingen

- 512

- 74

- 88

-

Onttrekkingen

45

30

30

30

Mutatie reserves

- 467

- 44

- 58

30

- 2.441

- 2.157

- 2.172

- 2.176

5 Ruimtelijke Ordening en Mobiliteit Saldo van baten en lasten Lasten 5.1 Ruimtelijke ordening, incl. aanpak stikstof 5.2 Omgevingswet 5.3 Wonen 5.4 Gebiedsontwikkeling en projecten 5.5 Grondzaken, incl. werklocaties 5.6 Verkeer en parkeren Totaal Lasten Baten 5.1 Ruimtelijke ordening, incl. aanpak stikstof 5.3 Wonen 5.4 Gebiedsontwikkeling en projecten 5.5 Grondzaken, incl. werklocaties 5.6 Verkeer en parkeren Totaal Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves

Resultaat

-42-

NL

2.6 Programma 6 – Sport, Cultuur en Erfgoed Inleiding De gemeentelijke beleidskaders voor sport & bewegen en kunst & cultuur zijn de Maatschappelijke Agenda (MAG) en het Vitaliteitsakkoord. Daarnaast is op rijksniveau het Integraal zorgakkoord (IZA) gesloten en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Met name het GALA beoogt om gemeenten lokaal te laten werken aan gezonde leefstijl, sport en ook aan welzijn en cultuur. Dat alles ook om te voorkomen dat inwoners (te snel) een beroep doen op (geestelijke) gezondheidszorg, Wmoondersteuning en Jeugdhulp. Met het GALA komt een specifieke uitkering mee (SPUK). Sport en bewegen Sport en bewegen is een belangrijke pijler van onze samenleving. Het activiteitenaanbod is ruim en divers. Gelet op de stijgende prijzen van energie blijven we werken aan verduurzaming van de sportaccommodaties. Daarnaast kijken we naar de veranderende behoeften van inwoners, bijv door vergrijzing, en naar mogelijkheden om de omgeving meer te laten uitnodigen tot bewegen. Tot slot zullen we naar aanleiding van een onderzoek naar de beheerstructuren en tarieven van de sportparken voorstellen voorbereiden om deze transparanter en meer gelijk te maken. Onderdeel daarvan is om te bespreken in hoeverre het benutten van vrijwillige inzet op de sportparken kan helpen de kosten voor de verenigingen omlaag te brengen.

Kunst en cultuur Cultuur brengt mensen tot elkaar en is een belangrijke verbindende factor in onze gemeente. Cultuur draagt bij aan een beter, gezonder en leuker leven voor onze inwoners. Cultuur staat door diverse maatschappelijke ontwikkelingen (corona, maar ook energiecrisis en andere bezuinigingen) onder druk. Kunst en cultuur biedt ons ook kansen en mogelijkheden. Om deze te verbeteren pakken we dit onderdeel op en betrekken we het integraal bij de vraagstukken over de vitale economie. Archeologie en erfgoed Erfgoed is in toenemende mate méér dan alleen de uitvoering van wettelijke zorgtaken voor beschermde monumenten en archeologie. Een van de belangrijkste taken op dit moment betreft het voorbereidende werk voor de brede integrale weging van cultuurhistorische waarden ten opzichte van andere omgevingswaarden. Dit is nodig om een en ander op te kunnen nemen in het toekomstige omgevingsplan en dus bij toekomstige bouwplannen. De zorg voor Cultureel Erfgoed wordt onder de komende Omgevingswet als wettelijke plicht verankerd (en zelfs uitgebreid). Naast die wettelijke taken wordt een grotere rol voor burgers weggelegd bij het bepalen van wat erfgoed is. Dit is wat in het Verdrag van Faro is vastgelegd. In het najaar van 2023 wordt het Verdrag geratificeerd en committeert Nederland zich aan de afspraken in het verdrag over de maatschappelijke waarde van cultureel erfgoed.

-43-

De budgetten voor monumenten en archeologie zorgen deels voor het uitvoeren van wettelijke taken of zijn taken die zijn bekrachtigd door een verordening of raadsbesluit. Ook worden de budgetten ingezet voor die taken die onder het Verdrag van Faro worden geschaard. Hiermee anticipeert de gemeente alvast op de nabije toekomst wanneer het verdrag wordt verankert in de erfgoedzorg en dit een verplichting wordt. Waardevol cultureel erfgoed draagt niet alleen bij aan een aantrekkelijk buitengebied en het toerisme, maar bepaalt ook de identiteit en historie van de regio. We bezuinigen niet volledig op erfgoed en hebben voorstellen opgenomen die in het belang zijn van het minimaal instandhouden van het erfgoed.

Goedgekeurde voorstellen kadernota 2024-2027 Product

Omschrijving

2024

2025

2026

2027

6.1 Sport en bewegen

Brede SPUK 2023-2026

-

-

-

-

Brede SPUK combinatie functies

102.633

102.633

99.149

-

Fieldlab Cothen Zwemvervoer

- 50.000 - 2.000 50.633

- 5.000 - 2.000 95.633

- 2.000 97.149

- 2.000 - 2.000

8.500

8.500

8.500

8.500

Totaal 6.3 Archeologie & erfgoed

8.500

8.500

8.500

8.500

Eindtotaal

59.133

104.133

105.649

6.500

Totaal 6.1 Sport en bewegen 6.3 Archeologie & erfgoed

Verzekeringspremie Stadstoren

Overzicht mutaties begroting 2024-2027 In de bijlage bij de Begroting worden de onderstaande maatregelen en de eventuele alternatieven verder toegelicht. Product 6.1 Sport en bewegen

Omschrijving Sporthal Cothen Gymlokaal Walplantsoen Sportbeoefening en - bevordering Sportcomplex Mariënhoeve Fieldlab Cothen

Totaal 6.1 Sport en bewegen 6.2 Kunst en cultuur Kunstbeoefening en -bevordering SPUK Bibliotheek Cultuurfonds Totaal 6.2 Kunst en cultuur 6.3 Archeologie & erfgoed Archeologie Monumenten – Pact van Ruigenhoek Monumenten – Verdrag van Faro Monumenten - Subsidies Totaal 6.3 Archeologie & erfgoed Eindtotaal

2024 37.500 7.709 20.000 50.000 115.209 7.000 -

2025 37.500 7.709 20.000 65.209 7.000 -

2026 37.500 30.524 7.709 20.000 95.733 7.000 - 44.000

2027 37.500 34.280 7.709 20.000 99.489 7.000 - 44.000

-

2.500

5.000

7.500

7.000 7.500 1.548 7.500 15.000 31.548 153.757

9.500 7.500 1.548 7.500 15.000 31.548 106.257

- 32.000 7.500 1.548 7.500 15.000 31.548 95.281

- 29.500 7.500 1.548 7.500 15.000 31.548 101.537

-44-

Bestuurlijke risico’s Risico’s

Beheersmaatregel

Voortgang Ontwikkeling

Sportverenigingen en culturele organisaties kunnen worden geraakt door de hogere (energie)prijzen. Risico op fors hogere tarieven voor hun leden of stoppen van de vereniging.

Bekijken welke tegemoetkomingen er zijn. Eventueel als gemeente bijdragen.

Kans

Impact

8

8

NL

WBD nnb

Beleidsindicatoren Beleidsindicator

Eenheid

6.01 Niet-sporters

%

2021 WBD nnb

2022 NL

WBD nnb

2023

Bron: waarstaatjegemeente.nl

Financiën bedragen x € 1.000 Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Saldo van baten en lasten Lasten 6.1 Sport en bewegen 6.2 Kunst en cultuur 6.3 Archeologie & erfgoed Totaal Lasten

- 1.095 - 890 - 220 - 2.205

- 1.100 - 939 - 261 - 2.300

- 1.041 - 957 - 200 - 2.198

- 1.039 - 954 - 227 - 2.219

Baten 6.1 Sport en bewegen 6.2 Kunst en cultuur 6.3 Archeologie & erfgoed Totaal Baten

164 41 205

163 41 204

143 41 184

43 41 83

- 2.000

- 2.096

- 2.014

- 2.136

Mutatie reserves Toevoegingen

- 29

- 34

- 49

- 49

Onttrekkingen

45

114

25

56

Mutatie reserves

16

80

- 24

7

- 1.984

- 2.016

- 2.038

- 2.129

6 Sport, Cultuur & Erfgoed

Saldo van baten en lasten

Resultaat

-45-

NL

2.7 Programma 7 – Duurzaamheid Inleiding Het programma duurzaamheid bestaat uit de volgende klimaatthema’s: energie- en warmtetransitie, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit (inclusief de aanpak luchtkwaliteit) en circulaire economie. In de raadsagenda 2022-2026 staat de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn en het liefst eerder dan 2050 klimaatneutraal. Hiermee wil de gemeente bijdragen aan het verminderen van de CO2uitstoot en het realiseren van een duurzame samenleving. Het programma duurzaamheid werkt aan de uitvoering van deze ambitie. Gemeenten zijn door het rijk belast met de uitvoering van het klimaatbeleid, wat betekent dat we veel werk moeten verzetten om deze overgang vorm te geven. De weg naar de energietransitie en klimaatadaptatie is echter nog niet uitgestippeld en er zijn nog veel onbeantwoorde vragen. Wat zijn bijvoorbeeld de technische mogelijkheden over 10 tot 25 jaar? Wat is de impact op onze omgeving en gezondheid en zijn de oplossingen betaalbaar? Het zijn relatief nieuwe vakgebieden en het vraagt veel tijd om de transitie samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties vorm te geven en uit te rollen. Om als gemeente goed voorbereid te zijn op de veranderingen en het uitfaseren van de fossiele brandstoffen is het essentieel om stappen te blijven zetten, met de inzet voor straks maar met de kennis van nu.

Om als gemeente slagvaardiger te worden op het gebied van de klimaatopgave, heeft het Rijk in 2023 de CDOKE-regeling vastgesteld om gemeenten financieel te ondersteunen bij het versterken van de interne organisatie voor de uitvoering van klimaat- en energietaken. De CDOKE regeling loopt tot en met 2026 en bedraagt voor onze gemeente circa €430.000 euro per jaar. Met deze subsidie hebben we nu de mogelijkheid om extra personeel op projectbasis aan te nemen of in te huren en om goederen of diensten te bekostigen die nodig zijn voor de uitvoering. Voor de jaren 2026 tot en met 2030 zijn er ook middelen beschikbaar gesteld. Er wordt momenteel door het Rijk gewerkt aan een nieuwe regeling. Wijk bij Duurstede zal hier te zijner tijd voor intekenen. In de begroting zijn middelen gealloceerd voor structurele uitgaven, zoals voor beleidsonderzoeken, communicatie en participatie, voor lopende afspraken en contracten met uitvoeringspartijen. Gezien de ingrijpende impact van de overgang naar duurzame energie en warmte op onze inwoners en ondernemers, met potentiële veranderingen zowel in hun leefomgeving als financiële situatie, spelen communicatie en participatie een cruciale rol in dit programma.

Hierbij valt te denken aan de opdracht van de gemeenteraad om een participatietraject te initiëren, met als doel de mogelijkheden, beperkingen en randvoorwaarden van duurzame energieopwekking (zowel elektriciteit als warmte) te onderzoeken. De opgaven binnen het programma duurzaamheid raken de gehele organisatie. De uitdagingen met betrekking tot energietransitie, warmtetransitie, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, schone lucht en circulaire economie hebben een impact op onze organisatie en beïnvloeden de manier van werken. In het komende jaar, 2024, maken we de duurzaamheidsopgave van onze organisatie inzichtelijk en onderzoeken we welke additionele stappen we kunnen zetten om minder broeikasgassen uit te stoten en hoe we onze veerkracht ten opzichte van klimaatverandering kunnen versterken. Denk aan duurzaam gedrag op de werkvloer (zoals papierarm werken, een eigen mok, duurzaam woon-werk verkeer, zuinig omgaan met energie) het verduurzamen van ons wagenpark, -46-

duurzaam asfalt, de ontwikkeling van een circulair inkoopbeleid en bijvoorbeeld maatregelen in de openbare ruimte om hitte en wateroverlast tegen te gaan zoals hitte reducerende verhardingen en groene daken. Energietransitie In 2023 zijn de laatste hectares van de in totaal 60 hectare zonneveld vergund. De zonnevelden in Wijk bij Duurstede hebben op tijd een grootverbruik aansluiting kunnen realiseren. Dat is niet vanzelfsprekend want in 2023 berichtte landelijk stroomnetbeheerder TenneT en regionaal stroomnetbeheerder Stedin dat de schaarste op het elektriciteitsnetwerk de komende jaren nog nijpender wordt dan nu al het geval is. Doordat er steeds meer elektriciteit wordt verbruikt én opgewekt, staat de capaciteit van het elektriciteitsnet onder druk. Deze zogenoemde netcongestie zal ook voor onze gemeente leiden tot vertragingen in de verdere uitvoering van de energietransitie maar kan ook leiden tot stagnatie in de ontwikkeling van woningen en bedrijfsterreinen. Er komt mogelijk een moment dat ook kleinverbruikers geen aansluiting meer kunnen krijgen voor bijvoorbeeld een eigen warmtepomp. Voor de opgave voor zoveel mogelijk zon op dak zien we voor grootschalige zonnedaken ook een uitdaging in verband met de netcongestie.

Om grootschalige zon op dak en verduurzaming van bedrijven te stimuleren, hebben we in 2023 onderzocht wat de mogelijkheden voor verduurzaming zijn voor het bedrijventerrein Broekweg. Uit dit traject zijn potentiële projecten naar voren gekomen waar we in 2024 samen met ondernemers verder aan gaan werken. Als gemeente gaan we onderzoeken wat hierin de mogelijkheden zijn en faciliteren we ondernemers in het zoeken naar oplossingen om bestaande capaciteit beter onderling te benutten. Netcongestie speelt hierin ook een belangrijke rol. De provincie Utrecht heeft in 2022 geconstateerd dat de ontwikkeling van wind en zon op land in de regio achterblijft ten opzichte van het RES U16 doel van 1,8 TWh opwekcapaciteit in 2030, én dat de verhouding zon en wind uit balans is. Om te zoeken naar meer mogelijke windlocaties is de provincie in 2023 een PlanMER gestart. De provincie heeft in oktober 2023 een participatietraject uitgevoerd om bij inwoners op te halen wat zij van belang vinden bij het kiezen van de meest kansrijke windlocaties. Hiervoor zijn ook onze inwoners benaderd. Hieruit volgend komt er een lijst met ongeveer 20/25 kansrijke voorkeurslocaties voor windenergie in de provincie Utrecht. Deze lijst wordt rond het komend kerstreces openbaar.

Vervolgens krijgen gemeenten op wiens grondgebied een kansrijke voorkeurslocatie is, 6 maanden om te bespreken of zij zelf aan de slag kunnen en willen met een van de voorkeurslocaties. In het najaar van 2024 besluit de provincie, wetende welke gemeenten zelf aan de slag gaan, over welke kansrijke locaties een projectbesluit nodig is en waar de provincie mee aan de slag gaat, mogelijk ook bij gemeenten die hun RES bod gestand gedaan hebben. In 2023 heeft de gemeente een plan van aanpak gemaakt voor een participatietraject met inwoners met als doel de waarden, belangen en zorgen met betrekking tot grootschalige energieopwekking in kaart te brengen. In oktober 2023 zal er besloten worden wanneer dit participatietraject van start gaat en of dat zal aansluiten op de bekendmaking van de voorkeurslocaties voor windenergie in de provincie Utrecht. In 2024 wordt de brede uitvraag vervolgd door een diepgaander onderzoek naar veelbelovende technologieën, samen met een selecte groep inwoners, om te bepalen onder welke voorwaarden deze technologieën wel of niet kunnen worden ingezet. Dit proces zal leiden tot keuzes waar we als gemeente aan gaan werken en de ontwikkeling van een routekaart ‘Wijk bij Duurstede Energieneutraal’. -47-

Warmtetransitie In 2050 wil Nederland conform het Klimaatakkoord volledig zijn overgestapt van het gebruik van aardgas naar een duurzame warmtebron. De gemeenteraad heeft in 2021 de transitievisie warmte vastgesteld. Hierin hebben we vastgelegd dat we tot 2030 actief bezig zijn met het aardgasvrij maken van onze woningen. Dit gaan we realiseren door middel van isolatiemaatregelen, (hybride) warmtepompen en het aanpassen van ons energiegedrag, waardoor we naar schatting tussen de 10% en 30% aan aardgas kunnen besparen. In 2023 hebben we de volgende stappen ondernomen: 1. We hebben gezamenlijke inkoopacties georganiseerd voor vloer-, bodem- en spouwmuurisolatie. Deze actie richtte zich op woningeigenaren van huizen gebouwd tussen 1920 en 1992. In totaal zijn er 89 isolatiemaatregelen uitgevoerd, wat naar schatting een jaarlijkse CO2-besparing van 84.500 kg oplevert. Inwoners hebben gezamenlijk €142.700 geïnvesteerd in deze maatregelen. 2.

Dankzij financiële steun van de provincie Utrecht hebben we een gratis isolatieactie opgezet voor inwoners die energietoeslag ontvangen, met focus op spouwmuur- en bodemisolatie. Dit project is nog in uitvoering, maar tot op heden zijn er al 20 isolatiemaatregelen uitgevoerd.

3.

We hebben particuliere verhuurders met woningen die momenteel een energielabel D, E, F of G hebben, schriftelijk geïnformeerd over de subsidieregeling voor Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOZ) en hen gewezen op het digitale loket voor verhuurders. In onze gemeente zijn er 87 particuliere verhuurders met in totaal 225 woningen in hun bezit.

Voor 2024 staat het opstellen van wijkuitvoeringsplannen op de planning, evenals een onderzoek naar de haalbaarheid van een warmtenet in Wijk bij Duurstede. Het opstellen van deze wijkuitvoeringsplannen is een verplichte stap binnen het Klimaatakkoord, waarbij elke gemeente voor elke wijk een duidelijk traject uitstippelt om van het aardgas te gaan, inclusief concrete uitvoeringsstappen. Dankzij de extra capaciteit die beschikbaar is dankzij de CDOKE-middelen, zijn we in staat om hiermee in 2024 van start te gaan. Deze stappen sluiten aan bij de invoering van de Wet collectieve warmte (Wcw). Het is voorzien dat deze zogenoemde warmtewet op 1 januari 2025 wordt ingevoerd. Energiearmoede De rijksoverheid heeft middelen beschikbaar gesteld om huishoudens in energiearmoede te ondersteunen bij het nemen van energiebesparende maatregelen. In 2022/2023 heeft de gemeente € 257.753 ontvangen. Het betreft een Spuk: specifieke uitkering. Onze gemeente heeft een aanpak voor energiearmoede opgesteld. In 2023 hebben ongeveer 600 huishoudens met een laag inkomen hebben een brief ontvangen met een uitnodiging zich aan te melden voor gratis Energiehulp. Dit gaat om een energiegesprek met een energiecoach, inventarisatie van de woning en het aanbrengen van energiebesparende maatregelen door een klusser.

Ook hebben inwoners van wooncomplexen een collectief aanbod gekregen om maatregelen aan te laten brengen. Op dit aanbod verwachten we een respons van 15%. Door middel van wijkacties en het aansluiten bij bestaande activiteiten proberen we meer inwoners te bereiken en ondersteuning te bieden bij het verlagen van de energierekening. In 2024 gaan we hier mee verder en wordt er een witgoedactie georganiseerd.

-48-

Klimaatadaptatie Uiterlijk in 2050 moet Wijk bij Duurstede klimaatbestendig zijn, waarbij we in staat zijn om de gevolgen van klimaatverandering op te kunnen vangen zoals de toenemende kans op neerslagoverlast, hitte, droogte en overstromingen. We hebben daarvoor al een aantal klimaatstresstesten uitgevoerd. Deze gaan we, samen met de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) vertalen in een lokale visie en adaptatiestrategie. Het opstellen van de visie is vanwege een tekort aan capaciteit verschoven van 2023 naar 2024. De uitgaven worden betrokken in de afwegingen bij de kadernota 2025. De opgave voor klimaatadaptatie wordt meegenomen in de projecten en krijgt een plek in het duurzaamheidsplan van de organisatie waar we in 2024 mee aan de slag gaan. Duurzame mobiliteit & schone lucht Als gemeente vinden we het belangrijk om toekomstgericht beleid op te stellen. Dit geldt ook zeker voor duurzame mobiliteit en de luchtkwaliteit. In lijn met Europese richtlijnen, is de verkoop van auto's met nieuwe fossiele brandstofmotoren vanaf 2035 verboden. Het is niet te voorspellen hoe lang er nog fossiele auto’s de weg op mogen, de Rijksoverheid wil in 2050 helemaal geen CO2 meer uitstoten. De gemeente heeft in 2023 een laadvisie ontwikkeld om de groei van elektrische voertuigen te faciliteren.

In 2024 zetten we onze inspanningen voort om de laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen verder uit te breiden. Momenteel zijn er 52 laadpunten in onze gemeente (in september 2023), maar volgens onze prognoses uit de laadvisie zullen we tegen 2030 bijna 500 laadpunten nodig hebben om aan de groeiende vraag te voldoen. Dit is een aanzienlijke uitdaging waar we ons voor inzetten. Schone Lucht voor Wijk bij Duurstede: Het is een feit dat de luchtkwaliteit in onze gemeente in de afgelopen jaren nauwelijks is verbeterd. Bovendien heeft de stijgende prijs van aardgas geleid tot meer houtverbranding, wat een negatieve invloed heeft op de luchtkwaliteit, vooral in dichtbebouwde gebieden. In reactie hierop ondertekenen we het Nationale Schone Lucht Akkoord in 2023 en daarvoor ontwikkelen we een gedegen plan genaamd "Aanpak Schone Lucht voor Wijk bij Duurstede". Nadat deze maatregelen zijn vastgesteld gaan we aan de slag met het implementeren van maatregelen die uit dit plan voortkomen om onze leefomgeving gezonder en leefbaarder te maken. Circulaire economie In 2030 wil Nederland 50% minder primaire grondstoffen gebruiken. In 2050 wil Nederland een circulaire economie hebben. In een circulaire economie gebruiken we geen of hernieuwbare grondstoffen. We gebruiken producten en grondstoffen opnieuw. In een circulaire economie bestaat geen afval.

De raad stelde in 2022 de visie circulaire economie vast. Begin 2024 leggen we het uitvoeringsprogramma voor aan de raad. We kunnen dit als gemeente niet alleen. Daarom betrekken we de samenleving. Binnen de bestaande budgetten en projecten maken we, waar mogelijk, al stappen richting een circulaire economie.

-49-

Goedgekeurde voorstellen kadernota 2024-2027 Product

Omschrijving

2024

2025

2026

2027

7.1 Energietransitie

CDOKE kosten

- 434.810

- 438.719

-

-

subsidie CDOKE

434.810

438.719

-

-

Totaal 7.1 Energietransitie