Bijlage 1 Gemeente Wijdemeren Begroting 2025-2028
Tekst van het document
0.8 Overige baten en lasten € 2.473.000 lager
• Gemeentewet
Bij de vaststelling van de nota reserves en voorzieningen is door de Raad besloten de reserve onderhoud gebouwen voor € 1.898.000
0.8 Overige baten en lasten € 100.000 hoger
• Besluit begroting en verantwoording (BBV)
om te zetten naar een voorziening. Verder is in jaarschijf 2025 een
De hogere baten van € 100.000 in 2025 ten opzichte van 2024 heeft
• Gemeenschappelijk Financieel Toezicht Kader (GTK)
voordelige post opgenomen van € 300.000 in verband met toerekening
betrekking op de stelpost verkoop vastgoed (herstelplan).
Betrokken partijen
van salariskosten aan kredieten. Resterende verschil betreft met name herijking van doorberekening van salariskosten in jaarschijf 2025 levert
0.62 OZB niet-woningen € 53.000 hoger
• Provincie Noord-Holland
een voordeel van € 276.000 op.
Conform de kadernota 2025 en een correctie in de primitieve raming is
• Rijk
er in 2025 ten opzichte van 2024 per saldo sprake van een voordeel van 0.5 Treasury 300.000 hoger
€ 53.000.
Voor de financiering van een aanvullende langlopende lening is vanaf 2025 een budget opgenomen van € 300.000.
0.61 OZB woningen € 307.000 hoger Op basis van de indexering conform de kadernota 2025 is sprake van een voordeel van € 307.000.
58
PARAGRAFEN
Overhead
INLEIDING
BEGROTING 2025
Bestuur en Burgerzaken
Veiligheid
Openbare Ruimte
LEESWIJZER
Economische zaken Recreatie en Toerisme
Sociaal Domein
BEGROTING
Natuur en Milieu
PROGRAMMA’S
Ruimtelijke Ontwikkeling
59
PARAGRAFEN
Algemene Baten & Lasten, dekkingsmiddelen en onvoorzien
Overhead
Wat mag het kosten? TABEL ALGEMENE BATEN EN LASTEN P998 Algemene baten en lasten
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Lasten
1.570
3.021
890
890
832
818
Baten
-46.170
-47.824
-50.109
-48.435
-49.514
-50.505
SALDO EXCLUSIEF MUTATIES RESERVES
-44.600
-44.803
-49.219
-47.545
-48.682
-49.687
Beheer overige gebouwen en gronden
153
170
224
224
175
161
Belastingen overig
929
503
491
491
491
491
Overige baten en lasten
432
2.338
-135
-135
-144
-144
OZB woningen
10
10
10
10
10
10
Treasury
45
1
301
301
301
301
1.570
3.021
890
890
832
818
-36.067
-37.934
-39.754
-37.500
-38.002
-38.515
Belastingen overig
-248
-203
-208
-208
-208
-208
Overige baten en lasten
-121
-200
-300
-500
-600
-600
OZB niet-woningen
-2.112
-1.966
-2.019
-2.118
-2.216
-2.314
OZB woningen
-6.959
-7.468
-7.775
-8.058
-8.438
-8.818
-663
-52
-51
-51
-50
-50
TOTAAL BATEN
-46.170
-47.824
-50.109
-48.435
-49.514
-50.505
SALDO EXCLUSIEF MUTATIES RESERVES
-44.600
-44.803
-49.219
-47.545
-48.682
-49.687
Lasten mutaties reserves
540
0
0
0
0
0
Baten mutaties reserves
0
-1.898
0
0
0
0
540
-1.898
0
0
0
0
-44.061
-46.701
-49.219
-47.545
-48.682
-49.687
Lasten per taakveld
TOTAAL LASTEN Baten per taakveld Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
Treasury
SALDO MUTATIES RESERVES SALDO INCLUSIEF MUTATIES RESERVES
INLEIDING
BEGROTING 2025
Bestuur en Burgerzaken
Veiligheid
Openbare Ruimte
LEESWIJZER
Economische zaken Recreatie en Toerisme
Sociaal Domein
PROGRAMMA’S
BEGROTING
Natuur en Milieu
Ruimtelijke Ontwikkeling
OVERHEAD Onder overhead verstaan wij het geheel van taken en activiteiten gericht op de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Globaal gaat het dan om de kosten van de Bedrijfsvoering (huisvesting, facilitair, ICT, overig), directie en teammanagement.
Wat willen we bereiken? In lijn met het financieel herstelplan en de aanbevelingen van het onderzoeksbureau Necker van Naem investeren we in de versterking van de bedrijfsvoering, het management, de integrale samenwerking, de professionele ontwikkeling van medewerkers en het bestuurlijkambtelijke samenspel.
Daarbij houden we rekening met de bestuurlijke fusie, door op gebied van bedrijfsvoering al zoveel mogelijk de samenwerking aan te gaan met de toekomstige fusiepartner.
Wat doen we daarvoor? De uitwerking van de concrete activiteiten wordt uitgewerkt in de paragraaf bedrijfsvoering.
60
PARAGRAFEN
Algemene Baten & Lasten, dekkingsmiddelen en onvoorzien
Overhead
INLEIDING
BEGROTING 2025
Bestuur en Burgerzaken
Veiligheid
Openbare Ruimte
LEESWIJZER
Economische zaken Recreatie en Toerisme
BEGROTING
Sociaal Domein
Natuur en Milieu
PROGRAMMA’S
Ruimtelijke Ontwikkeling
61
PARAGRAFEN
Algemene Baten & Lasten, dekkingsmiddelen en onvoorzien
Overhead
Wat mag het kosten? TABEL OVERHEAD P999 Overhead
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Lasten
11.873
14.154
14.669
14.662
14.358
14.283
Baten
-41
-19
-20
-20
-20
-20
11.831
14.135
14.649
14.642
14.338
14.263
Overhead
11.873
14.154
14.669
14.662
14.358
14.283
TOTAAL LASTEN
11.873
14.154
14.669
14.662
14.358
14.283
Overhead
-41
-19
-20
-20
-20
-20
TOTAAL BATEN
-41
-19
-20
-20
-20
-20
11.831
14.135
14.649
14.642
14.338
14.263
Lasten mutaties reserves
0
0
0
0
0
0
Baten mutaties reserves
-95
-6
-6
-6
-6
-5
SALDO MUTATIES RESERVES
-95
-6
-6
-6
-6
-5
11.737
14.129
14.643
14.636
14.332
14.259
SALDO EXCLUSIEF MUTATIES RESERVES Lasten per taakveld
Baten per taakveld
SALDO EXCLUSIEF MUTATIES RESERVES
SALDO INCLUSIEF MUTATIES RESERVES
INLEIDING
BEGROTING 2025
Bestuur en Burgerzaken
Veiligheid
Openbare Ruimte
LEESWIJZER
Economische zaken Recreatie en Toerisme
Sociaal Domein
PROGRAMMA’S
BEGROTING
Natuur en Milieu
Ruimtelijke Ontwikkeling
Financiële toelichting 2025 ten opzichte van jaarschijf 2024
Relevante informatie
Lasten
Relevante bedrijfsstukken
0.4 Overhead € 515.000 hoger
Het (interne) beleid voor de uitvoering van dit programma is onder
De hogere lasten bij het onderdeel overhead worden onder andere
meer beschreven in:
veroorzaakt door kapitaallasten, salariskosten en door indexering
• IV-Visie (gemeentelijke visie op informatievoorziening, 2019)
van diverse budgetten. Verder is in het kader van onderhoud digitale
• Uitvoeringsplan IV-visie 2019-2022
personeels- en administratiesysteem aanvullend € 40.000 geraamd voor de jaren 2025 en 2026. (Kadernota 2025)
Wettelijke basis voor dit programma Het beleid voor de uitvoering van dit programma is onder meer
Baten
beschreven in:
Geen afwijkingen aan de orde > € 25.000
• Gemeentewet • Algemene wet bestuursrecht • cao gemeenten en het Personeelshandboek
Betrokken partijen Betrokken partijen bij dit programma zijn onder meer:
• Gemeente Hilversum
62
PARAGRAFEN
Algemene Baten & Lasten, dekkingsmiddelen en onvoorzien
Overhead
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
63
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
PARAGRAAF 1 LOKALE HEFFINGEN Wijdemeren is de groenblauwe parel van MiddenNederland. Het college wil dat dit gebied aantrekkelijk blijft voor onze inwoners en voor de vele toeristen die er voor kiezen ons mooie gebied te bezoeken. Wijdemeren trekt jaarlijks vele toeristen die voor een dagje of een korte of langere vakantie hier verblijven. Tweede huizen zijn in trek, evenals hotels, B&B’s en vakantiehuizen. Het college heeft, als een van de maatregelen vanuit het financieel herstelplan, ervoor gekozen om de recreanten en toeristen meer mee te laten betalen aan (het onderhoud van) de voorzieningen en het onderhoud van natuur en landschap. Deze verhoging wordt gecombineerd met het verhogen van de OZB, waarmee de begroting 2025 en het meerjarenperspectief 2026-2028 reëel sluitend kan worden gemaakt.
Beschrijving
Uitgangspunten in 2025
Deze paragraaf geeft een overzicht van de belastingen en rechten die
• De raming van de opbrengsten uit onroerende zaakbelastingen
de gemeente oplegt aan burgers, ondernemingen, organisaties en
woningen wordt, conform de door het CPB geraamde
toeristen. De ontwikkelingen in het gemeentelijk belastinggebied worden
prijsontwikkeling, ten opzichte van 2024, voor 2025 verhoogd met een
geschetst en de voorstellen voor aanpassing van belastingen en rechten
index van 2,4 %. De extra verhoging van 5% met een structureel effect
worden toegelicht. Ook is er aandacht voor het kwijtscheldingsbeleid.
voor het jaar 2025 en volgende jaren is vervallen. Zie voor een nadere toelichting kadernota 2025.
Beleidskader Gemeentelijke heffingen bestaan uit ongebonden heffingen en heffingen die gebonden zijn aan bepaalde leveringen en diensten van de gemeente.
• De tarieven voor de roerende zaakbelasting zijn, wettelijk verplicht, gelijk aan die van de OZB.
• De tarieven van de overige ongebonden heffingen worden voor 2025, conform de in de voorjaars nota van het Rijk voorgestelde prijsontwikkeling met 2,4% verhoogd.
Ongebonden heffingen behoren tot de algemene dekkingsmiddelen
• Bij de gebonden heffingen streven we naar volledige kostendekking.
van de gemeente. In Wijdemeren zijn dit onroerende zaakbelastingen
Verderop in dit document vindt u terug wat dit beleid concreet voor
woningen en niet-woningen (OZB), roerende ruimtebelastingen (RRB of
de diverse heffingen in 2025 betekent.
ook RZB), hondenbelasting, toeristenbelasting en forensenbelasting.
Voor de gebonden heffingen is kenmerkend, dat de geraamde opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de geraamde lasten van de leveringen en diensten. In Wijdemeren gaat het om afvalstoffenheffing, rioolheffingen, leges en lijkbezorgingsrechten.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
Geraamde inkomsten De volgende tabellen geven een overzicht van de werkelijke, respectievelijk geraamde bruto-opbrengsten over de jaren 2023 tot en met 2028.
• De raming 2025 van de opbrengsten uit onroerende zaakbelasting is gebaseerd op de voorlopige opbrengst 2024, verhoogd met de geraamde inflatiecorrectie 2,4%.
• De raming van de roerende zaakbelasting is gebaseerd op de raming 2024, verhoogd met de geraamde inflatiecorrectie van 2,4%.
• De toeristen- en forensenbelasting worden in het jaar volgend op het betreffende boekjaar opgelegd. De raming 2025 van de landtoeristenbelasting is gebaseerd op de verwachte opbrengsten van de over de jaren 2023 en 2024 opgelegde aanslagen. De tarieven voor landtoeristenbelasting worden verhoogd met 2,4%. De tarieven van de watertoeristenbelasting worden eveneens verhoogd met 2,4%. In de loop van 2024 wordt de huidige verordening geactualiseerd op basis van de uitkomsten van een inventarisatie, die door een externe partij in 2024 is uitgevoerd.
• De heffingssystematiek van de forensenbelasting is met ingang van 2022 gewijzigd. Zie onder 4. Ook deze opbrengstensoort is onderwerp van onderzoek.
• De raming 2024 van de opbrengsten hondenbelasting is gebaseerd op de realisatie 2023 en de voorlopige opbrengst 2024, verhoogd met 2,4% inflatie.
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
PROGRAMMA’S
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
6. Verbonden partijen
TABEL: OPBRENGSTEN Opbrengsten ongebonden heffingen
64
PARAGRAFEN
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Bedragen X € 1.000 Rek 2023
Begr 2024
Begr 2025
Begr 2026
Begr 2027
Begr 2028
Onroerende zaakbelastingen
9.071
9.434
9.795
10.176
10.654
11.132
Roerende ruimtebelastingen
80
76
77
77
77
77
Toeristenbelastingen
397
817
1.075
1.125
1.225
1.225
Forensenbelasting
918
684
700
700
700
700
Hondenbelasting
118
128
131
131
131
131
10.584
11.139
11.778
12.209
12.787
13.265
Afvalstoffenheffing
3.456
4.457
4.864
5.023
5.093
5.093
Rioolheffing
2.982
4.642
4.973
5.322
5.407
5.753
Leges
1.428
704
705
705
705
705
315
275
282
282
282
282
SUBTOTAAL
8.181
10.078
10.824
11.332
11.487
11.833
TOTAAL GENERAAL
18.765
21.217
22.602
23.541
24.274
25.098
SUBTOTAAL Opbrengsten gebonden heffingen
Lijkbezorgingsrechten
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
65
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
De heffingen
Redelijk peil 2024 en belastingcapaciteit
2. Roerende ruimtebelastingen
1. Onroerende zaakbelastingen
De financiële verhoudingswet bepaalt dat de eigen inkomsten van
Deze belasting is bedoeld om eigenaren en gebruikers van roerende
In 2025 worden de onroerende zaakbelastingen woningen (OZB)
een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil zij in
ruimten in een vergelijkbare heffing als de OZB te betrekken. Daarom
ten opzichte van de raming 2024 verhoogd met de door het CPB
aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel
zijn de regels voor het waarderen van roerende ruimten gelijk. Er is ook
in de septembercirculaire geraamde prijsontwikkeling van 2,4%. De
12 van voornoemde wet. Hierbij wordt voornamelijk gekeken naar
wettelijk bepaald, dat de tarieven gelijk moeten zijn aan die van de OZB.
extra structurele verhoging van 5% voor het jaar 2025 en volgende
het gemiddelde percentage waarmee de gemeente de waarde van de
jaren (vanuit het financieel herstelplan) is op basis van de kadernota
woningen en niet-woningen belast.
2025 teruggedraaid. Verder is voor de OZB niet-woningen vanaf
3.
Toeristenbelasting
De tarieven voor de toeristenbelasting zijn in 2025 geïndexeerd met
2025 structureel een meeropbrengst ingeboekt van € 98.000. De
Bij het opmaken van het dekkingsplan wordt gekeken naar het
tarieven zijn op het moment van de samenstelling van deze paragraaf
gemiddeld gewogen OZB-tarief. Dit wordt afgeleid van het tarief dat
nog niet berekend (de omslagheffing). Ze zijn afhankelijk van de
wordt gehanteerd bij een aanvragen van een artikel 12-status.
waardeontwikkeling van de onroerende zaken in 2024. Een betrouwbaar beeld van de waardeontwikkeling van de onroerende zaken zullen wij bij
Het Rijk heeft bepaald dat alvorens in aanmerking te kunnen komen
de behandeling van de belastingverordeningen 2025 te geven.
voor een artikel 12-status het gemiddeld gewogen OZB-tarief 2023 van een gemeente 0,1614% moet bedragen. Het gemiddelde OZB-tarief 2023 in onze gemeente moet nog met gemiddeld 30% stijgen om dit zogenaamde ‘Redelijk peil’ te bereiken. Omgerekend naar de situatie van de gemeente Wijdemeren betekent dit dat de belastingopbrengsten eerst nog met afgerond € 2.500.000 moeten worden verhoogd om in aanmerking komen voor de artikel 12-status.
2,4%. TABEL: TARIEVEN TOERISTENBELASTING
2024
2025
1. Het tarief per persoon per overnachting:
3,50
3,58
2. I n afwijking van van het in lid 1 genoemde tarief, per persoon per nacht bij verblijf in kampeeronderkomens op gehuurde bedraagt het tarief standplaatsen bij (mini-)campings en kampeerterreinen:
1,75
1,79
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
66
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
4. Watertoeristenbelasting
5.
De tarieven 2024 voor de watertoeristenbelasting zijn geïndexeerd met
De heffingsmaatstaf, die uit gaat van een vast percentage van de WOZ-
In het onderstaande overzicht zijn de oude en nieuwe tarieven
2,4%.
waarde van het object, stijgt van 0,3% (2024) met 2,4% verhoogd tot
opgenomen. Omdat de hondenbelasting bij een gedeeltelijke
0,307% van de WOZ-waarde. Daarbij wordt een tarief gehanteerd met
belastingplicht per maand wordt berekend, zijn de tarieven deelbaar
een minimum van € 402,50 (€ 393+2,4%).
gemaakt door twaalf. Voor 2025 worden de tarieven verhoogd met de
Bij verblijf aan boord van een vaartuig gelegen op een vaste ligplaats
Forensenbelasting
PROGRAMMA’S
bedraagt het tarief per persoon per etmaal (afgerond).
6. Hondenbelasting
inflatiecorrectie van 2,4%. Het vaste bedrag per gemeubileerde woning, waarvoor geen WOZ-
TABEL: TARIEVEN WATERTOERISTENBELASTING
2024
2025
- bij een vaartuig met een lengte van 4 tot 7 meter;
1,71
1,75
waarde is vastgesteld, is bepaald op € 350,20 (€ 342+2,4%).
TABEL: TARIEVEN HONDENBELASTING
2024
Voor een eerste hond
98,24 100,60
Voor iedere hond boven het aantal van 1
123,55 126,52
Honden gehouden in een kennel
323,17 330,93
2025
Ook in 2025 wordt de inventarisatie van de objecten die vallen onder de - bij een vaartuig met een lengte van 7 tot 9 meter;
2,06
2,11
- bij een vaartuig met een lengte van 9 tot 12 meter;
2,86
2,93
- bij een vaartuig met een lengte van 12 meter of meer.
3,35
3,43
toeristen- en forensenbelasting, opnieuw gecontroleerd.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
7.
Afvalstoffenheffing
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
PROGRAMMA’S
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
6. Verbonden partijen
TABEL: KOSTENDEKKENDHEID AFVALSTOFFENHEFFING 2023-2028 Afvalstoffenheffing
67
PARAGRAFEN
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Bedragen X € 1.000
Rek 2023
Begr 2024
Begr 2025
Begr 2026
Begr 2027
Begr 2028
Bijdrage GAD
2.739
2.762
3.032
3.089
3.145
3.145
Straatreiniging
0
204
263
263
263
263
Overheadtoerekening
0
723
869
885
897
897
inzamelen van de afvalstoffen nemen ten opzichte van de raming 2024
Correctie overheadtoerekening 27,4%
0
0
-150
-75
-75
-75
met € 407.000 toe. Deze toename wordt voornamelijk veroorzaakt door
Kwijtschelding
81
80
80
80
80
80
een hogere verplichte bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling, die
BTW 21%
579
580
637
649
660
660
de dienst uitvoert, de GAD. Daarnaast worden extracomptabel, conform
Overige kosten
120
109
133
133
124
124
de financiële verordening, kosten toegerekend aan het taakveld afval.
TOTALE LASTEN
3.518
4.457
4.864
5.023
5.093
5.093
Dat betreft btw, kosten kwijtschelding en straatreiniging en toerekening
TOTALE OPBRENGSTEN
-3.455
-4.457
-4.864
-5.023
-5.093
-5.093
KOSTENDEKKENDHEID
98,22%
100,00%
100,00%
100,00%
100,00%
100,00%
De totale lasten voor het inzamelen en het verwerken van huishoudelijk afval, verhoogd met de kosten van het heffen van de afvalstoffenheffing worden voor 2025 geraamd op € 4.864.000 inclusief BTW en toerekening overheadkosten (2024 € 4.457.000). De totale lasten voor het
van overhead. De overheadtoerekening is op basis van de kadernota 2025 voor het jaar 2025 met € 150.000 (€ 75.000 voor het jaar 2024 en € 75.000 voor het jaar 2025) neerwaarts bijgesteld.
Het tarief dat per woning wordt berekend, wordt bepaald door het aantal woningen, dat wordt aangeslagen en het aantal personen dat er woont. Het Plassenschap Loosdrecht e.o. haalt huisvuil op bij de recreatiewoningen op de eilanden in de Loosdrechtse plassen.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
8. Rioolheffing
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
PROGRAMMA’S
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
6. Verbonden partijen
TABEL: KOSTENDEKKENDHEID RIOOLRECHTEN 2023-2028 Rioolrechten
68
PARAGRAFEN
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Bedragen X € 1.000
Rek 2023
Begr 2024
Begr 2025
Begr 2026
Begr 2027
Begr 2028
Rente en afschrijving
794
946
880
1.242
1.326
1.565
Straatreiniging
256
204
263
263
263
263
0
776
926
994
1.011
1.076
796
0
0
0
0
0
0
747
747
747
747
747
BTW 21%
344
524
353
386
393
434
De verdeling tussen de eigenarenheffing en de gebruikersheffing is aan
Sloten
0
60
60
60
60
60
strikte regels gebonden. Aan de gebruikers mag maximaal een evenredig
Overige kosten
1.593
1.445
1.744
1.631
1.608
1.608
deel van de kosten worden doorberekend. Als de belastingplichtige
TOTALE LASTEN
3.784
4.702
4.973
5.322
5.407
5.753
gebruikers bijvoorbeeld 15% van het totale waterverbruik voor hun
TOTALE OPBRENGSTEN
-2.982
-4.642
-4.973
-5.322
-5.407
-5.753
-790
0
0
0
0
0
99,70%
98,73%
100,00%
100,00%
100,00%
100,00%
De in 2025 geraamd opbrengst Rioolheffing bedraagt € 4.973.000. De hogere lasten van € 271.000 ten opzichte van 2024 zijn met name het gevolg van hogere kosten toerekenbare overhead, overige kosten (salariskosten) en lagere BTW. De kostendekkende opbrengsten zijn
Overheadtoerekening
gebaseerd op het geactualiseerde water-, en rioleringsplan 2023-2027,
Overheadtoerekening en apparaatskosten
dat in oktober aan de raad is gepresenteerd.
Storting voorziening
rekening nemen, mag maximaal 15% van de kosten, die aan het gebruik van de voorzieningen zijn gerelateerd, aan hen worden doorberekend. Het deel van de kosten dat niet aan de gebruikers wordt doorberekend, mag aan de eigenaren worden doorberekend.
Overheadtoerekening Op basis van artikel 16 van de financiële verordening wordt de overhead bij de begroting op basis van een vast opslagpercentage berekend door de totale overhead te delen door de totale lasten van de taakvelden exclusief overhead. Voor het jaar 2025 is dit opslagpercentage bepaald op 27,4%.
ONTTREKKING RIOOLFONDS KOSTENDEKKENDHEID
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
9. Leges
10. Lijkbezorgingsrechten
Legestarieven mogen zodanig worden vastgesteld, dat de totale
Voor 2025 wordt de geraamde opbrengst 2024 verhoogd met
opbrengst daarvan niet uitgaat boven de geraamde lasten. Dat
de reguliere inflatiecorrectie van 2,4% als totaalopbrengst 2025
betekent dat een tekort in de opbrengst van een bepaald onderdeel
gepresenteerd. De geraamde opbrengst bevat een onzekere factor,
uit de tarieventabel in beginsel mag worden gecompenseerd door een
omdat deze wordt opgebouwd uit het aantal lijkbezorgingen en de
verhoogde opbrengst op een ander onderdeel (‘kruissubsidiëring’).
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
TABEL: SOORT HEFFING
69
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
De Ronde Venen Wijdemeren
Hilversum
Stichtse Vecht
Gooise meren
Onroerendzaakbelastingen
397
587
405
401
608
verlenging van de grafrechten.
Afvalstoffenheffing (3 personen)
398
411
403
378
448
mogelijkheid vanaf 2010 beperkt. De leges die de gemeente berekent
11. Lokale lastendruk
Rioolheffing (150 m3)
205
280
242
235
367
voor diensten en producten aan ondernemingen, die binnen de EU
De meest voorkomende heffingen voor huishoudens in Wijdemeren
TOTAAL
1000
1278
1050
1014
1423
diensten verrichten, mogen per onderdeel niet meer opbrengen dan de
met een eigen woning zijn de onroerende zaakbelasting, de
kosten. De tarieven worden verhoogd met 2,4% inflatiecorrectie. Bij de
afvalstoffenheffing en de rioolheffing voor eigenaren. Om de lastendruk
tariefberekening zijn de bedragen, zoals gebruikelijk, veelal afgerond.
in beeld te brengen wordt een vergelijking gemaakt van het totaal van
Bij leges Burgerzaken is in een aantal gevallen sprake van een wettelijk
deze drie heffingen. De bedragen voor 2025 worden bij presentatie van
maximum, indien van toepassing worden de bedragen aan het wettelijk
de belastingverordeningen in de raad van december gepresenteerd.
Door Europese wetgeving (de Europese dienstenrichtlijn, EDR) is deze
maximum aangepast.
De legesverordening bestaat uit 3 titels.
buurgemeenten vermeld, bij eenzelfde WOZ-waarde. Uitgangspunt van
• Titel 1: Algemene dienstverlening (hoofdzakelijk Burgerzaken)
deze gemeenten is de waarde op peildatum 1-1-2023.
omgevingsvergunning
• Titel 3: Dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn
bedraagt de gemiddelde waarde van een woning in 2024 € 563.000 (Waarstaatjegemeente.nl). De gemiddelde WOZ-waarde per peildatum 1-1-2024 is nog niet bekend, maar zal bij het aanbieden van de belastingverordening wel bekend zijn en worden meegenomen in de
In de volgende tabel wordt de vergelijkbare lastendruk in 2024 van vier
• Titel 2: Dienstverlening vallend onder de fysieke leefomgeving/
Op basis van de waardering van de woningen in Wijdemeren
tariefbepaling. TABEL: OMSCHRIJVING Woningwaarde
2023
2024
2025
537.000 515.000
PM
Onroerendzaakbelastingen
705
608
PM
Afvalstoffenheffing (3 personen)
355
448
PM
Rioolheffing (150 m3
235
367
PM
TOTAAL
1295
1423
PM
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
12. Kwijtscheldingsbeleid Natuurlijke personen die de belasting niet kunnen voldoen, kunnen daarvoor kwijtschelding aanvragen. Voor de beoordeling van de aanvragen gelden wettelijke regels, die inhouden dat zowel het inkomen als het vermogen van de aanvrager aan normen wordt getoetst. Een van de normen bij de inkomenstoets is het bedrag van de bestaanskosten, dat per situatie verschilt. De gemeenten hebben de vrijheid om hiervan tussen de 80 en 100% in aftrek te brengen op het inkomen. In Wijdemeren wordt met 100% van de norm gerekend, waardoor de aanvrager de meest gunstige uitkomst krijgt. Door de vermogenstoets komen eigenaren van woningen alleen in aanmerking voor kwijtschelding als de hypotheekschuld hoger is dan de waarde van de woning (én hun inkomen beneden de norm ligt). Verder wordt geen kwijtschelding verleend voor heffingen voor diensten van de gemeente die op aanvraag worden verleend, zoals leges. Als gevolg hiervan beperkt de kwijtschelding zich in de praktijk tot de afvalstoffenheffing en de hondenbelasting. Voor 2025 is, op basis van de werkelijke lasten 2023, voor kwijtschelding een bedrag van totaal € 80.000 geraamd.
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
70
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
71
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
PARAGRAAF 2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING Het wettelijk kader van BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) stelt dat de paragraaf over het weerstandsvermogen ten minste moet bevatten: A. Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; B. Een inventarisatie van de risico’s;
Het weerstandsvermogen kan worden omschreven als het vermogen van
Weerstandscapaciteit
de gemeente om financiële risico’s/tegenvallers op te kunnen vangen.
Met de beschikbare weerstandscapaciteit bedoelen we de middelen en
Dit vermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit,
mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet-begrote kosten
dit zijn de middelen waarover de gemeente beschikt/kan beschikken,
te dekken. Onder benodigde weerstandscapaciteit verstaan we alle
en de risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen. Het
risico’s waarvoor nog geen maatregelen zijn getroffen, die van materiële
weerstandsvermogen geeft aan hoe robuust de begroting is.
betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Tot het treffen
C. Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s; D. Een kengetal voor de: a. Netto schuldquote b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen c. Solvabiliteitsratio d. Grondexploitatie e. Structurele exploitatieruimte f. Belastingcapaciteit E. Een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
van dergelijke maatregelen behoren onder andere het instellen van De mate van flexibiliteit van de gemeentebegroting speelt een
voorzieningen, het afdekken van risicogebieden met verzekeringen dan
belangrijke rol bij de bepaling van het weerstandvermogen: hoe snel
wel andere risico beperkende acties. Risico’s en reserves zijn continu
kunnen tegenvallers worden opgevangen door ombuigingen van
aan verandering onderhevig, het weerstandsvermogen is dan ook een
bestaand beleid al dan niet in combinatie met belastingverhogingen.
momentopname.
Ook de omvang van de vrij aanwendbare reserves is daarbij van belang. Vanuit het provinciaal toezicht zijn geen directe normen voor het
Berekening weerstandscapaciteit
weerstandsvermogen aangegeven.
De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten op te vangen. De weerstandscapaciteit bestaat uit de volgende componenten:
• Algemene reserve • Onvoorzien • Stille reserves uit voor verkoop beschikbaar zijnde activa
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
PROGRAMMA’S
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
72
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Algemene reserve
Op basis van bovenstaande informatie komen we tot de volgende
Berekening Risicobedrag (kanseffect)
De algemene reserve bedraagt € 8.222.521,- (stand per 1 januari 2024).
berekening van de beschikbare weerstands-capaciteit in deze begroting:
De gewenste weerstandscapaciteit is bepaald conform de Nota risicomanagement 2024, die op 4 juni 2024 door de raad is vastgesteld.
Stimuleringsreserve ruimtelijke ontwikkelingen
TABEL: WEERSTANDSCAPACITEIT
De Stimuleringsreserve ruimtelijke ontwikkelingen bedraagt € 526.400,-
a. Algemene reserve
(stand per 1 januari 2024).
Bedragen X € 1.000
Hierbij is gebruik gemaakt van kans-klassen. Op grond van de kansen van
8.223
optreden zijn de risico’s bepaald tussen de 20% en 60%. Risico’s waarbij
b. Stimuleringsreserve ruimtelijke ontwikkelingen
526
de kans van optreden groter is dan 60% zijn uit voorzichtigheid volledig
c. Stille reserves
100
voorzien. Bij de waardering van grondexploitaties worden de risico’s
Onvoorzien
d. Saldo rekening/begroting
PM
waarbij de kans van optreden groter is dan 60% uit voorzichtigheid
De post onvoorzien is een incidenteel budget dat dient als dekking
e. onvoorzien
50
volledig meegenomen in de waardering van de grondexploitaties en in
van optredende risico’s. In de begroting is hiervoor in de verschillende
D. BESCHIKBARE WEERSTANDSCAPACITEIT
8.899
jaarschijven een budget van € 50.000 opgenomen.
Stille reserves uit voor verkoop beschikbaar zijnde activa Conform de nota risicomanagement kunnen stille reserves uit voor verkoop beschikbaar zijnde activa worden meegenomen in de bepaling van de beschikbare weerstandscapaciteit. Een aantal legakkers die in het bezit van de gemeente zijn, zijn getaxeerd en voor verkoop beschikbaar. Deze stille reserves worden vooralsnog geschat op € 100.000.
Risicobeheersing Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat de paragraaf Weerstandsvermogen onder andere een inventarisatie van de risico’s dient te bevatten en het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s. In onderstaand overzicht treft u het resultaat van de inventarisatie van de risico’s waarvoor in 2025 geen of geen volledige beheersmaatregelen zijn getroffen.
de risicoanalyse niet verder meegenomen.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
PROGRAMMA’S
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
73
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
TABEL: RISICO’S Omschrijving Risico
Omvang na Omvang maximum in € beheersmaat-regel in €
Kans in % van kansklassen
Risicobedrag obv kanseffect in €
A Gronden in exploitatie
2.396.000
2.396.000
30%
700.600
B Ruimtelijke projecten
1.576.500
1.205.000
32%
391.000
C Financiële risico's
1.911.500
1.040.000
43%
443.000
D Hogere uitgaven Sociaal domein
1.340.000
1.040.000
50%
512.000
E Asbest en bodemverontreiniging
400.000
250.000
50%
125.000
F Wet Sociale Werkvoorziening
50.000
50.000
20%
10.000
G Riolering
200.000
100.000
50%
50.000
H Bruggen
400.000
100.000
30%
30.000
I Beschoeiingen
400.000
150.000
30%
45.000
J Onderhoud kapitaalgoederen
1.327.500
742.500
40%
294.250
K Provinciale bodemtaken
50.000
50.000
40%
20.000
L Feitelijke bestuursdwang
50.000
50.000
30%
15.000
M Informatiebeveiliging
445.000
445.000
40%
175.500
TOTAAL ALLE RISICO'S:
10.546.500
7.618.500
2.811.350
In de nota Risicomanagement 2024 zijn de kansen en financiële gevolgen ingedeeld in klassen. Deze staan in onderstaand overzicht vermeld.
Kansklassen TABEL: KANSKLASSEN
Frequentie Kans Te hanteren dat risico zich (waarschijnlijk- percentage in Klasse voordoet heid) risicoprofiel 1 2 3 4 5
< of 1x per 10 jaar 1x per 5 10 jaar 1x per 2 5 jaar 1x per 1 2 jaar 1x per jaar of meer
Zeer klein
20%
klein
30%
Gemiddeld
40%
Groot
50%
Zeer groot
60%
Financieel gevolg (in euro) < 50.000 > 50.000 en < 100.000 > 100.000 en < 250.000 > 250.000 en < 500.000 > 500.000
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
Ratio weerstandsvermogen
Op basis van de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde
De ratio weerstandsvermogen is de verhouding tussen de
weerstandscapaciteit kunnen we een berekening maken van de ruimte in
beschikbare weerstandscapaciteit en de gekwantificeerde risico’s.
de Algemene reserve per 1 januari 2024. In onderstaand overzicht treft u
Dit wordt uitgedrukt in een verhoudingsgetal. De ratio van het
het resultaat van die berekening.
weerstandsvermogen kan per 1 januari 2024 als volgt worden berekend:
Omschrijving a Algemene reserve
Bedragen X € 1.000
Rekening 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
3.623
3.623
8.223
TABEL: WEERSTANDSCAPACITEIT
Bedragen X € 1.000
Omschrijving
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
€ 8.899
B - Benodigde weerstandscapaciteit
€ 2.811 3,17 (was 1,67)
8. Wet open overheid
Bedragen X € 1.000
Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
Ratio > 2,0
Uitstekend
1,4 < ratio < 2,0
Ruim voldoende
1,0 < ratio < 1,4
Voldoende
0,8 < ratio < 1,0
Matig
0,6 < ratio < 1,0
Onvoldoende
Ratio < 0,6
A - Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio Weerstandsvermogen (A / B)
5. Bedrijfsvoering
74
PARAGRAFEN
TABEL: WEERSTANDSVERMOGEN
Berekening beschikbare ruimte Algemene reserve
TABEL: OVERZICHT BEREKENING BESCHIKBARE RUIMTE ALGEMENE RESERVE
PROGRAMMA’S
Ruim onvoldoende
Bij een ratio van 1,0 is de beschikbare weerstandscapaciteit gelijk aan de benodigde weerstandscapaciteit. In de nota risicomanagement
Stimuleringsreserve b ruimtelijke ontwikkelingen
526
0
526
c Stille reserves
100
100
100
Het is van belang te weten of er sprake is van een toereikend
vastgesteld. Geconcludeerd kan worden dat het weerstandsvermogen
d Saldo rekening/begroting
pm
pm
pm
weerstandsvermogen. Om de ratio van het weerstandsvermogen te
van Wijdemeren voldoende in staat is om de onderkende risico’s op te
e onvoorzien
50
50
50
beoordelen, gebruiken we onderstaande normering van het Nederlands
vangen. Jaarlijks wordt het weerstandsvermogen getoetst om te zien of
4.299
3.773
8.899
Adviesbureau voor Risicomanagement:
de gewenste ratio nog steeds wordt bereikt.
6.983
6.559
7.619
F
BESCHIKBARE WEERSTANDSCAPACITEIT
g Totaal risico's h
minus correctie kansberekening
-4.411
-4.236
-4.807
I
BENODIGDE WEERSTANDSCAPACITEIT
2.571
2.322
2.811
BESCHIKBARE RUIMTE ALG. RESERVE
1.728
J
2024 is de ondergrens van de ratio weerstandsvermogen op 1,0
Als gevolg van de dotatie van het resultaat van de jaarrekening 2023 aan de algemene reserve van 4,6 miljoen euro zien een forse stijging van de weerstandsratio. Deze is ondanks toename van de onzekerheden in met name ruimtelijke projecten en het sociaal domein gestegen. Met een ratio van 3,17 is er sprake van een uitstekend weerstandsvermogen.
1.450
6.088
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
75
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Toelichting op de risico’s
C.
A.
Onder deze risico’s valt onder andere het risico bij gegarandeerde
De WSW is ondergebracht in de Participatiewet. Het
Aan de grondexploitaties zitten hoge risico’s verbonden. Voor
geldleningen. Dit risico is gering, omdat in veel gevallen het
Werkvoorzieningschap Tomingroep voert dit voor de deelnemende
de gronden die al in exploitatie zijn genomen zijn voorzieningen
Waarborgfonds Sociale Woningbouw eerst garant staat. En bij
gemeenten uit. Er bestaat een risico dat de Tomingroep in enig jaar
gevormd ter hoogte van het geprognosticeerd tekort. Daarnaast is
hypotheken het Waarborgfonds Eigen Woningen. Andere risico’s kunnen
tegenvallende resultaten heeft. Maatregelen worden blijvend ingezet om
per grondexploitatie een risicoanalyse gemaakt. Gestreefd wordt naar
zich voordoen op gebied van renteontwikkeling als gevolg van hoge
te zorgen dat de opbrengsten de kosten blijven dekken. Toch resteert
het elimineren of verminderen van een risico. In het voorkomende
inflatie en onzekerheden in de algemene uitkering.
er voor de gemeenten een risico dat zij eventuele onvoorziene tekorten
(Grond)exploitaties
Financiële risico’s
geval moet een risico geaccepteerd worden. Indien het resultaat
F.
Wet Sociale Werkvoorziening (WSW)
moeten aanvullen.
hierdoor dusdanig verslechtert dat een verhoging van een voorziening
D.
Hogere uitgaven Sociaal domein
noodzakelijk is, zal deze bij de eerstvolgende herziening (of tussentijds)
Binnen de uitvoering van het sociaal domein, bestaande uit de WMO, de
G. Riolering
worden bijgesteld. Meerdere risico’s die bij de grondexploitaties
Jeugdzorg en de uitvoering van de participatiewet, bestaan er meerdere
Het rioolstelsel is afgelopen jaar veel beter in kaart gebracht. Hierdoor
worden onderkend hebben een relatie met een tijdige doorlooptijd.
risico’s. In 2023 is al een lichte kentering conform de landelijke trend dat
weten we beter hoe het functioneert en kunnen we risico’s verkleinen.
De uitvoering kan vertraging oplopen als gevolg van het stopzetten
de zorgvraag stijgt waargenomen. Ook naar de toekomst wordt ondanks
Grote calamiteiten hebben zich de laatste jaren niet voorgedaan. De
of aanpassen van deelplannen maar ook door vertraging van de
een raming van een toename van de kosten, rekening gehouden met het
meest waarschijnlijke calamiteiten zijn het gedeeltelijk instorten van
vergunningverlening. De kans van optreden van de diverse risico’s zijn
risico van extra stijging.
het stelsel, een onvoorziene langdurige buiten gebruikstelling en
vertaald naar percentages variërend tussen de 20% en 50% voor het bepalen van de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen.
milieuschade. De komende jaren zullen we vanuit het vastgestelde
E.
Asbest en bodemverontreiniging
water- en rioleringsplan (WRP) onder meer rioolgemalen renoveren,
Bij reconstructie projecten is de kans aanwezig op asbest en
planmatig het stelsel reinigen en inspecteren en foutieve lozingen op
bodemverontreiniging wat niet op voorhand bekend is ondanks de
het oppervlaktewater reduceren. Voor normale onderhoudskosten
Aan de uitvoering van projecten zijn risico’s verbonden. De uitvoering
bodemonderzoeken die vooraf worden verricht. Tot op heden heeft dit
en kapitaallasten van investeringen is een onderhoudsvoorziening
kan vertraging oplopen als gevolg van het stopzetten of aanpassen van
risico zich niet voorgedaan.
beschikbaar. In de voorziening is geen rekening gehouden met
B.
Ruimtelijke projecten
deelplannen maar ook door vertraging van de vergunningverlening. De kans van optreden van de diverse risico’s zijn vertaald naar percentages variërend tussen de 20% en 60% voor het bepalen van de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen.
calamiteiten.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
J.
Jaarlijks inspecteren wij onze bruggen en voeren reparaties uit. Bij
Naast de genoemde risico’s bij riolering, bruggen en beschoeiingen,
Bij het toepassen van feitelijke bestuursdwang mag het aspect van
onvoldoende onderhoud en/of een te zware aslast kan een brug
is het onderhoud van de overige zaken, zoals wegen, speeltoestellen
het kostenverhaal in principe niet meewegen of kan niet meewegen.
beschadigen. In dat geval moeten omleidingen worden ingesteld,
andere aspecten binnen de openbare ruimte, in kaart gebracht. Ook
Het wordt namelijk toegepast in zeer spoedeisende gevallen of in die
wellicht een noodbrug geplaatst worden, reparaties worden uitgevoerd
hieruit blijken achterstanden, waarbij vanuit de eind 2023 vastgestelde
gevallen waar het dreigende verbeuren van een last onder dwangsom
of een nieuwe brug worden gebouwd. In de afgelopen drie jaar hebben
beheerplannen deze achterstand gefaseerd wordt ingelopen. Hiermee
geen soelaas biedt om tot beëindiging of herstel van een overtreding te
zich geen calamiteiten met bruggen voorgedaan.
wordt de hoogte van eventuele schades zoveel mogelijk beperkt.
komen.
I.
K.
M. Informatiebeveiliging
Provinciale bodemtaken
L.
76
PARAGRAFEN
H. Bruggen
Beschoeiingen
Onderhoud kapitaalgoederen
PROGRAMMA’S
Feitelijke bestuursdwang
De gemeente heeft een grote hoeveelheid beschoeiingen in onderhoud.
Tezamen met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024)
In 2018 is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in
De staat van een aantal delen is nog slecht. De achterstanden in het
worden de provinciale bodemtaken overgedragen aan de gemeenten. In
werking getreden. Om datalekken te voorkomen zijn er technische
onderhoud zijn in kaart gebracht in het Beheerplan overige waterwerken.
het Algemeen Bestuur van de OFGV is met de deelnemers afgesproken
en organisatorische maatregelen getroffen. Echter, er blijft altijd een
Met de uitvoering van dit beheerplan worden gedurende de jaren 2024-
dat met de overdracht het budget dat uit het provinciefonds naar het
risico op een datalek. Indien de gemeente succesvol aansprakelijk
2028 fasegewijs de achterstanden ingelopen. Hiermee wordt de hoogte
gemeentefonds wordt overgeheveld, leidend is voor de bijdragen
wordt gesteld voor een datalek dan is de vervolgschade gedekt op
van eventuele schades beperkt. Het risico is dat door het wegslaan van
voor deze taak bij de OFGV. Er wordt van uitgegaan dat het Rijk op de
de aansprakelijkheidspolis. Voorts de organisatie bewust maken door
beschoeiing de aanliggende wegconstructie ernstig verzakt.
overheveling van het budget van provincie naar gemeenten geen korting
te (blijven) stimuleren en naleven van verantwoordelijkheden (zoals
toepast. Dit is echter nog geen garantie.
bijhouden verwerkingsregister, melden datalekken, actief rekening houden met privacyaspecten bij projecten, DPIA’s uitvoeren, etc. ). Een eventuele boete is niet verzekerd. Aan de gemeente zijn nog geen boetes opgelegd.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
Financiële kengetallen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
77
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
TABEL: FINANCIËLE KENGETALLEN
8. Wet open overheid
Bedragen X € 1.000
Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten
B 2024
Rek 2023
B 2025
B 2026
B 2027
B 2028
1a. Netto schuldquote
96%
44%
103%
127%
137%
166%
worden opgenomen. Bij deze kengetallen worden een beoordeling
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
98%
46%
106%
129%
139%
168%
van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de
2. Solvabiliteitsratio
17%
24%
13%
12%
12%
10%
3. Grondexploitatie
-1%
0%
0%
0%
0%
0%
4. Structurele exlpoitatieruimte
3%
0%
2%
-2%
0%
1%
5. Belastingcapaciteit
135%
158%
158%
158%
158%
158%
1a. Netto schuldquote
1b. Wanneer de netto schuldquote wordt gecorrigeerd voor
De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van
alle verstrekte leningen is sprake van onderstaande quote:
de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie
De netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle
van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.
verstrekte leningen bevindt zich in de periode 2024-2027 tussen de
De hoogte van de inkomsten bepaalt namelijk in belangrijke mate
91 % en 130%. Met iedere € 1.000.000 die geleend wordt, neemt de
hoeveel schulden een gemeente kan dragen. Normaal bevindt de netto
schuldquote met 1,6% toe. Wijdemeren heeft een verslechterde positie
schuldquote van een gemeente zich ergens tussen de 0% en 100%. Voor
vanaf 2026.
(BBV) schrijft voor dat in de paragraaf weerstandsvermogen en
Omschrijving
risicobeheersing een overzicht van vijf financiële kengetallen moet
financiële positie opgenomen. De kengetallen en de beoordeling geven gezamenlijk op eenvoudige wijze inzicht in de financiële positie van de gemeente. De vijf kengetallen zijn:
1. a. Netto schuldquote 2. b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 3. Solvabiliteitsratio 4. Grondexploitatie 5. Structurele exploitatieruimte
een gemeente geldt dat het licht op oranje springt boven de 100% en op rood springt als deze quote hoger is dan 130%. Wijdemeren heeft een verslechterde positie vanaf 2026, vanwege de leningen die moeten worden afgesloten voor realisatie van de investeringen.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
78
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
2. Solvabiliteitsratio
4. Structurele exploitatieruimte
5. Belastingcapaciteit (verhouding woonlasten Wijdemeren
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat
Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is,
versus landelijk gemiddelde)
is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de
doordat wordt gekeken naar de structurele baten en de structurele
Dit kengetal gaat over de ruimte die een gemeente heeft om haar
solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief
belastingen te verhogen, dit wordt vaak gerelateerd aan de totale
De solvabiliteitsratio drukt het eigen vermogen uit als percentage
percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de
woonlasten. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de
van het totale vermogen. Het eigen vermogen van een gemeente
structurele lasten te dekken. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het
Lagere Overheden (COELO) publiceert deze lasten ieder jaar in de
bestaat volgens artikel 42 BBV uit de reserves (algemene reserve en
dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt
Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten wordt verstaan de
bestemmingsreserves) daarbij opgeteld het resultaat uit het overzicht
om de lasten te blijven dragen. De cijfers en de kengetallen geven aan
OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met
van en lasten en baten (saldo per 31-12). Een solvabiliteitsratio van onder
dat voor 2025 sprake is van een positieve verhouding tussen de lasten
gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit
de 30% wordt als laag aangemerkt. De solvabiliteitsratio bedroeg in
en de baten. Indien het kengetal voor de structurele exploitatieruimte
van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten
2022 landelijk gemiddeld 24,7%, de solvabiliteitsratio van de gemeente
een relatief hoog getal is, kan dat duiden op te weinig ambities en/of te
meerpersoonshuishouden in jaar t= 2024 te vergelijken met het landelijk
Wijdemeren bedroeg in dat jaar 24,5% (Bron VNG jaar 2022: Waar staat je
hoge belastingopbrengsten. Als gevolg van de daling van de algemene
gemiddelde in jaar t-1 =2023 en uit te drukken in een percentage. De
gemeente september 2022).
uitkering vanaf 2026 neemt de exploitatieruimte verder af.
woonlasten voor een gemiddelde woning in Wijdemeren bedraagt voor 2024 € 1.576. Het landelijk gemiddelde is door COELO voor 2023
3. Grondexploitatie
berekend op € 994. (bron: Atlas lokale lasten 2024 Coelo, pagina 19)
Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de
Het daaruit volgende percentage bedraagt 158%. Dit betekent dat de
waarde van de grond) is ten opzichte van de totale geraamde baten.
lastendruk voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden in Wijdemeren
In deze begroting is nog sprake van één exploitatie Porseleinhaven.
58% hoger ligt dan het landelijk gemiddelde.
Op de exploitatie wordt de reeds getroffen voorziening in mindering gebracht. Dat bedrag wordt gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting en uitgedrukt in een percentage. Een percentage van meer dan 10% wordt gezien als kwetsbaar. Naar verwachting wordt de laatste grondexploitatie voltooid in 2027.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
PROGRAMMA’S
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
5. Bedrijfsvoering
79
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
PARAGRAAF 3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN De openbare ruimte is het visitekaartje van de gemeente Wijdemeren. Het is de plaats waar mensen wonen, werken en recreëren en elkaar ontmoeten. Bovendien is het de natuurlijke habitat voor veel flora en fauna. De gemeente is verantwoordelijk voor een goed beheer en onderhoud van de openbare ruimte, zodat mensen zich er prettig voelen en planten en dieren ook de plaats krijgen die zij verdienen. De openbare ruimte in beheer bij de gemeente vertegenwoordigt een grote kapitaalswaarde. Efficiënt en effectief beheer en onderhoud is daarvan van groot belang om kapitaalvernietiging te voorkomen.
Openbare ruimte algemeen
Kwaliteitsniveaus
De voornaamste kapitaalgoederen betreffen de wegen, riolering, civiele
Het nationale kenniscentrum CROW onderscheidt diverse
kunstwerken en beschoeiing, openbare verlichting, openbaar groen/
kwaliteitsniveaus. CROW hanteert de in onderstaande tabel
bomen en openbare gebouwen. Het beheer hiervan is complex en
weergegeven niveaus voor groen en wegen, bij de kwaliteitsbepaling van
begint bij het vastleggen van diverse gegevens in beheersystemen. In
de kapitaalgoederen.
deze systemen worden gegevens bijgehouden als materiaal, ouderdom, locatie en staat van onderhoud.
TABEL: KWALITEITSNIVEAUS Score
Kwalificatie
Betekenis
In 2021 is, in opdracht van de gemeenteraad, het rapport ‘Beheer en
A+
Zeer goed
Nagenoeg ongeschonden
onderhoud kapitaalgoederen ‘in control – Doelmatigheidsonderzoek
A
Goed
Mooi en comfortabel
B
Voldoende
Functioneel
kapitaalgoederen’ opgesteld. Het rapport bevat een aantal aanbevelingen op onder meer bestuurlijk, organisatorisch, financieel en technischinhoudelijk vlak om in control te komen en te blijven op het beheer en
C
Matig
D
Te slecht
onderhoud van de kapitaalgoederen.
Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder Kapitaalvernietiging, functieverlies
In de afgelopen periode zijn deze aanbevelingen uitgewerkt in concrete acties. Belangrijk uitgangspunt daarbij was dat de systematiek en wijze van beheer zowel op strategisch als op tactisch en operationeel niveau goed is beschreven en verankerd in een planmatig kader. Dit planmatig kader heeft vorm gekregen in een beleidsplan integraal beheer openbare ruimte met onderliggende sectorale beheerplannen. Deze plannen vormen de input voor de begroting en het investeringsplan.
Voorafgaand aan het opstellen van het beleidsplan integraal beheer met onderliggende sectorale beheerplannen, is een aantal mogelijke beheerscenario’s uitgewerkt. Elk scenario bestaat uit een bepaalde (combinatie van) beeldkwaliteiten. Hierbij worden onder meer de benodigde middelen (arbeidsbehoefte en geld) berekend.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
De basis voor het beleidsplan Integraal beheer wordt gevormd door
Beleids- en beheerplannen
de in scenario 2 bepaalde beeldkwaliteitsniveaus, die in beginsel voor
In 2022 is gestart met werken aan een beleidsplan integraal beheer
alle beheerdomeinen gelden. Voor scenario 2, ‘Huidige ambitie +
openbare ruimte. Dit beleidsplan beschrijft het strategische en financiële
hogere ambitie aantal functionele gebieden’ geldt als uitgangspunt
kader voor het beheer van de openbare ruimte. De actualisatie van
dat de gehele gemeente op beeldkwaliteitsniveau C wordt beheerd en
de beheerplannen wegen, riolering, openbaar groen, bomen, civiele
onderhouden, met uitzondering van een aantal zogeheten ‘functionele
kunstwerken, openbare verlichting, straatmeubilair en speel- en
gebieden’ die op niveau B worden onderhouden. Deze functionele
beweegvoorzieningen zijn meegenomen in dit traject. Het beleidsplan
gebieden zijn: winkelgebieden, begraafplaatsen, monumentale bruggen
integraal beheer openbare ruimte en de sectorale beheerplannen zijn in
en de doorgaande asfaltwegen (lintwegen).
het vierde kwartaal van 2023 bestuurlijk vastgesteld.
Op basis van de arealen en de kwaliteitseisen is met behulp van landelijke
Per heden is daarom sprake van onderstaande actuele beleids- en
normen een berekening gemaakt voor het beheer en onderhoud en
beheerplannen en geplande actualisaties.
de werkzaamheden in de openbare ruimte. Deze zijn op maat gemaakt
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
80
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
TABEL: BELEIDS- EN BEHEERPLANNEN
Beleids- en beheerplan Actualisatie
Onderdeel Riolering Civiele kunstwerken Openbare verlichting Openbaar groen Bomen Straatmeubilair Speel- en beweegvoorzieningen Gem. gebouwen
Beheerplan Wegen 2024-2028 Water- en rioleringsprogramma 2023-2027 Beheerplan Civiele kunstwerken 2024-2027 Beheerplan Openbare Verlichting 2024-2027
2028 2027 2027 2027
Groenbeheerplan 2024-2027
2027
Beheerplan Bomen 2024-2027
2027
Beheerplan Straatmeubilair 2024-2027 Beheerplan Speel- en beweegvoorzieningen 20242027
2027 2027
voor de omstandigheden in Wijdemeren zoals grondslag en eisen aan dienstverlening en gespiegeld aan de budgetten en arbeidsinzet.
Verantwoording baten en lasten De lasten en baten, die voortvloeien uit het onderhoud van de
Voor het beheerdomein Riolering en water wordt niet beheerd op basis van beeldkwaliteitsniveaus. Beheer vindt hier plaats op basis van landelijk vastgestelde (functionele en technische) normen in combinatie met een risicobeoordeling.
kapitaalgoederen worden op totaalniveau verantwoord in programma 3, Openbare ruimte. In deel 2 van de begroting zijn de financiële overzichten met betrekking tot de exploitatiekosten van de programma’s en de investeringen opgenomen.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
81
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Investeringsplan
Wegen
Huidige kwaliteit
De investeringen die de gemeente Wijdemeren de komende jaren wil
De gemeente Wijdemeren heeft in totaal 1.103.000 m2 verhardingen
Het gemiddelde kwaliteitsniveau van de wegverhardingen ligt net over
doen zijn opgenomen in het investeringsplan (IP) 2025-2028. Bij het
in beheer. Hiervan is 474.500 m2 asfaltverharding en 628.500 m2
de grens tussen niveau B en C, op kwaliteitsniveau C. In vergelijking met
ramen van de budgetten voor het IP is rekening gehouden met de
elementenverharding. Naast deze verhardingen is ook nog 1.400 m2
2021 is de kwaliteit van de verhardingen iets afgenomen.
gestegen prijzen van bouwmaterialen en brandstof. Ook zijn de kosten
betonverharding en 2.800 m2 halfverharding (voornamelijk voetpaden
voor voorbereiding, enginering, toezicht en projectmanagement ( eigen
en in-/uitritten) aanwezig. De kapitaalwaarde van deze verhardingen zijn
De kwaliteit van de asfalt- en elementenverhardingen is lager dan van
uren) integraal mee geraamd in de budgetten.
samen ruim 83 miljoen euro. Het bestaande areaal is onder te verdelen
een goed en evenwichtig onderhouden wegennet. Er is een groot
in onderdeeltypen, zoals hoofdrijbanen, fietspaden, voetpaden en
percentage asfaltwegen met kwaliteit ‘basis’ en met kwaliteit ‘zeer laag’,
In het investeringsplan 2025-2028 worden investeringen voorgesteld
trottoirs, parkeervakken en overige. Onder de categorie ‘overige’ vallen
en een groot percentage wegen met elementenverhardingen die ‘zeer
en geraamd tot en met 2028 van in totaal afgerond € 57.903.876. Dit
bijvoorbeeld in- en uitritten, bushaltes en rabatstroken.
laag’ scoren. Dit komt door achterstallig onderhoud.
€ 1.039.610 uit investeringen in openbare verlichting, voor € 695.366 uit
Uitgevoerde onderzoeken
Belangrijkste beleidsuitgangspunten
investeringen in groen, voor € 42.900 uit investeringen in beschoeiingen
In 2025 worden nieuwe inspecties uitgevoerd in gemeente Wijdemeren
Om het wegenareaal van de gemeente Wijdemeren goed te blijven
en voor € 1.525.000 uit investeringen in revitalisering bedrijventerreinen.
door een deskundig bureau. Het gaat hier om het zuidelijk areaal. Deze is
beheren, wordt advies gegeven op de volgende thema’s: achterstallig
Voor een bedrag van € 29.953.000 komt dekking uit de voorziening riool
voor het laatst in 2021 geïnspecteerd. Het zuidelijk areaal beslaat de kern
onderhoud en efficiënt beheer.
en de riooltarieven.
Loosdrecht en het areaal ten zuiden van de lijn Kerklaan – Leeuwenlaan
bedrag bestaat voor € 24.648.000 uit investeringen in wegen, voor
in Kortenhoef. Het noordelijk areaal beslaat de kernen Nederhorst den Berg en Ankeveen en het areaal ten noorden van de lijn Kerklaan – Leeuwenlaan in Kortenhoef, inclusief de Kerklaan en de Leeuwenlaan.
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
82
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Openbaar groen
Huidige kwaliteit
Uitgevoerde onderzoeken
De groenvoorzieningen van de gemeente bestaan uit de categorieën
Uit het resultaat van de technische inspectie in het voorjaar van 2023
De conditie van de bomen in het bomenbestand van Wijdemeren vloeit
‘beplanting’ en ‘gras- en kruidachtigen’. De beheerstrategie rondom
blijkt dat 91,1% van het areaal aan beplantingsvakken en 93,9% van de
voort uit de cijfers die uit de BoomVeiligheidsControle (BVC) komen.
bomen wordt in een apart beheerplan besproken. Het areaal aan
gras- en kruidachtigen voldoen aan het ambitieniveau.
Bij een BVC wordt de conditie en technische toestand van de bomen
beplanting is in totaal ruim 150.000m2, waarbij het overgrote
beoordeeld en vastgelegd. Jaarlijks wordt 1/3e deel van de gemeente
deel bestaat uit bosplantsoen en heesters. Onder de gras- en
In het voorjaar van 2023 is er een beeldkwaliteitsmeting uitgevoerd,
geïnspecteerd. Dit betekent dat elke boom eens per drie jaar wordt
kruidachtigen verstaan we terreinen met gras- en/of kruidachtige
waarbij de groenvoorzieningen in de gehele gemeente zijn beoordeeld
beoordeeld.
vegetatie (bijvoorbeeld inheemse kruiden), die niet in gebruik zijn voor
op verschillende kwaliteitsaspecten. Het totaalresultaat van deze meting
grasproductie. Het areaal aan gras- en kruidachtigen is in totaal ruim
voldoet aan een B-kwaliteit en is daarmee hoger dan het ambitieniveau.
515.000 m2, waarbij het overgrote deel bestaat uit grasveld en ruig gras.
De BVC toetst alleen op conditie en onderhoudstoestand, niet op kwaliteit. Om ook de kwaliteit in beeld te krijgen, wordt gebruik
Belangrijkste beleidsuitgangspunten
gemaakt van de normen en richtlijnen zoals deze beschreven staan in
Uitgevoerde onderzoeken
Voor de implementatie van het Groenbeheerplan zijn enkele
het ‘Handboek bomen’ van de Stichting Norminstituut Bomen. Bij deze
Ieder groenobject inspecteren we eens per 4 jaar op basis van de
aanbevelingen opgenomen, die bijdragen aan de uitwerking van de
methodiek wordt de boom gewaardeerd met een zogeheten W-cijfer.
beeldsystematiek van CROW. Dit doen we volgens de landelijke
beleidsdoelstellingen en de organisatie van het beheer en onderhoud
Een boom wordt via deze aanpak, net zoals bij de BVC, eens per drie jaar
standaard voor de technische inspectie Groen (NEN-2767,
van onze groenvoorzieningen. De aanbevelingen zijn: uitwerken
getoetst. Cobra heeft dit W-cijfer dit jaar voor het eerst gemeten.
groenbeheersystematiek CROW). Het resultaat van de technische
beleidsambities en aanpak vervangingsopgave.
Huidige kwaliteit
inspectie Groen geeft daarmee inzicht in de technische kwaliteit van de
Bomen
De huidige kwaliteit van de bomen aan de hand van het W-cijfer is
Gemeente Wijdemeren heeft momenteel ongeveer 9.100 bomen in haar
als volgt: ongeveer 22% scoort uitstekend of zeer goed, 45% scoort
Om inzicht te krijgen in de kwaliteit van de openbare ruimte is er in het
bomenbestand. Er moeten nu nog 300 bomen terug geplant worden
voldoende, 22% scoort onvoldoende en 7% is slecht of zeer slecht. Over
voorjaar van 2023 een beeldkwaliteitsmeting uitgevoerd aan de hand
vanwege de herplantingsplicht. In totaal zal het areaal aan bomen dan
de laatste 4% is geen informatie beschikbaar, omdat dit over de nieuwe
van de beeldmeetlatten van CROW. Het resultaat van deze meting maakt
9.400 aantal zijn.
aanplant gaat.
groenvoorzieningen.
inzichtelijk wat de huidige kwaliteit is van de openbare ruimte en hoe deze zich verhoudt tot de gewenste kwaliteit (ambitieniveau).
INLEIDING
BEGROTING 2025
1. Lokale heffingen
LEESWIJZER
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
BEGROTING
3. Onderhoud kapitaalgoederen
4. Financiering
PROGRAMMA’S
5. Bedrijfsvoering
83
PARAGRAFEN
6. Verbonden partijen
7. Grondbeleid
8. Wet open overheid
Belangrijkste beleidsuitgangspunten
Waarschijnlijk zijn de aanlegjaren van de beschoeiingen gelijk aan
Belangrijkste beleidsuitgangspunten
Om het bomenareaal van de gemeente Wijdemeren goed te blijven
de aanlegjaren van de wegen of van de aangrenzende bebouwing
Hieronder is voor zowel bruggen als beschoeiingen een aantal acties
beheren, wordt advies gegeven op de volgende thema’s: duurzaamheid,
waarnaast zij gelegd zijn.
geformuleerd waarmee we de achterstanden weg willen gaan werken
data gestuurd werken en kwaliteitsbehoud.
en waarmee we de veiligheid van weggebruikers de komende jaren
Uitgevoerde onderzoeken
willen blijven garanderen. De belangrijkste uitgangspunten daarbij zijn
Kunstwerken
Eens per vier jaar worden alle kunstwerken (bruggen en beschoeiingen)
het tegengaan van kapitaalvernietiging en het garanderen van (weg)
Onder kunstwerken worden in deze gemeente bruggen en
visueel geïnspecteerd. Op basis van de inspectie die recent, in