Bijlage 3 Bijlagenboek B Herindelingsontwerp
Tekst van het document
Bijlagenboek B Bouwstenen voor het herindelingsontwerp
Inhoudsopgave bijlagenboek B Bouwstenen voor het herindelingsontwerp Wijdemeren – Hilversum (geen onderdeel van het herindelingsontwerp)
Bijlagen B1: Dynamisch Plan van aanpak (uitwerking opdracht raden principebesluit door colleges, juli 2024) B2: Financiële herindelingsscan (BMC, najaar 2024) B3: Impactanalyse ruimtelijke structuren (Wijdemeren, Hilversum, oktober 2024) B4: Impactanalyse bestuurskracht (BMC, voorjaar 2024)
B1. Dynamisch plan van aanpak
Dynamisch Plan van aanpak (PvA) Herindeling Wijdemeren-Hilversum Krachtige dorpen en wijken, robuuste gemeente, sterke regio
Definitief, 16 juli 2024 Vastgesteld door colleges Wijdemeren en Hilversum
1
Samenvatting
Herindelingsontwerp
Wijdemeren en Hilversum startten op 10 juli 2024 formeel een herindelingsproces, met een gedeelde intentie om op 1 januari 2027 Wijdemeren bij Hilversum te voegen. Daarvoor maken we een ‘dynamisch’, of ‘levend’ plan van aanpak dat duidelijk de route beschrijft én ruimte biedt om in te passen wat er op ons pad komt.
Onze eerste, betekenisvolle stap is het opstellen van een herindelingsontwerp, dat we met inbreng van raden en samenleving gaan maken. Het herindelingsontwerp wordt ons inhoudelijke en procesmatige spoorboekje tot aan 1 januari 2027: een richtinggevend document op hoofdlijnen met inhoudelijke en financiële contouren die we – na inspraak begin 2025 – gedurende twee jaar verder invullen met raden en samenlevingen.
Zorgvuldig en betrokken Het proces dat voor ons ligt, duurt zo’n twee en een half jaar. Gedurende die tijd werken we zorgvuldig en met maximale betrokkenheid van gemeenteraden en samenleving aan de best mogelijke start voor onze toekomstige gemeente. Gemeenteraden van Hilversum en Wijdemeren geven daarvoor steeds de bestuurlijke opdrachten, de colleges voeren ze uit.
De boodschap daarbij is ook: bij het herindelingsontwerp hoeft niet alles in detail uitgewerkt te zijn. Dit biedt gemeenteraden bij vaststelling van het herindelingsontwerp de mogelijkheid om inhoudelijke en procesmatige kaders te stellen. Het biedt inwoners, ondernemers en organisaties de ruimte om niet alleen in de komende maanden, maar ook in latere fasen in te brengen wat zij van belang vinden.
Ambitie
Informatie voor gemeenteraden en samenleving
Onze ambitie is dat de gemeenteraden van Wijdemeren en Hilversum na de herindelingsverkiezingen van november 2026 de resultaten van dit proces met vertrouwen kunnen ‘overdragen’ aan de nieuwe gemeenteraad, in de vorm van: • Een duidelijke visie op de gemeente, met o.a. gezamenlijke ambities, ‘cv’s’ van dorpen en wijken die gaan over kwaliteiten, kracht, gemeenschappen, identiteit, goede plannen en instrumentarium om daar vorm aan te geven. • Stevige netwerken van inwoners, ondernemers en organisaties uit beide gemeenten. • Een schone, structureel sluitende begroting. • Een samengevoegde ambtelijke organisatie die toegerust is op het werk dat verzet moet worden en het uitvoeren van het bestuursakkoord na de herindelingsverkiezingen.
De gemeenteraden van Wijdemeren en Hilversum krijgen dit plan van aanpak met een toelichting van hun colleges op resp. 16 en 17 juli 2024. Suggesties en goede ideeën nemen we graag mee in de verdere uitwerking van dit Plan van Aanpak. Op 6 september 2024 koppelen de colleges de gemeenteraden daarover terug.
Over al deze onderwerpen voorzien we onderzoek, discussie en verdieping in de komende twee en een half jaar.
2
Voor inwoners, ondernemers en organisaties komt begin september op een speciale herindelingswebsite alle informatie beschikbaar, inclusief concrete mogelijkheden om mee te denken. Wij kijken uit naar een eerste, waardevolle stap in dit proces.
College van Burgemeester en Wethouders van Wijdemeren College van Burgemeester en Wethouders van Hilversum
1. Wijdemeren en Hilversum willen herindelen De gemeenteraden van Wijdemeren en Hilversum spraken op 10 juli 2024 een intentie uit om op 1 januari 2027 Wijdemeren bij Hilversum te voegen. Zij gaven opdracht om daarvoor een zgn. ‘herindelingsontwerp’ te maken. Dat is de aanleiding voor het voorliggende ‘Dynamisch Plan van Aanpak herindeling Wijdemeren-Hilversum’ (PvA). Het beschrijft: • Op hoofdlijnen hoe we de komende twee en een half jaar werken aan één veerkrachtige, groenblauwe centrumgemeente voor de regio Gooi en Vechtstreek. • Meer in detail hoe we met het opstellen van een herindelingsontwerp een eerste betekenisvolle stap zetten. Het PvA is vastgesteld en wordt uitgevoerd door de colleges van Wijdemeren en Hilversum. De gemeenteraden worden er actief over geïnformeerd en passend betrokken bij de uitvoering. Het schetst een duidelijke route en een ambitieuze planning. Ook komen we de komende jaren in de route maatschappelijke initiatieven en dynamieken tegen, die we nog niet kunnen voorzien, maar die we wel in het plan willen kunnen inpassen. De mogelijkheid om het PvA tussentijds aan te passen, maakt het ‘dynamisch’.
2. Een PvA voor twee en een half jaar Het is gemakkelijk om te verdwalen in een herindelingsproces, vanwege de verschillende sporen die parallel verkend en uitgewerkt worden (zoals wetgeving, inhoud, participatie, financiën en organisatie), de verschillende ‘producten’ (zoals het herindelingsontwerp en herindelingsadvies) en de verschillende betrokkenen (gemeenteraden, colleges, regiogemeenten, samenwerkingspartners, provincie en Rijk, inwoners, ondernemers en organisaties). Het schema op de volgende pagina geeft overzicht.
3
Het herindelingsproces loopt van 10 juli 2024 tot 1 januari 2027. De twee en een half jaar die voor ons liggen, zijn nodig om zorgvuldig en met maximale betrokkenheid van gemeenteraden en samenleving te werken aan de best mogelijke start voor de toekomstige gemeente. We onderscheiden de fasen ‘verkenning’ (afgerond), ‘herindelingsontwerp’, ‘herindelingsadvies’ en ‘invulling geven aan de toekomstige gemeente’. In elk spoor worden we per fase concreter. De onderste rij van de tabel laat zien dat gemeenteraden voortdurend in positie zijn om besluiten te nemen over kaderstelling en producten. Na elk besluit volgt een actualisatie van het Plan van Aanpak en volgen nieuwe opdrachten. In de volgende paragrafen staat hoe we dat voor de sporen inhoud, consultatie, financiën en organisatie voor ons zien. In hoofdstuk 3 staat wat we precies in de fase van herindelingsontwerp gaan doen.
2.1 Inhoud De gemeenteraden stellen op meerdere momenten inhoudelijke kaders en resultaten vast. • In de verkenning zijn in de impactanalyse bestuurskracht de opgavenprofielen voor de gemeenten vergeleken. Daarnaast zijn door inwoners en ondernemers thema’s benoemd waar men kansen of zorgen voor ziet. Deze thema’s zijn onderdeel van het principebesluit. • In het herindelingsontwerp maken we een eerste visietekst die op de verkenning gebaseerd is. Die vullen we aan met de Omgevingsvisies van Wijdemeren en Hilversum en nieuwe consultaties. De visietekst geeft op hoofdlijnen richting en ruimte voor verdere invulling. • Alle belanghebbenden kunnen een zienswijze indienen op de eerste visietekst. De gemeenteraden stellen in het herindelingsadvies de definitieve visietekst vast en geven ‘uitwerkingsopdrachten’ voor belangrijke thema’s met de samenleving in 2025 en 2026. • Waar nodig nemen gemeenteraden in 2025 en 2026 besluiten over inhoudelijke harmonisaties.
Schema: herindelingsproces Wijdemeren - Hilversum
4
2.2 Participatie/consulatie Voldoende mogelijkheden voor consultatie en goede communicatie versterken niet alleen het maatschappelijk draagvlak, maar zijn cruciaal om goed gebruik te maken van de inzichten en ideeën van inwoners en ondernemers. Gedurende de looptijd van het proces voeren we het goede gesprek met de samenleving. De gemeenteraden zullen daar op meerdere momenten kaders voor stellen. • Tijdens de verkenning konden inwoners en ondernemers inbrengen wat zij belangrijk vinden bij een herindeling. Die inbreng is door de gemeenteraden meegenomen in het principebesluit. • In de participatie/consultatie voor het herindelingsontwerp nemen we tijd om bij inwoners, ondernemers en organisaties specifiek input op te halen over: o Drie belangrijke thema’s die bleken uit de verkenning: 1. dorpen/wijken/voorzieningen 2. ondernemen/toerisme 3. landschap o Hoe we tot 1 januari 2027 het goede gesprek over de invulling van de gemeente organiseren. o Ook voeren we in de fase van herindelingsontwerp bestuurlijke gesprekken met regiogemeenten en -partners over regionale samenwerking met de toekomstige gemeente. Alle input verwerken we in het herindelingsontwerp. In deze fase gaat het ons om de kwaliteit van de feedback; dit is in deze fase belangrijker dan de ‘aantallen’. Uitgangspunt is natuurlijk wel dat iedereen die wil meepraten, daartoe in de gelegenheid is.
• De gemeenteraden beoordelen of de inbreng goed is verwerkt in het herindelingsontwerp en geven het vrij voor inspraak. We richten de inspraak laagdrempelig in – zowel fysiek als digitaal - zodat iedereen die dat wil een zienswijze kan indienen. We hebben specifiek aandacht voor doelgroepen die niet gemakkelijk te bereiken zijn, zoals jongeren. De belangrijkste vragen bij de inspraak zijn: o “is er voldoende perspectief?” o “is de aanpak voor het vervolg goed?”
5
•
Bij het herindelingsadvies worden de zienswijzen verwerkt in het ontwerp en stellen de gemeenteraden opdrachten of kaders vast voor het verdere proces met de samenleving.
In 2025 en 2026 geven we met de samenleving verder invulling aan de gemeente. We willen graag dat inwoners en ondernemers meeschrijven aan de toekomst. We zien o.a. voor ons dat er voor dorpen en wijken ‘cv’ komen die gaan over kwaliteiten, kracht, gemeenschappen, identiteit en goede plannen en instrumentarium om daar vorm aan te geven.
2.3 Financiën De gemeenteraden stellen op meerdere momenten financiële kaders: • In de verkenning zijn de financiële posities van de gemeenten naast elkaar gezet. De uitdaging voor 1 januari 2027 ligt vooral in het harmoniseren van woonlasten. Op lange termijn (2035) is er een structurele opgave. Er zijn knoppen om politiek aan te draaien. Nadere onderzoeken zijn daarom onderdeel van de opdracht voor het opstellen van het herindelingsontwerp. • Financiën zijn in de fase van herindelingsontwerp een vraagstuk voor colleges en gemeenteraden. We maken eerst een herindelingsscan, die de contouren van de (gezamenlijke) begroting van de nieuwe gemeente schetst. Zo ontstaat zicht op de vraag of en hoe de toekomstige gemeente financieel gezond kan zijn. We besteden extra aandacht aan knoppen voor het beperken van effecten op woonlasten en de structurele financiële opgave. Daarnaast maken we een PvA om met andere overheden (provincie en Rijk) in gesprek te komen over compenserende maatregelen, die de begroting en woonlasten kunnen ontlasten. Ervaring leert dat zulke trajecten 2 tot 4 jaar in beslag nemen. Het financiële perspectief in het herindelingsontwerp is dus het perspectief bij ongewijzigd beleid en een overzicht van knoppen om aan te draaien.
Voor de scherpte: bij het herindelingsontwerp besluiten gemeenteraden (dus) niet over de hoogte van woonlasten, maar geven opdracht om tot 2027 te kunnen besluiten over uitgewerkte scenario’s.
• •
In de fase van herindelingsadvies verwerken we alleen zienswijzen over financiën. Bij het herindelingsadvies stellen de gemeenteraden opdrachten vast voor harmonisatievraagstukken. Besluitvorming over de financiële harmonisatievraagstukken voorzien wij in 2026.
2.4 Organisatie Het organisatiespoor is een verantwoordelijkheid van colleges en management. Voor het samenvoegen van de gemeentelijke organisaties inclusief de griffies wordt een apart PvA gemaakt, dat mede is gebaseerd op de impactanalyse bedrijfsvoering uit de verkenning. Uit het organisatiespoor volgt t.z.t. een sociaal statuut, waarin samenvoeging van de organisaties vorm krijgt. Het gaat over een zorgvuldig plaatsingsproces, principes als mens-volgt-werk en andere activiteiten om nieuwe situatie vorm te geven. Dit leidt tot aparte besluiten (los van het herindelingsontwerp).
Het herindelingsontwerp is ons ‘spoorboekje’ tot 1 januari 2027: een visie op hoofdlijnen/een ‘voorlopig ontwerp’ met inhoudelijke en financiële contouren van de toekomstige gemeente en een proces om met elkaar – raden, colleges, samenlevingen - de komende jaren verder invulling te geven aan belangrijke thema’s. Dit biedt gemeenteraden bij vaststelling van het herindelingsontwerp de mogelijkheid om inhoudelijke en procesmatige kaders te stellen. Het biedt inwoners, ondernemers en organisaties de ruimte om niet alleen nu, maar ook in latere fasen in te brengen wat zij van belang vinden. Dezelfde mogelijkheid is er ook bij het herindelingsadvies, waarbij de gemeenteraad uitwerkingsopdrachten geven. Ten slotte is er in 2025 en 2026 nog alle ruimte voor gemeenteraden om inhoudelijke of financiële besluiten te nemen gericht op een goede start van de gemeente per 1 januari 2027.
Wettelijk gezien moeten in het herindelingsontwerp personele waarborgen landen. Dit vraagt om een (concept) sociaal plan als bijlage bij het herindelingsontwerp waarover colleges en raden besluiten. Het geven van vorm en inhoud aan het sociaal plan is aan de Lokale Overleggen in Wijdemeren en Hilversum, rekening houdend met Overgang van Onderneming. Bestuurders worden aan de onderhandeltafel betrokken. Tijdens de inspraakperiode kunnen ook beide Ondernemingsraden formeel advies geven op de personele paragraaf van het herindelingsontwerp voor zover deze advies-plichtig zijn, of een informele reactie opstellen met bijvoorbeeld steun en aandachtspunten voor het organisatiespoor. Het definitieve sociaal plan is onderdeel van het herindelingsadvies.
2.5 Betekenis voor het herindelingsontwerp Uit het voorgaande mag duidelijk zijn dat in het eerstvolgende product – het herindelingsontwerp – niet alles in detail uitgewerkt is. Dat is overigens bij herindelingen gebruikelijk.
6
Sluis ’t Hemeltje: toegang tot het Hilversums Kanaal en de Loosdrechtse Plassen
3. Herindelingsontwerp 3.1 Uitgangspunten We hanteren als uitgangspunten voor het opstellen van het herindelingsontwerp: • De herindelingsvariant ‘lichte samenvoeging van Wijdemeren met Hilversum’; • Voorbereiding van de herindeling op basis van gezamenlijkheid, gelijkwaardigheid, vertrouwen en respect; • Het zoveel mogelijk voorkomen van administratieve handelingen; • In het herindelingsontwerp: o Reeds uitgevoerde verkenningen, consultaties en onderzoeken benutten; o De belasting op de organisaties beperken (geen brede inzet van organisaties); o Opnemen van passende waarborgen voor het personeel van Wijdemeren; o Tenzij anders overeengekomen beleid en regelgeving van de huidige gemeente Hilversum van toepassing verklaren op het overgaande gebied Wijdemeren. • Het kritisch tijdpad dat hiernaast staat. Om 1 januari 2027 te halen, moeten gemeenteraden in december 2024 het herindelingsontwerp vaststellen en vrijgeven voor inspraak.
3.2 Het herindelingsontwerp We gebruiken het herindelingsontwerp van Beemster-Purmerend als basis. De hoofdstukken zijn: 1. De aanloop naar de herindeling en uitgangspunten voor het ontwerp 2. De voorgeschiedenis en onderbouwing: waarom is een herindeling nodig? 3. Situatiebeschrijving van de huidige gemeenten: feiten en cijfers over de gemeenschappen en de gebieden die zich aan elkaar verbinden
7
Stap Principebesluit gemeenteraden Informeren en participeren Besluit op herindelingsontwerp college Besluit herindelingsontwerp gemeenteraad Inzageperiode herindelingsontwerp Beantwoording zienswijze Besluit op herindelingsadvies college Besluit op herindelingsadvies gemeenteraad Aanbieding provincie Toetsing door GS N-H en aanbieden BZK Behandeling Raad van State Besluitvorming Tweede en Eerste kamer Herindelingsverkiezingen Start nieuwe gemeente
Deadline 10 juli 2024 Medio september – oktober 2024 12 november 2024 12 december 2024 (Wdm), 11 december 2024 (Hvs)* 16 december 2024 tot 10 februari 2025 10 tot 24 februari 2025 4 maart 2025 26 maart 2025 (Wdm), 4 april 2025 (Hvs)* 4 april 2025 April – juni 2025 (1 juli bij Ministerie BZK) 2025/2026 Medio 2026 November 2026 1 januari 2027
* Er zal worden geprobeerd deze data gelijk te trekken
4. Het toekomstperspectief: een visie op de nieuwe gemeente en beschrijving van de waarden 5. Financiële en personele informatie, op basis van een herindelingsscan 6. Toetsing aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling, waaronder draagvlak bij inwoners, maatschappelijke instellingen, ondernemers, omliggende gemeenten en partners 7. Vervolgstappen (doorkijk proces = geactualiseerd PvA) Als bijlagen maken we een kaart van de gemeentegrenzen, een logboek met communicatieactiviteiten voor draagvlak, een overzicht van gemeenschappelijke regelingen, een concept-sociaal plan en onderliggende beleidsdocumenten en onderzoeken.
3.3 Deelopdrachten Het opstellen van het herindelingsontwerp begint niet bij nul. Er is al veel informatie beschikbaar: uit eerdere verkenningen, consultaties en de Omgevingsvisies van Wijdemeren en Hilversum. Ons beeld is dat daarmee een groot deel het herindelingsontwerp gevuld kan worden. De overige inbreng komt uit nieuwe consultatie en aanvullende onderzoeken.
8
Gedeelde kwaliteiten / waarden. Dit gaat over wat we van waarde vinden en wat behouden moet worden, zoals: • Prachtige groenblauwe natuurgebieden • Beleefbare cultuurhistorie • Stadse voorzieningen, dorpse nabijheid, sterke gemeenschappen • Onderscheidende economische profielen
Het opstellen van het herindelingsontwerp valt uiteen in de volgende deelopdrachten: 1. Opstellen visietekst vanuit bestaande Omgevingsvisies, onderzoeken en consultaties 2. Opstellen financiële herindelingsscan 3. Opstellen van een PvA financiële compensatie 4. Opstellen van een PvA voor verplichte harmonisaties voor herindelingsdatum (OZB en gemeenschappelijke regelingen) 5. Definiëren van waarborgen voor het personeel van Wijdemeren in afstemming met medezeggenschap en vakbonden 6. Organiseren en uitvoeren van consultatie en een communicatieplan voor inwoners, ondernemers en organisaties 7. Organiseren en uitvoeren van een bestuurlijke consultatieronde over regionale samenhang en bestuurlijke verhoudingen bij relevante overheden en samenwerkingspartners. 8. Opstellen en invullen van de toetsingskaders van provincie en Rijk 9. Opstellen Plan van Aanpak voor inspraak opstellen herindelingsadvies. 10. Actualiseren van het dynamisch plan van aanpak.
Gedeelde opgaven, kansen en principes voor de toekomst • Natuur: groene en blauwe structuren beschermen en versterken • Ontwikkelingen in wijken, dorpen en werklocaties passend bij kwaliteiten • Ruimte voor innovatie en ondernemerschap • Iedereen kan meedoen in sterke gemeenschappen • Dienstverlening en voorzieningen bereikbaar
Ad 1. Inhoud Voor het inhoudelijk laden van het ontwerp vullen we een bureaustudie van bestaand beleid, zoals de beide Omgevingsvisies aan met de reeds uitgevoerde verkenningen (inwonersconsultatie, bestuurskracht). Uit deze informatie zijn goed af te leiden wat de contouren van de nieuwe gemeente zijn, welke waarden en kwaliteiten van belang zijn en voor welke opgaven we staan. In het herindelingsontwerp beschrijven we:
Ad 2. Financiën Uit het verkennende financiële impactonderzoek blijkt op langere termijn een structurele financiële opgave en op kortere termijn een vraagstuk van harmonisatie van woonlasten. Het herindelingsontwerp moet aannemelijk maken dat de samengevoegde gemeente duurzaam in staat is de gemeentelijke taken uit te voeren. Een gezonde financiële positie is hiervoor erg belangrijk.
Hoe we met elkaar willen omgaan • Lokale identiteit, zeggenschap, vertegenwoordiging en participatie • Gemeente en samenleving staan dichtbij elkaar, ondersteunen van initiatieven • Zelfbewust omgaan met de rol van centrumgemeente en samenwerking in de regio In dit visiedeel onderbouwen we verder opnieuw de noodzaak van de herindeling, doen suggesties voor concreet instrumentarium voor wijken- en dorpenbeleid en beschrijven de voordelen van een grotere gemeente met meer bestuurskracht concreter voor inwoners.
In de fase van herindelingsontwerp is het doelmatig om een zgn. herindelingsscan door een externe partij op te laten stellen. Dit product adresseert de genoemde vraagstukken. Een herindelingsscan geeft inzicht in: • De technische inrichting van de meerjarenbegroting van de (samengevoegde) gemeente. Hoe is die opgebouwd, kiezen we voor een beleidsarme of verrijkte begroting? Welke grondslagen kunnen worden gehanteerd; • Een eerste beeld van het financiële meerjarenperspectief en de financiële positie na de herindeling, inclusief aandachtspunten voor het beleid van de nieuw te vormen gemeente; • Inzicht in de (deel)projecten van de nieuw op te stellen begroting; • Inzicht in financiële verbeterpunten en risico’s; • De effecten van de herindeling op de algemene uitkering; • Het doel en de berekening van de ‘maatstaf herindeling’ en de duiding van frictiekosten; • De mogelijke effecten op de belastingen en de bijbehorende tarieven en heet uitwerken van enkele scenario’s voor harmonisatie. Deze opdracht wordt extern uitgevoerd. De Auditcommissies van de gemeenten worden gevraagd erop toe te zien dat de opdracht goed wordt uitgevoerd. Op basis van een herindelingsscan kan politiek worden ingeschat of en hoe de toekomstige gemeente financieel gezond zal zijn.
Na vaststelling van het herindelingsontwerp kunnen analyses verdiept en verfijnd worden, als onderdeel van harmonisatie en verder worden voorbereid voor besluitvorming in een vervolgfase. Ad 3. PvA financiële compensatie Gesprekken met provincie en Rijk nemen naar verwachting 2 tot 4 jaar in beslag. We maken een Plan van Aanpak om gesprekken over mogelijke compenserende maatregelen goed voor te bereiden. Daarbij kijken we o.a. naar het gemeentefonds en naar mogelijkheden voor een investeringsagenda voor de nieuwe gemeente, om de begroting te ontlasten. Wij sluiten overigens niet uit dat een deel van de voorbereiding in vertrouwelijkheid met de gemeenteraden worden besproken.
9
Ad 4. PvA verplichte harmonisaties voor herindelingsdatum Wettelijk verplicht is het harmoniseren van de OZB en gemeenschappelijke regelingen. OZB-harmonisatie is onderdeel van de herindelingsscan. Verder maken we een overzicht van gemeenschappelijke regelingen die moeten worden aangepast (Wijdemeren treedt uit zulke regelingen en waar nodig treedt Hilversum toe per 1 januari 2027). Ad 5. Waarborgen voor het personeel van Wijdemeren Vanuit de wetgever is het bij een lichte samenvoeging vereist om ‘personele waarborgen’ af te geven voor de medewerkers van de op te heffen gemeente in het herindelingsontwerp. Daarom wordt bij het herindelingsontwerp een (concept) sociaal plan gevoegd, dat een definitief karakter moet kennen (uiterlijk) ten tijde van het herindelingsadvies. Het Lokaal Overleg Wijdemeren zal daar in de zomermaanden 2024 invulling aan geven, in afstemming met HR-adviseurs van Wijdemeren en Hilversum. Na het zomerreces komen de bestuurders van beide gemeenten aan de onderhandelingstafel met de vakbonden. Uiteraard wordt met het sociaal plan aangesloten op hetgeen reeds wettelijk is geregeld qua waarborgen gezien het feit dat sprake is van ‘overgang van onderneming’.
Voor het integreren van de ambtelijke organisatie Wijdemeren binnen de context van Hilversum wordt in het najaar van 2024 - op basis van een variantenanalyse over het best passende momentum van integratie - een separaat plan van aanpak opgesteld. De medezeggenschapsorganen worden hierbij nauw betrokken. Ad 6. Consultatie/participatie inwoners, ondernemers en organisaties Zoals eerder beschreven versterken een goede communicatie en voldoende consultatie-mogelijkheden het draagvlak. Daar zetten we tot 1 januari 2027 op in. In de fase van herindelingsontwerp starten we bewust het gesprek met de samenleving over de vraag: hoe geven we op een goede manier invulling aan de nieuwe gemeente? Dat over het verbeteren van inhoudelijke thema’s in het herindelingsontwerp én over de manier waarop we in 2025 en 2026 het gesprek blijven voeren.
Consultatie: themasessies De inhoudelijke gesprekken met de samenleving gaan in deze fase over drie thema’s die uit de consultatie vaak naar voren kwamen: • Wijken/dorpen/voorzieningen, met inwoners en maatschappelijke instellingen • Economische ontwikkeling/ondernemerschap/toerisme, met ondernemers • Landschap, met eigenaren, natuurbeheerders en andere groenblauwe partners De reeds geleverde inbreng in de verkenningen van Wijdemeren en Hilversum en een analyse van de beide Omgevingsvisies zijn vertrekpunt voor de verschillende themasessies, die eind september/begin oktober 2024 plaatsvinden. De sessies worden onafhankelijk voorgezeten en genotuleerd. We verwachten dat mensen uit Wijdemeren en Hilversum elkaar leren kennen, ervaringen kunnen uitwisselen en kansen concreet maken, bijvoorbeeld met ‘best practices’. Tijdens de gesprekken gaan we in op: • Wat is belangrijk om richting 1 januari 2027 verder uit te werken? • Wat voor soort participatieproces of -activiteiten zijn hierbij passend? • Wat zijn in het algemeen kansen en zorgen? Alle inbreng wordt in een online-peiling tot medio oktober 2024 getoetst en bij elkaar gebracht tijdens een stads/dorpsgesprek op 24 oktober 2024. Hier kunnen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en raadsleden elkaar ontmoeten en ingaan op de inbreng.
De centrale vraag bij het stads/dorpsgesprek is: is de inbreng goed gehoord? Er kan worden gediscussieerd over het verwerken van de opbrengst in het herindelingsontwerp. Op die manier wordt óók het contact en het inhoudelijke gesprek tussen inwoners en raadsleden gefaciliteerd. De uit te werken thema’s worden uiteindelijk in het herindelingsontwerp geborgd in het toekomstperspectief (hoofdstuk 4) en de vervolgstappen (hoofdstuk 7).
10
Communicatie Communicatie over hetgeen er te gebeuren staat, is essentieel voor het vergroten van betrokkenheid en het verhogen van de kwaliteit van de participatie. Daarbij is het onze taak om zoveel mogelijk inwoners op de hoogte te brengen van hetgeen we mee bezig zijn. We benutten daarom onze eigen gemeentelijke communicatiekanalen en de pers en zetten zowel fysieke als digitale toepassingen in, zodat de drempel om mee te doen zo laag mogelijk is. Direct na het zomerreces gaan we live met een speciale herindelingswebsite. Deze website is de “drager” van het consultatie- en communicatieproces. Op deze website staat alle actuele informatie en deze wordt snel bijgewerkt en goed bijgehouden. Alle processtappen staan duidelijk weergegeven en bezoekers kunnen zien of, hoe en wanneer ze bij kunnen dragen. Deze website zal steeds nadrukkelijk aandacht krijgen op de sociale mediakanalen van de beide gemeenten en we zullen ook voor speciale doelgroepen speciale acties uitzetten. Hierdoor proberen we moeilijk bereikbare doelgroepen te betrekken zodat ook zij gehoord worden en hun input kunnen geven. Zo zullen bijvoorbeeld de resultaten uit de themasessies snel en compleet worden weergegeven op de herindelingswebsite met een mogelijkheid om te reageren. Bijlage 1 bevat een detailplanning voor participatie en communicatie tot maart 2025. Ad 7.
Bestuurlijke consultatie We voeren bestuurlijke gesprekken met regiogemeenten en -partners. Vertrekpunt is het principebesluit en de resultaten van de verkennende impactanalyse bestuurskracht. Het resultaat wordt bij elkaar gebracht in een regioconferentie in oktober 2024.
Ad 8. Toetsingskaders Provincie en Rijk De toetsingskaders van Provincie en Rijk liggen in elkaars verlengde en bevatten de volgende toetsingscriteria: • Draagvlak: de mate waarin aandacht is besteed aan en geïnvesteerd is in lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal draagvlak • Bestuurskracht: de mate waarin de nieuwe gemeente in staat is om de maatschappelijke opgaven uit te voeren • Interne samenhang en nabijheid van bestuur: de interne samenhang van de nieuwe gemeente en de plek voor buurten, dorpen en/of kernen • Regionale samenhang: de positie van de nieuwe gemeente in de regio en de gevolgen voor omliggende gemeenten, waaronder de vraag of sprake is van ‘restproblematiek’.
Alle zienswijzen worden beantwoord in een Nota van Zienswijzen en verwerkt in het herindelingsontwerp tot herindelingsadvies. Het kritieke tijdpad vraagt eind maart 2025 raadsbesluiten over het herindelingsadvies.
De colleges nemen in het herindelingsontwerp een uiteenzetting op waarbij de beoogde samenvoeging Wijdemeren-Hilversum expliciet wordt getoetst aan ieder criterium.
Ter voorbereiding op de besluitvorming organiseren we in maart 2025 opnieuw een raadsconferentie of een gezamenlijke beeldvormende sessie.
Ad 9 en 10. Opstellen PvA zienswijzen/inspraak, herindelingsadvies en actualiseren dynamisch PvA Na de raadsbesluiten in december 2024 ligt het herindelingsontwerp van december 2024 tot februari 2025 gedurende acht weken ter inzage. We organiseren de inspraakperiode zo laagdrempelig mogelijk. Iedereen die dat wil, moet in staat zijn om een zienswijze in te dienen. De kernvragen zijn: “Biedt dit ontwerp voldoende perspectief en is de aanpak voor het vervolg goed?”.
11
Daarnaast zullen de raden dan ‘uitwerkingsopdrachten’ vaststellen voor o.a. financiën en om met inwoners, ondernemers en organisaties toe te werken naar de start voor de nieuwe gemeente. Het is nu nog niet goed te zeggen wat die zijn, maar het zal gaan over het concreter maken van thema’s uit het herindelingsadvies. Naast uitwerkingen van thema’s, zien we voor ons dat we elk halfjaar de voortgang van de herindeling met de samenleving bespreken.
4. Planning voor de gemeenteraden We nemen de gemeenteraden tijdens de fase van herontwerp op verschillende momenten informeel mee: • Een toelichting op dit PvA op 17 juni 2024 (alleen voor raad Hilversum). Het biedt de raadsleden de mogelijkheid suggesties mee te geven. • Een eerste raadsconferentie op 6 september 2024, waarin we dit PvA en de suggesties hebben uitgewerkt. • Een afsluitende raadsconferentie om de opbrengsten van themasessies en het financiële onderzoek te delen (wrap-up, oktober 2024). • In een gezamenlijke beeldvormende sessie eind november 2024 ter voorbereiding op de raadsbesluiten. Activiteit Plan van aanpak vaststellen door colleges + RIB Toelichten RIB met PvA Toelichten RIB met PvA Zomerreces Eerste raadsconferentie Themasessie 1 consultatie (toehoorder) Themasessie 2 consultatie (toehoorder) Themasessie 3 consultatie (toehoorder) Tweede raadsconferentie
Planning 16 juli (week 29) 16 juli (week 29) 17 juli (week 29)
Toelichting
6 september (week 36) Week 39 Week 39 Week 39 22 oktober 2024
Delen invulling PvA
Stads/dorpsgesprek (toehoorder) Herfstvakantie Opstellen herindelingsontwerp Collegebesluit herindelingsontwerp Beeldvormende sessie raden ter voorbereiding besluitvorming Commissievergaderingen Raadsbesluiten herindelingsontwerp
24 oktober 2024 Week 44 Eind oktober, begin november 12 november 20 november
* Er zal worden geprobeerd deze data gelijk te trekken
12
Daarnaast zijn de raadsleden als toehoorder van harte welkom bij de themagesprekken met inwoners en ondernemers.
4 december 2024 Hilversum: 11 december 2024, Wijdemeren: 12 december 2024*
Raad Wijdemeren Raad Hilversum
Voorlopige opbrengst onderzoeken en consultatie delen Toetsen inbreng consultaties
Raadsleden uit Wijdemeren worden uitgenodigd voor een BVS in Hilversum
5. Middelen, begroting, risico’s en beheersmaatregelen 5.1 Frictievergoeding Voor de herindeling krijgt elke gemeente een vergoeding om tegemoet te komen aan de kosten die de gemeente maakt om te kunnen fuseren, de zogenaamde frictiekosten. De verwachte uitkering is: - jaar voor herindeling (2026): Gemeente Wijdemeren: € 627.000, Hilversum: € 627.000 - eerste jaar van herindeling: Hilversum: € 2.006.400 - tweede, derde en vierde jaar van herindeling: Hilversum: € 1.003.200 per jaar De middelen zijn o.a. bedoeld voor: - het opstellen van het herindelingsontwerp - het herinrichten van de bestaande organisatie en het overgangsproces van medewerkers - harmonisatie van beleid, beheerplannen, ICT en financiën. De frictiekostenvergoeding vanuit het Rijk komt ‘laat’ in het proces beschikbaar. Boekhoudkundig is daarom tijdelijk een verrekening nodig.
5.2 Projectbegroting Wij ramen voor dit PvA over een periode van circa 9 maanden (11 juli 2024 tot en met 31 maart 2025) een totaal benodigd projectbudget van EUR 410.000,-. Om gelijkwaardigheid in het proces van herindeling te bewaken én omdat de incidentele Arhi-gelden gelijkelijk over beide gemeenten wordt uitgekeerd, verdelen we de lasten van dit projectbudget 50-50 over Wijdemeren en Hilversum. Te dekken uit de algemene reserve en later te dekken vanuit Arhi-gelden.
13
Een specificatie van het projectbudget is onderstaand opgenomen: Kostensoort Externe projectleiding Externe projectsecretaris Extern communicatieadvies en -middelen Externe expertise financiën Externe expertise ondernemingsraden Participatie (middelen en faciliteiten) Griffie (extra inzet) Subtotaal Onvoorzien Totaal projectbudget
Begroot 120.000 60.000 70.000 40.000 10.000 50.000 20.000 370.000 40.000 410.000
5.3 Risico’s en beheersmaatregelen Hieronder benoemen we enkele risico’s voor de herindelingsontwerpfase die we vooraf al kunnen bezien. Indien de risico’s gedurende het proces voordoen, zullen we transparant en naar beste inzicht optreden. Korte doorlooptijd en tussentijdse interventies De beoogde herindelingsdatum is 1-1-2027. Om dit te behalen dienen de gemeenteraden in december 2024 op het herindelingsontwerp en in maart 2025 op het herindelingsadvies positief te besluiten. Dit plan van aanpak bevat strak uitgelijnde planningen, waar de stuurgroep strak op zal sturen. Aandachtspunt hierbij is dat zorgvuldigheid niet ten koste mag gaan van de voortvarendheid. Het is mogelijk dat een van de gemeenteraden of beide gemeenteraden tussentijds interveniëren in het proces. Als dat aan de orde is, wordt een bestuurlijk gesprek georganiseerd. De ‘winkel blijft open’ Uitgangspunt is dat de staande organisatie zo weinig mogelijk belast wordt met deze fase. Waar nodig wordt capaciteit ingehuurd. Niet uitgesloten kan worden dat voor lokale expertise toch af en toe op de staande organisatie wordt geleund. Als dat nodig is, brengen we de effecten in beeld. Tussentijdse interventies Dit risico is verbonden met bovenstaande risico’s. Gezien de korte doorlooptijd, worden teams al tijdig gevormd: tijdens het zomerreces. Inzet van managementteams op de bemensing van deze teams is essentieel.
14
Een referendum In Hilversum bestaat een referendumverordening die een correctief raadgevend referendum mogelijk maakt, op initiatief van inwoners en bij het behalen van de nodige drempels. De gemeenteraad van Wijdemeren heeft in januari besloten geen referendumverordening te willen. Los van politiekbestuurlijke overwegingen of een referendum een passend instrument is voor dit onderwerp, vergt een referendum een inspanning die vergelijkbaar is met het organiseren van verkiezingen. Voor Hilversum betekent dat een bedrag van 2 ton of meer en een doorlooptijd van drie tot vijf maanden. De datum van 1-1-2027 wordt dan niet gehaald. De verordening staat niet toe dat de gemeenteraad zelf besluiten een referendum te organiseren, maar wel dat dat de gemeenteraad kan besluiten dat een onderwerp niet referendabel is.
Bijlage 1. Detailplanning communicatie en participatie Q3 Juli
juli
juli
aug
sept
sept
sept
sept
sept
week 28
week 29
week 30 -34
week 35
week 36
week 37
week 38
week 39
week 40
8-jul
15-jul
22-jul
26-aug
2-sep
9-sep
16-sep
23-sep
30-sep
14-jul
21-jul
25-aug
1-sep
8-sep
15-sep
22-sep
29-sep
6-okt
reces
laatste week reces Campagnesite live (onder water)
begin politieke jaar Campagnesite live voor publiek - Start Communicatiecampag ne Stads/dorpsgesprek Raadsconferentie 6-9 Swipe-O-cratie Thematafel Wijken, Pizzapanels/ punten uit de focusgroepen jongeren buurten & dorpen -> consultatie in Analyse voorzieningen- inwoners publieksversie/ met oproep reacties online niveau samen met verenigingsleven Kennispartij Pro Demos/Rijk/VNG/Profe ssor Democratische vernieuwing
Algemene planning
15
Einde periode Swip-O- Online reacties op de Cratie Online reacties plannen en ideen op de plannen en ideen
Gebiedsgericht werken en Voorzieningen /leefbare kernen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Economische kansen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Raadsconferentie 6-9 punten uit de consultatie in publieksversie/ met oproep reacties online
Brainstorm samen met Online reacties op de Opdracht aan partners in Wijdemeren plannen en ideen studenten Analyse grootste Economische bewegingen en kansen door beide afdelingen EZ
Voorbereidingen Natuur en Landschapsontwikkeli ng
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Voorbereidingen
Raadsconferentie 6-9 punten uit de consultatie in publieksversie/ met oproep reacties online
Kinderen/ scholen opdracht geven tot analyse "onze blauw/groene toekomst" Analyse huidige StaVaZa door ambtenaren
Stads/dorpsgesprek Thematafel inwoners
Online consultatie. "onze blauw/groen toekomst"
Online reacties op de plannen en ideen
Online consultatie. "onze blauw/groen toekomst"
Q4 okt
okt
okt
okt
nov
nov
nov
nov
dec
dec
dec
dec
week 41
week 42
week 43
week 44
week 45
week 46
week 47
week 48
week 49
week 50
week 51
week 52
7-okt
14-okt
21-okt
28-okt
4-nov
11-nov
18-nov
25-nov
2-dec
9-dec
16-dec
23-dec
13-okt
20-okt
27-okt
3-nov
10-nov
17-nov
24-nov
1-dec
8-dec
15-dec
22-dec
29-dec
commissie 4 /12
raad 11 of 12 dec
Kerstvakantie
Kerstvakantie
Algemene planning
herfstvakantie
BVS 20,26 of 28
Gebiedsgericht werken en Voorzieningen /leefbare kernen
Online reacties op de plannen en ideen
Thematafel met partners
Raadsconferentie
Online inspraak / Online Online inspraak / reacties op de plannen Online reacties op de en ideen plannen en ideen
Economische kansen
Online reacties op de plannen en ideen
Thematafel Ondernemers , stakeholder en beide afdelingen EZ
Raadsconferentie
Online inspraak / Online Online inspraak / reacties op de plannen Online reacties op de en ideen plannen en ideen
Thematafel stakeholders en maatschappelijke partners
Raadsconferentie
Online inspraak / Online Online inspraak / reacties op de plannen Online reacties op de en ideen plannen en ideen
Natuur en Online consultatie. Landschapsontwikkeli "onze blauw/groen ng toekomst"
Q1
Q2
jan
jan
jan
jan
feb
feb
feb
feb
mrt
mrt
mrt
mrt
mrt
april
week 1
week 2
week 3
week 4
week 5
week 6
week 7
week 8
week 9
week 10
week 11
week 12
week 13
week 14
30-dec
6-jan
13-jan
20-jan
27-jan
3-feb
10-feb
17-feb
24-feb
3-mrt
10-mrt
17-mrt
24-mrt
31-mrt
5-jan
12-jan
19-jan
26-jan
2-feb
9-feb
16-feb
23-feb
2-mrt
9-mrt
16-mrt
23-mrt
30-mrt
6-apr
voorjaarsvakantie
voorjaarsvakantie
Algemene planning Kerstvakantie
16
Gebiedsgericht werken en Voorzieningen /leefbare kernen
Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online reacties op Online reacties op Online reacties op Online reacties op Online reacties op de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen
Feestelijke Eindrapportage en advies voor vervolg met alle raadsleden
Start project "wat ons bindt" Brede consultatie en participatie op gedeelde waarden en gedeelde toekomst: 'kansen voor Samen; samen voor kansen"
Economische kansen
Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online reacties op Online reacties op Online reacties op Online reacties op Online reacties op de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen
Feestelijke Eindrapportage en advies voor vervolg met alle raadsleden
Start project "wat ons bindt" Brede consultatie en participatie op gedeelde waarden en gedeelde toekomst: 'kansen voor Samen; samen voor kansen"
Natuur en Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Online inspraak / Landschapsontwikk Online reacties op Online reacties op Online reacties op Online reacties op Online reacties op eling de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen de plannen en ideen
Feestelijke Eindrapportage en advies voor vervolg met alle raadsleden
Start project "wat ons bindt" Brede consultatie en participatie op gedeelde waarden en gedeelde toekomst: 'kansen voor Samen; samen voor kansen"
B2. Herindelingsscan BMC
Herindelingsscan
C on ce pt
Hilversum - Wijdemeren
jjjjjjjjjjjjjjjjjjj
Rapport | 29 oktober 2024
Partners in verbetering
Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren Rapport
Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
Inhoudsopgave H1 | Bestuurlijke herindeling in Gooi en Vechtstreek 1 1.1 Besluit van 10 juli 2024: samengaan van Hilversum en Wijdemeren 1 1.2 Doel van de herindelingsscan 1 1.3 Voortborduren op de de scenarioanalyse 2 1.4 Peildatum 2 H2 | Samenvattend beeld 3 2.1 Analyse van de beide begrotingen op hoofdlijnen 3 2.2 Algemeen beeld 3 2.3 Samenvattende conclusies van de analyses 4 2.4 Aanbevelingen 8 H3 | Structuurkenmerken 9 3.1 Beschrijving van de twee gemeenten 9 3.2 Prognose van de bevolkings- en huishoudensontwikkeling 10 3.3 Samenvattende conclusies 12 H4 | Algemene uitkering bij herindeling 13 4.1 Algemene uitkering 13 4.2 Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling 16 4.3 Frictielasten 17 4.4 De Financiële-verhoudingswet en belastingcapaciteit 17 4.5 Samenvattende conclusies 19 H5 | Eigen inkomsten 19 5.1 Harmonisatie van belastingen 20 5.2 Woonlasten 20 5.2.1 Uitgangspunten voor de berekening 20 5.2.2 OZB - uitgangspunt 2025 21 5.2.3 Onroerendezaakbelasting in 2027, 2028 en 2029 22 5.3 Afvalstoffenheffing en rioolheffing 23 5.3.1 Geraamde inkomsten 23 5.3.2 Mate van kostendekkendheid 24 5.3.3 Gevolgen voor de woonlasten 27 5.4 Overige belastingen en heffingen 27 5.5 Varianten voor de woonlasten 29 5.5.1 Vertrekpunt en kader 29 5.5.2 Basisscenario: harmoniseren van de woonlasten bij gelijkblijvende opbrengsten 29 5.5.3 Variant 1: opbrengsten in 2026 al dichter bij elkaar
brengen 32 5.5.4 Variant 2a: harmoniseren op laagste tarieven 32 5.5.5 Variant 2b: eerder harmoniseren op laagste tarief + Hilversum neemt eerder een deel van de pijn 32 5.5.6 Variant 3: hogere opbrengsten 33 5.6 Samenvattende conclusies 33 H6 | Financiële positie van de gemeenten 35 6.1 Financiële kengetallen 35 6.2 Herstelplan Wijdemeren - de periode na 2028 38
Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
6.3 Begrotingssaldi 6.4 Reserves 6.5 Taakstellingen in de begroting 6.6 Risico’s en risicoafdekking 6.7 Onderhoud kapitaalgoederen 6.7.1 Onderhoudsplannen voor de openbare ruimte 6.7.2 Kwaliteitsniveau 6.7.3 Kapitaallasten onderhoudsinvesteringen na 2028 6.8 Sociaal Domein 6.9 Verbonden partijen 6.10 Grondexploitaties 6.10.1 Hilversum 6.10.2 Wijdemeren 6.11 Bedrijfsvoering 6.12 Vergelijking met andere gemeenten 6.13 Samenvattende conclusies H7 | Toezicht bij herindeling Bijlage 1 | Vergelijking met andere gemeenten Bijlage 2 | Maatstaven algemene uitkering Bijlage 3 | Overzicht van tabellen en figuren Bijlage 4 | Geraadpleegde documentatie Colofon
39 40 41 42 43 43 44 44 46 48 49 49 51 52 52 53 55 58 60 62 63 65
Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.
Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
H1 | Bestuurlijke herindeling in Gooi en Vechtstreek 1.1 Besluit van 10 juli 2024: samengaan van Hilversum en Wijdemeren Op basis van een aantal verkenningen die dit voorjaar zijn opgesteld, hebben de gemeenten Hilversum en Wijdemeren op 10 juli 2024 besloten om een traject in te gaan dat moet resulteren in een samengaan per 1 januari 2027. In de verkenning zijn de financiële posities van de gemeenten naast elkaar gezet. De uitdaging voor 1 januari 2027 ligt vooral in het harmoniseren van woonlasten. Op lange termijn (2035) is er een structurele opgave. Er zijn knoppen om politiek aan te draaien. Nadere onderzoeken zijn daarom onderdeel van de opdracht voor het opstellen van het herindelingsontwerp. Omdat de financiën in de fase van het herindelingsontwerp een vraagstuk vormen voor de beide colleges en gemeenteraden, willen Hilversum en Wijdemeren een herindelingsscan laten maken, die de contouren van de (gezamenlijke) begroting van de nieuwe gemeente schetst. Zo ontstaat zicht op de vraag of en hoe de toekomstige gemeente financieel gezond kan zijn. Daarbij moet extra aandacht worden besteed aan de knoppen voor het beperken van de effecten op de woonlasten en de structurele financiële opgaven. De gemeenten hebben BMC gevraagd om deze herindelingsscan uit te voeren.
1.2 Doel van de herindelingsscan Het algemene doel van een herindelingsscan is een beeld te geven van de nieuw te vormen gemeente en inzicht te geven in de belangrijkste financiële effecten van de herindeling. Daarnaast wordt een beeld gegeven van de financiële positie van de beide afzonderlijke gemeenten. Meer concreet wordt het volgende beoogd: a. de technische inrichting van de meerjarenbegroting van de (samengevoegde) gemeente. Hoe is deze opgebouwd, wordt gekozen voor een beleidsarme of verrijkte begroting en welke grondslagen kunnen worden gehanteerd?; b. een eerste beeld van het financiële meerjarenperspectief en de financiële positie na de herindeling, inclusief aandachtspunten voor het beleid van de nieuw te vormen gemeente; c. inzicht in de (deel)projecten van de nieuw op te stellen begroting; d. inzicht in financiële verbeterpunten en risico’s; e. de effecten van de herindeling op de algemene uitkering; f. het doel en de berekening van de ‘maatstaf herindeling’ en de duiding van frictiekosten; g. de mogelijke effecten op de belastingen en de bijbehorende tarieven en het uitwerken van enkele scenario’s voor harmonisatie. De herindelingsscan inventariseert mogelijke knelpunten en maakt deze inzichtelijk. Deze herindelingsscan schetst een aantal handelingsperspectieven.
Aan welke oplossingsrichtingen kan worden gedacht en welke knoppen zijn er om aan te draaien? Voorbeelden van dergelijke handelingsperspectieven zijn: het vraagstuk binnen welke termijn te komen tot een harmonisatie van de woonlasten, de onderlinge afstemming met betrekking tot de financiële discipline, hoe te komen tot een harmonisatie van het verwachte onderhoud van de kapitaalgoederen, hoe te komen tot een harmonisatie van het financieel beleid, en de toe te passen financiële uitgangspunten. Het moet uiteraard worden bezien binnen de context van
| 1 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
het gegeven dat het hier gaat om een ‘lichte’ herindeling, waarbij Wijdemeren invoegt in Hilversum. De gemeenten kunnen hier vervolgens gericht mee aan de slag om tot een oplossing te komen. De scan is een momentopname en betreft een financieel perspectief op basis van het huidige beleid.
1.3 Voortborduren op de de scenarioanalyse Deze herindelingsscan borduurt voort op de uitkomsten van de eerdere scenarioanalyses voor de lichte samenvoeging van Wijdemeren en Hilversum. Zo is het vertrekpunt van de financiële doorrekening geactualiseerd. De scenario’s die dit voorjaar zijn gepresenteerd kenden als vertrekpunt nog de begroting 2024 - 2027. Deze herindelingsscan kent als vertrekpunt de begroting 2025 - 2028. Omdat bij een aantal thema’s, zoals de lokale heffingen, de gemeenten Hilversum en Wijdemeren wat verder naar elkaar zijn toegegroeid, levert dit een ander beeld op. Daarnaast heeft een verdieping plaatsgevonden op de effecten ten aanzien van de woonlasten. Daarin zijn meer handelingsperspectieven weergegeven om te komen tot een harmonisatie. In dit rapport zijn de maatstaven voor de heringedeelde gemeente gedetailleerd berekend, mede op basis van een herrekening van een aantal maatstaven die door het CBS is uitgevoerd. Daarnaast zijn in deze herindelingsscan de financiële ratio’s meer uitgebreid beschreven en is aangegeven wat de consequenties zijn voor de heringedeelde gemeente. Bovendien is aangegeven wat de mogelijke effecten zijn van de nog vast te stellen grondexploitaties in Hilversum op deze ratio’s.
1.4 Peildatum Tenzij op onderdelen anders is aangegeven, is deze herindelingsscan gebaseerd op de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 - 2028, zoals die door de colleges van burgemeester en wethouders aan de beide gemeenteraden zijn uitgebracht. De uitkomsten van de coalitieonderhandelingen in Wijdemeren beogen een amendering op de uitgebrachte begroting en de meerjarenraming. De effecten hiervan zijn niet in deze herindelingsscan betrokken.
| 2 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
H2 | Samenvattend beeld 2.1 Analyse van de beide begrotingen op hoofdlijnen Tabel 1 geeft een samenvattende analyse op hoofdlijnen van de begrotingen 2025 van Hilversum en Wijdemeren. Tabel 1: Samenvattende analyse op hoofdlijnen van de begrotingen 2025 van Hilversum en Wijdemeren
Structureel saldo 2028 Eigen vermogen per inwoner
Hilversum
Wijdemeren
€ 3,3 miljoen
€ 1,5 miljoen
€ 1.013
€ 625
OZB-verhoging boven de inflatie t.o.v. 2025 Overige belastingverhogingen t.o.v. 2025
€ 400.000 (toeristenbelasting)
Nog te realiseren structurele taakstelling vanaf 2027
Ratio weerstandsvermogen Mutatie kapitaallasten onderhoudsinvesteringen en IHP 2035 t.o.v. 2027 Kapitaallasten riolering 2035 t.o.v. 2028 Verbonden partijen
Grondexploitaties
€ 1,9 miljoen (2029) € 500.000 (toeristenbelasting) Verkoop vastgoed (€ 500.000) Sociaal Domein (€500.000)
13.3
3.17
€ 8 miljoen
€ 7,8 miljoen
Gedeeltelijk ideaalcomplex Geen majeure afzonderlijke risico’s Sportpark, Bruisend Hart en Circusterrein in ontwerp
€ 5,1 miljoen Geen majeure afzonderlijke risico’s Risico’s zijn afgedekt
Risico’s overige exploitaties zijn afgedekt
2.2 Algemeen beeld Hoewel het solvabiliteitspercentage in Hilversum, net als overigens in Wijdemeren, beduidend onder het landelijk gemiddelde ligt, is de financiële positie van Hilversum solide en voldoende robuust om de herindeling met Wijdemeren op te vangen. De ratio van het weerstandsvermogen is hoog. Er is een structureel sluitende begroting. In de begroting zijn geen taakstellende bezuinigingen ingeboekt. De woonlasten in Hilversum liggen momenteel nog onder het landelijk gemiddelde. Daar komt bij dat tot 2028 het beeld te overzien is. De
| 3 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
grootste onzekerheid is in deze periode de vraag of Wijdemeren de (resterende) ingeboekte taakstellingen tot 2028 realiseert. Op langere termijn ligt er nadrukkelijk een opgave. Het financieel herstelplan van Wijdemeren laat zien dat op de langere termijn forse investeringen in de openbare ruimte noodzakelijk zijn. Dat leidt tot een forse opgave vanwege de stijging van de kapitaallasten als gevolg van de onderhoudsinvesteringen, de rioleringsinvesteringen en het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Een integratie en harmonisatie van de onderhoudsplannen van beide gemeenten is dan ook noodzakelijk om adequaat invulling te geven aan deze opgave. De ruimtelijke plannen die nu nog in voorbereiding zijn in Hilversum kennen een forse financieringsopgave. Ook wanneer het lukt om deze ontwikkelingen op termijn budgettair neutraal te realiseren, zal vanwege deze financieringsbehoefte de solvabiliteitspositie verder dalen en de netto-schuldquote verder toenemen. Bij de woonlasten ligt er een behoorlijke harmonisatieopgave. Dat wordt met name veroorzaakt door het feit dat de woonlasten in Hilversum en Wijdemeren behoorlijk uiteenlopen. Na de herindeling zal het woonlastenniveau in Hilversum boven het landelijk gemiddelde uitkomen.
2.3 Samenvattende conclusies van de analyses De analyses leiden tot de volgende conclusies, die gegroepeerd zijn weergegeven. Algemene uitkering ● Als gevolg van de gewijzigde maatstaven (met name de lokale en regionale centrumfunctie) valt de algemene uitkering na herindeling ruim € 4 miljoen hoger uit dan de algemene uitkering van de beide afzonderlijke gemeenten. ● De frictievergoeding bedraagt € 6,5 miljoen voor beide gemeenten gezamenlijk en wordt in vijf jaar uitgekeerd. ● Bij frictielasten moet worden gedacht aan de kosten van de inrichting van de nieuwe organisatie of het herinrichten, harmonisatie van beleid, verordeningen en financiële uitgangspunten, en actualisatie van beheerplannen. Woonlasten ● Hoewel Hilversum en Wijdemeren qua vertrekpunt verschillen op het punt van de woonlasten en de overige gemeentelijke belastingen, is er al wel een begin gemaakt met het ‘naar elkaar toegroeien’: ○ Hilversum heeft de onroerendezaakbelasting (OZB) voor 2025 sterker verhoogd dan Wijdemeren; ○ Hilversum voert de toeristenbelasting in per 2026. ● De OZB moet onmiddellijk worden geharmoniseerd. Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing geldt een maximale overbruggingstermijn van twee jaar. ● Voor het harmoniseren van de woonlasten geldt het basisscenario, waarbij de woonlasten geleidelijk worden geharmoniseerd bij gelijkblijvende opbrengsten.
Het voordeel dat de inwoners van Wijdemeren verkrijgen door de lagere OZB, wordt in de eerste twee jaar gecompenseerd door een hogere rioolheffing. In de kostenonderbouwing zal voor Wijdemeren een ‘spaarcomponent’ moeten worden
| 4 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
●
●
opgenomen voor toekomstige vervangingen. Dit is te rechtvaardigen doordat in het herstelplan ook is uitgegaan van een grote toekomstige vervangingsopgave. De spaarcomponent leidt tot een demping van de tariefstijging in latere jaren, die nodig is om de hogere kosten op langere termijn te dekken. Overigens heeft deze variant op korte termijn wel een nadelig effect op het begrotingsresultaat. Immers, tegenover de lagere opbrengst uit Hilversum staan geen lagere uitgaven, terwijl tegenover de hogere opbrengsten uit Wijdemeren wel een extra storting in de voorziening staat. Op dit basisscenario is een aantal varianten denkbaar: a. Variant 1: waarbij de opbrengsten in 2026 al dichter bij elkaar worden gebracht. In die variant ziet Wijdemeren af van de ingeboekte OZB-verhoging, terwijl Hilversum de tarieven wel boven de inflatie verhoogt. Wijdemeren zal dit bedrag ten minste incidenteel moeten afdekken. b. Variant 2a: waarbij geharmoniseerd wordt op de laagste tarieven. Dat leidt tot een tekort van circa € 8 miljoen voor de heringedeelde gemeente. Dat zal moeten worden gedekt door het realiseren van bezuinigingsmaatregelen, het genereren van de extra inkomsten uit de harmonisatie van de overige belastingen (forensenbelasting en precariobelasting) of de inzet van de verkregen meeropbrengst van de algemene uitkering. c. Variant 2b: dit is eigenlijk een combinatie van variant 1 en 2a.
De tariefstelling wordt in 2026 al dichter bij elkaar gebracht. Vanaf 2027 wordt geharmoniseerd op basis van het laagste tarief. Ook dan geldt echter nog steeds dat er structureel dekking moet worden gevonden voor de minder-opbrengst, maar niet in de mate van variant 2a. d. Variant 3: de heringedeelde gemeente gaat uit van hogere opbrengsten dan die nu in Hilversum en Wijdemeren afzonderlijk worden behaald. Ten aanzien van de forensenbelasting is harmonisatie noodzakelijk. Hilversum kent de forensenbelasting nog niet. Grofweg zijn hier drie varianten te onderscheiden: 1. De heringedeelde gemeente Hilversum voert de forensenbelasting in op het niveau van Wijdemeren. Dit levert een meeropbrengst van € 700.000. 2. De heringedeelde gemeente Hilversum hanteert een maximumtarief. De opbrengst die nu nog in Wijdemeren wordt gerealiseerd, gaat daardoor dalen. Daar staat een hoger tarief tegenover in Hilversum. Per saldo is dit nagenoeg budgettair neutraal (een beperkt nadeel van € 60.000). 3. De heringedeelde gemeente Hilversum ziet volledig af van de forensenbelasting. Dit levert een nadeel op van € 700.000 structureel.
Financiële ratio’s ● De gecorrigeerde netto-schuldquote loopt in Hilversum op naar 82%. Dat wordt veroorzaakt door de financiering van de investeringen in latere jaren. Dit is weliswaar hoger dan het huidige landelijk gemiddelde van 40%, maar bevindt zich dan altijd nog in de minst risicovolle categorie. Hiervoor wordt een percentage van 90% of lager aangehouden. De netto gecorrigeerde schuldquote in Wijdemeren loopt in latere jaren fors op en bevindt zich vanaf 2027 in de meest risicovolle categorie (hoger dan 130%). De heringedeelde gemeente Hilversum komt uit op een ratio van ruim 100%. ● De solvabiliteitsratio beweegt zich in Hilversum net boven de 20%. Daarmee zit Hilversum in de middencategorie. Het landelijk gemiddelde bedraagt 40%. Wijdemeren kent een solvabiliteitspercentage van rond de 12% en bevindt zich daarmee in de meest risicovolle categorie. Het solvabiliteitspercentage kan evenwel
| 5 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
●
●
niet los gezien worden van de ratio weerstandsvermogen. De ratio van de heringedeelde gemeente Hilversum zakt onder de 20%. De huidige boekwaardes van de grondexploitatie zijn bij beide gemeenten momenteel minimaal. Dat betekent dat er relatief weinig risico’s worden gelopen ten aanzien van het terugverdienen van in eerdere jaren gemaakte kosten voor grondexploitaties. De woonlasten liggen in Wijdemeren fors hoger dan het landelijk gemiddelde. In Hilversum liggen de woonlasten een paar procent onder het landelijk gemiddelde. De ratio van de heringedeelde gemeente Hilversum komt uit op ongeveer 110%.
Financieel herstelplan Wijdemeren ● Met name in de periode na 2027 kent het financieel herstelplan Wijdemeren een forse financiële opgave. De termijn 2029-2035 dient dan ook expliciet in de analyse te worden betrokken. ● Het financieel herstelplan Wijdemeren gaat ervan uit dat er in de huidige meerjarenperiode 2024-2027 nog een paar bezuinigingstaakstellingen moeten worden gerealiseerd. Een aantal bezuinigingstaakstellingen is inmiddels gerealiseerd. Daarover is gerapporteerd bij de voorjaarsnota 2024 van Wijdemeren. ● Het financieel herstelplan gaat uit van een OZB-verhoging tot aan de artikel 12-norm in 2029. ● Het financieel herstelplan gaat uit van een verhoging van de toeristen- en forensenbelasting na 2024. Dit is inmiddels in de begroting verwerkt. Hilversum voert de toeristenbelasting in per 2026. Uitgangspunt begroting 2025-2028 ● Hilversum en Wijdemeren hebben een structureel sluitende begroting. Alleen de jaarschijf 2026 vertoont in beide gemeenten een tekort. ● De cijfers zijn gebaseerd op de begroting 2025. Latere ontwikkelingen zijn in deze analyse nog niet meegenomen, maar kunnen het beeld uiteraard wel veranderen. ● De reservepositie van de gemeente Hilversum blijft naar verwachting de komende jaren gelijk. Dat komt mede door het feit dat Hilversum in zijn meerjarenbegroting weet te sparen voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen.
● De reservepositie van Wijdemeren zal naar verwachting licht stijgen van € 598 per inwoner naar € 625 per inwoner. ● Wijdemeren dient op korte termijn nog een paar taakstellingen te realiseren: Verkoop vastgoed € 500.000 Sociaal Domein € 500.000 ● De ratio van de weerstandscapaciteit is in beide gemeenten boven de waarde van 1. De kwaliteit van de risico-inventarisatie is verder niet onderzocht. Hier is wel een harmonisatieslag noodzakelijk. De opbouw van de weerstandscapaciteit varieert weliswaar in samenstelling, maar de onderliggende verschillen zijn niet groot. Onderhoudsplannen ● De onderhoudsplannen zijn actueel en zijn verwerkt in de begroting. De onderhoudsplannen lopen af in 2026. ● De grootste onzekerheid bij het onderhoud zit in de financiële opgave na 2028. Voor Wijdemeren kon worden teruggevallen op het financieel herstelplan. Voor Hilversum is de opgave gebaseerd op enkele beredeneerde aannames. Geadviseerd wordt om in
| 6 | Herindelingsscan Hilversum - Wijdemeren
●
het vervolgtraject de onderhoudsplannen te harmoniseren en de looptijd tot en met 2035 in beeld te brengen. Hilversum en Wijdemeren kennen bovendien nog een wisselend kwaliteitsniveau als vertrekpunt.
Sociaal Domein ● Voor Jeugd en Wmo geven de begrotingscijfers geen aanleiding om te veronderstellen dat er grote verschillen zullen ontstaan in geval van samenvoeging. Dat wordt mede veroorzaakt door het feit dat Jeugd en Wmo vooral regionaal zijn georganiseerd. ● Het voorliggend veld en de loketvoorzieningen zijn in Wijdemeren anders georganiseerd dan in Hilversum. ● De armoederegelingen verschillen in Wijdemeren ten opzichte van Hilversum. Bezien binnen het totale financiële beeld zal het budgettaire effect van harmonisatie naar verwachting beperkt zijn. Bovendien heeft Wijdemeren hier in de kadernota extra middelen voor uitgetrokken. Verbonden partijen ● De deelname aan verbonden partijen varieert bij beide gemeenten. De meeste verbonden partijen waar beide gemeenten niet gezamenlijk aan deelnemen kennen een beperkt risicoprofiel. Bij het Plassenschap, GEM Crailo (gebiedsontwikkeling) en Gooisch Natuurreservaat (i.v.m. de hogere onderhoudslasten als gevolg van het terugtreden van Amsterdam en Noord-Holland) is het risicoprofiel wat groter. Ruimtelijke ontwikkelingen ● De verliezen in de grondexploitaties zijn in Hilversum en Wijdemeren afgedekt door middel van verliesvoorzieningen. De nieuwe gebiedsontwikkelingen in Hilversum (Bruisend Hart, Circusterrein en Sportpark) moeten zich nog verder uitkristalliseren. Hier is op termijn sprake van een potentieel risico.