Bijlage 1 Herindelingsontwerp Samen Sterker
Tekst van het document
hittestress. Daarnaast speelt het groen een
ook andere mogelijkheden, zoals buurtplatforms
belangrijke rol in het versterken van sociale
(platform dat inwoners de kans biedt om samen
contacten in de buurt: groenvoorzieningen,
te komen en eigen ideeën uit te wisselen en uit te
met onder andere bankjes, speeltuinen en
voeren) of wijkpanels (door loting samengestelde,
wandelpaden, zijn plekken waar buurtbewoners
diverse groepen inwoners die met de
elkaar kunnen ontmoeten. De oproep is: benut
gemeente meepraten over beleid, zoals die in
de eigenheid van de dorpen, wijken en buurten
Leeuwarden en Grouw bestaan). We moeten
en maak gebruik van ideeën, bereidheid en de
verder onderzoeken welke vorm past bij iedere
ervaring van bewoners als expert in hun wijk!
aan de uitstraling, leefbaarheid en cohesie van
specifieke kern of buurt, met aandacht voor geld, tijd en middelen. Belangrijk is in ieder geval dat de gemeente aanbevelingen serieus neemt en goed in contact is en blijft met deelnemers en vrijwilligers.
Vind een goede balans tussen woningbouw, bereikbaarheid en groenbeheer Inwoners vragen aandacht voor woningbouw voor jong en oud én voor het behoud van groen in en rond de dorpen en wijken. De toekomstige gemeente heeft de kans om de woningbouwopgave goed te combineren met het versterken van de kwaliteit en diversiteit van groen en leefbare openbare ruimtes. Ook bereikbaarheid is belangrijk om de kernen en wijken leefbaar te houden. Goede fiets-, wandelen ov-verbindingen verbeteren sociale contacten.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
33
3.3 Economisch perspectief Hilversum en Wijdemeren hebben kenmerkende economische structuren. • In Hilversum is een belangrijk mediacentrum met de omroeporganisaties en bedrijven in de creatieve industrie. Dit trekt een dynamische arbeidsmarkt aan en zorgt voor een specifieke ruimtelijke inrichting (Mediapark, broedplaatsen). Hilversum heeft ook het Sportpark: de grootste kantorenlocatie in de regio met (inter-)nationale bedrijven. Ten slotte heeft Hilversum veel detailhandel, in het centrum en in de winkelstraten. • Wijdemeren richt zich op (water-)recreatie, toerisme en de horeca, vooral rondom de Loosdrechtse Plassen. Dit heeft invloed op de ligging van jachthavens, vakantieparken, en horecaondernemingen. Dit deel van de economie is wel seizoensgebonden. Wijdemeren heeft daarnaast een kenmerkende agrarische sector, die ook een belangrijke rol speelt in het natuurbeheer. Die sector is overigens ook rondom de Hilversumse Meent te vinden. De detailhandel in Wijdemeren is niet heel groot, maar wel sterk. Samen zijn Wijdemeren en Hilversum al voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de economische kracht van de regio Gooi en Vechtstreek en de aantrekkelijke groenblauwe propositie uit de samenwerkingsagenda van de regio met de provincie Noord Holland. Zorg, media en toerisme zijn belangrijke regionale economische speerpunten.
Daarnaast hebben Wijdemeren en Hilversum samen zo’n 15 formele werklocaties, met allerlei bedrijven en winkelgebieden en -straten in het centrum, wijken en kernen. Sommige bedrijventerreinen zijn functioneel, maar wel verouderd. Beide
gemeenten zoeken binnen het stedelijk gebied naar nieuwe ruimte voor bedrijven en kantoren. De economische visies en agenda’s van Wijdemeren en Hilversum sluiten goed op elkaar aan en kunnen goed samengevoegd worden. Door netwerken te verbinden, kan de lokale economie sterker worden. De verschillende sectoren kunnen elkaar helpen en versterken. Daarbij denken we aan: • Het heel jaar door aantrekkelijk zijn voor toerisme. Dat kan door recreatiemogelijkheden te versterken en te koppelen aan verschillend cultureel erfgoed, het mediaprofiel en de citymarketing van Hilversum. De gemeente kan zo aantrekkelijker worden voor dagtoerisme én voor langere verblijven. Dit draagt ook bij aan behoud en versterking van de natuur en van detailhandel (dagelijkse voorzieningen en markten). • Naar mogelijkheden kijken voor passende inzet van het ‘Stadsfonds’ (zoals dat in Hilversum bestaat) in Wijdemeren. Als eerste voor de sector waterrecreatie. • Meer en grotere gemeentelijke projecten voor ondernemers om op in te schrijven. • Vernieuwing en verduurzaming van werklocaties, met schuifruimte, zodat groeiende bedrijven die meer ruimte nodig hebben in de gemeente kunnen blijven. • Beter aansluiten van de werkgelegenheid op de arbeidsmarkt. Wijdemeren kan profiteren van het iets innovatievere economische karakter van Hilversum.
Hilversum kan profiteren van meer ruimte en aandacht voor praktijkgeschoold werk in Wijdemeren. • Toegang tot nieuwe markten en klanten, onderwijs, locaties en economische fondsen. • Aandacht voor economische diversiteit en lokaal ondernemerschap. Specifiek de agrarische sector en het MKB.
De samengevoegde gemeente heeft een gecombineerd bruto regionaal product (brp) van zo’n 4 tot 5 miljard euro en biedt werkgelegenheid aan zo’n 61.000 mensen. Ongeveer een derde van de 52.000 banen in Hilversum is in de media en creatieve sector. De meeste van de 9.250 banen in Wijdemeren zitten in toerisme, recreatie en de agrarische sector. Beide gemeenten hebben een sterke zorgsector, samen goed voor zo’n 8.000 banen. Samen
61.000 banen
hebben Wijdemeren en Hilversum 679 verkooppunten (winkels). Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
34
Participatie over economische kansen “Zonder jullie zijn we kansloos”, zei burgemeester Gerhard van den Top van Hilversum op 15 oktober 2024 tegen aanwezige ondernemers. De vraag: welke kansen biedt de herindeling voor de economie en ondernemerschap in Wijdemeren en Hilversum? Betere dienstverlening en samenwerking
Duidelijk perspectief en een visie op toerisme
Ondernemers willen gezien en gehoord worden
De toekomstige gemeente moet een stevige
door een gemeente die met hen meedenkt.
visie en perspectief bieden: een stip op de
Daarvoor is betere dienstverlening en een
horizon, die zij voor lange termijn durft vast te
ondernemersgerichte houding nodig. Genoemd
houden. Dat biedt ondernemers de duidelijkheid
worden: proactieve communicatie, een duidelijk
die zij nodig hebben om hierop te investeren.
loket, snel reageren op vergunningsaanvragen
Ondernemers in de waterrecreatie zien kansen
voor bijvoorbeeld evenementen en soepele
om de verblijfsrecreatie landelijk sterker te
regels die maatwerk mogelijk maken. De
promoten. Ook zoeken zij naar mogelijkheden
nieuwe gemeente moet netwerken verbinden,
voor een beheerorganisatie die sneller en op
openstaan voor terugkoppeling en leren van
de juiste manier kan handelen. Ondernemers
fouten. Zo wordt er een omgeving gecreëerd
vinden het niet erg om (toeristen-)belasting
waarin ondernemers zich gesteund voelen en
af te dragen, zolang die overal hetzelfde is, de
kunnen groeien.
inning efficiënt gaat en het geld terugvloeit in
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
35
de sector. Bijvoorbeeld voor het verbeteren van de openbare ruimte en beter beheer. Een mooi
Vergroten van de participatie op de arbeidsmarkt
straatbeeld is een visitekaartje voor de gemeente.
De druk op de arbeidsmarkt is voelbaar en
Het Stadsfonds zoals dat in Hilversum bestaat, is
beperkt de economische mogelijkheden.
een interessante vorm. Betaald parkeren wordt in
Om meer mensen te laten meedoen op de
Wijdemeren gezien als onnodig en ongewenst.
arbeidsmarkt, moet de toekomstige gemeente kijken naar iedereen die beschikbaar is. Denk
Samenwerken aan bereikbaarheid en veiligheid
bijvoorbeeld aan statushouders en mensen die
Om de bereikbaarheid van ons gebied te
dat er naar deze groepen geluisterd wordt en
verbeteren, moeten we kijken naar de wegen voor auto’s en het openbaar vervoer. Het is belangrijk dat iedereen veilig kan reizen, ook fietsers. Er zijn een paar punten waar de nieuwe gemeente aandacht aan moeten besteden, zoals de fietsinfrastructuur rond de N201 en de doorstroming op de Diependaalselaan in
lange tijd niet hebben gewerkt. Het is belangrijk echt iets wordt gedaan met hun wensen en behoeften, zodat hun beschikbaarheid op de arbeidsmarkt groter wordt. Door hier gericht aan te werken, kan de economie sterker worden en kunnen meer mensen beter meedoen in de samenleving.
Hilversum. Er wordt getwijfeld of emissievrije zones wel gewenst zijn, omdat die de toegang tot bedrijven beperken. Dat kan leiden tot minder klanten en lagere omzet. De manier waarop momenteel ondermijning aangepakt wordt, moet veranderen en verbeteren. Verhoog de zichtbaarheid van de politie en handhaving in risicogebieden. Regelmatige controles en patrouilles in het uitgestrekte plassengebied gaan vandalisme en ondermijning tegen.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
36
3.4 Omgevingsperspectief De grotere gemeente vindt duurzame ruimtelijke ontwikkeling belangrijk, met een goed evenwicht tussen bescherming en gebruik van de ruimte. Dit gaat zowel over de bebouwde kernen als de natuurgebieden. We kunnen het evenwicht tussen natuur, wonen, werken, voorzieningen en mobiliteit beter bewaken en kunnen beter inzetten op gecontroleerde verbeteringen. Dat betekent ruimtelijk maatwerk en combinaties van verschillende onderdelen die samen tot meerwaarde leiden. Dit blijkt onder andere uit de ‘Impactanalyse ruimtelijke structuren’ (bijlage B2), die in de paragraaf hieronder is samengevat.
De ruimtelijke basis voor de toekomstige gemeente is goed. De verschillende onderdelen liggen ruimtelijk gezien over het algemeen op de goede plek. De Omgevingsvisies van Wijdemeren en Hilversum vinden deze diverse kwaliteiten binnen de gemeenten belangrijk. Beide gemeenten willen een groene en leefbare omgeving behouden en zoeken naar een goed evenwicht tussen behoud en bescherming, en gebruik en ontwikkeling. Tussen de gebieden zien we geen botsende functies, noch liggen er ruimtelijke claims op het gebied van de ‘buren’. Dit leidt tot drie conclusies: • Het is goed mogelijk de Omgevingsvisie van Wijdemeren na 1 januari 2027 op te nemen in
Ruimtelijke structuur
de Omgevingsvisie van Hilversum.
In de toekomstige ruimtelijke structuur liggen
• We maken ruimtelijke afwegingen gebiedsgericht
de dorpen van Wijdemeren en de Hilversumse
(wat kan er en wat is er nodig op deze plek?),
Meent als ‘satellieten met een landelijk karakter’
maar ook op het totaal van de gemeente: een
om de compacte, stedelijke kern van Hilversum.
evenwichtige ontwikkeling van de kenmerken
Zo kunnen de dorpen betere verbindingen krijgen
van landschap, dorpen en wijken, die ook
met het stedelijk gebied, zonder hun identiteit
rekening houdt met trends en ontwikkelingen (in
te verliezen. De diverse landschappen van bos,
bijvoorbeeld demografie en klimaat).
hei en water liggen in de toekomst niet alleen om
• Er is geen aanleiding om aan te nemen dat er
het bebouwde gebied, maar ook juist tussen dit
door de herindeling ‘stedelijke druk’ ontstaat op
gebied en de dorpen.
het landelijk gebied.
Beschermde dorps- en stadsgezichten in Wijdemeren en Hilversum – Bron: www.cultureelerfgoed.nl Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
37
Benutten en beschermen van stedenbouwkundige structuren
Na de herindeling wordt het Omgevingsplan
Beide gemeenten beschermen belangrijke
Omgevingsplan van Hilversum en zijn de waarden
gebouwen, objecten en ruimtelijke structuren.
daarmee automatisch beschermd.
van Wijdemeren ongewijzigd onderdeel van het
Samen staan Wijdemeren en Hilversum stevig in de top tien van erfgoedgemeenten in Nederland. Beide gemeenten zetten in op het behoud van erfgoed en willen zorgen dat inwoners hiervan kunnen blijven genieten. Erfgoed wordt gezien als een kernwaarde die bepalend is voor de ruimtelijke inrichting. Wijdemeren benadrukt daarbij het behoud van de historische dorpskernen, de ’s-Gravelandse buitenplaatsen en de traditionele veenlandschappen. Hilversum heeft een sterke focus op de stedenbouwkundige structuren. Vooral de ontwerpen van Dudok,
Beschermen en versterken van onze natuurgebieden We vinden onze verschillende groene en blauwe natuurgebieden belangrijk. Dat gaat over het ‘illusielandschap’ rond Hilversum van uitgestrekte bossen en heidevelden en over het rustige, landelijke karakter en de unieke plassen-, bosen landbouwgebieden in Wijdemeren. Het zijn plekken met unieke ecosystemen, die belangrijk zijn voor de biodiversiteit en leefkwaliteit in onze gemeenten. Maar ook in de regio Gooi en
waaronder de tuinstadstructuur en de villawijken.
Vechtstreek en in Midden-Nederland.
Het dorpse of stedelijke karakter van kernen en
Veel natuur is al beschermd door Europese,
wijken speelt een belangrijke rol in de ruimtelijke regels van beide gemeenten. Belangrijke stadsen dorpsgezichten en ruimtelijke kenmerken zijn beschermd in het Omgevingsplan en het welstandsbeleid, onder andere door beperkingen in bouwhoogte op te leggen. Dat gebeurt in Wijdemeren en Hilversum op ongeveer dezelfde manier: • Er wordt alleen binnen de bebouwde kom gekeken naar mogelijkheden, zonder het karakter van het omliggende landschap aan te tasten. • De nadruk ligt op het zorgvuldig inpassen van nieuwe gebouwen en andere bebouwing om te zorgen dat deze niet te dominant zijn in het landschap en passen bij het bestaande historische en ruimtelijke karakter of de schaal van de omgeving (dorpen en wijken). Qua hoogte in woonwijken is in beide gemeenten twee tot vier woonlagen de regel. Vier tot vijf woonlagen wordt in Wijdemeren als uitzondering gezien. In Hilversum is de uitzondering in woonwijken vijf tot zes woonlagen. Verdere verdichting en hoogte worden alleen op specifiek aangewezen plekken voor stedelijke woonomgevingen ondersteund. In Wijdemeren is dat vooral aan de dorpsranden. In Hilversum rondom ov-knooppunten, op campussen, in de spoorzone en op plekken waar al meer hoogte is. Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
landelijke en provinciale regels. De opgave om de natuur goed te beheren en de kwaliteit te verbeteren, is heel groot. Dat kan niet zonder intensieve samenwerking met onze gebiedspartners: Goois Natuurreservaat, Natuurmonumenten, Waterschap, Plassenschap en de Oostelijke Vechtplassen. Door de herindeling worden we daarin een grotere speler. Als kansen zien we: • Door de natuurgebieden beter te verbinden zoals het Natuurnetwerk Nederland (NNN) bedoeld, kunnen ecologische verbindingen en recreatieve routes versterkt worden. Hierdoor ontstaan ook biodiversere ‘bufferzones’ tussen de kernen en het stedelijk gebied. • Er kan extra aandacht worden gegeven aan de overgangsgebieden: de groene en blauwe bufferzones om en tussen de bebouwde gebieden. Missende of verloren structuren kunnen worden gemaakt of hersteld. • Meer regie op en een complete aanpak van het natuurbeheer en landschapsontwikkeling. Dat doen we samen met de vele tientallen eigenaren en beheerders, vanuit één duidelijk natuurbeleid. Er kunnen door overdracht of grond ruilen meer samenhangende gebieden ontstaan. Naast beter beheer, ontstaan er meer mogelijkheden voor het inrichten van ‘stille’ en ‘drukke’ gebieden. 38
• Betere keuzes voor watermanagement. Samenwerking in het waterbeheer kan leiden tot een sterk watersysteem met minder overlast en een zekere drinkwatervoorziening. De herindeling is bovendien aanleiding om met gebiedspartners sneller te werken aan
Bijzonder provinciaal landschap
Landelijk gebied
landbouw een belangrijke plek, ook vanwege
Natuurnetwerk Nederland
Natura 2000
de economische functie en de rol in
Verschillende gebieden met een natuurstatus in Gooi en Vechtstreek Bron: Analyse werklocaties Gooi en Vechtstreek, 2020
het doorontwikkelen van onze groenblauwe propositie richting de provincie, het Rijk en Europa.
Landbouw Landbouw is kenmerkend voor het cultuurlandschap in Wijdemeren. In de Omgevingsvisie van Wijdemeren heeft
natuurbeheer en recreatie. Ook Hilversum heeft landbouwgebieden; de meeste rond de Hilversumse Meent. In de toekomst is en blijft er ruimte voor toekomstbestendige landbouw. De grotere gemeente kan meer perspectief en maatwerk
Beschermde natuur en landschappen
bieden voor agrarische bedrijven, bijvoorbeeld
Een groot deel van onze gemeente ligt in
rond de Horstermeer en de Hilversumse Meent.
een gebied met een natuurstatus. Er zijn
Daarbij wordt gedacht aan extensivering (minder
verschillende gebieden, elk met eigen regels
dieren houden op meer grond), in combinatie met
en beschermde soorten:
andere manieren om de grond te gebruiken die goed passen bij het karakter van het gebied, zoals: • Behoud cultuurlandschap (behoud open landschap en kenmerkende verkavelingsstructuur) • Natuurbeheer: – het verbeteren van natuurwaarden en biodiversiteit – het verbeteren van bodemkwaliteit en vermindering van bodemdaling – het verbeteren van de waterkwaliteit en zoveel mogelijk vasthouden van water
1. Bijzonder provinciaal landschap 2. Landelijk gebied 3. Natuurnetwerk Nederland 4. Natura 2000 Daarnaast zijn gemeenten verplicht de Europese Kaderrichtlijn Water uit te voeren. Natuur, landschap en water zijn landelijk en Europees belangrijke onderwerpen waarvan het beleid in beweging is. We volgen dit nauwlettend.
• Vergroten, verbinden en versterken natuur(netwerken) en ecologische verbindingen • Recreatieve functies: goede toegankelijkheid, met water-, wandel- en fietsroutes met ontmoetingsplekken en slimme verbindingen.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
39
Participatie over natuur en landschapsontwikkeling “Maak een visie voor 50 tot 100 jaar en met goede voorbeelden: zo doen wij dat hier!”, zei een deelnemer aan een van de vier gesprekstafels tijdens de participatieavond van 7 oktober 2024. De vraag: welke uitdagingen en kansen voor de natuur ontstaan er door de herindeling? Maak één gedragen visie op natuur en landschap
Realiseer doelen naast elkaar
Als de gemeenten samengaan, kunnen zij
evenwichtige en complete benadering en
beter beleid maken, zorgen voor betere samenwerkingen, betere afwegingen maken en zorgen voor meer geld. Zo kunnen zij zorgen voor de natuurkwaliteit en daarbij rekening houden met vraagstukken rond mobiliteit, wonen en werken. Inwoners willen een nieuwe visie die inwoners inspireert, duidelijke ambities noemt en samenwerking verbeterd. In die visie is duurzaamheid de basis, met aandacht voor lange-termijnoplossingen die de balans tussen natuur en de samenleving respecteren. Leg in de visie de focus op kerngebieden en benoem ecologische hoofdstructuren, waar natuurdoelen voorrang krijgen. Zo bouwen we aan een
Een duurzame toekomst vraagt om een innovatieve oplossingen voor natuur- en landschapsbeheer. Er worden verschillende concrete oplossingen genoemd: • Werk aan bewustwording en houd actief toezicht op het nakomen van beheerafspraken. • Het afsluiten van natuurgebieden is niet de oplossing; recreatie moet mogelijk blijven, maar met duidelijke regels om kwetsbare ecosystemen te beschermen. Door duidelijke zones aan te wijzen, kunnen gebieden op een verantwoorde en verstandige manier toegankelijk blijven, met behoud van biodiversiteit en natuurlijke schoonheid.
duurzame en toekomstgerichte gemeente, waarin water en bodem sturend zijn.
Foto: Margot Brakel
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
40
• Waterkwaliteit is een prioriteit en kan als pilot worden aangepakt, met als doel om kleine stappen met resultaat te zetten. Water verbindt de gemeenten al. Efficiënte wateropvangsystemen, zoals groene tuinen en daken, regentonnen en parken kunnen de druk op rioleringen verlichten en wateroverlast verminderen en een gezonde leefomgeving bevorderen. Woningbouwprojecten kunnen als concrete pilots laten zien hoe we de problemen aanpakken en resultaten halen, ook bij ingewikkelde vraagstukken. Denk aan een nieuwe woonwijk – bijvoorbeeld op Rading 1 in Loosdrecht – die bijvoorbeeld volledig CO2neutraal en natuurinclusief is.
Bevorder samenwerking Inwoners zien dat er veel kennis is bij organisatie en inwoners, maar ook een groot speelveld van eigenaren en beheerders wiens belangen niet altijd dezelfde zijn. Het idee is dat de grotere gemeente meer invloed heeft in samenwerkingsverbanden en samenwerking kan bevorderen. Inwoners geven verschillende adviezen: • Breng al eerder dan 2027 de kennis van ambtenaren van beide gemeenten samen. • Vergroot de betrokkenheid van inwoners, door jargon te vermijden en lokale initiatieven en kennis beter te verbinden aan beleidsmakers en uitvoerders. • Maak concrete plannen met verschillende organisaties: agrariërs, Natuurmonumenten, Goois Natuurreservaat, Waternet, provincie en gemeente.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
41
Versnelling van de uitvoering van woningbouwafspraken Wijdemeren en Hilversum kennen samen veel verschillende woonmilieus, niveaus van stedelijkheid en bevolkingssamenstelling. In Hilversum is ook nog een internationaal deel en een levendige gemeenschap van expats (mensen die tijdelijk in Nederland werken). In Wijdemeren is er op vakantieparken en plekken met ‘tweede woningen’ ook sprake van levendige gemeenschappen buiten de traditionele dorpen. De verschillende dorpen en wijken en bevolkingsgroepen zijn aantrekkelijk voor een brede groep mensen die op verschillende niveaus van ‘drukte’ (stedelijk tot dorps) en toch dichtbij stedelijke voorzieningen en natuur willen wonen. De verschillende soorten woningen helpen om de toekomstige gemeente een aantrekkelijke woonplek te maken waar veel mensen willen wonen. Beide gemeenten hebben alleen plannen voor woningbouw binnen bestaand stedelijk gebied en willen de regionale woningbouwafspraken blijven volgen. Dat betekent dat Hilversum tot 2040
Station Hilversum – Fotograaf: Wiebe de Jager
van Hilversum bereikbaar. In de dorpen is vaak sprake van kleinere dorpswegen en een beperkte toegang tot het openbaar vervoer. Hilversum heeft daarentegen een stedelijker verkeersnetwerk met hoofdwegen, vrijliggende fietspaden en veel bus- en treinstations. Het station Hilversum is het grootste mobiliteitsknooppunt in de regio. Wijdemeren is een landelijk knooppunt op het water. Tussen Wijdemeren en Hilversum is veel dagelijks verkeer voor school, werk, cultuur, natuur
zo’n 6.000 woningen bouwt en in de kernen van
en winkelen.
Wijdemeren zo’n 800 woningen nodig zijn. Deze
De infrastructuur voor auto en fiets en het
woningen zijn nodig voor specifieke doelgroepen, zoals ouderen, jongeren en werknemers in ‘cruciale beroepen’. Maar ook om te zorgen voor betaalbare woningen en doorstroming in de woningmarkt. We verwachten van de herindeling dat de gemeente meer uitvoeringskracht krijgt om bestaande plannen sneller uit te voeren. We gaan overleggen met de provincie en het Rijk om oplossingen te vinden voor ingewikkelde situaties voor de inrichting van een gebied. De herindeling is voor de huidige colleges en gemeenteraden geen aanleiding voor nieuwe woningbouwplannen.
Meer mogelijkheden voor mobiliteit Rond de toekomstige gemeente liggen de snelwegen A1, A2 en A27. Verschillende provinciale wegen maken en houden de dorpen in Wijdemeren en het stedelijk gebied Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
openbaar vervoersnetwerk kunnen zo worden georganiseerd dat beide gemeenten optimaal profiteren van elkaars sterke punten. Zo kunnen er betere verbindingen ontstaan tussen de voorzieningen in het stedelijk gebied, de landelijke kernen en de natuurgebieden. Het betaald parkeerbeleid van Hilversum is beperkt tot het deel van de stad binnen de buitenring, omdat daar de parkeerdruk hoog is en er veel andere opties zijn. De dorpen in Wijdemeren zijn hierin anders. Daar zijn inwoners vaker afhankelijk van de auto. Er is daarom geen noodzaak en er zijn geen plannen om het betaald parkeren naar Wijdemeren uit te breiden. Als kansen van de samenvoeging zien we: • Meer invloed bij de provincie, het Rijk en Europa voor betere ov-verbindingen (bus) tussen de dorpen en Hilversum en het verbeteren van omliggende snelwegen om de verkeersdruk te verminderen. 42
• Meer mogelijkheden voor duurzame
• Versneld uitvoeren van doorfietsroutes van
alternatieven, zoals een samenhangend
Hilversum naar ‘s-Graveland, Kortenhoef en
netwerk voor deelmobiliteit (fietsen en
Nieuw-Loosdrecht.
scooters, ook op toeristische locaties) en
• Het verbeteren van het ov-knooppunt
mobiliteitshubs: plekken waar inwoners,
Hilversum. Dat helpt bij het behouden van
reizigers en bezoekers hun auto kunnen
trein/intercityverbindingen.
neerzetten en met deelvervoer, zoals de fiets en
• Meer mogelijke oplossingen
elektrische scooter, verder kunnen reizen naar
voor verkeersknelpunten
hun eindbestemming.
Samen hebben Wijdemeren en Hilversum 55.256 auto’s. Het aantal auto’s per huishouden verschilt: in Wijdemeren 1,3 auto’s per huishouden en in Hilversum 0,9 auto’s per huishouden. Dat verschil is logisch. Gemiddeld wonen Hilversummers 1,8 kilometer van het
55.000 auto’s
dichtstbijzijnde treinstation. Voor Wijdemeerders is dat 6,4 km. In een studie van het Planbureau van de Leefomgeving werd duidelijk dat het met ov en fiets bijna niet lukt om binnen een half uur een ziekenhuis te bereiken en dat die bereikbaarheid afneemt. Dat geldt ook voor Wijdemeren. Zeker voor zorg en gedeeltelijk ook voor onderwijs. In het stedelijk gebied van Hilversum speelt dit minder. Omdat investeringen in fietsverbindingen, openbaar vervoer en andere alternatieven vaak lang duren, zal de toekomstige gemeente nog een tijdje met deze verschillen moeten omgaan.
3.5 Regionaal perspectief Gooi en Vechtstreek is een kleine, maar sterke regio, met een grote brede welvaart. De regio is trots op de verschillende kernen en landschappen, de goede organisatie met een aanspreekbaar bestuur, waarin grotere en kleinere gemeenten meer en betere diensten leveren aan inwoners dan dat zij alleen zouden kunnen. Dit geldt ook voor de Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek. De samenwerking en bestuurlijke verhoudingen in de regio zijn goed. Alle regiogemeenten zijn blij dat de schaal van de regio door de herindeling blijft zoals deze nu is. Zij vinden het belangrijk dat de goede bestuurlijke verhoudingen behouden blijven (bron: bijlage A4). Het woord ‘solidariteit’ wordt vaak genoemd. Daarmee bedoelden ze dat alle gemeenten – groot of klein – zich gezien en serieus genomen voelen, met elkaar de problemen van inwoners oplossen en er recht wordt gedaan aan eigenheid van de deelnemers.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
Vervoer Gooi en Vechtstreek Bron: Regio Gooi en Vechtstreek
De toekomstige gemeente Hilversum zal zich daarvoor blijven inzetten. De regio is een verbindende schakel tussen de metropoolregio Amsterdam en de regio Utrecht. Er zijn twee unieke ecosystemen (gebieden, gemeenschappen en organisaties): het groenblauwe landschap en de creatieve sector. Deze ecosystemen zijn belangrijk en van 43
bovenregionale en landelijke betekenis. Zo draagt
De centrumgemeente van Gooi en Vechtstreek
de regio zo’n 12 miljard euro bij aan het bruto
wordt door de herindeling groter. Voor de regio
nationaal product van Nederland. En leveren wij
betekent dit dat er meer invloed komt bij de
drinkwater aan de regio en aan Amsterdam. De
provincie, het Rijk en Europa en dat we meer
ambitie van de regiogemeenten en de regio is om
middelen en budgetten kunnen gebruiken en
dit te behouden en versterken. En om te blijven
aanvragen. Daarom gaan we met partners
investeren in natuur en economie, wonen, een
(overheden, kennisinstellingen en bedrijven)
goede bereikbaarheid en goed openbaar vervoer.
nadenken over onze opgaven en transities
Deze inzet van de regio Gooi en Vechtstreek is gebaseerd op de Regionale Samenwerkingsagenda en is onder andere uitgewerkt in een regionale propositie ‘Ruimte voor natuur, innovatie en media’ en een Samenwerkingsagenda met de provincie Noord Holland. Verder is de regio onderdeel van de NOVEX-gebieden (uitwerkingen van de Nationale Omgevingsvisie) ‘Metropoolregio Amsterdam’ en ‘Groene Hart’ en is Hilversum medeoprichter
binnen onze gemeente en de regio. Hoe kunnen we bouwen aan toekomstige investeringsagenda’s, coalities vormen, kennis bundelen en aantrekken, kijken hoe onze lopende en nieuwe projecten passen bij landelijke en Europese fondsen en nieuwe businessmodellen ontwikkelen? Dit is belangrijk om de gemeente in de toekomst betaalbaar te houden (zie hoofdstuk 4). Daar is meer gerichte inzet en organisatie voor nodig dan nu.
van de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) Utrecht.
Nederhorst den Berg en de Spiegelplas – Fotograaf: Liftoff Productions Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
44
We denken aan investeringsagenda’s voor deze thema’s: 1. Een zelfvoorzienend groenblauw
2. De rol van de creatieve sector in de digitale
ecosysteem van wereldklasse. We willen
transformatie. Hilversum beweegt al fors
de unieke combinatie van natuurgebieden
mee met de transitie in de creatieve sector.
(Natura 2000), wonen en economie behouden
We zien steeds meer vraagstukken die gaan
en versterken. En we willen dat de lasten
over informatieveiligheid en mediawijsheid. De
van het gebied in de toekomst niet te zwaar
‘Nieuwste Hollandse Waterlinie’ zou wel eens
op de gemeentelijke financiën drukt. We
digitaal kunnen zijn.
willen daarom zoeken naar nieuwe en beter betaalbare combinaties van natuurkwaliteit, gebiedsbeheer, vervangingsinvesteringen en economie. Verder onderzoeken we of we andere landelijke transities in deze aanpak een plek kunnen geven. Denk daarbij aan energie, mobiliteit en demografie.
Herindeling en regionale samenwerkingsagenda In de Regionale Samenwerkingsagenda van de regio Gooi en Vechtstreek met de provincie NoordHolland zijn verschillende actielijnen opgenomen. De actielijnen die een directe relatie met de toekomstperspectieven en in te richten investeringsagenda’s hebben, staan in de tabel hieronder. De samenwerkingsagenda kan profiteren van de herindeling en omgekeerd.
Actielijnen regionale samenwerkingsagenda Gooi en Vechtstreek en provincie Noord-Holland Landelijk gebied
Economie
Wonen
Mobiliteit
• Prioriteren en uitvoeren Provinciaal Programma Landelijk Gebied • Vervolg Toekomstbestendige Heuvelrug Gooi en Vechtstreek • Combineren natuur, water en recreatie • Ontwikkelen/ herinrichten recreatieve landingsplaatsen • Pilots landbouw, geïnitieerd vanuit het gebied
• Doorontwikkeling Media Campus • Ruimte voor recreatie • Aansluiten bij House of Hospitality (recreatie) • Inzet op lijnen MRA bedrijventerreinen strategie – Verduurzaming – Ondersteunen MKB innovatie – Circulaire economie en werklocaties – Innovatieve landbouw (field labs)
• Uitvoeren afspraken regionaal woonakkoord en Woondeal (MRA) • Inrichten versnellingstafel • Opzetten regionale voorzieningen akkoorden om leefbaarheid van kernen te versterken
• Strategisch programma Verkeersveiligheid 2030 • Actieprogramma Gooicorridor • Verbeteren mogelijkheden OV en fiets (HOV hubs, doorfietsroutes, stallingen, deelfietsen) • Op peil houden en verbeteren (H)OV busvervoer. • Lobby A1/A27 • Verkennen agenda regionale mobiliteit
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
45
4. Stabiele gemeentefinanciën
4. Stabiele gemeentefinanciën De herindeling van de gemeenten Hilversum en Wijdemeren heeft financiële effecten. Om een beeld te kunnen schetsen van de toekomstige begroting (de uitgangssituatie voor de nieuwe gemeente na 1 januari 2027), is er een zogenaamde ‘herindelingsscan’ opgesteld (bijlage B1). Deze scan geeft ook inzicht in de financiële posities van de twee gemeenten op basis van de huidige situatie. De scan is gebaseerd op de cijfers van de begrotingen van 2025, die in september en oktober 2024 door de colleges van burgemeester en wethouders van Hilversum en Wijdemeren zijn vastgesteld en aangeboden aan de gemeenteraad. De belangrijkste bevindingen zijn:
de verkenning. De herindelingsscan geeft
• Vanaf 2027 is een sluitende meerjarenbegroting
aanleiding om hier langs drie invalshoeken
voor de nieuwe gemeente goed mogelijk. Dat
verder mee aan de slag te gaan: aan de
komt doordat de huidige meerjarenbegrotingen
batenkant, aan de lastenkant en financieel-
van Hilversum en Wijdemeren meerjarig
technisch. Er is geen urgentie om dit al in 2027
sluitend zijn. Bij de begroting na 2027 is
opgelost te hebben. Dit veelomvattende traject
overigens geen efficiency ingerekend.
starten we daarom graag met de toekomstige
• De herindeling heeft een positief effect op de Algemene Uitkering uit het gemeentefonds. De toekomstige gemeente krijgt na 1 januari 2027 jaarlijks 4,4 miljoen euro extra. • Er is een eenmalige uitkering uit het gemeentefonds van circa 6 miljoen euro beschikbaar voor frictiekosten die door de herindeling ontstaan. • De grotere begroting vanaf 2027 is schokbestendiger, minder vatbaar voor externe ontwikkelingen en geeft meer ruimte voor investeringen en cofinanciering door andere overheden. • De woonlasten moeten geharmoniseerd
gemeenteraad, zodat die het traject ook kan begeleiden en afronden. Dit hoofdstuk is een samenvatting van de herindelingsscan per onderdeel.
4.1 Effect op de algemene uitkering De algemene uitkering van de nieuwe heringedeelde gemeente valt jaarlijks 4,4 miljoen euro hoger uit dan de algemene uitkering van beide gemeenten gezamenlijk voorafgaand aan de herindeling.
worden. Hiervoor zijn verschillende varianten
Het gemeentefonds wordt verdeeld via een
in beeld gebracht. Deze bieden voldoende
uitgebreid stelsel van maatstaven. Op basis
aanknopingspunten om politieke keuzes
hiervan kan voor iedere gemeente de uitkering
te maken die de financiële impact voor de
worden bepaald. Het is echter niet zo dat bij de
inwoners en ondernemers beperken.
herindeling de nieuwe heringedeelde gemeente
• Op langere termijn (2035) ontstaan er
de maatstaven bij elkaar kan optellen om te
vraagstukken over de vermogenspositie,
komen tot de nieuwe uitkering. Er zijn een aantal
vanwege de te verwachten hogere beheerlasten
maatstaven die na de herindeling een grotere
die met het grote gebied samenhangen. Dit
waarde krijgen dan de optelsom van de huidige
is een inzicht dat reeds bekend was vanuit
waarden. We hebben die waarden uitgebreid
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
47
door het CBS laten berekenen. Die berekening toont aan dat met name de maatstaven ‘woonkernen’ en ‘centrumfunctie’ een hogere waarde laten zien. In onderstaande figuur is te zien dat door het aaneengesloten raken van Hilversum, Loosdrecht en ’s-Graveland de omvang van de woonkern toeneemt. Daarnaast wordt verondersteld dat de landelijke aantrekkingskracht van een kern toeneemt indien deze groter wordt. Dit leidt tot een hogere algemene uitkering.
4.2 Woonlasten Een uitgebreide variantenanalyse in de herindelingsscan laat zien dat er mogelijkheden zijn om de impact van de harmonisatie van woonlasten voor inwoners en ondernemers te beperken. De inzet kan zijn dat niemand door de herindeling erop achteruit gaat.
Basis en varianten Met name de onroerend zaakbelasting van de twee gemeenten zoals die nu bestaan, moet per 1 januari 2027 direct worden geharmoniseerd. Dat is een vereiste uit de wet en noemen we de ‘basis’. Zo’n directe harmonisatie van de woonlasten vanaf 2027 leidt bij gelijkblijvende opbrengsten voor de nieuwe gemeente tot lagere woonlasten voor Wijdemeren en hogere woonlasten voor Hilversum. Het effect van een directe harmonisatie is dat een gemiddeld meerpersoonshuishouden met een eigen woning
Woonkernen Hilversum en Wijdemeren Bron: Herindelingsscan Hilversum – Wijdemeren, 2024
met een gemiddelde woningwaarde in Hilversum in 2027 115 euro meer gaat betalen en zo’n huishouden in Wijdemeren 458 euro minder.
Tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling Gemeenten die het voornemen hebben tot herindeling ontvangen een tijdelijke vergoeding uit het gemeentefonds. Deze vergoeding wordt
2027
2028
2029
Hilversum
+115
+126
+143
Wijdemeren
-458
-505
-570
uitgekeerd in het jaar voorafgaand aan de herindeling, tot het vierde jaar na herindeling. Het totaal van de uitkering voor Wijdemeren en Hilversum samen is 6,5 miljoen euro. De tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling heeft als doel om de frictielasten die samengaan met de herindeling te dekken. Onder deze lasten vallen onder andere: • kosten voor het inrichten van de nieuwe organisatie/herinrichten van de bestaande organisatie; • harmonisatie van (financieel) beleid; • harmonisatie van de belastingverordeningen; • actualisatie van de beheerplannen.
Basis mutaties woonlasten in euro’s (ozb, riool, afvalstoffen) t.o.v. huidige meerjarenbegroting. Bron: tabel 19 herindelingsscan. Dit is de situatie voor meerpersoonshuishoudens met een eigen woning met een gemiddelde woningwaarde. In de herindelingsscan staan specifieke cijfers voor andere situaties (koop, huur, woningen, niet-woningen).
Het voordeel dat inwoners van Wijdemeren krijgen door een lagere onroerendezaakbelasting (ozb) kan echter in de eerste twee jaar worden gecompenseerd door een hogere rioolheffing. Dit is te rechtvaardigen doordat in het financieel herstelplan van Wijdemeren ook is uitgegaan van een toekomstige vervangingsopgave. Deze compensatie leidt tot een demping van de tariefstijging in latere jaren. Als we dit verrekenen, ontstaat al een ‘betere basis’ waarin de verschillen al een stuk gedempt zijn, zeker in 2027. Voor Hilversummers is de tariefstijging dan in 2027 gemiddeld geen 115 euro, maar 38 euro.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
48
De daling voor Wijdemeerders is dan 151 euro in
Variant 2b: Vooruitlopend op 2027 tarief
plaats van 458 euro.
dichter bij elkaar brengen, harmoniseren op het laagste tarief. In deze variant zal
2027
2028
2029
Hilversum
+38
+84
+143
doorvoeren en neemt Hilversum die verhoging
Wijdemeren
-151
-337
-570
‘over’. Dat zou voor Hilversum een tariefstijging
Wijdemeren in 2026 geen 5% verhoging
van circa +1,46% betekenen. Hiermee wordt
Betere basis mutaties woonlasten in euro’s (ozb, riool,
het verschil verminderd. Wanneer hierna wordt
afvalstoffen) t.o.v. huidige meerjarenbegroting. Bron: tabel
geharmoniseerd op het nu laagste tarief, is het
21 herindelingsscan
nadeel sterk verminderd.
Er zijn varianten op deze ‘betere basis’
Variant 3: Verhogen opbrengsten door
onderzocht, die de verschillen verder
verhogen tot boven het huidige tarief van
kunnen verminderen:
Hilversum. Met deze extra opbrengsten ontstaat
Variant 1: Opbrengsten in 2026 al dichter bij elkaar brengen. Wijdemeren en Hilversum nemen dit jaar naar verwachting besluiten over de woonlasten, waardoor de woonlasten al dichter bij elkaar komen. Hilversum zal de ozb
ruimte voor investeringen (bijvoorbeeld in gebieden met inwoners die meer belasting gaan betalen, kunnen meer voorzieningen worden gerealiseerd) of andere compensatieregelingen voor de zwaarst getroffenen.
naar verwachting voor 2025 sterker verhogen
Uit de analyse blijkt dat het goed mogelijk is om
dan Wijdemeren en per 2026 toeristenbelasting
aan de ‘brede basis’ een aantal elementen toe te
invoeren. Wijdemeren ziet voor 2025 naar
voegen waarmee geharmoniseerd kan worden op
verwachting af van de geplande 5% tariefstijging
het laagste tarief en het beslag op de begroting
voor de ozb bovenop de inflatie. Deze beweging
beperkt kan blijven:
kan worden doorgezet in 2026. Wijdemeren ziet in deze variant in 2026 af van de 5% tariefstijging bovenop de inflatie. Dekking kan gevonden worden in (incidentele) bezuinigingen of sturen op het beperken van frictielasten. Hilversum kan in deze variant de woonlasten een keer extra verhogen vanwege het ravijnjaar 2026, op voorwaarde dat deze opbrengststijging eenmalig in 2026 wordt aangewend. Daarmee wordt voor 2027 en latere jaren voor de
– Door de woonlasten al in 2026 meer naar elkaar toe te brengen – Door de daling van onroerend zaakbelasting in Wijdemeren gedurende twee jaar te compenseren door een hogere rioolheffing – Door (gedeeltelijke) inzet van de extra algemene uitkering Het beeld van de veranderingen in woonlasten is dan:
heringedeelde gemeente een budgettair neutrale situatie bereikt. Variant 2a: Harmoniseren op de laagste tarieven (niemand gaat erop achteruit). Dit zijn voornamelijk de tarieven van Hilversum. Dit leidt in 2027 tot een begrotingstekort van circa 8 miljoen euro, dat gedekt zou moeten worden.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
2027
2028
2029
Hilversum
+5
+5
+5
Wijdemeren
-556
-616
-678
Mutaties woonlasten in euro’s (ozb, riool, afvalstoffen) t.o.v. huidige meerjarenbegroting. Bron: tabel 24 herindelingsscan, bijlage B3.
49
4.3 Financiële positie van de gemeenten Hilversum en Wijdemeren hebben allebei een structureel sluitende begroting. In beide begrotingen is het effect van het ‘ravijnjaar’ 2026 zichtbaar; beide begrotingen laten dit jaar een negatief saldo zien. Dit heeft echter geen effect op de totale waardering van de begrotingen die een gezond financieel beeld laten zien. 2025
2026
2027
2028
0
-2.812
1.617
1.738
Waarvan structureel
1.797
-2.725
2.227
3.348
Begrotingssaldo Wijdemeren
1.636
-694
50
1.148
Waarvan structureel
1.948
-357
415
1.513
Begrotingssaldo Hilversum
Begrotingssaldi van de verschillende gemeenten in euro’s (bedragen x 1.000 euro)
Reserves De stand van de reserves van de gemeenten is: 2024
2025
2026
2027
2028
Algemene reserve
62.839
63.905
63.905
63.905
63.905
Reserve Stedelijke ontwikkeling
11.881
15.032
15.951
16.869
17.788
Overige bestemmingsreserves
20.303
16.051
15.112
14.546
13.980
Totaal reserves
95.023
94.988
94.968
95.320
95.673
Per inwoner
1.007
1.006
1.006
1.009
1.013
8.039
8.625
10.261
9.567
9.617
Reserve rationeel wegbeheer
747
747
747
747
747
Reserve afschrijving activa
3.733
3.492
3.251
3.251
2.796
Overige bestemmingsreserves
2.184
2.117
2.153
2.153
2.224
Totaal reserves
14.700
14.981
16.412
16.412
15.384
598
609
667
631
625
Hilversum
Wijdemeren Algemene reserve
Per inwoner
Begrotingssaldi van de verschillende gemeenten in euro’s (bedragen x 1.000 euro)
In de gemeente Hilversum blijft de algemene reserve naar verwachting gelijk. Er wordt in Hilversum geld gereserveerd voor de toekomstige stedelijke ontwikkelingen. In Wijdemeren wordt gereserveerd voor het wegbeheer en de dekking van afschrijvingslasten voor bepaalde activa. Wanneer het totaal van de reserves wordt uitgedrukt per inwoner is dit duizend euro voor Hilversum en zeshonderd euro voor Wijdemeren.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
50
Risico’s en risicoafdekking De ratio’s weerstandstandsvermogen van de gemeenten laten zien in hoeverre zij in staat zijn risico’s op te vangen. De ratio voor beide gemeenten op basis van de huidige begrotingen zijn als volgt: Hilversum
Wijdemeren
Na herindeling
Benodigde weerstandscapaciteit
4.801
2.811
7.612
Beschikbare weerstandscapaciteit
63.980
8.899
72.879
13,3
3,17
10,4
Ratio weerstandsvermogen
Overzicht van weerstandsvermogen, de ‘ratio’ is de verhouding tussen beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit
De ratio’s classificeren als ‘A. uitstekend’.
Onderhoud kapitaalgoederen Uit de verkenning was al bekend dat de onderhoudsplannen van beide gemeenten tot 2027 lopen. Daarnaast hanteren beide een wisselend uitgangspunt voor het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte. Wijdemeren hanteert onderhoudsniveau C en in bepaalde gebieden B, waar in Hilversum de standaard niveau B is en in bepaalde gebieden A. Breder bezien zien we landelijk onzekerheid rondom de prijsontwikkeling. Samen met het bekende inzicht dat de toekomstige gemeente zich op langere termijn (2035) voor hoge beheerlasten gesteld ziet die samenhangen met het grote gebied, maakt dat dit een belangrijk onderwerp is voor de toekomstige gemeenteraad, na 1 januari 2027.
De herindelingsscan geeft aanleiding om hier langs drie invalshoeken mee aan de slag te gaan: • Aan de batenkant: de Algemene Uitkering kan deels bijdragen aan oplossingen. Daarnaast zetten we met hulp van de regio in op het aantrekken van financiering, zoals beschreven in paragraaf 3.5. • Aan de lastenkant: we actualiseren de onderhoudsplannen van de gemeenten verder, om onzekerheid over toekomstige lasten verder te verminderen. We kijken daarbij naar mogelijkheden voor efficiency en de rol van andere groene en grijze beheerders. • Financieel-technisch: we harmoniseren investeringsprogramma’s en gebruikte parameters. De herindelingsscan maakt ook duidelijk dat er geen urgentie is om dit complexe vraagstuk al in 2027 ‘opgelost’ te hebben. Dit veelomvattende traject starten we daarom graag met de toekomstige gemeenteraad, zodat die het traject ook kan begeleiden en afronden.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
51
Financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft een vijftal financiële kengetallen voor om op te nemen in de begroting. Gebaseerd op de begroting van 2025 zijn deze als volgt weer te geven. 2023
2024
2025
2026
2027
2028
Netto schuldquote
59,0%
64,0%
64,0%
76,0%
79,0%
82,0%
Gecorrigeerde netto schuldquote
53,0%
Solvabiliteitsratio
25,0%
24,0%
23,0%
21,0%
20,0%
20,0%
Grondexploitatie
1,0%
0,0%
1,5%
-0,4%
0,0%
0,0%
Structurele exploitatieruimte
3,7%
2,5%
0,5%
-0,6%
0,6%
0,9%
102,0%
97,0%
97,0%
97,0%
97,0%
97,0%
Netto schuldquote
44,0%
96,0%
103,0%
127,0%
137,0%
166,0%
Gecorrigeerde netto schuldquote
46,0%
72,0%
168,0%
Solvabiliteitsratio
24,0%
17,0%
13,0%
12,0%
12,0%
12,0%
Grondexploitatie
0,0%
-1,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Structurele exploitatieruimte
0,0%
3,0%
2,0%
-2,0%
0,0%
1,0%
158,0%
135,0%
158,0%
158,0%
158,0%
158,0%
Hilversum
Belastingcapaciteit
59,0%
58,0%
69,0%
72,0%
76,0%
Wijdemeren
Belastingcapaciteit
59,0%
58,0%
69,0%
Overzicht financiële kengetallen
• Netto schuldquote: voor Hilversum loopt
In de herindelingsscan is een inschatting gemaakt
deze op naar 82%, maar valt nog in de
van verschillende ratio’s na de herindeling:
minst risicovolle categorie. De quote van
• De structurele exploitatieruimte gaat van 0,6%
Wijdemeren loopt tot 2028 fors op vanwege onderhoudsinvesteringen en valt daarmee in de meest risicovolle categorie. • Solvabiliteitsratio: in Hilversum is deze 20% en zit daarmee in de middencategorie. Wijdemeren komt uit rond de 12% en daarmee in de meest risicovolle categorie. • Grondexploitatie: voor beide gemeenten is de boekwaarde van de grondexploitaties minimaal en daarmee is het risico laag. • De structurele exploitatieruimte in de begrotingen van beide gemeenten is positief. • Belastingcapaciteit: de woonlasten in Wijdemeren liggen fors hoger dan het landelijk gemiddelde. In Hilversum liggen deze een paar procent onder het landelijk gemiddelde.
in 2027 naar 1,0% in 2028. Dit is categorie A. • De netto schuldquote gaat van 79% in 2027 naar 93% in 2028. Dit is categorie B. • De solvabiliteit is 17% in 2027. Dit is categorie C. Deze cijfers zijn begrote cijfers en geen verrassing. Al uit de financiële verkenning wisten we dat het grootste financiële vraagstuk voor de nieuwe gemeente gaat over de benodigde investeringen voor het uitgestrekte gebied. Die zijn van invloed op onder andere de schuldquote en solvabiliteit. Door deze herindeling neemt Hilversum de investeringen van Wijdemeren over, maar is de impact daarvan op de grotere, gezamenlijke begroting beperkter. De werkelijke cijfers in de toekomst zullen afhangen van politieke keuzes over onderhoudsniveaus en het niveau van investeringen.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
52
Zoals eerder gesteld is dit een belangrijke opgave voor de toekomstige gemeenteraad, maar voor het herindelingsontwerp geen ‘showstopper’. We kunnen verder met de aanbevelingen uit de
4.4 Financieel toezicht bij herindeling De Wet arhi schrijft voor dat de Gedeputeerde
herindelingsscan:
Staten van de betrokken provincie bevorderen
• Blijf sturen op een structureel sluitende
plaatsvindt om de voorbereidingen tijdig voor
meerjarenbegroting. Zorg dat de heringedeelde gemeente kan starten met een reële en structureel sluitende begroting. Dat betekent dat openstaande bezuinigingstaakstellingen de komende periode ingevuld moeten worden. • Stel een afstemmingsprotocol op waarbij de gemeenten elkaar over en weer informeren over besluiten met een zware financiële impact. Dit kan goed parallel lopen met het preventief financieel toezicht door de provincie NoordHolland (zie paragraaf 4.4). • Werk de harmonisatievariant 2b uit ter voorbereiding op harmonisatie van de belastingverordeningen. Harmoniseer de lokale heffingen die nog niet in beide gemeenten afzonderlijk worden geheven. Dit geldt in het bijzonder voor de precariobelasting. • Bereid de begroting voor 2027 voor en bezie daarbij ook eventuele inhoudelijke verschillen tussen de financiële verordeningen van Hilversum en Wijdemeren. Stem af in hoeverre het mogelijk en gewenst is om investeringen te dekken uit kapitaallastenreserves. • Blijf scherp zicht houden op de risico’s door een adequaat systeem van risicomanagement.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
dat er onderling overleg tussen gemeenten de herindeling te treffen (Wet arhi, art. 79, lid 2). Daartoe worden ook afspraken gemaakt over het preventieve financiële toezicht. Op grond van artikel 21 Wet arhi volgt dat op Hilversum geen preventief toezicht wordt opgelegd en op Wijdemeren wel. De gemeente die blijkens een herindelingsontwerp voor opheffing in aanmerking komt, komt automatisch onder preventief financieel toezicht van de provincie te staan (art. 21 lid 1 Wet arhi). Dit houdt in dat de Gedeputeerde Staten categorieën van besluiten van de gemeente moeten aanwijzen die hun goedkeuring behoeven. Onderdeel van het preventieve Arhi-toezicht is dat de financiële besluiten die ter goedkeuring aan de provincie moeten worden voorgelegd, vooraf ook aan de partnergemeente ter instemming wordt voorgelegd. Voor het aangaan van het financieel Arhi-toezicht worden afspraken gemaakt (zogenoemd Arhi-protocol) tussen de betrokken gemeenten en de provincie. Zie verder paragraaf 7.1.
53
5. Waarborgen voor personeel
5. Waarborgen voor personeel De ambtelijke organisatie van Wijdemeren wordt geïntegreerd in de organisatie van Hilversum. Daarmee ontstaat een robuustere organisatie van circa 1.000 fte. Een organisatie die in staat is om de kerntaken, maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities van het nieuwe gemeentebestuur met kracht en vanuit zelfbewustzijn te realiseren. Een organisatie waarbinnen ook voldoende strategisch vermogen aanwezig is, om stevig mee te spelen op regionale, provinciale en landelijke overlegtafels. Een organisatie die de kwaliteit van dienstverlening aan de inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners in het gebied, met oog voor de diversiteit daarbinnen, constant weet te houden. Een organisatie die bovendien bekendstaat als aantrekkelijk werkgever, met ruimte voor differentiatie, specialisatie en professionele ontwikkeling.
5.1 Integratie vooruitlopend op herindelingsdatum Het principebesluit tot een lichte samenvoeging
patroon zich in Wijdemeren voordoet, zet dit de continuïteit van dienstverlening direct onder nog grotere druk.
van beide gemeenten is op 10 juli 2024
Wijdemeren zet daarom met Hilversum in op
genomen. De beoogde herindelingsdatum
het bieden van zoveel mogelijk comfort aan
van 1 januari 2027 betekent dat sprake is van
medewerkers en het vervullen van vacatures
een overbruggingsperiode van circa 2,5 jaar.
door inzet van een recruiter. Om verder regie
Deze periode brengt in termen van ambtelijke
te voeren op dit risico van discontinuïteit is
realisatiekracht verschillende risico’s met
in augustus en september 2024 een analyse
zich mee.
uitgevoerd naar drie varianten van ambtelijke
De beperkte realisatiekracht (kwaliteit en kwantiteit) van de ambtelijke organisatie Wijdemeren in relatie tot de kerntaken, opgaven en ambities was één van de aanleidingen om de bestuurlijke zelfstandigheid in Wijdemeren ter discussie te stellen. Ondanks het doorvoeren van een organisatieherstelplan in Wijdemeren wordt een dergelijke lange periode als risicovol gezien
integratie Wijdemeren bij Hilversum. De varianten zijn: • Variant 1: Gefaseerde ambtelijke integratie vooruitlopend op herindelingsdatum. • Variant 2: Ambtelijke integratie én bestuurlijke fusie per 1 januari 2027. • Variant 3: Ambtelijke integratie op één moment, vooruitlopend op herindelingsdatum.
met oog op de potentiële discontinuïteit van
Op 8 oktober 2024 hebben de colleges van
dienstverlening aan inwoners en ondernemers
B en W van Hilversum en Wijdemeren een
én richting het gemeentebestuur. Bekend is
voorgenomen besluit genomen tot integratie
immers dat bij iedere herindeling/reorganisatie
van de ambtelijke organisatie Wijdemeren
een regulier patroon optreedt van verhoogde
in de ambtelijke organisatie van Hilversum
uitstroom en verminderde instroom naarmate
per 1 januari 2026 (variant 3). Ten tijde
de herindelingsdatum dichterbij komt. Indien dit
van het collegebesluit over voorliggend herindelingsontwerp – en de doorgeleiding
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
55
ervan naar de gemeenteraden – ligt dit
geval van een lichte samenvoeging ‘personele
voorgenomen besluit ter advisering bij de beide
waarborgen’ als aanvullend toetsingscriterium
ondernemingsraden. In het herindelingsadvies zal
hanteert. Zie hiervoor hoofdstuk 6.
het definitieve collegebesluit worden verwoord.
De personele waarborgen zijn formeel vastgelegd
Dit (voorgenomen) besluit impliceert dat feitelijk
in een sociaal plan voor alle medewerkers van
sprake is van circa één jaar van voorbereiding op
de gemeente Wijdemeren. Dit sociaal plan is
en effectuering van de ambtelijke integratie van
begin november vastgesteld in samenspraak
Wijdemeren in Hilversum. In het jaar 2026 zal
tussen de werkgever gemeente Wijdemeren en
daarbij sprake zijn van één ambtelijke organisatie
werknemers, met betrokkenheid en instemming
Hilversum, die naast het eigen gemeentebestuur
van het lokaal overleg.
ook het autonome gemeentebestuur van Wijdemeren bedient. De gemeentesecretaris, griffier, medewerkers van de griffie en de Buitengewoon Ambtenaren van de Burgerlijke Stand (Babs) blijven tot 1 januari 2027 in dienst van de gemeente Wijdemeren.
5.2 Personele waarborgen De ambtelijke integratie van alle medewerkers van de gemeente Wijdemeren bij de ambtelijke organisatie van Hilversum per 1 januari 2026 vraagt om een voortvarend en zorgvuldig proces. Een proces waarin beide gemeentebesturen en managementteams het van belang achten dat voorafgaand aan de feitelijke integratie waarborgen worden afgegeven voor met name het personeel van de op te heffen gemeente Wijdemeren. Dit belang wordt kracht bijgezet vanuit het beleidskader herindeling, dat in het
Een belangrijk juridisch fundament onder de ambtelijke integratie betreft het principe dat de beide colleges van B en W de integratie beoordelen en behandelen als ‘Overgang van Onderneming’ (artikel 7:663, Burgerlijk Wetboek). Dit impliceert dat: ‘de rechten en verplichtingen die op dat tijdstip voor de werkgever in die onderneming (Wijdemeren, red.) voortvloeien uit een arbeidsovereenkomst tussen hem en een daar werkzame werknemer van rechtswege overgaan op de verkrijger (Hilversum, red.)’. De Overgang van Onderneming waarborgt daarmee ook dat voor alle medewerkers van de gemeente Wijdemeren met een tijdelijke of vaste arbeidsovereenkomst, met uitzondering van hetgeen is bepaald in de wet Arhi rondom de positie van de gemeentesecretaris en griffier, een plaats is in de ambtelijke organisatie van Hilversum, met behoud van rechten en plichten.
Stadskantoor Hilversum Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
56
Het sociaal plan regelt vervolgens vooral de wijze waarop omgegaan wordt met verschillen die optreden tussen deze rechten en plichten in Wijdemeren in relatie tot de nieuwe context in Hilversum. Verder bevat het aanvullingen op hetgeen al volgt uit de wet of de cao. Het hoofduitgangspunt van het sociaal plan is behoud van werkgelegenheid: alle medewerkers van de gemeente Wijdemeren, met een vaste of tijdelijke arbeidsovereenkomst, komen in dienst van de gemeente Hilversum. Er zullen bij de gemeente Wijdemeren geen gedwongen ontslagen vallen als gevolg van de herindeling. De voornaamste overige waarborgen die voortvloeien uit het sociaal plan zijn: • Het sociaal plan kent een looptijd van 11 december 2024 tot en met 31 december 2028. • Arbeidsovereenkomsten gaan ongewijzigd over naar de gemeente Hilversum. • Bij plaatsing op uitwisselbare of passende functies behouden medewerkers van Wijdemeren het recht op het salaris, inclusief toekomstige aanspraken. • De buitendienst van de gemeente Wijdemeren blijft in eigen beheer in de context van de gemeente Hilversum, voor tenminste een periode van vijf jaar. • Voor de vergoeding woon-werkverkeer wordt aangesloten bij de regeling van de gemeente Hilversum, met een afbouwregeling gedurende vijf jaar. • Er ontstaat per 11 december 2024 een interne vacaturebank ‘Hilversum en Wijdemeren’.
Ten aanzien van het plaatsingsproces van medewerkers van Wijdemeren binnen de organisatie van Hilversum, worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Inzet is een ‘zachte landing’ voor alle medewerkers, met ruimte voor kennismaking en individueel aanvullende scholing of opleidings- en ontwikkelkansen. • Het plaatsingsplan wordt opgesteld door een werkgroep samengesteld vanuit beide werkgevers, waarbij toetsing plaatsvindt door een externe plaatsingsadviescommissie. • Uitgangspunt is plaatsing van medewerkers Wijdemeren op een uitwisselbare of passende functie. Indien dat niet mogelijk is, vindt plaatsing op een geschikte functie plaats. • Bij plaatsing op een passende of geschikte functie of in het geval van overgang van een generalistische naar specialistische functie, wordt een medewerker uitgenodigd om vooraf een voorkeur voor een nieuwe functie kenbaar te maken. • Voor medewerkers die binnen 6 maanden na 1 januari 2026 de AOW-gerechtigde leeftijd bereiken, kunnen maatwerkafspraken worden gemaakt over plaatsing in een geschikte functie. • Medewerkers van Wijdemeren ontvangen uiterlijk 15 september 2025 een voorlopige plaatsingsbrief.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
57
6. Toetsingscriteria herindeling
6. Toetsing aan het beleidskader gemeentelijke herindelingen Het kabinet toetst voorstellen voor een gemeentelijke herindeling aan toetsingscriteria die zijn opgenomen in het Beleidskader gemeentelijke herindelingen. In dit hoofdstuk is daartoe een verantwoording opgenomen op welke wijze en in welke mate de lichte samenvoeging van Wijdemeren bij Hilversum aan deze criteria voldoet.
6.1 Iedere herindeling getoetst aan vier criteria Het kabinet toetst elke gemeentelijke herindeling, gebaseerd op het in de gemeenteraden vastgestelde herindelingsadvies, in onderlinge samenhang aan vier toetsingscriteria: • Draagvlak: in welke mate is sprake van, hoe is aandacht besteed aan en geïnvesteerd in
Bij een lichte samenvoeging toetst het kabinet het herindelingsvoorstel naast voornoemde vier criteria aan twee aanvullende toetsingscriteria: • Overeenstemming tussen de herindelingspartners over toepassing van de variant ‘lichte samenvoeging’. • Afspraken over de rechtspositie van het personeel.
lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal
In de volgende paragrafen wordt uiteengezet hoe
bestuurlijk draagvlak?
de toekomstige gemeente Hilversum voldoet aan
• Bestuurskracht: is de nieuwe gemeente in
de zes bovenstaande criteria.
staat om haar maatschappelijke opgaven op te pakken? • Interne samenhang en nabijheid van bestuur: kent de nieuwe gemeente een interne samenhang en wat is de plek van buurten, dorpen en/of kernen? • Regionale samenhang: welke positie heeft de nieuwe gemeente in de regio en welke gevolgen heeft de voorgenomen herindeling voor omliggende gemeenten?
6.2 Twee aanvullende criteria bij ‘lichte samenvoeging’ De gemeentelijke herindeling WijdemerenHilversum betreft een lichte samenvoeging. Dit houdt in dat één van de herindelingspartners, in dit geval Hilversum, als entiteit blijft bestaan en één van de herindelingspartners, in dit geval Wijdemeren, als entiteit wordt opgeheven.
6.3 Toets aan lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal bestuurlijk draagvlak Lokaal bestuurlijk draagvlak
Er is draagvlak voor het voorstel van de herindeling van colleges van B en W en van de gemeenteraden van de direct bij de herindeling betrokken gemeenten. Het herindelingsvoorstel van Wijdemeren en Hilversum kan rekenen op een breed lokaal bestuurlijk draagvlak in zowel Wijdemeren als Hilversum. Er is nadrukkelijk sprake van een herindeling ‘van onderop’, blijkend uit het vrijwillige karakter van de voorgenomen herindeling en de stemverhoudingen bij de besluiten rondom de bestuurlijke
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
59
toekomst in beide colleges van B en W en