Bijlage 1 Herindelingsontwerp Samen Sterker
Tekst van het document
STERKER Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum Voor krachtige dorpen, buurten, gemeente en regio
12 november 2024
Toekomstdromen Tussen dag en nacht vliegt de tijd seizoenen voorbij we ontdekken nieuwe plekken ontmoeten elkaar, delen momenten die ons brengen waar we nu zijn geborgen in wonderschoon doet soms vergeten wat voor een privilege het is om hier te wonen en bewegen onder gebogen groen en uitgestrekt blauw waaierend landschap ik loop door het hart van het land en voel me thuis weet dat als ik rust wil ik rennen kan, fietsen, zwemmen of in een zweefvliegtuig onder de wolken nog steeds vindbaar blijf ik kan hier verdwijnen voor even en opstaan voor altijd elk dorp, elke wijk elke buurt en straat een eigen identiteit verankerd in veen en zand vruchtbare grond en toekomstdromen hand in hand als je één oor op de aarde legt en luistert naar wat er speelt elk geluid aandacht schenkt en dezelfde pure intenties deelt als bewoners voor hun leefomgeving dan staat ons wat moois te wachten. Charlotte de Raad
Inhoudsopgave 1. Wijdemeren heeft toekomst in Hilversum ........................................................................................ 6
1.1 Wijdemeren kan niet zelfstandig voortbestaan ............................................................................................ 6 1.2 Herindelen uit noodzaak, betrokkenheid en verantwoordelijkheid ........................................................ 6 1.3 Hoe ziet dit herindelingsplan eruit? ................................................................................................................... 7
2. Onze kwaliteiten en identiteiten ........................................................................................................... 12
2.1 Wijdemeren, Hilversum en Gooi en Vechtstreek in beeld ........................................................................ 13 2.2 Kwaliteiten van wijken, kernen en gemeenschappen ................................................................................ 17 2.3 Kwaliteiten van een gezonde leefomgeving .................................................................................................. 20 2.4 Economische kwaliteiten en ondernemerschap ......................................................................................... 22
3. Ons toekomstperspectief ............................................................................................................................... 25
3.1 De toekomstige gemeente ................................................................................................................................... 28 3.2 Maatschappelijk perspectief: dorpen- en buurtenbeleid ........................................................................... 29 3.3 Economisch perspectief ...................................................................................................................................... 34 3.4 Omgevingsperspectief .......................................................................................................................................... 37 3.5 Regionaal perspectief ........................................................................................................................................... 43
4. Stabiele gemeentefinanciën ....................................................................................................................... 47
4.1 Effect op de algemene uitkering ........................................................................................................................ 47 4.2 Woonlasten .............................................................................................................................................................. 48 4.3 Financiële positie van de gemeenten .............................................................................................................. 50 4.4 Financieel toezicht bij herindeling .................................................................................................................... 53
5. Waarborgen voor personeel ....................................................................................................................... 55
5.1 Integratie vooruitlopend op herindelingsdatum .......................................................................................... 55 5.2 Personele waarborgen ......................................................................................................................................... 56
6. Toetsing aan het beleidskader gemeentelijke herindelingen ........................................ 59
6.1 Iedere herindeling getoetst aan vier criteria ................................................................................................. 59 6.2 Twee aanvullende criteria bij ‘lichte samenvoeging’ .................................................................................. 59
6.3 Toets aan lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal bestuurlijk draagvlak ........................... 59 6.4 Toets aan bestuurskracht .................................................................................................................................... 62 6.5 Toets aan interne samenhang en nabijheid van bestuur ......................................................................... 63 6.6 Toets aan regionale samenhang ........................................................................................................................ 63 6.7 Overeenstemming over toepassing van de variant ..................................................................................... 64 6.8 Afspraken over de rechtspositie van het personeel .................................................................................... 64
7. Het vervolg van het herindelingsproces .......................................................................................... 66
7.1 Start zienswijzeperiode en preventief financieel toezicht ........................................................................ 66 7.2 Van herindelingsadvies naar wet (wettelijk spoor) ...................................................................................... 66 7.3 Gemeenteraden stellen uitvoeringsopdrachten vast ................................................................................. 67 7.4 Fusie- en veranderspoor wordt uitgevoerd richting 1 januari 2026 ...................................................... 68 7.5 Verplichte beleidsharmonisatie op lokaal passende en wettelijke momenten ................................. 68
8. Begrippenlijst ........................................................................................................................................................... 70 Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
3
Wijdemeren en Hilversum passen goed
Foto: Liftoff Productions
We vinden veel dezelfde dingen belangrijk
Voorgeschiedenis
Hoge levensstandaard met voorzieningen in de buurt, waardering van het eigene, gemeenschapszin en natuur
• Besluit start verkenning Wijdemeren (juli 2023) • Startdocument verkenning Hilversum (januari 2024) • Principebesluiten gemeenteraden Wijdemeren en Hilversum (juli 2024)
We hebben vergelijkbare opgaven
Waarom herindelen?
Natuur, demografie en behoud brede welvaart
Wijdemeren kan niet zelfstandig voortbestaan
Wijdemeren is niet krachtig genoeg om in de toekomst de vraagstukken van het uitgestrekte gebied aan te pakken en goede dienstverlening te garanderen.
Onze kwaliteiten vullen elkaar aan
Dorpse nabijheid, stadse voorzieningen en verschillende woonmilieus
Hilversum neemt verantwoordelijkheid
We delen een historie en bezoeken elkaar dagelijks
De centrumgemeente is als beste in staat om Wijdemeren in haar geheel voor de regio te behouden. Een sterkere gemeente is ook in het belang van inwoners van Hilversum en iets om trots op te zijn.
Voor familie, werk, onderwijs, cultuur, recreatie en winkelen
Vervolg van het proces
Financiën
• Besluit gemeenteraden over herindelingsontwerp (december 2024)
• Een grotere en sluitende gemeentebegroting kan beter tegen een stootje
• Zienswijzen op het ontwerp (december 2024-februari 2025)
• Door de herindeling krijgen we jaarlijks 4,4 miljoen euro meer Algemene Uitkering
• Besluit gemeenteraden over herindelingsadvies • Verder werken aan de goede start van de gemeente met de samenleving (2025, 2026)
• Voor de eenmalige lasten van de herindeling krijgen we een extra Algemene Uitkering van ongeveer 6 miljoen euro
• Via Gedeputeerde Staten Noord-Holland naar Minister BZK, Raad van State, Tweede Kamer en Eerste Kamer (2025-2026)
• De gevolgen van het op elkaar afstemmen (harmoniseren) van woonlasten voor inwoners en ondernemers kunnen beperkt worden.
• Ambtelijke samenvoeging (1 januari 2026) • Herindelingsverkiezingen (november 2026) • Start nieuwe gemeente (1 januari 2027)
De cijfers Inwoners
Bedrijven
Land
Water
Kernen
Begroting
Samen
119.040
19.655
93 km2
30 km2
14
433 miljoen
4.560
2
Wijdemeren
24.605
Hilversum
94.435
47 km
29 km
6
69 miljoen
15.095
46 km2
1 km2
8
364 miljoen
Voordelen voor inwoners en ondernemers Meer mogelijkheden met een grotere begroting en organisatie Betere toegang tot dienstverlening, voorzieningen en uitvoering van projecten
We blijven zelf besluiten (zelfbeschikking)
Over prioriteiten en behoud van onze kwaliteiten, karakters en cohesie
Meer invloed in Haarlem, Den Haag en Brussel
Voor investeringen in huidige en toekomstige opgaven voor onder andere natuur, wonen, mobiliteit, economie en energie Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
2
Bestuur en organisatie • Goede dienstverlening tegen acceptabele kosten • Zichtbaar en aanspreekbaar gemeentebestuur • Gebiedsgericht werken en maatwerk • Stevigere samenwerkingspartner voor regio, provincie, Rijk en maatschappelijke organisaties • Aantrekkelijke werkgever – Doelgerichte uitvoering – Strategische denkkracht – Ruimte voor professionele ontwikkeling – Goede werkplekken en faciliteiten – Efficiënte bedrijfsvoering 4
1. Wijdemeren heeft toekomst in Hilversum
1. Wijdemeren heeft toekomst in Hilversum Wijdemeren en Hilversum hebben een gemeenschappelijk verleden, veel onderlinge relaties en vanaf 1 januari 2027 een gedeelde toekomst. Het zijn unieke plekken in het midden van Nederland, in de regio Gooi en Vechtstreek en tussen de grote steden Amsterdam, Almere, Amersfoort en Utrecht. We zijn trots op onze groene en blauwe landschappen, de hoge levenskwaliteit, economische topsectoren, stevige gemeenschappen en voorzieningen op elk vlak. Dat willen we zo houden! Beide gemeenten kiezen daarom met overtuiging
mee, die de 25.000 inwoners en de gemeentelijke
voor een gedeelde toekomst. Een keuze uit
organisatie niet kunnen dragen. Daarbij kan de
noodzaak en uit betrokkenheid. Wijdemeren
gemeente de uitdagingen, kwaliteiten en kansen
kan niet zelfstandig voortbestaan en een
van Wijdemeren niet goed onder de aandacht van
samenvoeging met Hilversum is de enige logische
de provincie Noord-Holland, de Metropoolregio
en haalbare optie. De samenvoeging geeft extra
Amsterdam, het Rijk en Europa krijgen. Na een
energie aan de vele maatschappelijke, culturele
periode van financieel toezicht van de provincie,
en economische verbindingen die er al zijn.
veel onderzoeken en participatiebijeenkomsten
De groenblauwe centrumgemeente van de
trok de gemeenteraad van Wijdemeren in
regio biedt meer stevigheid en mogelijkheden
2023 de conclusie dat het onderbrengen van
voor die bijzondere mix van identiteiten,
Wijdemeren in een andere gemeente in het
gemeenschappen, natuurgebieden en erfgoed,
belang is van inwoners, ondernemers en het
media en recreatie.
gebied.
In juli 2024 spraken beide gemeenteraden de intentie uit om Wijdemeren aan Hilversum toe te voegen en daarvoor een eerste plan te maken. Dit plan is de eerste gezamenlijke stap om de samengevoegde gemeente van 120.000 inwoners en 20.000 bedrijven een goede start te geven, gesteund door zoveel mogelijk inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners.
1.1 Wijdemeren kan niet zelfstandig voortbestaan De aanleiding is duidelijk: Wijdemeren kan
1.2 Herindelen uit noodzaak, betrokkenheid en verantwoordelijkheid Alle gemeenten in de Gooi en Vechtstreek vinden het belangrijk dat Wijdemeren voor de regio behouden blijft. Er is een sterke overtuiging dat de regio mét Wijdemeren sterker is, vanwege de gedeelde geschiedenis, unieke kwaliteiten en samenhangende, regionale opgaven. Hierin spelen ook de ervaringen met het recente verlies van Weesp voor de regio een rol.
vanuit bestuurlijk, organisatorisch en financieel
Uit onderzoeken van Wijdemeren en Hilversum
oogpunt niet zelfstandig voortbestaan. Inwoners
blijkt dat het toevoegen van Wijdemeren
en ondernemers betalen de hoogste woonlasten
aan Hilversum de enige mogelijkheid is om
van Nederland. Het prachtige, uitgestrekte gebied
Wijdemeren in zijn geheel voor de regio te
brengt na 2030 grote opgaven en kosten met zich
behouden, goede diensten aan inwoners
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
6
en ondernemers te blijven leveren en beter
staan toekomstperspectieven die beschrijven
aandacht te kunnen vragen voor lokale en
hoe de herindeling bijdraagt aan goede
regionale opgaven. Hilversum had zelf geen
dienstverlening, het gebruiken van onze
ambitie om te herindelen, maar neemt om drie
kwaliteiten, de mogelijkheid om zélf te besluiten
redenen verantwoordelijkheid:
en hoe het zorgt voor meer invloed in Haarlem,
• Wijdemeren en Hilversum zijn elkaars grootste ‘buren’ en sterk verbonden. Er is een gedeelde geschiedenis en al veel verkeer tussen de gemeenten voor recreatie, onderwijs en voorzieningen. • Als stevige centrumgemeente voor de regio Gooi en Vechtstreek kan Hilversum een herindeling financieel en organisatorisch goed aan. • Een sterke gemeente is nuttig voor inwoners en iets om trots op te zijn.
1.3 Hoe ziet dit herindelingsplan eruit? In dit eerste plan voor de toekomstige gemeente is aandacht voor de kansen en uitdagingen die inwoners, ondernemers en raadsleden hebben benoemd tijdens bijeenkomsten, in vragenlijsten, in straatinterviews en via de herindelingswebsite. Ook zijn er enkele verplichte hoofdstukken die volgen uit het wettelijk kader voor herindelingen: de Wet algemene regels herindelingen (arhi). • Ondanks verschillen in ‘stedelijkheid’, passen
Den Haag en Brussel. • Het is belangrijk dat de lasten voor inwoners en ondernemers acceptabel zijn en dat de gemeentebegroting stevig en sluitend is. In hoofdstuk 4 staat hoe dit goed kan. Daarnaast staan hier de resultaten van een financiële ‘herindelingsscan’. Deze geven een eerste indruk van de begroting voor de nieuwe gemeente vanaf 2027. • Er zijn afspraken voor het onderbrengen van personeel van Wijdemeren in Hilversum, als de gemeenteraden het herindelingsontwerp vaststellen. Die staan in hoofdstuk 5. • Het herindelingsontwerp wordt in 2025 en 2026 beoordeeld door de provincie en het Rijk. Hoofdstuk 6 is daar specifiek voor geschreven en beschrijft op een formele manier hoe het herindelingsontwerp voldoet aan het ‘beleidskader herindeling’. • Niet alles in dit herindelingsontwerp is tot in detail uitgewerkt. Dat is een bewuste keuze. Zo geven we gemeenteraden de mogelijkheid om inhoudelijke en procesmatige kaders te stellen, en kunnen inwoners en ondernemers de komende jaren blijven vertellen wat zij
Hilversum en Wijdemeren goed bij elkaar.
belangrijk vinden. Tot 1 januari 2027 maken we
De gemeenten zijn historisch, economisch
het plan voor de gemeente met gemeenteraden
en maatschappelijk verbonden. Inwoners
en de samenleving steeds concreter en
waarderen het ‘eigene’, de gemeenschapszin,
duidelijker. De eerste vervolgstap is de
de natuur en voorzieningen in de buurt.
mogelijkheid om zienswijzen in te dienen op dit
Kwaliteiten vullen elkaar aan: een dorpse sfeer
herindelingsontwerp. Hoofdstuk 7 beschrijft alle
én het gemak van stedelijke voorzieningen.
stappen.
Hoofdstuk 2 beschrijft hoe de waarden, verbindingen en kwaliteiten een stevige basis zijn voor een toekomst samen. • Dit plan gaat ook over kansen en uitdagingen
In dit plan komen soms technische begrippen voor. In de begrippenlijst staan de meeste uitgelegd.
voor de toekomstige gemeente. Niet alleen dienstverlening aan inwoners en ondernemers, maar ook de woning- en arbeidsmarkt, zorg, bereikbaarheid, de economie, versterken van sociale cohesie en uitdagingen voor energie, klimaat en natuur. In hoofdstuk 3 Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
7
Participatieopbrengst in dit plan Een opdracht van de gemeenteraden was om inwoners, ondernemers en organisaties bij het maken van dit plan te betrekken. Er was gevraagd om thema’s die in de eerdere verkenningen vaak werden genoemd verder uit te diepen: buurten/wijken/identiteit, economie/ ondernemerschap en natuur/landschap. In deze fase was het belangrijk om jongeren een plek te geven en te zorgen voor een hoge kwaliteit van het gesprek. In de zienswijzefase zetten we in op een zo groot mogelijke deelname. Iedereen die dat wilde, kon meedenken. Er zijn oproepen gedaan in alle huis-aan-huisbladen, via sociale media, op posters langs grote wegen en in bushokjes, en op openbare digitale schermen. Iedereen kon reageren op stellingen op de herindelingswebsite en daar ideeën indienen, meedoen aan vier fysieke participatieavonden en aan straatinterviews in alle dorpen en wijken. De resultaten zijn transparant teruggekoppeld op de website, met de mogelijkheid om daar nog op te reageren. Alle input is terug te vinden op de herindelingswebsite, via deze QR code. De participatieopbrengst komt op verschillende plekken terug in hoofdstuk 3, in aparte tekstkaders. In hoofdstuk 7 staat hoe de participatie tot 1 januari 2027 verder vorm krijgt, na de fase van zienswijzen en het vaststellen van het herindelingsadvies.
Foto: Margot Brakel
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
8
Wijdemeren en Hilversum hebben een gezamenlijke geschiedenis Hilversum en de dorpen in Wijdemeren (’s-Graveland, Kortenhoef, Ankeveen, Nederhorst den Berg, Loosdrecht en Breukeleveen) onderhielden stevige economische en culturele relaties doordat zij dicht bij elkaar lagen. De stad en de dorpen ontwikkelden zich steeds, in dezelfde tijdgeest en omstandigheden.
11e-14e eeuw: ontginning van het Gooi en de Veengebieden In de middeleeuwen maakten boeren de moerassige veengrond geschikt voor landbouw en veeteelt. Dat heet ontginnen. In deze periode ontwikkelden nederzettingen zoals Kortenhoef, Ankeveen en Loosdrecht, maar ook Hilversum. Rond de 13e eeuw werd de turfwinning een belangrijke economische activiteit. Dit leidde tot grote veranderingen in het landschap, zoals de vorming van de Loosdrechtse Plassen. Hilversum was ook betrokken bij turfhandel en brandstofvoorziening aan omliggende steden, zoals Utrecht en Amsterdam. Door spanningen tussen de bisschop van Utrecht en de graven van Holland verschoven regionale grenzen regelmatig.
16e-17e eeuw: de opkomst van het Gooi als regio Zeker nadat Hilversum in 1424 onafhankelijk werd, werd het een groeiend agrarisch dorp, en de regionale kern voor handel en nijverheid. Dorpen zoals Ankeveen en ‘s-Graveland maakten deel uit van dezelfde regionale handelsnetwerken, waarin landbouwproducten en turf werden verhandeld. De regio kwam duidelijker als regio in beeld toen zich in de 17e eeuw rijke Amsterdammers vestigden. Niet alleen in ‘s-Graveland, maar ook in Hilversum. Buitenplaatsen en landgoederen zoals Trompenburgh in ‘s-Graveland en villaparken in Hilversum droegen bij aan economische ontwikkeling en leverden veel werkgelegenheid op.
18e-19e eeuw: groei van de textielnijverheid In de 18e eeuw begon Hilversum zich te ontwikkelen als een centrum voor textielnijverheid. Dit had ook een regionale uitstraling, omdat arbeiders en ambachtslieden uit omliggende dorpen naar Hilversum kwamen voor werk. Dorpen als Kortenhoef en Loosdrecht waren sterk agrarisch georiënteerd, maar maakten deels gebruik van Hilversumse markten en ambachtslieden voor handel. Hilversum werd in die tijd een lokaal economisch centrum waar de producten van de omliggende veengebieden en dorpen verhandeld konden worden.
19e eeuw: groei door aanleg van infrastructuur Hilversum werd in 1874 aangesloten op het landelijk spoorwegnet en was eindstation voor de Gooise Stoomtram. De ‘s-Gravelandse paardentram verbond station Hilversum met ’s-Graveland, tot vlakbij de Smidsbrug. De Gooise Vaart werd doorgetrokken tot de Oude Haven. Dit bevorderde de mobiliteit en handel tussen de dorpen en Hilversum, wat de regio economisch versterkte. Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
Paardentram ’s-Graveland Bron: Streekarchief Gooi en Vechtstreek 9
20e eeuw: ontwikkeling van de mediastad en recreatie In de 20e eeuw groeide Hilversum uit tot het centrum van de Nederlandse omroep- en media-industrie. Hoewel dit in eerste instantie geen directe link had met de dorpen van Wijdemeren, trok de groei van Hilversum wel mensen aan uit omliggende plaatsen voor werk. Tegelijkertijd ontwikkelden de Loosdrechtse Plassen zich in de 20e eeuw tot een populaire recreatiebestemming, met name voor watersport. Ook veel Hilversummers bezochten de plassen voor ontspanning en vakantie, waardoor er een toeristische en recreatieve wisselwerking ontstond tussen Hilversum en Wijdemeren.
20e eeuw: gedeelde suburbanisatie Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw groeiden zowel Hilversum als de omliggende dorpen in bevolking door suburbanisatie. Mensen trokken weg uit grote steden zoals Amsterdam en vestigden zich in het groenere Gooi en de Vechtstreek. Hilversum en de dorpen in Wijdemeren groeiden. Hilversum werd door stadsarchitect W.M. Dudok een complete tuinstad. De dorpen werden steeds meer woonkernen voor forensen die in Hilversum of de Randstad werkten.
Laat 20e eeuw: regionale samenwerking en fusie In de tweede helft van de 20e eeuw en het begin van de 21e eeuw wordt de regio Gooi en Vechtstreek, waar Hilversum en Wijdemeren deel van uitmaken, steeds meer gezien als één regio. Gemeenten begonnen samen te werken op gebieden zoals infrastructuur, toerisme, het sociaal domein, natuurbeheer en economische ontwikkeling. In 2002 werd de gemeente Wijdemeren gevormd door een fusie van de dorpen ‘s-Graveland, Loosdrecht en Nederhorst den Berg. Deze nieuwe gemeente maakte de samenwerking met de regiogemeenten makkelijker, waardoor Wijdemeren inmiddels onlosmakelijk aan deze regio is verbonden.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
10
2. Onze kwaliteiten en identiteiten
2. Onze kwaliteiten en identiteiten De toekomstige gemeente gaat niet ‘iets nieuws doen’, maar gebruikt en versterkt wat er al is. Er is veel om trots op te zijn: hechte gemeenschappen met karakter, in een aantrekkelijke mix van wonen en werken. De toekomstige gemeente staat op een stevige basis van gedeelde waarden, unieke kwaliteiten en bestaande verbindingen. Inwoners wonen hier met plezier omdat er een
De toekomstige gemeente combineert de
hoge levenstandaard is, met:
stedelijke levendigheid, dorpse sfeer en
• Werk, buurtvoorzieningen en stedelijke
landelijke rust. In dit hoofdstuk beschrijven
voorzieningen dichtbij • Het eigene: verschillende identiteiten en gemeenschapszin • Kwaliteit en verscheidenheid van de omliggende natuur
we welke kwaliteiten Wijdemeren en Hilversum meebrengen. We kijken specifiek naar wijken, kernen en gemeenschappen, een gezonde leefomgeving, en economie en ondernemerschap.
• Unieke economische topsectoren: media en toerisme/recreatie
Markt Hilversum - Foto: Studio Kastermans Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
12
2.1 Wijdemeren, Hilversum en Gooi en Vechtstreek in beeld Wijdemeren is een gemeente met een overwegend landelijk en recreatief karakter, met nadruk op water, natuur en kleinschalige dorpen. De gemeente bestaat uit zes dorpen, die langs historische ontginningslinten zijn ontstaan: Ankeveen, Breukeleveen, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Loosdrecht en ’s-Graveland. Er wonen zo’n 24.500 inwoners in 11.000 huishoudens en
Hilversum is de centrumgemeente van de Gooi en Vechtstreek. Een complete gemeente met stadse en dorpse kenmerken en regionale voorzieningen zoals een ziekenhuis, drie treinstations, cultuur, onderwijs en detailhandel. Hilversum bestaat uit acht wijken: zeven in het stedelijke gebied en de Hilversumse Meent aan de noordgrens met Bussum. Er wonen
er zijn ongeveer 11.000 arbeidsplaatsen.
zo’n 94.500 inwoners in 45.000 huishoudens.
Wijdemeren staat vooral bekend om de vele
met een rijke geschiedenis van radio en
recreatiemogelijkheden in het groene en waterrijke cultuurlandschap. Dit landschap kreeg vorm door menselijke acties: zand- en turfwinning, drooglegging, landbouw en de aanleg van buitenplaatsen. De bijzondere combinatie van wonen, natuurbeheer, recreatie en landbouw in het groenblauwe landschap
Hilversum is landelijk bekend als Mediastad, televisie en een bruisende creatieve industrie. Er zijn zo’n 50.000 arbeidsplaatsen in alle economische sectoren. Hilversum is ook een tuinstad: stadsbouwmeester Dudok ontwierp een compacte, complete stad van samenhangende jaren ’30 architectuur.
maakt Wijdemeren uniek.
Met wijken waarin gemeenschap, gezondheid,
Alle dorpen hebben een sterk eigen karakter en
staan en de bossen en heidevelden eromheen
ontstaansgeschiedenis. Er is veel energie en de inwoners zijn ondernemend en trots op het lokale verenigingsleven. Het behouden en versterken van identiteit, sociale cohesie en voorzieningen is daarmee een belangrijke opgave. Net als het blijven vinden van een goed evenwicht tussen natuurlijke waarden en natuurgebruik, en het bevorderen van ondernemerschap en mobiliteit.
voorzieningen en goede woningen centraal worden beschermd. De 37 buurten in Hilversum zijn heel verschillend. Dat geldt ook voor de werklocaties. In alle wijken en werklocaties zijn verenigingen van inwoners en ondernemers actief. Elke plek heeft zijn eigen kwaliteiten en uitdagingen. Hierdoor zijn het gebiedsgericht werken en maatwerk belangrijk, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, kansengelijkheid en economische vitaliteit.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
13
Wijdemeren en Hilversum zijn al verbonden Wijdemeren heeft van alle buurgemeenten de stevigste banden met Hilversum. Dat bleek uit een verkenning naar verplaatsingspatronen van en naar Wijdemeren die door de gemeente Wijdemeren in het voorjaar 2024 werd gemaakt. Onderstaande figuur komt uit die verkenning.
Verplaatsingspatronen Wijdemeren Bron: Onderzoek beweegpatronen en oriëntatie van inwoners Wijdemeren
Cijfers over verbinding • Hilversum is voor Wijdemeerders de belangrijkste verhuisbestemming. In 2022 verhuisden 265 Wijdemeerders naar Hilversum (7%). Voor Hilversummers staat Wijdemeren op plek 4 om naar toe te verhuizen. In 2022 ging het om 245 verhuizingen (7%) (Bron: WIMRA 2023) • De meeste bedrijfsverplaatsingen binnen de regio in de periode tussen 2011 en 2020 vonden plaats tussen Wijdemeren en Hilversum. Van Wijdemeren vertrokken 43 bedrijven naar Hilversum. En van Hilversum vertrokken 83 bedrijven naar Wijdemeren (Bron: Ecorys 2021) • Van de beroepsbevolking die buiten
• Wijdemeerders doen de meeste dagelijkse aankopen in Wijdemeren zelf: 73%. 18% van de bestedingen gebeurt in Hilversum. Van de recreatieve aankopen doen inwoners van Wijdemeren dat voor 11% in Wijdemeren en voor bijna een derde (32%) in Hilversum. Dat is bijna net zoveel als er online wordt gekocht (35%). • Hilversum is de belangrijkste bestemming van het Wmo-vervoer vanuit Wijdemeren. Van de top 15 meest bezochte locaties zijn er 12 zorglocaties, waarvan 58% in Hilversum en 25% in Wijdemeren zelf. 80% van de ritten van het Wmo-leerlingenvervoer gaat van Wijdemeren naar Hilversum toe.
Wijdemeren werkt, werkt het grootste deel in Hilversum, namelijk 19%. Hilversummers vullen de meeste banen in Wijdemeren in ‘van buiten’. Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
14
Samen… • Wonen er 120.000 inwoners op een totale
• Hebben Wijdemeren en Hilversum
oppervlakte van 122,71 km2. Dat is qua
1.773 gemeentelijke, provinciale en
inwoneraantal de 26e gemeente van Nederland
Rijksmonumenten en 4 beschermde stads-
(nu staat Hilversum op 37 en Wijdemeren
en dorpsgezichten. Dat betekent dat de
op plek 235). Als het gaat om oppervlakte
toekomstige gemeente stevig in de top-10 van
is de toekomstig gemeente de 105e van
erfgoedgemeenten staat.
Nederland. Nu staat Wijdemeren op plek 185 en Hilversum op 241.
Gooi en Vechtstreek Wijdemeren en Hilversum behoren tot de regio Gooi en Vechtstreek. In de regio wonen zo’n 245.000 inwoners. De regio ligt centraal in Nederland en is goed verbonden met omliggende grote steden via de weg en het spoor. De regio is bijzonder door het vele cultuurhistorische erfgoed en de verschillende landschappen, de natuur en de kernen daarin. Gemeenten en inwoners zijn tevreden over de
Gooi en Vechtstreek is ook het werkgebied van de Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek en onderdeel van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Belangrijke regionale partners zijn het Waterschap, Natuurmonumenten, het Goois Natuurreservaat, de woningcorporaties, zorgorganisaties, onderwijsinstellingen, gecontracteerde partijen (jeugd, Wmo) en de omgevingsdienst (OFGV). Het verbeteren van strategische belangenbehartiging is een belangrijke regionale uitdaging.
regionale samenwerking. Er is solidariteit: grotere en kleinere gemeenten zien en waarderen elkaar en kunnen samen meer dan alleen. Inwoners merken dat bijvoorbeeld in de dienstverlening voor volksgezondheid (GGD), afvalinzameling (GAD), de ambulancedienst, het streekarchief, het Wmo-vervoer en leerlingenvervoer, jeugdzorg en Veilig Thuis.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
15
Samenwerken aan brede welvaart in gooi en vechtstreek De verschillen in landschap en cultuur in de regio Gooi en Vechtstreek zijn uniek in Nederland. Het is hier fantastisch wonen. Onze regio combineert een prettig leefklimaat met voorzieningen dichtbij en werk in de steden. In vergelijking met het gemiddelde in Nederland zijn inwoners hier gemiddeld gezonder, zekerder van hun baan, meer maatschappelijk betrokken, tevredener met hun huis en gelukkiger. Natuurlijk zijn er binnen de regiogemeenten ook verschillen tussen bevolkingsgroepen. Onze regio behoort niet alleen tot de hoogst scorende regio’s, maar ook tot de hardst groeiende. Onderzoeken naar ‘brede welvaart’ laten een voorzichtig patroon tussen
Brede welvaart Bron: RaboResearch, Universiteit Utrecht
brede welvaartontwikkeling en de mate van samenwerking in de regio zien. Wijdemeren, Hilversum, Gooise Meren, Huizen, Blaricum, Laren en Eemnes werken al geruime tijd intensief met elkaar aan gezamenlijke uitdagingen op het gebied van mobiliteit, economie, wonen, voorzieningen, natuur en energie. Die samenwerking is formeel gebaseerd op een Gemeenschappelijke Regeling en inhoudelijk op de Regionale Samenwerkingsagenda. Het versterken van bestuurs- en organisatiekracht is een terugkerend thema in de regio. De regionale samenwerking heeft krachtige deelnemende gemeenten nodig. De herindeling van Wijdemeren en Hilversum volgt op: • De fusie van Loosdrecht, ’s-Graveland en Nederhorst den Berg tot de gemeente Wijdemeren met zes kernen (Loosdrecht, Ankeveen, Kortenhoef, ’s-Graveland, Nederhorst den Berg en Breukeleveen) in 2002 • De samenvoeging van de organisaties van Blaricum, Eemnes en Laren tot de BEL‑combinatie (2008) • De fusie van Bussum, Naarden en Muiden in 2016 tot de gemeente Gooise Meren • De herindeling van Weesp bij Amsterdam in 2022
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
16
2.2 Kwaliteiten van wijken, kernen en gemeenschappen
Bij voorzieningen noemen inwoners vaak:
Inwoners van Wijdemeren en Hilversum geven
Maar inwoners vinden goed bereikbare
hoge rapportcijfers voor het wonen in deze gemeenten. In het onderzoek ‘Wonen in de metropoolregio Amsterdam (MRA)’ uit 2023 gaven inwoners van Wijdemeren een 8,4 voor ‘tevredenheid met de woning’ en een 8,0 voor ‘tevredenheid met de buurt’. Hilversummers gaven een 8,0 voor ‘tevredenheid met de woning’ en een 7,8 voor ‘tevredenheid met de buurt’. Op veel vlakken is dat hoger dan het gemiddelde in
huisartsen, supermarkten, detailhandel en horeca in de buurt voor hun dagelijks leven. ‘stadse’ voorzieningen ook belangrijk, zoals het ziekenhuis, scholen, de treinstations, winkelcentra en -straten, musea en grote culturele podia, filmhuizen en festivals. Wijdemeerders noemen het gebrek aan goede busverbindingen vaak als verbeterpunt. Kenmerkend aan Wijdemeren en Hilversum zijn de verschillende dorpen en buurten.
de MRA.
Verschillende woonmilieus en verschillende
Veel inwoners van Wijdemeren en Hilversum
gemeenschappen die met elkaar tegen een
vinden een dorps karakter en goed bereikbare voorzieningen belangrijk. Het ‘dorpse karakter’ gaat vaak over betrokkenheid. Een vriendelijke
identiteiten, die aan de basis liggen van hechte stootje kunnen. In de toekomstige gemeente worden die verschillen gezien als kracht.
sfeer, waarin mensen elkaar groeten en helpen en oog hebben voor elkaar. Het gaat ook over een prettige en veilige woonomgeving, met rust en ruimte: een niet te hoge bouw, veel groen, en een goede en veilige openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en spelen. Ook wordt vaak gewezen op de belangrijke functie van buurthuizen, kantines van sportverenigingen, kleinere en grotere culturele podia en wekelijkse en jaarlijkse markten.
Leefbaarheidcijfers Wijdemeren, 2023 (rapportcijfer 1-10)
Leefbaarheidcijfers Hilversum, 2023 (rapportcijfer 1-10)
Leefbaarheidscijfers Hilversum en Wijdemeren – Bron: Wonen in de Metropoolregio Amsterdam 2023 Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
17
Wijdemeren en Hilversum dorpen en buurten Nederhorst den Berg
Loosdrecht
• 5.300 inwoners • Trots op natuurkwaliteit en historische gebouwen, sterke betrokkenheid en verenigingsleven • Aandachtspunten: behouden dorpskarakter en voorzieningen
Kortenhoef
• 6.700 inwoners • Trots op het rustige, groene karakter, mogelijkheden voor recreatie en dorpsgevoel • Aandachtspunten: op peil houden van voorzieningen, bereikbaarheid en leefbaarheid in het dorp
• 9.000 inwoners • Toeristisch centrum in plassengebied • Trots op natuur en ondernemers • Aandachtspunten: goede balans tussen natuur en recreatie, woningen bouwen
‘s-Graveland
• 1.200 inwoners • Bezoekerscentrum van Natuurmonumenten • Trots op erfgoed en natuur (landgoederen en buitenplaatsen) • Aandachtspunten: de omgeving beschermen, leefbaarheid en behouden voorzieningen
Breukeleveen
Ankeveen
• 1.520 inwoners • Startpunt schaats-, fietsen wandeltochten • Trots op de relatieve rust en de omliggende natuur, hechte gemeenschap, evenementen en erfgoed • Aandachtspunten: behouden dorpskarakter en voorzieningen
Noordwest
• 7.725 inwoners • Raadhuis, Mediapark en Beeld & Geluid • Trots op rustig en mooi wonen en mooie inrichting van de ruimte • Aandachtspunten: groenbeheer, doorstroming in woningen en meer diversiteit in bevolking
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
• 300 inwoners • Trots op kleinschaligheid en de sterke gemeenschap • Aandachtspunten: behouden natuurkwaliteit, bouwen van woningen en behouden voorzieningen Foto: Studio Kastermans
Noordoost
• 10.390 inwoners • Naast station Hilversum Media Park • Trots op sociale betrokkenheid en de natuur die dichtbij is • Aandachtspunten: verkeersoverlast en behouden voorzieningen
18
Wijdemeren en Hilversum dorpen en buurten (vervolg) Oost
Zuidoost
• 22.310 inwoners • Trots op woongenot, buurtgemeenschappen en voorzieningen dichtbij • Aandachtspunten: meer ruimte voor groen en ontmoeten en voorkomen van verkeersoverlast Foto: Margot Brakel
Foto: Margot Brakel
Hilversumse Meent
Zuidwest
• 4.150 inwoners • Kenmerkende hofjesopbouw, sociale verbondenheid en actieve vrijwilligers • Trots op de groene gordel, veiligheid, rust en ruimte en het winkelcentrum • Aandachtspunten: woningen en voorzieningen
• 10.715 inwoners • Locatie van kantorenpark Sportpark, veel scholen en het regionale ziekenhuis • Trots op het wonen in ruimte en rust en actieve wijkverenigingen • Aandachtspunten: verkeersdoorstroming en groenbeheer
• 9.255 inwoners • Trots op de groene en ruime opzet van de wijk en het winkelcentrum Kerkelanden met de voorzieningen • Aandachtspunten: ruimte voor groen, beperken van verkeersoverlast en meer culturele voorzieningen Foto: Kick Smeets – PAW
Zuid
• 17.695 inwoners • Trots op de tuinwijk, winkelstraat Gijsbrecht van Amstel en de natuur om de hoek • Aandachtspunten: verkeersdoorstroming, prettige openbare ruimte en wijkvoorzieningen
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
Centrum
• 10.225 inwoners • Centrum voor de regio met station Hilversum, winkels, horeca en cultuur • Trots op de voorzieningen • Aandachtspunten: ruimtelijke kwaliteit (dorpskarakter) en meer ruimte voor groen
19
2.3 Kwaliteiten van een gezonde leefomgeving
Ook het aanwezige groen binnen de kernen en
De hoge waardering van inwoners voor het
het Pinetum Blijdenstein en de Costerustuin
wonen in Wijdemeren en Hilversum heeft ook te maken met de natuur. Bijna iedereen vindt de diverse natuurgebieden in, om en tussen Hilversum en Wijdemeren erg waardevol. Inwoners genieten van het water, het platteland, de polders, de hei, de bossen en de landgoederen in beide gemeenten. Recreatieondernemers en
wijken wordt gewaardeerd. In het bijzonder oude laan- en straatbomen, de botanische tuinen zoals en goed onderhouden pleinen en plantsoenen. Een ruime opzet van wijken wordt ook als kwaliteit gezien, net als ons beleefbare erfgoed. Denk aan de vele landgoederen, villaparken en grote en kleine monumenten, die we vele honderden hebben.
agrariërs verdienen er hun brood en dragen bij aan natuurbeheer. Onderstaande figuur laat zien hoe dat bijzondere landschap in de voorbije eeuwen is ontstaan. De natuur is nu nog steeds divers en voor inwoners dichtbij en goed toegankelijk. Naast ruimte voor ontspanning, is de natuur ook de ‘longen’ van onze gezonde woonomgeving. In beide gemeenten zijn we er zuinig op, maar hebben ook zorgen over de afnemende kwaliteit van de natuurgebieden. Er is brede steun in de politiek en de samenleving om - waar nodig - alleen te bouwen bínnen de bestaande stad, wijken en dorpen. Beide gemeenten ondersteunen plannen van natuurorganisaties zoals Natuurmonumenten, het Plassenschap en het Goois Natuurreservaat om de kwaliteit van de natuur te verbeteren.
De ontwikkeling van Gooi en Vechtstreek in vogelvlucht – Bron: Koersdocument Gooi en Vechtstreek, 2021
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
20
Kaart waardevolle landschapstypen en -structuren Bron: Koersdocument Gooi en Vechtstreek, 2018
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
21
2.4 Economische kwaliteiten en ondernemerschap Wijdemeren en Hilversum hebben allebei ‘topsectoren’ die in Wijdemeren en Hilversum veel meer voorkomen dan landelijk gemiddeld. In Wijdemeren is er een sterke toeristischrecreatieve sector rondom het grote watersportgebied, met bootverhuur, horeca en accommodaties. Ook heeft Wijdemeren een agrarische sector, die met natuurorganisaties verantwoordelijkheid neemt voor het onderhouden van het kenmerkende cultuurlandschap van weilanden en polders. Hilversum is de Mediastad van Nederland:
Mijndense sluis, toegangspoort tot het recreatiegebied
thuisbasis van mediabedrijven (omroepen en productiebedrijven) en creatieve industrie. Er zijn veel mediabedrijven op het Media Park, maar ook op andere plekken in de stad. De economie van Wijdemeren en Hilversum is ook gericht op dienstverlening en handel. In Hilversum en Wijdemeren zijn er ongeveer 15 formele werklocaties; van kleinere bedrijventerreinen in Wijdemeren tot grote parken, zoals het Mediapark en het Sportpark met het Europees hoofdkantoor van Nike in Hilversum. Op al die werklocaties hebben bedrijven zich verenigd en er zijn gemeente-
Beeld & Geluid op het Media Park
brede ondernemersplatforms. Gemeenten zijn trots op innovatieve bedrijven en middenstanders. Inwoners vinden het winkelaanbod in de dorpskernen, de wijken, winkelstraten en het regionale centrum van Hilversum belangrijk.
Winkelcentrum Kerkelanden Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
22
Bedrijventerreinen en kantorenlocaties in Wijdemeren en Hilversum
Huiz
B
Wijdemeren
Kantorenlocatie
Hilversum
Bron: Plabeka (2024)
Bedrijventerrein
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
23
3. Ons toekomstperspectief
3. Ons toekomstperspectief Tijdens de participatieavond over ‘sterke dorpen, wijken en buurten’ zei een van de deelnemers: “De toekomstige gemeente moet gewoon de dingen goed doen en de verschillende kwaliteiten van de gemeente ondersteunen.” De toekomstige gemeente gaat uit van de kracht van die verschillende kwaliteiten. De nieuwe gemeente is op drie manier van
en de dorpen in Wijdemeren (fiets, ov/
meerwaarde:
bus, deelmobiliteit, mobiliteitshubs) en het
• Een grotere begroting en organisatie maken
versterken van het ov-knooppunt Hilversum.
meer mogelijk: betere dienstverlening, betere toegang tot voorzieningen, betere uitvoering van gemeentelijke projecten en beter beheer met kwaliteit. • We blijven onze eigen keuzes maken over ons gebied en blijven ruimte bieden aan de vele identiteiten en kwaliteiten, door maatwerk en het ondersteunen van lokale initiatieven. • We hebben meer invloed in Haarlem, Den Haag en Brussel voor investeringen in natuur, wonen, mobiliteit, economie, klimaat en energie en kunnen gebiedspartners beter aan ons binden.
• Versnelling van de uitvoering van woningbouwplannen. • Goede betrokkenheid bij beleid en plannen. Als perspectief voor ondernemers zien we een stevigere en bredere economie: • Het hele jaar door aantrekkelijk zijn voor toerisme, door recreatiemogelijkheden te versterken en te koppelen aan cultureel erfgoed, het mediaprofiel en citymarketing van Hilversum • Meer samenwerking tussen economische sectoren, door netwerken te verbinden en door
In dit hoofdstuk staan een aantal
meer gemeentelijke projecten om lokaal op in
toekomstperspectieven: een maatschappelijk,
te schrijven
economisch, omgevings- en regionaal perspectief.
• Toegang tot nieuwe markten en klanten,
Hierin nemen we ook de inbreng van participatie
onderwijs, locaties en economische fondsen.
mee. Hierbij is het belangrijk de verwachtingen
• Meer mogelijkheden om vraag en aanbod op de
te managen over het tempo dat we hiermee kunnen maken. Een herindeling heeft veel impact
arbeidsmarkt op elkaar aan te sluiten. • Schuifruimte en investeringen in duurzame
op het gemeentebestuur en de gemeentelijke
bedrijvenlocaties, zodat groeiende bedrijven
organisatie. Het zal best wat tijd en energie
die meer ruimte nodig hebben in de gemeente
kosten om deze perspectieven na de herindeling
kunnen blijven.
met inwoners, ondernemers en organisatie te realiseren. De komende jaren gaan we eerst aan de slag met dienstverlening: de dingen die inwoners en ondernemers van ons verwachten zo goed mogelijk doen.
• Blijvende ruimte voor de agrarische sector. Als perspectief voor de omgevingskwaliteit zien we een goed evenwicht tussen bescherming en gebruik van de ruimte: • Het verbinden van natuurgebieden,
Als perspectief voor inwoners zien we
wat zorgt voor betere ecologische
mogelijkheden voor:
verbindingen, sterkere bufferzones en meer
• Maatwerk in behoud en versterking van dorpen,
recreatieve mogelijkheden.
wijken en natuur. • Goed bereikbare voorzieningen: zorg, welzijn, sport, cultuur, onderwijs. • Meer vervoersmogelijkheden tussen Hilversum Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
• Meer regie op watermanagement en landschapsbeheer, door betere samenwerking met gebiedspartners vanuit één duidelijk natuurbeleid. 25
Opbrengst jongerenparticipatie De gemeenteraden van Wijdemeren en Hilversum hebben specifiek aandacht gevraagd voor participatie van jongeren. De toekomstige gemeente is ook met en voor hen. Op 21 oktober 2024 spraken zo’n 35 jongeren uit Wijdemeren en Hilversum samen over de toekomst van de gemeente. Wonen, ov en mobiliteit, behoud van de natuur, meer opleidingsmogelijkheden en communicatie werden als belangrijkste aandachtspunten genoemd. Wonen Zowel Hilversumse als Wijdemeerse jongeren geven aan tevreden tot zeer tevreden te zijn over hun woonplaats. Graag willen ze er kunnen blijven wonen. Op dit moment zijn er bijna geen passende woningen te vinden voor jongeren en/of voor starters. Hoewel er landelijk een woonprobleem is, moet de nieuwe gemeente voorrang geven aan het behouden van jongeren in de gemeente. Dat kan door beleid te ontwikkelen dat nieuwe en passende woningen mogelijk maakt, speciaal voor deze doelgroep.
Openbaar vervoer en mobiliteit Voor de jongeren die afhankelijk zijn van fiets en ov, is mobiliteit een belangrijk onderwerp.
verlicht en slecht onderhouden. Om ergens te kunnen komen, is het station van Hilversum een noodzakelijke tussenstop. Ook goede busverbindingen ontbreken. “Zeker in Nederhorst den Berg zit je behoorlijk geïsoleerd”, zei een jongere uit Wijdemeren. De nieuwe gemeente moet breed naar mobiliteit kijken om het best mogelijke voor alle inwoners te organiseren. Een van de belangrijkste verbeterpunten is de uitbreiding van de verbindingen voor openbaar vervoer in Wijdemeren. Met hierbij speciale aandacht voor de verbindingen naar het uitgaansleven in Hilversum. Hierdoor wordt het voor jongeren makkelijker om deel te nemen aan sociale activiteiten en evenementen.
In Wijdemeren zijn de fietspaden niet goed
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
26
Behouden van natuur en recreatiemogelijkheden
Communicatie
Het is heel belangrijk om de prachtige natuur
willen worden door de gemeente. Zowel in
en recreatiemogelijkheden van Wijdemeren en Hilversum te behouden en om er goed mee om te gaan. Deze unieke omgeving biedt niet alleen ontspanning, maar ook een kans voor jongeren om actief en gezond te blijven. We moeten een balans vinden tussen ontwikkeling en behoud. Zo kunnen we ervoor zorgen dat er in alle plannen van de nieuwe gemeente rekening wordt gehouden met de natuur.
Aanbieden van meer opleidingsmogelijkheden Het is belangrijk dat er meer opleidingsmogelijkheden komen in de nieuwe
Jongeren geven aan serieus aangesproken te communicatie maar ook in politieke activiteiten is er op dit moment bijna geen initiatief voor jongeren. Een speciale kieswijzer voor jongeren voor de gemeenteraadsverkiezingen werd genoemd als mogelijk middel waarmee jongeren de lokale politiek makkelijker kunnen vinden. Met deze acties kan de nieuwe gemeente een omgeving maken waarin jongeren zich gesteund voelen, volop kansen krijgen en zich kunnen ontwikkelen in een aantrekkelijke en leefbare gemeente. Zo wordt talent voor de gemeente behouden en zijn jongeren een meetellend onderdeel van de gemeenschap.
gemeente. Door samenwerkingen met lokale instellingen kunnen we bijvoorbeeld HBO- en universitaire opleidingen aanbieden. Daardoor krijgen jongeren de kans om dichtbij huis hun toekomst op te bouwen.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
27
3.1 De toekomstige gemeente Door het toevoegen van Wijdemeren aan Hilversum ontstaat in één keer een grotere gemeente, die mogelijk het beste van twee werelden biedt: stedelijke levendigheid en landelijke rust in een
Wijdemeren
groenblauwe, goed verbonden omgeving. Na de herindeling heet de gemeente ‘Hilversum’.
Hilversum
De dorpsnamen van Ankeveen, Breukeleveen, Kortenhoef, Nederhorst den Berg, Nieuw-Loosdrecht, Oud-Loosdrecht en ’s-Graveland blijven bestaan. De naam ‘Wijdemeren’ verdwijnt door de herindeling. De grenzen van de gemeente zijn hiernaast en in bijlage A1 weergegeven.
Dienstverlening De komende jaren gaan we aan de slag met dienstverlening: de dingen die inwoners en
Nieuwe gemeentegrens
• Inclusief – we behandelen de ander op basis van gelijkwaardigheid en sluiten niemand uit • Duurzaam – we streven naar duurzame oplossingen voor onze inwoners, ondernemers, gemeente en omgeving
ondernemers van ons verwachten zo goed
De gemeentelijke organisatie van Hilversum
mogelijk doen. We hebben oog voor individuele
wordt door de samenvoeging met Wijdemeren
inwoners en ondernemers. Onze dienstverlening
zo’n 25% groter, tot ongeveer 1.000 mensen. Er
is gebaseerd op zes kernwaarden:
zal dus genoeg algemene én specialistische kennis
• Vertrouwen – we gaan in ons handelen uit van de oprechtheid van onze inwoners, ondernemers en partners • Eenvoud – we streven in onze handelen naar eenvoud en zorgvuldigheid • Betrokkenheid – we zijn betrokken bij onze gemeente, onze inwoners, ondernemers en partners • Professioneel – we verstaan ons vak en werken effectief samen
aanwezig zijn in de gemeente. Een gemeente van deze grootte kan ook blijven investeren in (digitale) dienstverlening voor bijvoorbeeld vergunningen subsidieaanvragen en informatievoorziening tegen stabiele prijzen. Dat is belangrijk, omdat de afstand voor sommige inwoners van Wijdemeren tot de baliefuncties in Hilversum groter wordt. Er is ruimte voor maatwerk en goede ‘loodsen’, zoals buurt- en dorpscoördinatoren. Zij kunnen initiatiefnemers uit de samenleving goed begeleiden in de samenwerking met de gemeente.
Dienstverlening aan 120.000 inwoners De organisaties van Wijdemeren en Hilversum hebben op dit moment al een vergelijkbaar dienstverleningsconcept: een centrale baliefunctie in het gemeentehuis/kantoor, een eigen klantcontactcentrum en een eigen digitaal portaal (één-loketgedachte). Beide organisaties scoren op klanttevredenheid een voldoende en hebben ontwikkelpunten. Kerncijfers 2023
Hilversum
Wijdemeren
Totaal
Baliebezoeken
47.000
5.000
52.000
Telefonisch contact met KCC
62.000
22.000
84.000
Bezoekers website
678.000
125.000
803.000
Meldingen openbare ruimte
12.000
3.000
15.000
Bron: interne rapportages Wijdemeren en Hilversum
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
28
3.2 Maatschappelijk perspectief: dorpen- en buurtenbeleid
Daarom voegen we het dorpenbeleid van
Het behouden en versterken van de
blijft genoeg geld voor bewonersinitiatieven,
verschillende identiteiten en sociale cohesie in gemeenschappen vraagt om een actief dorpenen buurtenbeleid met agenda’s voor wijken en dorpen. Wijdemeren heeft goede ervaringen met het dorpenbeleid en de dorpscoördinatoren. Hilversum heeft goede ervaringen met een buurtenbeleid, buurtbudgetten en aanspreekpunten voor de buurt: een wijkwethouder, -regisseur, -boa (buitengewoon opsporingsambtenaar) en -agent. In beide gemeenten werken samenwerkingspartners in zorg en welzijn al vaak gebiedsgericht. Daardoor zijn in de afgelopen jaren veel waardevolle contacten, netwerken en structuren ontstaan. De opgebouwde structuren, kennis, netwerken
Wijdemeren en het buurtenbeleid van Hilversum samen. Maatwerk is hierbij belangrijk. Er is en ondersteuning (wijk- of dorpscoördinator, boa) en uitvoeringskracht. We zien hierbij een duidelijk verband met het belang van voorzieningen en (ondersteuning van) sport-, cultuur- en verenigingsleven, en met het gesprek met samenwerkingspartners om op ongeveer dezelfde manier gebiedsgericht te werken, zoals beschreven in paragraaf 3.1. Naast het samenvoegen van het beleid, stellen we richting 1 januari 2027 samen met inwoners ‘cv’s’ op voor dorpen en buurten. Zo brengen we de kwaliteiten van de dorpen en buurten goed in beeld en kunnen we deze overdragen aan de nieuwe gemeenteraad.
en andere middelen willen we graag behouden.
Sportverenigingen vervullen een belangrijke maatschappelijke functie in dorpen en wijken – Fotograaf: Wiebe de Jager
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
29
Trends en ontwikkelingen tijdens de herindeling De herindeling krijgt vorm in een tijd waarin er in Nederland veel in beweging is: maatschappelijk, ruimtelijk, economisch en financieel. De toekomstige gemeente krijgt te maken met deze grote trends en ontwikkelingen. Duurzaamheid en klimaatadaptatie
Economische ontwikkeling
We hebben te maken met wereldwijde
Wereldwijde politieke spanningen, technologische
klimaatveranderingen. Die leiden tot extremere
ontwikkelingen en toenemende beschikbaarheid
weersomstandigheden die vaker voorkomen.
van informatie hebben veel gevolgen voor onze
Door het opmaken van natuurlijke hulpbronnen
economie en de werkgelegenheid. Economische
en toenemende energievraag, hebben we
structuren veranderen steeds sneller door
al te maken met een energietransitie. Iets
innovaties. Samenwerking tussen overheden,
vergelijkbaars gaat de komende jaren ontstaan
bedrijfsleven en kennisinstellingen wordt steeds
voor zoetwaterbeschikbaarheid en -kwaliteit.
belangrijker, ook voor behoud en versterking
Ruimtedruk
van onze economische topsectoren (creatieve industrie, zorg en toerisme).
De kwaliteit van de leefomgeving in veel gebieden staat onder druk door intensiever gebruik. Dat
Gemeentefinanciën
geldt voor de stad, de dorpen en natuurgebieden,
Gemeenten moeten meer taken van de
en dan met name voor de bodem. In alle
Rijksoverheid overnemen, waar niet genoeg
gebieden moet er een goed evenwicht worden
geld voor beschikbaar is. We merken nu nog de
gevonden tussen bescherming, verbetering
gevolgen van de taken uit het sociaal domein die
en gebruik.
we in 2015 moesten overnemen. Gemeenten
Demografie, wonen, voorzieningen en kansengelijkheid We hebben de komende decennia te maken met bevolkingsgroei, dubbele vergrijzing, opvang van vluchtelingen en een kleiner wordende beroepsbevolking. Plekken om te wonen, ondersteuning en voorzieningen moeten meer worden gericht op de behoeften van de groeiende oudere bevolking. Tegelijk ligt er (landelijk) druk op de betaalbaarheid en toegankelijkheid van al onze voorzieningen voor zorg, ouderen en jeugd. Ook de krappe arbeidsmarkt is nu en in de toekomst een zorgpunt.
werken sinds dit jaar met de Omgevingswet. De druk op gemeentelijke organisaties (bestuurlijk en ambtelijk) neemt hierdoor steeds verder toe. Veel gemeenten in Nederland staan door tekortschietende Rijksmiddelen voor een financieel ravijnjaar en er komen grote vervangingsopgaven van infrastructuur aan voor gemeenten.
Regionaal samenwerken helpt Aan veel van deze trends en ontwikkelingen werken Wijdemeren en Hilversum al samen in de regio Gooi en Vechtstreek. Voorbeelden uit de Regionale Samenwerkingsagenda (RSA 2024) zijn: de regionale woningbouwafspraken en de huisvestingsverordening, toekomstperspectief voor bedrijventerreinen (Plabeka), toegang tot economische investeringsfondsen, de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord,
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
30
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo),
aanvullende baliefuncties nodig zijn en welke
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en
onderdelen uit het sociale beleid van Wijdemeren
het beleidsplan bescherming en opvang, een
kunnen worden overgenomen. Ten slotte
hervormingsagenda voor jeugdzorg, de regionale
overleggen we met samenwerkingspartners om
energie strategie (RES), de toekomstbestendige
op ongeveer dezelfde manier gebiedsgericht te
Heuvelrug, het gebiedsakkoord Oostelijke
werken.
Vechtplassen, afval- en grondstoffenbeleid en investeringen in ov-knooppunten, snelfietsroutes en busvervoer.
Passende voorzieningen voor maatschappelijke ondersteuning Ook speelt de gemeente een belangrijke rol in de toegang tot allerlei vormen van zorg en welzijn. De gemeente blijft inwoners helpen om grip op hun eigen leven te hebben. Dat doet zij met voorzieningen voor maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp, inkomen, helpen bij het vinden van werk, het ondersteunen van mantelzorgers en ondernemers en meer aandacht voor eenzaamheid en mentale gezondheid. We werken vanuit het idee dat preventie, vroegtijdig ingrijpen en toegankelijke algemene voorzieningen beter zijn dan genezen. Er wordt in regionaal verband al veel samengewerkt, wat integratie vergemakkelijkt. Voor veel sociale onderwerpen is de uitvoering in Wijdemeren en Hilversum vergelijkbaar. Zoals inburgering, handhaving, werken aan werk, leerlingenzaken, leerlingenvervoer, jeugdbeleid, toezicht op kinderopvang, samenwerkingsverbanden passend onderwijs, samenwerkingsagenda jeugd en onderwijs, en regionale inkoop jeugdhulp. Wel gelden in Wijdemeren en Hilversum soms andere regelingen en liggen er in de uitvoering soms
Voor sport-, cultuur- en andere verenigingen zal er in de grotere gemeente meer deskundige ondersteuning zijn. Het subsidiebeleid van Hilversum zal gelden, met natuurlijk ruimte voor maatwerk. We onderzoeken de betekenis van voorzieningen en welke voorzieningen in wijken en kernen in de toekomst nodig zijn.
Een zichtbaar en aanspreekbaar gemeentebestuur Burgemeester, gemeenteraads- en collegeleden zijn en blijven in alle dorpen en wijken zichtbaar en aanspreekbaar. Het is belangrijk dat de afstand tussen inwoners en bestuur klein blijft. Daarom blijven we samenwerken met dorps- en wijkverenigingen. Daarnaast is de herindeling een goede aanleiding om nieuw participatiebeleid voor de gemeente te maken. Zodat inwoners die dat willen goed en op verschillende manieren betrokken kunnen zijn bij hun omgeving. Daarbij zoeken we ook naar moderne instrumenten. Denk aan dorps- of wijkraden, een burgerberaad, G100 of G1000 (door loting samengestelde representatieve groep inwoners om beleidsvoorstellen mee te bespreken), een participatieve begroting en digitale toepassingen of platforms. We denken dat daar in een ruimere gemeentebegroting meer mogelijkheden voor zijn.
net andere accenten. Zo heeft Wijdemeren een zwaarder accent op wijkgericht werken en sociale verbinding en heeft Hilversum een zwaarder accent op centrale dienstverlening en ruime subsidiëring van voorliggende en algemene voorzieningen. Na de herindeling gelden de Hilversumse regelingen en Hilversumse manier van aanvragen (digitaal of fysiek bij de balie op het Sociaal Plein). Mogelijk kunnen door de samenvoeging regelingen efficiënter worden ingericht. Ook kan worden onderzocht of er Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
31
Participatie over sterke dorpen, wijken, buurten “Mensen wonen niet in een gemeente, maar in een gemeenschap.” Zo begon burgemeester Mark Verheijen van Wijdemeren de avond op 14 oktober 2024. De vraag: hoe gaan we op een goede manier om met de behoeften van de verschillende gemeenschappen in dorpen en buurten? Behoud het goede en vernieuw waar nodig: van buurtschap naar nabuurschap Inwoners vinden sociale cohesie belangrijk. Door het versterken van ‘buurtschap’ gaan we bijvoorbeeld eenzaamheid tegen: “Naar elkaar omkijken en er voor elkaar zijn, dat moet weer normaal worden.” Cohesie is niet iets dat op een beleidstafel bedacht wordt, maar ontstaat door generaties heen en door goede initiatieven ‘van onderop’. De gemeente moet die initiatieven faciliteren en ondersteunen. Volgens inwoners zijn er plekken nodig waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en moet de gemeente budget, kennis en praktische en doorlopende ondersteuning bieden. Hierbij kunnen bijvoorbeeld dorpscoördinatoren en wijkregisseurs een rol spelen. Het is ook belangrijk om de juiste schaalgrootte te kiezen. Denk niet op wijkniveau, maar op dorps- en buurtniveau, of soms zelfs op straatniveau. Kijk goed wat er nodig is op welke plek: de ene plek is de andere niet en op sommige plekken is er meer energie voor sociale initiatieven dan op andere plekken.
Verschil mag er zijn en het is goed om van elkaar te leren: ga gluren bij de buren! Verenigingen voor sport, cultuur, welzijn en duurzaamheid spelen een belangrijke rol in de sociale cohesie, zeker in de kernen van Wijdemeren. Blijf daarom de verenigingen die er zijn ondersteunen, maar kijk ook hoe cohesie in deze tijd vorm kan krijgen voor bijvoorbeeld jongeren.
Samen sterker | Herindelingsontwerp Wijdemeren en Hilversum
32
Geef de gemeenschap een stem in bijvoorbeeld raden, platforms of panels
Goed onderhoud van het groen draagt ook bij
Inwoners willen dat de gemeenschap een stem
en in de dorpen en wijken. Als de gemeenten
krijgt en invloed heeft op beslissingen. Als dit
samengaan, kunnen zij het groenbeheer
goed gaat, krijgen inwoners meer vertrouwen in
verbeteren. Ecologisch beheer en een focus
de gemeente en willen ze actiever meedoen. Een
op biodiversiteit kunnen samengaan met
dorps- of wijkraad zoals nu in Ankeveen wordt
klimaatbestendigheid en het tegengaan van
bedacht, kan een goed model zijn. Maar er zijn