Bijlage 3 Bijlagenboek B Herindelingsontwerp
Tekst van het document
Wel moet worden bedacht dat er in dit stadium nog voldoende knoppen zijn om bij te sturen en dat Hilversum bovendien middelen gereserveerd heeft voor nieuwe gebiedsontwikkelingen. Met name vanwege de financieringsbehoefte van deze planexploitaties zal het solvabiliteitspercentage verder dalen en de netto-schuldquote toenemen. Iv 3-benchmark op basis van de begroting 2024 ● Op basis van deze analyse lijkt het besparingspotentieel bij Hilversum relatief lager dan bij de referentiegemeenten. Hilversum scoort lager op de maatstaven van de algemene uitkering, wat zich ook vertaalt in lagere uitgaven op de diverse onderdelen. Daar komt bij dat Hilversum daarnaast een bedrag van € 74 per inwoner weet te reserveren, terwijl de referentiegroep gemiddeld € 50 per inwoner onttrekt aan de reserve. ● Wijdemeren kent over bijna de hele linie een lager uitgavenniveau dan de referentiegemeenten. Het besparingspotentieel ligt daarmee lager dan bij de referentiegemeenten.
| 7 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
2.4 Aanbevelingen De bovenstaande conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen. De aanbevelingen hoeven niet gelijktijdig te worden opgepakt. Wel wordt in overweging gegeven hiervoor een eigen tijdpad op te stellen. 1. Blijf sturen op een structureel sluitende meerjarenbegroting. Zorg ervoor dat de heringedeelde gemeente straks kan starten met een reële en structureel sluitende begroting. Dat betekent dat de bezuinigingstaakstellingen die nog niet zijn gerealiseerd, de komende periode ingevuld moeten worden. Een niet structureel en reëel sluitende begroting legt een claim op de heringedeelde gemeente door de benodigde maatregelen te nemen voor het herstel van het begrotingsevenwicht. 2. Benut het afstemmingsprotocol met betrekking tot de arhi-procedure om elkaar over en weer te informeren over besluiten met een zware financiële impact. 3. Breng de inhoudelijke verschillen tussen de financiële verordeningen van Hilversum en Wijdemeren in beeld en breng de consequenties in beeld wanneer Wijdemeren zonder meer invoegt bij Hilversum. 4. Benut voor de harmonisatie van de belastingverordeningen de geschetste harmonisatievarianten. 5. Harmoniseer de lokale heffingen die nog niet in beide gemeenten afzonderlijk worden geheven. Dit geldt in het bijzonder voor de precariobelasting. 6.
Werk samen om de risico’s in het Sociaal Domein, die mogelijk optreden als gevolg van de landelijke opgaven, te monitoren en mogelijke verschillen in de uitvoering te voorkomen, 7. Stel criteria vast voor welke onderdelen deel uitmaken van de beschikbare weerstandscapaciteit en voor de berekening hiervan. 8. Blijf scherp zicht houden op de risico’s door een adequaat systeem van risicomanagement. 9. Formuleer gezamenlijk beleid ten aanzien van onderhoud kapitaalgoederen en stel de gewenste kwaliteitsniveaus voor de diverse kapitaalgoederen daarin vast. 10. Inventariseer welke gemeentegebouwen op termijn (kunnen) worden afgestoten en wat de gevolgen zijn voor de onderhoudsbudgetten. 11. Stem af in hoeverre het mogelijk en gewenst is om investeringen te dekken uit kapitaallastenreserves.
| 8 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
H3 | Structuurkenmerken In dit hoofdstuk typeren we Hilversum en Wijdemeren aan de hand van de structuurkenmerken en beschrijven we vervolgens de consequenties voor de drie herindelingsvarianten.
3.1 Beschrijving van de twee gemeenten Door het CBS worden gemeenten onder meer ingedeeld naar de mate van stedelijkheid en de grootteklasse. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) classificeert de gemeenten daarnaast nog naar de mate waarin de gemeente een centrumfunctie heeft en de aard van de sociale structuur. Voor Hilversum en Wijdemeren leidt dit tot het volgende beeld: Tabel 2: Classificering van de twee gemeenten
Structuurkenmerken
Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Centrumfunctie
Sterke centrumfunctie
Zonder centrumfuncties
Sterke centrumfunctie
Sociale structuur
Matige sociale structuur
Goede sociale structuur
Matige sociale structuur
Zeer sterk stedelijk
Weinig stedelijk
Sterk stedelijk
50.000 - 100.000 inwoners
20.000 - 50.000 inwoners
100.000 - 150.000 inwoners
Kernen
5
15
17
Grote woonkernen
2
4
4
Totale lasten/inwoner1 (exclusief mutaties reserves)
4.021
2.720
3.750
Omgevingsadressendichtheid
2.799
603
2.308
Algemene uitkering per inwoner
2.407
1.572
2.270
Mate van stedelijkheid Grootteklasse
Geen grote consequenties voor de centrumfunctie De samenvoeging heeft naar verwachting weinig consequenties voor de indeling in centrumfuncties. Daarvoor zijn de onderlinge verschillen te groot. Verhoudingsgewijs zal de waarde voor Hilversum iets afnemen, omdat er een samenvoeging plaatsvindt met een gemeente met een veel lichtere centrumfunctie. Geen grote consequenties voor de sociale structuur Hilversum heeft weliswaar een matige sociale structuur, maar de omvang van Wijdemeren is naar verwachting te beperkt om daar een grote impact op te hebben voor de herindeling. 1
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl
| 9 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Mate van stedelijkheid De mate van stedelijkheid wordt bepaald door de omgevingsadressendichtheid (het gemiddeld aantal adressen binnen een straal van een kilometer van een woning). Wijdemeren kent een lage omgevingsadressendichtheid en Hilversum een hoge.
3.2 Prognose van de bevolkings- en huishoudensontwikkeling In de onderstaande figuur is de demografische druk van Hilversum en Wijdemeren weergegeven en vergeleken met het landelijke beeld. Onder de demografische druk wordt verstaan: het aandeel jongeren (tot en met 19 jaar), uitgedrukt in een percentage van het aantal 20-64-jarigen. Dit noemen we de groene druk. Daarnaast kennen we de grijze druk: het aandeel ouderen (vanaf 65 jaar), uitgedrukt in een percentage van het aantal 20-64-jarigen. Voor gemeenten is dit van belang, omdat voor deze doelgroepen relatief veel kosten worden gemaakt. Voor jongeren gaat het bijvoorbeeld om de kosten voor onderwijs en jeugdzorg, en de Wmo-uitgaven komen vooral bij de ouderen terecht. Daarom hebben we de grijze druk nog onderverdeeld in een categorie tot 75 jaar en de categorie 75 jaar en ouder. De laatste categorie is een belangrijke voorspeller voor het kostenniveau van de Wmo en is ook een van de maatstaven in de algemene uitkering. Dit leidt tot het volgende beeld: Figuur 1: Demografische druk
In de figuur hiernaast zien we dat de omvang van de grijze druk in Wijdemeren beduidend groter is dan in Hilversum. Bovendien is het aandeel van de leeftijdsgroep 64 t/m 74 jaar relatief groot. Dat is de groep die de komende tien jaar een beroep zal gaan doen op de Wmo. Ten opzichte van het landelijke beeld hebben beide gemeenten verhoudingsgewijs veel jongeren tot 20 jaar, afgezet tegen het aantal 20-64-jarigen.
| 10 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
CBS: grijze druk neemt de komende jaren toe Figuur 2: Prognose ontwikkeling demografische druk
In de jongste CBS-prognose2 wordt verwacht dat de bevolking in Nederland blijft groeien. De verwachte immigratie levert daar naar verwachting een bijdrage aan. De groene druk blijft in Nederland naar verwachting redelijk constant. Anders ligt het met de grijze druk. Die gaat verder toenemen. Dat hebben we weergegeven in de grafiek hiernaast. Deze trend werkt ook door in de cijfers van de individuele gemeenten.
Een relatief welvarende bevolking Figuur 3: Aandeel hoogste en laagste inkomens
In de figuur hiernaast3 zien we dat het aandeel van de inkomens dat zich rekent tot de 40% laagste inkomens in Hilversum op het landelijk gemiddelde ligt, terwijl dat in Wijdemeren beduidend onder het landelijk gemiddelde ligt. De inkomens die zich mogen rekenen tot de 20% hoogste inkomens zijn zowel in Hilversum als in Wijdemeren vertegenwoordigd, ten opzichte van het landelijk gemiddelde.
2 3
CBS Statline, Kerncijfers van diverse bevolkingsprognoses en waarneming, 15 december 2023 Bron: www.waarstaatjegemeente.nl
| 11 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Regionale bevolkingsprognose De regionale bevolkingsprognose van Noord Holland gaat uit van de volgende ontwikkeling van Hilversum en Wijdemeren: Tabel 3: Bevolkingsprognose Hilversum en Wijdemeren4
Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Inwoners 2024
94.435
24.608
119.043
Inwoners 2030
97.000
25.700
122.700
Inwoners 2040
100.500
27.100
127.100
Inwoners 2050
103.000
27.700
130.700
Huishoudens 2024
45.106
10.830
55.936
Huishoudens 2030
46.100
11.300
57.400
Huishoudens 2040
47.800
11.500
59.300
Huishoudens 2050
49.000
11.600
60.600
3.3 Samenvattende conclusies Structuurkenmerken ● De samenvoeging heeft weinig consequenties voor de indeling in centrumfuncties. ●
4
De gemiddelde omgevingsadressendichtheid daalt, waardoor Hilversum zal verschuiven van een zeer sterk stedelijk, naar een sterk stedelijke gemeente.
Bron: Bevolkingsprognose Noord-Holland 2021 -2050
| 12 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
H4 | Algemene uitkering bij herindeling 4.1 Algemene uitkering Gemeenten ontvangen ongeveer de helft van hun inkomsten uit het gemeentefonds. De groei van het gemeentefonds was tot voor kort gekoppeld aan de groei van de Rijksuitgaven. Inmiddels is overeenstemming bereikt over een nieuwe normeringssystematiek. Met ingang van dit jaar is de ontwikkeling van het gemeentefonds gekoppeld aan de meerjarige ontwikkeling van het bruto binnenlands product (BBP). Geen progressieve of degressieve opbouw van de bedragen per eenheid Het gemeentefonds wordt verdeeld via een uitgebreid stelsel van maatstaven. Aan elke maatstaf is een bedrag per eenheid gekoppeld. Op basis hiervan kan voor iedere gemeente de uitkering worden bepaald. De bedragen per eenheid zijn niet progressief of degressief opgebouwd. Dat betekent dat in geval van een herindeling voor de nieuwe heringedeelde gemeente de maatstaven bij elkaar kunnen worden opgeteld. Voor een beperkt aantal maatstaven geldt wel een drempelwaarde. Deze maatstaven kunnen bij elkaar worden opgeteld voor zover in de afzonderlijke gemeenten de drempelwaarde wordt overschreden. De opbouw van de uitkering uit het gemeentefonds is weergegeven in tabel 5. Een aantal maatstaven kan niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld Een aantal maatstaven kan evenwel niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld.
Het gaat hierbij met name om de maatstaven woonkernen en de centrumfuncties (lokaal, regionaal en landelijk). Dit voorjaar werd al onderkend dat voor de landelijke en regionale centrumfunctie in geval van de herindeling met Hilversum de waarde groter zou zijn dan de optelsom van beide waarden, omdat in de berekeningswijze twee afzonderlijke kernen minder zwaar wegen dan een grotere kern. Door de herindeling worden Hilversum, Loosdrecht en ‘s-Graveland in de methodiek als één kern worden gezien. Het CBS heeft hiervoor een aparte berekening gemaakt. Definitie van woonkernen Onder woonkernen wordt bij de algemene uitkering verstaan: een aaneengesloten gebied van twee of meer met zijden aan elkaar grenzende rastervierkanten van 500 bij 500 meter, behorend bij een gemeente waarvan ieder vierkant ten minste 25 hoofdadressen bevat, of een geïsoleerd rastervierkant van 500 bij 500 meter (volgens het Rijksdriehoeksstelsel) behorend bij een gemeente dat tenminste 25 hoofdadressen bevat. In de onderstaande figuur, die is samengesteld door het CBS5, is duidelijk te zien wat het effect is. Voor de herindeling worden Loosdrecht en ‘s Graveland als twee aparte woonkernen gezien. De blokken grenzen immers niet aan elkaar. Na de herindeling worden Hilversum, Loosdrecht en ‘s Graveland als één woonkern gezien.
5
Bron: Maatwerkopdracht CBS
| 13 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Figuur 4: Woonkernen Hilversum en Wijdemeren
Verondersteld wordt dat de landelijke aantrekkingskracht van een kern toeneemt met het kwadraat van het aantal inwoners van die kern en afneemt met het kwadraat van de afstand tot die kern, waarbij de afstand wordt gemeten over de weg. Het aantal potentiële klanten van een gemeente is de som van de potentiële klanten van alle woonkernen van de gemeente, verkregen uit alle woonkernen in Nederland. Het totaal aantal potentiële klanten in Nederland is gelijk aan het aantal inwoners. Voor de berekening van de regionale centrumfunctie wordt het aantal potentiële klanten bepaald door de som van de potentiële klanten van alle woonkernen gelegen binnen 60 kilometer rond die kern. Voor de lokale centrumfunctie geldt een afstand van 20 kilometer. Het effect van deze berekeningssystematiek is dat één grote kern een grotere waarde genereert dan wanneer dezelfde kern zou bestaan uit drie afzonderlijke kernen. Dat zien we terug in de berekening van de maatstaven. Tabel 4: Gewijzigde maatstaven na herindeling (stand 2024)6
Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Landelijke centrumfunctie
103.450
1.200
129.420
Regionale centrumfunctie
99.480
1.150
122.360
Lokale centrumfunctie
102.840
16.900
122.330
Woonkernen
5
15
17
Grote woonkernen
2
4
4
6
Bron: Maatwerkopdracht CBS
| 14 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Omgevingsadressendichtheid
2.799
603
2.308
Regionaal klantenpotentieel
94.860
910
119.930
Bodemfactor totaal
1,00
1,02
1,01
Bodemfactor woonkern
1,00
1,02
1,01
Bodemfactor buitengebied
1,00
1,02
1,02
Gewijzigde maatstaven leiden tot een andere algemene uitkering Deze gewijzigde maatstaven hebben gevolgen voor de berekening van de algemene uitkering na de herindeling. Omdat het aantal kernen afneemt, valt op dit onderdeel de algemene uitkering ook lager uit. De maatstaven voor de centrumfunctie vallen na herindeling echter hoger uit dan de optelsom van de afzonderlijke gemeenten. De effecten zijn doorgerekend op basis van de jaarschijf 2025 van de septembercirculaire 2024.7 Maatstaven boven de drempel Voor een aantal maatstaven geldt een drempelwaarde: de maatstaf inwoners ouder dan 75 jaar, de maatstaf inwoners met een laag opleidingsniveau en huishoudens met een laag inkomen. Als beide gemeenten boven de drempelwaarde uitkomen, kunnen beide waarden bij elkaar opgeteld worden. Als dit niet het geval is, zal een herrekening moeten plaatsvinden. Uit bovenstaande tabel blijkt dat in alle gevallen de score op de maatstaven boven de drempel uitkomt. De maatstaven kunnen daarom bij elkaar opgeteld worden. Vast bedrag per gemeente valt weg In de opbouw van de algemene uitkering zit een vast bedrag per gemeente van € 1.372.000 in 2024. Bij een gemeentelijke herindeling valt het vaste bedrag weg. Dit is een nadeel voor de heringedeelde gemeente.
Een positief effect van ruim € 4 miljoen structureel Uit onderstaand overzicht blijkt dat de algemene uitkering na herindeling ruim € 4 miljoen hoger uitvalt dan de algemene uitkering van beide gemeenten gezamenlijk voorafgaand aan de herindeling. Deze berekening is gebaseerd op de cijfers 2025.8 Tabel 5: Overzicht opbouw uitkering gemeentefonds 2025 (Cijfers in miljoenen euro’s)
Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Bedrag per inwoner
52.1
13.6
65.7
Vast bedrag voor iedere gemeente
1.4
1.4
1.4
Bedrijven
3.3
1.0
4.3
De maatwerkopdracht van het CBS ging uit van de cijfers 2024. Voor berekening over 2025 zijn deze gegevens met 1% verhoogd. 8 De berekeningen zijn gemaakt op basis van de rekentool van het ministerie van BZK die verstrekt is bij de septembercirculaire 2024. 7
| 15 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Lokale centrumfunctie
1.6
0.3
2.0
Regionale centrumfunctie
22.8
0.3
28.0
Landelijke centrumfunctie
6.9
0.1
8.6
Lage inkomens (boven drempelwaarde)
42.1
7.2
49.3
Inwoners 75+ (boven drempelwaarde)
6.5
3.2
9.8
Laag opleidingsniveau (boven drempelwaarde)
2.3
0.6
2.9
Bijstandsontvangers
15.4
1.4
16.8
Inwoners jonger dan 18 jaar
15.7
3.7
19.4
Inwoners met migratieachtergrond
9.4
0.9
10.3
Omgevingsadressendichtheid
16.1
1.0
16.9
Oppervlakte bebouwing buitgeb./woonk.
10.3
4.1
14.4
Kernen
0.8
2.5
2.8
Grote woonkernen
0.2
0.4
0.4
Woonruimten
0.8
0.2
1.0
Woonruimten x bodemfactor
3.5
1.0
4.5
Overige uitgavenmaatstaven
16.0
3.0
19.0
Inkomstenmaatstaven
-26.1
-7.0
-33.1
Integratieuitkering Sociaal Domein/BW
21.3
0.6
21.9
Suppletie-uitkering herverdeling gemeentefonds
-1.2
-0.5
-1.7
Overige decentralisatie uitkeringen
7.5
0.3
7.8
Totaal uitkering gemeentefonds
228.7
39.3
272.4
Hilversum en Wijdemeren (oud) Verschil
268.0 4.4
4.2 Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling De maatstaf herindeling (samenvoeging) geldt voor gemeenten die het voornemen hebben over te gaan tot een wijziging van de gemeentelijke indeling. Het voornemen dient tot uitdrukking te komen in een vastgesteld herindelingsadvies. Verder dient de wijziging van de gemeentelijke indeling te resulteren in een afname van het aantal gemeenten. Voor de samenvoeging met Hilversum respectievelijk Wijdemeren geldt een andere maatstaf dan voor de splitsingsvariant.
| 16 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
De maatstaf wordt uitgekeerd over een periode van vijf jaar in de verhouding 25 (de extra uitkering in het jaar voorafgaand aan de herindeling) en 100 (het restantbedrag in de vier jaren daaropvolgend). De ontvangers van de extra uitkering zijn de gemeenten in het herindelingstraject, tot uitdrukking komend in een herindelingsadvies. De betrokken gemeenten ontvangen alle een gelijk bedrag. De bedragen vanaf de datum van herindeling komen toe aan de nieuw gevormde gemeente: 40% in het jaar van herindeling en 20% in elk van de volgende jaren. De berekening is als volgt: [2.806.000 * 1 (vermindering van het aantal gemeenten) + 66,61 * 25.000 (inwoners Wijdemeren)] * 1,457 (uitkeringsfactor) = € 6.514.0009. De uitkering is dan als volgt: ● jaar voor herindeling: ● ● ● ●
eerste jaar van herindeling: tweede jaar van herindeling: derde jaar van herindeling: vierde jaar van herindeling:
Gemeente Wijdemeren: Hilversum: Hilversum: Hilversum: Hilversum: Hilversum:
€ 651.000 € 651.000 € 2.084.000 € 1.042.000 € 1.042.000 € 1.042.000
4.3 Frictielasten De hierboven geschetste verdeelmaatstaf herindeling heeft mede tot doel om de frictielasten die gepaard gaan met de herindeling te dekken. In andere herindelingstrajecten worden de volgende soorten frictielasten genoemd: ● kosten voor het inrichten van de nieuwe organisatie/herinrichten van de bestaande organisatie; ● harmonisatie van beleid. Op diverse onderdelen zal sprake zijn van harmonisatie van beleid en beleidsuitgangspunten. Dat kan variëren van het volledig invoegen van Wijdemeren bij Hilversum, dan wel het over en weer harmoniseren van het beleid; ● harmonisatie van het financieel beleid; ● harmonisatie van de belastingverordeningen; ● actualisatie van de beheerplannen. Het is van belang dat de beheerplannen actueel zijn en uitgaan van dezelfde veronderstellingen en uitgangspunten. Er is sprake van een lichte herindeling. Dat betekent grofweg dat Wijdemeren invoegt bij Hilversum. Verwacht mag worden dat dat een dempend effect heeft op de omvang van de frictiekosten.10
4.4 De Financiële-verhoudingswet en belastingcapaciteit De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil ze in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 (Fvw). Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffingen; c. de afvalstoffenheffingen/reinigingsrechten.
Het betreft hier de uitkeringsfactor 2025. Het bedrag is daarmee gebaseerd op prijspeil 2025. Bij een lichte samenvoeging wordt ten minste één gemeente niet opgeheven. Deze gemeente heeft dan niet te maken met de rechtsgevolgen van een opheffing van de gemeente. 9
10
| 17 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Op basis van de uitgangspunten in het volgende hoofdstuk, maken we een berekening per 2029.11 Tabel 6: Ruimte binnen de artikel 12-norm per 2029 voor de heringedeelde gemeente
Woningen
Nietwoningen eigenaren
Nietwoningen gebruikers
Totaal
WOZ-waarde woningen (x € 1.000)
27.210.000
3.150.000
2.770.000
33.130.000.
OZB-opbrengst (x € 1.000)
22.600
9.680
5.460
37.740
Normtarief (mei 2024)
0,1595%
0,1595%
0,1595%
0,1595%
Normopbrengst (x € 1.000)
43.400
5.024
4.418
52.842
OZB-opbrengst 2029 (x € 1.000)
22.600
9.680
5.460
37.740
Ruimte binnen het redelijk peil
20.800
-4.656
-1.042
15.102
Wijdemeren
848
-857
-39
–48
Hilversum
19.951
-3.800
-1.004
15.147
Ten opzichte van de artikel 12-norm voor het redelijk peil van de eigen inkomsten blijkt dat de gemeente na herindeling een ruimte heeft van € 15 miljoen. Dit wordt de onbenutte belastingcapaciteit genoemd. Dit wordt volledig veroorzaakt door de OZB op woningen. Bij niet-woningen is sprake van een hogere opbrengst ten opzichte van de artikel 12-norm. De geraamde opbrengst in Wijdemeren bereikt in 2029 de artikel 12-norm. De ruimte die er dan nog is, wordt ingebracht door de gemeente Hilversum. Tabel 7: Ruimte binnen de artikel 12-norm per 2029 (Wijdemeren)
Woningen
Nietwoningen eigenaren
Nietwoningen gebruikers
Totaal
WOZ-waarde woningen (x € 1.000)
6.300.000
510.000
440.000
7.250.000
OZB-opbrengst 2025 (x € 1.000)
7.780
1.280
740
9.790
Boveninflatoire stijging 2025-2029
18.3%
30.7%
0.0%
17,6%
OZB-opbrengst 2029
9.200
16.70
740
11.610
Normtarief (mei 2024)
0,1595%
0,1595%
0,1595%
0,1595%
Normopbrengst
10.048
813
701
11.562
OZB-opbrengst 2029
9.200
1.670
740
11.610
Ruimte binnen het redelijk peil
848
-857
-39
–48
De cijfers zijn gebaseerd op de meicirculaire 2024 en daarom gebaseerd op prijspeil 2024. We hebben wel een doorkijk gemaakt naar 2029, omdat met name Wijdemeren rekening houdt met boveninflatoire meeropbrengsten in latere jaren. 11
| 18 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Tabel 8: Ruimte binnen de artikel 12-norm per 2029 (Hilversum)
Woningen
Nietwoningen eigenaren
Nietwoningen gebruikers
Totaal
WOZ-waarde woningen (x € 1.000)
20.910.000
2.640.000
2.330.000
25.880.000
OZB-opbrengst 2025 (x € 1.000)
13.400
8.010
4.720
26.130
Boveninflatoire stijging 2025-2029
0.0%
0.0
0.0%
0.0%
OZB-opbrengst 2029
13.400
8.010
4.720
26.130
Normtarief (mei 2024)
0,1595%
0,1595%
0,1595%
0,1595%
Normopbrengst
33.351
4.210
3.716
41.277
OZB-opbrengst 2029
13.400
8.010
4.720
26.130
Ruimte binnen het redelijk peil12
19.951
-3.800
-1.004
15.147
4.5 Samenvattende conclusies Algemene uitkering ● Als gevolg van de gewijzigde maatstaven (met name de lokale en regionale centrumfunctie) valt de algemene uitkering na herindeling ruim € 4 miljoen hoger uit dan de algemene uitkering van de beide afzonderlijke gemeenten. ● De frictievergoeding bedraagt € 6,5 miljoen voor beide gemeenten gezamenlijk en wordt in vijf jaar uitgekeerd. Frictielasten ● Bij frictielasten moet worden gedacht aan de kosten van de inrichting van de nieuwe organisatie of het herinrichten, harmonisatie van beleid, verordeningen en financiële uitgangspunten, en actualisatie van beheerplannen. Redelijk peil eigen inkomsten ● De onbenutte belastingcapaciteit bedraagt voor de heringedeelde gemeente Hilversum ongeveer € 15 miljoen.
Er is in deze opstelling geen rekening gehouden met areaaluitbreidingen. Omdat de tarieven in Hilversum onder het redelijk peil liggen, kan hierdoor de ruimte binnen het redelijk peil op termijn nog wat toenemen. 12
| 19 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
H5 | Eigen inkomsten 5.1 Harmonisatie van belastingen De Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) schrijft voor dat gemeentelijke voorschriften, in de breedst mogelijke zin, van de voormalige gemeenten binnen twee jaar na de ingang van herindeling dienen te zijn bekrachtigd, dan wel aangepast. Zo niet, dan vervallen ze van rechtswege (art. 28-31). Het gaat hier om alle beleid, wet- en regelgeving van gemeenten zoals verordeningen, besluiten van de raad en van het college, beleidsregels en dergelijke. Als harmonisatie niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat er verschil van inzicht bestaat tussen de op te heffen gemeenten in de stuurgroep, heeft de nieuwe gemeente tot twee jaar na de herindeling om tot harmonisatie over te gaan. Als dit niet gebeurt, vervallen de voorschriften van de dan opgeheven gemeenten van rechtswege. Voor belastingverordeningen geldt in principe hetzelfde. Bij belastingen is de stand op 1 januari vaak bepalend voor het hele jaar. Dit is het geval bij tijdvakbelastingen zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing en hondenbelasting. Hierdoor kunnen er in het eerste jaar verschillen in de nieuwe gemeente ontstaan. Dit kan worden voorkomen door het uniformeren van de belastingverordeningen vóór de datum van herindeling (de ingangsdatum van de heffing kan gesteld worden op 31 december, zodat de belastingverordening de dag voorafgaand aan de herindeling geldt).
Voor de OZB geldt een uitzondering. De nieuwe raad moet na de herindeling vóór 1 april een nieuwe verordening onroerendezaakbelastingen voor de nieuwe gemeente vaststellen. Verordeningen voor de baatbelasting blijven gelden.
5.2 Woonlasten 5.2.1 Uitgangspunten voor de berekening In deze paragraaf geven we de uitgangspunten weer voor de berekening van de woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing). De volgende uitgangspunten hebben we gehanteerd: ● De gegevens zijn gebaseerd op de stand 2025 (WOZ-waardes per 1 januari 2024). ● We hebben een berekening gemaakt per de stand van de begroting 2025 en stand 2029. De gemeente Wijdemeren houdt in haar herstelplan rekening met een meeropbrengst exclusief inflatie die oploopt tot € 2,6 miljoen in 2029. Dat heeft gevolgen voor de harmonisatie van de woonlasten, omdat het een stijging betreft van ruim 25%. ● De mate van kostendekking is voor de tariefberekening een gegeven. De afweging of een eventuele ruimte wordt ingevuld is uiteindelijk een bestuurlijke afweging en valt buiten het bestek van deze analyse. ● Er is een doorrekening gemaakt exclusief inflatie. ● Met areaaluitbreidingen is geen rekening gehouden. Met name in Hilversum zal er sprake zijn van een areaalstijging. Dit kan nog een enigszins dempend effect hebben, maar dat is beperkt. In de onderstaande figuur zijn de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens in beeld gebracht. Hierbij zijn Hilversum en Wijdemeren onderling met elkaar vergeleken en afgezet tegen het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van de gemeenten in de grootteklasse van
| 20 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
100.000 tot 150.000 inwoners (de grootteklasse waar de gemeente Hilversum in zal vallen na de herindeling). Figuur 5: Overzicht woonlasten meerpersoonshuishoudens13
5.2.2 OZB - uitgangspunt 2025 Uitgangspunt voor de WOZ-waardes en tarieven Voor de bepaling van de WOZ-waardes en de tarieven gaan we uit van de meest recente gegevens. Dit leidt tot het volgende overzicht: Tabel 9: Overzicht WOZ-waardes en tarieven 2025
Nietwoningen eigenaren
Woningen eigenaren
Nietwoningen gebruikers
(x € 1 miljard)
Tarieven
(x € 1 miljard)
Tarieven
(x € 1 miljard)
Tarieven
Hilversum
20,91
0,0641%
2,64
0,3034%
2,33
0,2026%
Wijdemeren14
6,30
0,1234%
0,51
0,2512%
0,44
0,1678%
Totaal
27,21
3,15
2,77
Hilversum hanteert een opslag van 10,25% op het OZB-tarief voor niet-woningen (zowel voor eigendom als gebruik) ten behoeve van het Stadsfonds. Dat wil zeggen dat 10,25% van de opbrengst naar het Stadsfonds gaat. Dit is ook de reden dat het tarief niet-woningen in Hilversum hoger ligt. In de onderstaande berekeningen heeft hiervoor geen correctie plaatsgevonden. De opbrengst Wijdemeren is in deze berekeningen evenmin aanvullend met een percentage opgehoogd.
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl De tarieven voor Wijdemeren zijn berekend door de in de begroting geraamde opbrengsten te delen door de WOZ-waarde. Het daadwerkelijk te hanteren percentage kan hiervan licht afwijken, maar dit heeft voor het beeld geen noemenswaardige consequenties. 13 14
| 21 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
De opbrengst van de OZB wordt verkregen door het tarief te vermenigvuldigen met de waarde van het onroerend goed. Dat leidt tot de volgende opbrengsten: Tabel 10: OZB-opbrengst op basis van WOZ-waarde en tarieven15
Woningen eigenaren
Niet-woningen eigenaren
Niet-woningen gebruikers
Totaal OZB
(x € 1 miljoen)
(x € 1 miljoen)
(x € 1 miljoen)
(x € 1 miljoen)
Hilversum
13,40
8,01
4,72
26,13
Wijdemeren
7,77
1,29
0,74
9,80
21,17
9,30
5,46
35,93
Totaal
Gevolgen voor de OZB-opbrengst Een harmonisatie van de OZB-tarieven bij een gelijkblijvende opbrengst heeft uiteraard consequenties voor de onderscheiden gemeenten. De verhouding tussen de nieuwe (bij elkaar opgetelde) WOZ-waardes en de nieuwe (bij elkaar opgetelde) opbrengsten levert een nieuw tarief op. Dat is weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 11: Tarief bij harmonisatie uitgangspunt 2025
Waarde Opbrengst (miljard) (miljoen)
Nieuw tarief
Oud tarief Hilversum
Oud tarief Wijdem.
Mutatie Hilversum
Mutatie Wijdem.
Woningen
27,21
21,17
0,0778%
0,0641%
0,1234%
€ 66
-€ 257
Niet-woningen eigenaren
3,15
9,30
0,2952%
0,3034%
0,2528%
-€ 85
€ 437
Niet-woningen gebruikers
2,77
5,46
0,1971%
0,2026%
0,1678%
-€ 55
€ 293
5.2.3 Onroerendezaakbelasting in 2027, 2028 en 2029 We hebben een vergelijkbare berekening gemaakt voor de situatie per 2029. De gemeente Wijdemeren gaat ervan uit dat de OZB jaarlijks moet gaan stijgen om de ambities uit het herstelplan mogelijk te maken. In de meerjarenbegroting wordt ervan uitgegaan dat de OZB-opbrengst in Wijdemeren verder zal gaan stijgen. De meeropbrengst in latere jaren bedraagt in Wijdemeren: 2026: 3,9% ten opzichte van 2025 2027: 8,8% ten opzichte van 2025 2028: 13,7% ten opzichte van 2025 2029: 18,6% ten opzichte van 2025 Het betreft hier de begrotingstechnische vertaling van het financieel herstelplan. Bij de begroting 2024 en 2025 is afgezien van de eerder ingeplande extra verhoging van 5%. In de onderstaande tabel is doorgerekend wat de effecten zijn van de harmonisatie van de tarieven in een situatie waarbij de opbrengst voor de beide gemeenten gezamenlijk op hetzelfde niveau blijft. In Hilversum gaan de eigenaren van woningen bijna € 100 meer betalen, terwijl Het betreft hier een modelmatige vergelijking, op basis van de werkelijke WOZ-waardes en het vastgestelde tarief. De hieruit resulterende opbrengst kan enigszins afwijken van hetgeen in de begroting is opgenomen. 15
| 22 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
de eigenaren van de woningen in Wijdemeren € 346 minder gaan betalen. In latere jaren lopen die verschillen verder op. Bij de niet-woningen is er een omgekeerd effect. Tabel 12: Effecten voor de OZB t/m 2029 bij een gelijkblijvend areaal en gelijkblijvende opbrengsten (woningen: gemiddelde woningwaarde) (niet-woningen: € 1 miljoen)
Woningen
Niet-woningen
Niet-woningen
eigenaren
eigenaren
gebruikers
€78
-€ 22
-€ 55
-€302
€ 113
€ 293
€84
€9
-€ 55
-€ 328
-€ 47
€ 293
€ 91
€ 40
-€ 55
-€ 354
-€ 209
€ 293
2027 Hilversum Wijdemeren
2028 Hilversum Wijdemeren
2029 Hilversum Wijdemeren
5.3 Afvalstoffenheffing en rioolheffing 5.3.1 Geraamde inkomsten Voor de dekking van de kosten van de afvalinzameling en -verwerking en de kosten van het onderhoud en vervanging van het riool, heffen de gemeenten respectievelijk de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Afvalstoffenheffing en rioolheffing mogen maximaal kostendekkend zijn. Ook hier geldt dat de tarieven moeten worden geharmoniseerd naar de nieuwe situatie. In deze methodiek zijn de tarieven geharmoniseerd naar rato van de verdeling van het aantal eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens.16 Daarbij is impliciet de veronderstelling gehanteerd dat effecten van leegstand zich in de gemeenten in gelijke mate voordoen. In de onderstaande tabel zijn de tarieven voor 2025 weergegeven. Op basis van de tariefsopgave is een herrekening gemaakt. De afvalstoffenheffing geldt voor alle huishoudens. De rioolheffing kan zowel van de eigenaar als van de gebruiker worden geheven. Hilversum en Wijdemeren kennen een eigenarentarief. Dat betekent dat de rioolheffing niet (rechtstreeks) bij de huurders in rekening wordt gebracht. Bij de rioolheffing wordt dan ook geen onderscheid gemaakt tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens.
16
Bron: CBS StatLine
| 23 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Tabel 13: Overzicht van de tarieven voor afval en riool17
Tarief afval eenpersoons
Tarief afval meerpersoons
Tarief riool eenpersoons
Tarief riool meerpersoons
Huish. eenpersoons
Huish. meerpersoons
Hilversum18
258
428
226
226
16.441
13.241
Wijdemeren
325
448
367
367
3.490
3.630
Nieuw tarief
270
431
253
253
Hilversum
12
4
27
27
Wijdemeren
-55
-17
-114
-114
Effecten voor latere jaren Op basis van de meerjarenbegrotingen van Hilversum en Wijdemeren gaan we uit van de veronderstelling dat in de jaren tot en met 2029 afvalstoffenheffing alleen met de inflatie zal stijgen. In dit rapport presenteren we de tarieven op prijspeil 2025. De geharmoniseerde tarieven voor de afvalstoffenheffing 2025 kunnen daarmee ook gehanteerd worden voor het beeld dat voor latere jaren wordt geschetst. Voor de rioolheffing ligt dat anders. Als gevolg van een toename van het investeringsniveau voorziet Wijdemeren in 2028 een meeropbrengst (exclusief inflatie) van bijna € 700.000 ten opzichte van 2025. Bovendien gaat het herstelplan in 2029 uit van een stijging van de kapitaallasten van ongeveer € 650.000 ten opzichte van 2028.
5.3.2 Mate van kostendekkendheid Afvalstoffenheffing In het onderstaande overzicht is de mate van kostendekkendheid in beeld gebracht voor de afvalstoffenheffing. Tabel 14: Overzicht kostendekkendheid afvalstoffenheffing (bedragen x € 1.000)
Hilversum
Wijdemeren
Apparaatskosten
78
Overhead
167
719
Overige materiële kosten (GAD)
11.478
3.032
Straatreiniging en zwerfafval
2.133
263
Kwijtschelding en dubieuze debiteuren
1.009
80
Btw
2.877
637
Heffing en inning
226
Kapitaallasten
12
Bron: opgave gemeente Hilversum Zowel Hilversum als Wijdemeren kennen voor de afvalstoffenheffing ook nog een apart tarief voor tweepersoonshuishoudens. Dat leidt niet tot een ander beeld wat betreft de harmonisatie. 17 18
| 24 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Hilversum
Wijdemeren
Overige
2
133
Kostenbasis
17.982
4.864
Opbrengst afvalstoffenheffing
15.275
4.864
Kostendekkendheid
85%
100%
Wijdemeren hanteert over alle jaren een kostendekkend tarief. In Hilversum is er sprake van een onderdekking van ongeveer € 2,5 miljoen per jaar. Dat is weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 15: Overzicht kostendekkendheid afvalstoffenheffing meerjarig (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
Kostenbasis
17.981
18.239
18.493
18.553
Opbrengsten
15.275
15.165
15.708
16.269
Onderdekking
2.706
3.074
2.785
2.284
Kostenbasis
4.864
5.023
5.093
5.093
Opbrengsten
4.864
5.023
5.093
5.093
Onderdekking
0
0
0
0
Hilversum
Wijdemeren
Rioolheffing De rioolheffing is in beide gemeenten (nagenoeg) kostendekkend. Alleen Hilversum kent in 2025 nog een onderdekking van bijna € 1.300.000. Tabel 16: Overzicht kostendekkendheid rioolheffing (Bedragen x € 1.000)
Hilversum
Wijdemeren
Apparaatskosten
1.178
Overhead
1.316
926
Kosten exploitatie
1.913
1.744
Investeringen ideaalcomplex
3.436
Straatreiniging en zwerfafval
516
Kwijtschelding en dubieuze debiteuren
100
Btw
733
| 25 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
263
353
Hilversum
Wijdemeren
Heffing en inning
240
Kapitaallasten
981
880
Overige
403
60
Voorziening
1.050
747
Kostenbasis
11.866
4.973
Opbrengst rioolheffing
10.584
4.973
Kostendekkendheid
89%
100%
Tabel 17: Overzicht kostendekkendheid rioolheffing meerjarig (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
Kostenbasis
11.866
11.185
11.130
11.492
Opbrengsten
10.584
11.088
11.074
11.074
Onderdekking
1.282
97
56
418
Kostenbasis
4.973
5.322
5.407
5.753
Opbrengsten
4.973
5.322
5.407
5.753
Onderdekking
0
0
0
0
Hilversum
Wijdemeren
Effecten van de meerjarige doorrekening Zoals eerder aangegeven wordt ervan uitgegaan dat bij de afvalstoffenheffing nu geen boveninflatoire kostenstijging in de begroting is ingeboekt. In Wijdemeren gaat het weliswaar om een beperkt bedrag, maar in het grote geheel is dit verwaarloosbaar. Bij de rioolheffing ligt dit anders. Wijdemeren gaat uit van een opbrengststijging (ten opzichte van 2025) die oploopt tot € 780.000 in 2028. In het herstelplan wordt bovendien nog uitgegaan van een stijging van de kapitaallasten van afgerond € 650.000 in 2029 ten opzichte van 2028. Dat leidt tot het volgende beeld voor Wijdemeren. Met dit laatste bedrag hebben we de jaarschijf 2028 in 2029 verhoogd.
| 26 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Tabel 18: Opbrengst rioolheffing in Wijdemeren (bedragen x € 1.000)
Opbrengsten (x €1.000)
2025
2026
2027
2028
2029
4.973
5.322
5.407
5.753
6.403
7.0%
8,7%
15,7%
28,8%
€ 393
€ 399
€ 425
€ 473
Mutatie t.o.v. 2025 Tarief
€ 367
5.3.3 Gevolgen voor de woonlasten In de onderstaande tabel zijn de effecten weergegeven voor de totale woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing). De effecten voor de OZB, die in de eerdere overzichten zijn weergegeven, zijn aangevuld met de harmonisatie van de tarieven voor afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De harmonisatie van de afvalstoffenheffing is relatief beperkt. Op het niveau van de rioolheffing zijn de verschillen beduidend groter. Dit leidt ertoe dat een meerpersoonshuishouden in Hilversum in 2029 € 143 meer gaat betalen, terwijl een meerpersoonshuishouden in Wijdemeren € 570 minder gaat betalen. Tabel 19: Gevolgen voor de woonlasten (woningen: gemiddelde woningwaarde)
Hilversum OZB
2027
2028
2029
€ 115
€ 126
€ 143
€
78
€ 84
€ 91
4
€
€
Afvalstoffenheffing
€
4
4
Rioolheffing
€ 33
€ 38
€ 48
Wijdemeren
-€ 458
-€ 505
-€ 570
OZB
-€ 302
-€ 328
-€ 354
-€
17
-€ 17
-€
-€ 139
-€ 160
-€ 199
Afvalstoffenheffing Rioolheffing
17
5.4 Overige belastingen en heffingen In de onderstaande tabel zijn de geraamde opbrengsten voor 2025 weergegeven van de overige belastingen en heffingen. Tabel 20: Overzicht geraamde opbrengsten overige belastingen en heffingen (Bedragen x € 1.000)
Hilversum Roerenderuimtebelastingen Toeristenbelasting 19 20
Hilversum houdt rekening met een opbrengst van € 400.000 in 2026. Dit bedrag loopt op tot € 1.225.000 in 2027 en 2028.
| 27 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Wijdemeren 77
n.v.t.
19
1.07520
Hilversum
Wijdemeren
Forensenbelasting
n.v.t.
700
Hondenbelasting
n.v.t.
131
Precario
168
n.v.t.
Parkeerbelastingen
7.250
n.v.t.
Marktgelden
261
Reclamebelasting Leges o.b.v. legesverordening
5.339
705
Overige legesheffingen
254
282
Verplichte harmonisatie Een aantal belastingen en heffingen geldt voor de hele gemeente en is niet gebiedsgebonden. Deze belastingen en heffingen zullen dan ook geharmoniseerd moeten worden. Het gaat hierbij om de toeristenbelasting, de forensenbelasting en de hondenbelasting. Forensenbelasting Er is een inschatting gemaakt van wat de invoering van de forensenbelasting voor Hilversum zou betekenen. Een globale inschatting leert dat wanneer Hilversum het tarief voor Wijdemeren zou hanteren, dat zou leiden tot een meeropbrengst van bijna € 700.000. Dit is ongeveer gelijk aan het bedrag dat Wijdemeren nu heeft opgenomen in de begroting. Het hanteren van een maximumbedrag van € 500 per adres leidt tot een meeropbrengst in Hilversum van ongeveer € 240.000, terwijl Wijdemeren, dat nu geen maximumbedrag hanteert, ongeveer € 300.000 minder zal ontvangen. Voor de heringedeelde gemeente betekent dat een beperkt nadeel van € 60.000. Volledig afzien van de forensenbelasting betekent een nadeel van € 700.000, omdat de geraamde opbrengst in Wijdemeren niet wordt gerealiseerd. Bedacht moet worden dat relatief weinig gemeenten de forensenbelasting heffen, mede vanwege het feit dat de uitvoeringskosten relatief hoog zijn en deze belasting relatief veel bezwaarprocedures kent. Momenteel wordt bezien of de invoering van een maximumtarief wenselijk is.
Toeristenbelasting Wijdemeren hanteert een toeristenbelasting. In Hilversum worden voorbereidingen getroffen om de toeristenbelasting per 2026 in te voeren. Om dat te kunnen realiseren wordt voorafgaand aan de inwerkingtreding een onderzoek uitgevoerd naar het aantal ondernemingen dat toeristische activiteiten aanbiedt. Vervolgens worden de ondernemers bezocht en geïnformeerd over de toeristenbelasting. Met de uitkomst uit het onderzoek wordt medio 2025 een voorstel aan de raad gedaan voor de tariefstelling. Hilversum heeft rekening gehouden met een bedrag van € 400.000. Leges Voor de leges zal uiteraard wel een harmonisatie van de tariefstelling plaats moeten vinden.
| 28 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
5.5 Varianten voor de woonlasten 5.5.1 Vertrekpunt en kader Uit het voorgaande bleek dat Hilversum en Wijdemeren van elkaar afwijken qua woonlastenniveau. Een meerpersoonshuishouden in een eigen woning in Hilversum gaat ongeveer 12,5% meer betalen, terwijl een meerpersoonshuishouden in Wijdemeren ongeveer 30% minder gaat betalen. Dat leidt tot de vraag wat denkbare scenario’s zijn voor een gefaseerde ingroei van de harmonisatie woonlasten en welke achterliggende overwegingen daarbij een rol spelen. ● In de begroting 2025 groeien Hilversum en Wijdemeren wat naar elkaar toe in vergelijking met de situatie van dit voorjaar, die nog gebaseerd was op de begroting 2024. De reden daarvoor is onder meer dat Hilversum een OZB-stijging hanteert van 7,5%, terwijl Wijdemeren in 2025 afziet van de eerder geraamde OZB-stijging van 5% bovenop de inflatie voor de woningen. ● Hilversum kent nog steeds een onderdekking op de afvalstoffenheffing van € 2,8 miljoen in 2027, die afloopt tot € 2,2 miljoen in 2028. ● Hilversum kent een onderdekking op de rioolheffing van € 1,3 miljoen. In later jaren is de rioolheffing in beide gemeenten (nagenoeg) kostendekkend. Wijdemeren gaat uit van een boveninflatoire meeropbrengst in de jaren na 2025. ● De verordening onroerendezaakbelasting dient binnen drie maanden na herindeling voor de nieuwe gemeente te zijn vastgesteld.
Op dat moment gelden dan ook de geharmoniseerde tarieven. De OZB biedt daarmee geen mogelijkheden voor een gefaseerde ingroei. ● De verordeningen voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing dienen binnen twee jaar, dus uiterlijk per 1 januari 2029 te zijn geharmoniseerd. Tot die tijd mogen de tarieven voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing nog wel variëren. ● Voor elke verordening moet een afzonderlijke kostenonderbouwing worden verstrekt. ● Alleen binnen de afvalstoffenheffing is er ruimte om de tarieven te verhogen. Daar is immers nog sprake van onderdekking. De totale opbrengst bedraagt circa € 21 miljoen. Dat biedt ruimte voor een tariefstijging van circa 13%, die overigens in latere jaren wat afloopt.
5.5.2 Basisscenario: harmoniseren van de woonlasten bij gelijkblijvende opbrengsten In dit scenario wordt de maximale tijd benut om de woonlasten te harmoniseren. Dat betekent dat uiterlijk per 1 januari 2029 sprake moet zijn van een volledige harmonisatie. De tussenliggende tijd kan worden gebruikt voor een geleidelijke ingroei van de harmonisatie. Door het ‘uitruilen’ van belastingen kunnen de verschillen tussen Hilversum en Wijdemeren worden gedempt. Daarvoor wordt voor huishoudens de stijging in de ene soort gecompenseerd door een daling in een andere soort. In tabel 19 lieten we zien dat een meerpersoonshuishouden in een eigen woning in Hilversum vanaf 2029 € 143 per jaar meer betaalt, terwijl een meerpersoonshuishouden in Wijdemeren ongeveer € 570 per jaar minder betaalt. In dit scenario is er sprake van een gefaseerde ingroei. Omdat de inwoners van Wijdemeren minder OZB gaan betalen, wordt dit gedeeltelijk gecompenseerd door een hogere aanslag
| 29 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
voor de rioolheffing. Omdat de tariefsverschillen op de afvalstoffenheffing minimaal zijn, worden deze meteen geharmoniseerd. Tabel 21: Gefaseerde invoering van de woonlasten (woningen: gemiddelde woningwaarde)
2027
2028
2029
€ 38
€ 84
€ 143
Effect Hilversum Wijdemeren
-€
151
Hilversum
-€
337
-€
570
€ 38
€ 84
€ 143
78
€ 84
€ 91
4
€
4
€
4
Rioolheffing
-€ 43
-€
4
€
48
Wijdemeren
-€ 151
-€ 337
-€ 570
OZB
-€ 302
-€ 328
-€ 354
-€
17
-€
17
-€
€ 168
€
8
-€ 199
OZB
€
Afvalstoffenheffing
Afvalstoffenheffing Rioolheffing
€
17
Compensatie via de rioolheffing Zoals hierboven is aangegeven wordt in deze variant de rioolheffing gebruikt voor de ingroei van de harmonisatie. Dat houdt in dat de inwoners in Wijdemeren gedurende twee jaar het voordeel dat ze genieten via een lagere OZB, voor een deel weer kwijt zijn aan een hogere rioolheffing. Omdat onder iedere afzonderlijke verordening een kostenonderbouwing hoort te liggen, geldt dat ook voor het deel van Wijdemeren. De inwoners van Wijdemeren gaan dan meer betalen dan het huidige kostendekkende niveau. Aangetoond zal moeten worden dat de inwoners niet meer betalen dan een kostendekkend niveau. In het herstelplan is aangetoond dat de kosten voor rioleringsinvesteringen de komende jaren fors zullen stijgen. Artikel 44, lid 1 sub c van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) biedt de mogelijkheid om te sparen21 voor toekomstige groot-onderhoudslasten, en in sub d van hetzelfde lid wordt de mogelijkheid geboden om te sparen voor toekomstige vervangingsinvesteringen, waardoor stijgingen van kapitaallasten worden vermeden. De voorziening voor onderhoud die op deze wijze wordt gevormd, moet, conform hetgeen daartoe gesteld is in de notitie Materiële vaste activa van de commissie BBV, voorzien zijn van een onderhoudsplan dat niet ouder is dan vijf jaar.
Als een voorziening onderhoud onvoldoende is onderbouwd of niet actueel is, dan komen deze gelden, als uitzondering op hetgeen gesteld is in de notitie Materiële vaste activa, niet in een reserve, maar in een voorziening ex artikel 44, lid 2 BBV22. De reden hiervoor is dat het middelen Met ‘sparen in het tarief’ wordt fiscaal bedoeld: het verhalen van een bedrag via opname in het tarief dat voorafgaand aan het heffingstijdvak op begrotingsbasis wordt vastgesteld. Hier is geen storting op rekeningbasis bedoeld. Zie ook de notitie Lokale Heffingen van de commissie BBV. 22 Tot de voorzieningen worden ook gerekend: van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden. 21
| 30 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
betreft die gereserveerd moeten blijven voor het doel waarvoor ze geïnd zijn. Wanneer voor deze variant wordt gekozen, dient wel aandacht te zijn voor deze onderbouwing. Bovendien leidt dit in de eerste jaren tot extra beslag op het begrotingssaldo. Immers, tegenover de lagere rioolheffing in Hilversum staan geen lagere uitgaven. Tegenover de hogere rioolheffing in Wijdemeren staan daarentegen wel extra lasten (namelijk een storting in de spaarvoorziening). Het bovenstaande plaatje is vertaald in de effecten voor huurders en eigenaren. Dat levert het volgende beeld op: Tabel 22: Overzicht van de consequenties voor huurders en eigenaren van woningen
Woningen - huurders
Woningen - eigenaren
2027
2028
2029
2027
2028
2029
N.v.t
N.v.t.
M.v.t.
€ 78
€ 84
€
91
Afvalstoffen
€
€
€
€
4
€
4
€
4
Rioolheffing
N.v.t.
N.v.t.
M.v.t.
-€ 43
-€
4
€
48
€
€
€
4
€ 38
€ 84
€ 143
M.v.t.
-€ 302
-€ 328
-€ 354
-€
17
-€ 17
-€
€ 168
€8
Hilversum OZB
Totaal
4
4
4
4
4
Wijdemeren OZB
N.v.t.
N.v.t.
Afvalstoffen
-€
-€
Rioolheffing
N.v.t.
N.v.t.
Totaal
-€ 17
-€ 17
17
17
-€
17
M.v.t. -€
17
-€
151
-€
337
17
-€ 199 -€
570
De effecten voor niet-woningen Er is een gelijke doorrekening gemaakt voor de niet-woningen. Dit voorjaar werd al aangetoond dat de effecten omgekeerd zijn aan die van de woningen. De afvalstoffenheffing is voor de niet-woningen niet van toepassing. Dit levert het volgende beeld op: Tabel 23: Overzicht van de consequenties voor eigenaren en gebruikers van niet-woningen
Niet-woningen - gebruikers
Niet-woningen - eigenaren
2027
2028
2029
2027
2028
2029
OZB
-€ 55
-€ 55
-€ 55
-€ 22
€
9
€ 40
Afvalstoffen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Rioolheffing
N.v.t.
N.v.t.
M.v.t.
-€ 57
-€ 11
€ 48
Totaal
-€ 55
-€ 55
-€ 55
-€ 79
-€
€ 88
Hilversum
| 31 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
2
Niet-woningen - gebruikers
Niet-woningen - eigenaren
2027
2028
2029
2027
2028
2029
OZB
€ 293
€ 293
€ 293
€ 113
-€ 47
-€ 209
Afvalstoffen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Rioolheffing
N.v.t.
N.v.t.
M.v.t.
€ 168
€8
-€ 199
Totaal
€ 293
€ 293
€ 293
€ 281
-€ 39
-€ 408
Wijdemeren
5.5.3 Variant 1: opbrengsten in 2026 al dichter bij elkaar brengen Een variatie op het thema is dat de huidige raden in 2026 de verschillen verkleinen. Dit borduurt voort op de besluiten van de raden bij de kadernota’s 2024. De gemeenteraden hebben in de begroting 2025 al een beweging ingezet om de begrotingen op het onderdeel van de woonlasten dichter bij elkaar te brengen. Deze ingezette beweging wordt doorgezet. In deze variant ziet Wijdemeren in 2026 af van de 5% tariefstijging boven de inflatie. Dit levert voor Wijdemeren voor het jaar 2026 een incidenteel dekkingsprobleem op. Dekking kan gevonden worden in (incidentele) bezuinigingen of sturen op het beperken van frictielasten. Dat zou betekenen dat er gestuurd zou moet worden op het niet opmaken van het hele frictiebudget uit de AU. Hilversum kan de woonlasten een keer extra verhogen vanwege het ravijnjaar 2026, met dien verstande dat deze opbrengststijging eenmalig in 2026 wordt aangewend. Daarmee wordt voor 2027 en latere jaren voor de heringedeelde gemeente een budgettair neutrale situatie bereikt.
5.5.4 Variant 2a: harmoniseren op laagste tarieven In dit scenario gelden de laagste tarieven als vertrekpunt. Dit past in een verhaal dat niemand er door de fusie op achteruit mag gaan. Het uitgangspunt is niet gelijkblijvende opbrengsten, maar het laagste tarief (Hilversum) in 2026. Dit leidt tot een tekort van circa € 8 miljoen23. De bestuurlijke opdracht kan vervolgens zijn: ● het realiseren van bezuinigingsmaatregelen; ● extra inkomsten genereren (surplus afvalstoffenheffing benutten en extra inkomsten benutten die worden gegenereerd uit de harmonisatie van overige belastingen en dan met name de precariobelasting en de forensenbelasting).
5.5.5 Variant 2b: eerder harmoniseren op laagste tarief + Hilversum neemt eerder een deel van de pijn Een andere variant is dat Wijdemeren in 2026 de geplande verhoging niet doorvoert, maar dat Hilversum die verhoging ‘overneemt’. Dat zou voor Hilversum een tariefstijging van circa +1,46% betekenen. Dit is een eenmalig offer van de huidige gemeenteraad om het probleem te verkleinen. We gaan mee met het sentiment van het ravijnjaar en liften mee op andere gemeenten in Nederland die de woonlasten zullen verhogen. Door eerder een deel van de pijn
23
Zie ook het rapport over de woonlastenscenario’s van mei 2024.
| 32 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
te nemen, wordt een grotere pijn verderop in de tijd voorkomen. De effecten voor de woonlasten zijn doorgerekend in de onderstaande tabel. Tabel 24: Gevolgen van variant 2b voor de woonlasten ten opzichte van de huidige meerjarenbegroting (Eigenaren van woningen: gemiddelde woningwaarde, meerpersoonshuishoudens)
2027
2028
2029
€ 4,50
€ 4,50
€ 4,50
4,50
€ 4,50
€ 4,50
Afvalstoffenheffing
€ 0
€
€
Rioolheffing
€ 0
€0
€ 0
Wijdemeren
-€ 556
-€ 616
-€ 678
OZB
-€ 363
-€ 397
-€ 431
-€
20
-€ 20
-€
-€ 173
-€ 199
-€ 247
Hilversum OZB
Afvalstoffenheffing Rioolheffing
€
0
0
20
5.5.6 Variant 3: hogere opbrengsten We harmoniseren op een hoger tarief dan het ‘technisch geharmoniseerde tarief’. Dat is te onderbouwen door: ● Hilversum hoort in de regio bij de laagste gemeente. ● Er sprake van onbenutte belastingcapaciteit. ● De woonquote (deel inkomen dat aan wonen wordt besteed) daalt de komende jaren structureel in beide gemeenten (daar zou dus ruimte kunnen zijn). ● Een iets hoger tarief voor woningeigenaren is niet erg, omdat zij op dit moment profiteren van enorme waardestijging van hun woning (nu compenseren we waardestijging met een lager OZB-tarief; dat doen we in deze variant niet). Met deze extra opbrengsten ontstaat ruimte voor investeringen (in gebieden met inwoners die meer belasting gaan betalen, kunnen bijvoorbeeld meer voorzieningen worden gerealiseerd) of andere compensatieregelingen voor de zwaarst getroffenen. Dat kan door het aanbieden van kortingen of vrijstellingen, of andere regelingen die de woonlasten (breed) beperken: stimuleringsmaatregelen voor bedrijven, subsidies voor verduurzaming, of betere inwonersondersteuning voor het benutten van alle regelingen. Als slot op de deur zouden de hogere tarieven gemaximeerd kunnen worden (bijv. twee keer inflatie).
5.6 Samenvattende conclusies ●
Hoewel Hilversum en Wijdemeren qua vertrekpunt verschillen op het punt van de woonlasten en de overige gemeentelijke belastingen, is er al wel een begin gemaakt met het ‘naar elkaar toegroeien’: ○ Hilversum heeft de OZB voor 2025 sterker verhoogd dan Wijdemeren. ○ Hilversum voert de toeristenbelasting in per 2026.
| 33 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
●
Ten aanzien van de forensenbelasting is harmonisatie noodzakelijk. Hilversum kent de forensenbelasting nog niet. Grofweg zijn hier drie varianten te onderscheiden: ○ De heringedeelde gemeente Hilversum voert de forensenbelasting in op het niveau van Wijdemeren. Dit levert een meeropbrengst van € 700.000. ○ De heringedeelde gemeente Hilversum hanteert een maximumtarief. De opbrengst die nu nog in Wijdemeren wordt gerealiseerd, gaat daardoor dalen. Daar staat een hoger tarief tegenover in Hilversum. Per saldo is dit nagenoeg budgettair neutraal (een beperkt nadeel van € 60.000). ○ De heringedeelde gemeente Hilversum ziet volledig af van de forensenbelasting. Dit levert een nadeel op van € 700.000 structureel.
●
De OZB moet onmiddellijk worden geharmoniseerd. Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing geldt een maximale overbruggingstermijn van twee jaar.
●
Voor het harmoniseren van de woonlasten geldt het basisscenario, waarbij de woonlasten geleidelijk worden geharmoniseerd bij gelijkblijvende opbrengsten. Het voordeel dat in Wijdemeren wordt verkregen door de lagere OZB, wordt in de eerste twee jaar gecompenseerd door een hogere rioolheffing. In de kostenonderbouwing zal voor Wijdemeren een ‘spaarcomponent’ moeten worden opgenomen voor toekomstige vervangingen. Dit is te rechtvaardigen doordat in het herstelplan ook is uitgegaan van grote toekomstige vervangingsopgave. De spaarcomponent leidt tot een demping van de tariefstijging in latere jaren, die nodig is om de hogere kosten op langere termijn te dekken. Overigens leidt deze variant op korte termijn wel tot een nadelig effect op het begrotingsresultaat. Immers, tegenover de lagere opbrengst uit Hilversum staan geen lagere uitgaven, terwijl tegenover de hogere opbrengsten uit Wijdemeren wel een extra storting in de voorziening staat.
●
Op dit basisscenario is een aantal varianten denkbaar: ○ Variant 1: waarbij de opbrengsten in 2026 al dichter bij elkaar worden gebracht. In die variant ziet Wijdemeren af van de ingeboekte OZB-verhoging, terwijl Hilversum de tarieven wel boveninflatoir verhoogt. Wijdemeren zal dit bedrag ten minste incidenteel moeten afdekken. ○ Variant 2a: waarbij geharmoniseerd wordt op de laagste tarieven. Dat leidt tot een tekort van circa € 8 miljoen voor de heringedeelde gemeente. Dat zal moeten worden gedekt door het realiseren van bezuinigingsmaatregelen, het genereren van de extra inkomsten uit de harmonisatie van de overige belastingen (forensenbelasting en precariobelasting) of de inzet van de verkregen meeropbrengst van de algemene uitkering. ○ Variant 2b: dit is eigenlijk een combinatie van variant 1 en 2a. De tariefstelling wordt in 2026 al dichter bij elkaar gebracht. Vanaf 2027 wordt geharmoniseerd op basis van het laagste tarief. Ook dan geldt echter nog steeds dat er structureel dekking moet worden gevonden voor de minder-opbrengst, maar niet in de mate van variant 2a. ○ Variant 3: de heringedeelde gemeente gaat uit van hogere opbrengsten dan die nu in Hilversum en Wijdemeren afzonderlijk worden behaald.
| 34 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
H6 | Financiële positie van de gemeenten 6.1 Financiële kengetallen Vertrekpunt begroting 2025 Het BBV schrijft een overzicht van vijf financiële kengetallen voor. De kengetallen en de beoordeling geven gezamenlijk op eenvoudige wijze inzicht in de financiële positie van de gemeente. De vijf kengetallen zijn: 1a. netto-schuldquote; 1b. netto-schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; 2. solvabiliteitsratio; 3. grondexploitatie; 4. structurele exploitatieruimte. In de onderstaande tabel zijn de kengetallen van Hilversum en Wijdemeren weergegeven, op basis van de begroting 2025. Tabel 25: Overzicht financiële kengetallen Hilversum en Wijdemeren24
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Netto-schuldquote
59.0%
64.0%
64.0%
76.0%
79.0%
82.0%
Gecorrigeerde netto-schuldquote
53.0%
59.0%
58.0%
69.0%
72.0%
76.0%
Solvabiliteitsratio
25.0%
24.0%
23.0%
21.0%
20.0%
20.0%
Grondexploitatie
1.0%
0.0%
1.5%
-0.4%
0.0%
0.0%
Structurele exploitatieruimte
3.7%
2.5%
0.5%
-0.6%
0.6%
0.9%
Belastingcapaciteit
102.0%
97.0%
97.0%
97.0%
97.0%
97.0%
Netto-schuldquote
44.0%
96.0%
103.0%
127.0%
137.0%
166.0%
Gecorrigeerde netto-schuldquote
46.0%
98.0%
106.0%
129.0%
139.0%
168.0%
Solvabiliteitsratio
24.0%
17.0%
13.0%
12.0%
12.0%
12.0%
Grondexploitatie
0.0%
-1.0%
0.0%
0.0%
0.0%
0.0%
Structurele exploitatieruimte
0.0%
3.0%
2.0%
-2.0%
0.0%
1.0%
Belastingcapaciteit
158%
135%
158%
158%
158%
158%
Hilversum
Wijdemeren
Netto-schuldquote De netto-schuldquote geeft inzicht in de mate waarin de schuldenlast drukt op de exploitatie. De netto-schuldquote is het percentage van de netto-schuld ten opzichte van de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. Het percentage dat hieruit voortkomt, geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Voor dit kengetal geldt: hoe lager, hoe beter.
24
Bron: Begroting 2025 gemeente Hilversum en gemeente Wijdemeren
| 35 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Gecorrigeerde netto-schuldquote Dit kengetal verschilt maar op één punt van het vorige: in dit kengetal worden uitgeleende gelden buiten beschouwing gelaten. Die komen normaal gesproken weer terug naar de gemeente. Bij een groot bedrag aan uitgeleende gelden zal het percentage lager (lees: gunstiger) uitvallen dan het percentage van de netto-schuldquote. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft aan in welke mate het bezit van de gemeente is gefinancierd met eigen vermogen, of, anders gezegd, in welke mate het bezit is afbetaald. Het kengetal geeft aan of de gemeente, als de nood aan de man komt, met de opbrengst van de bezittingen haar schulden kan aflossen. Voor dit kengetal geldt: hoe hoger, hoe beter. Grondexploitatie Dit percentage is de uitkomst van de vergelijking van de waarde van de grondexploitaties met de jaarlijkse inkomsten van de gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Hoe lager dit percentage is, hoe minder risico de gemeente loopt.
Een negatief kengetal betekent dat er op dat moment geen boekwaarde is die moet worden terugverdiend door verkoop van grond en dat de gemeente volgens de actuele kaders geen risico loopt op de voorraden grond. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte geeft aan in hoeverre de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken. Anders gezegd, een percentage van 0 of hoger geeft aan dat Hilversum geen structurele kosten dekt met incidentele inkomsten. Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft aan hoe de gemiddelde woonlasten zich verhouden tot de landelijk gemiddelde woonlasten. Tot de woonlasten worden gerekend: de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
De gecorrigeerde netto-schuldquote loopt in Hilversum op naar 82%. Dat wordt veroorzaakt door de financiering van de investeringen in latere jaren. Dit is weliswaar hoger dan het huidige landelijk gemiddelde van 40%, maar bevindt zich dan altijd nog in de minst risicovolle categorie. Hiervoor wordt een percentage van 90% of lager aangehouden. De netto gecorrigeerde schuldquote in Wijdemeren loopt in latere jaren fors op en bevindt zich vanaf 2027 in de meest risicovolle categorie (hoger dan 130%). De solvabiliteitsratio beweegt zich in Hilversum net boven de 20%. Daarmee zit Hilversum in de middencategorie. Het landelijk gemiddelde bedraagt 40%. Wijdemeren kent een solvabiliteitspercentage van rond de 12% en bevindt zich daarmee in de meest risicovolle categorie. Het solvabiliteitspercentage kan evenwel niet los gezien worden van de ratio weerstandsvermogen. Daar wordt verderop in dit hoofdstuk op ingegaan. De ratio weerstandsvermogen geeft namelijk weer in hoeverre de buffers van de gemeente toereikend zijn om de verwachte risico’s op te vangen. De huidige boekwaardes van de grondexploitatie zijn bij beide gemeenten momenteel minimaal. Dat betekent dat er relatief weinig risico’s worden gelopen ten aanzien van het terugverdienen van in eerdere jaren gemaakte kosten voor grondexploitaties. De woonlasten liggen in Wijdemeren fors hoger dan het landelijk gemiddelde.
In Hilversum liggen de woonlasten een paar procent onder het landelijk gemiddelde.
| 36 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Tabel 26: Geprognosticeerde balans na herindeling25
Geprognosticeerde balans per ultimo
25
2026
2027
2028
Vaste activa
481
505
542
Hilversum
361
379
395
Wijdemeren
120
126
147
Voorraden
9
0
4
Hilversum