Agendabundel

Ook helpen we ouders en jeugdigen zo sneller zelf de draad weer te kunnen oppakken. We zien dat onlinehulp en leermodules vanuit aanbieders ook helpend zijn, waardoor hele trajecten niet altijd nodig zijn. De focus ligt op normalisatie, gezond leven en mentale weerbaarheid. Samen met de hele keten versterken we en voorkomen we het opstapelen van problemen. Dit maakt dat we voor ambulante GGZ een daling verwachten. Bij GGZ met verblijf zien we een verstopt systeem waardoor jeugdigen te lang moeten wachten op behandeling van specifieke problemen en geen goede vervolgzorg beschikbaar is. Met de hervormingsagenda jeugd verwachten we een verschil te kunnen maken. Enerzijds door verbetering van de instroom, anderzijds door verbetering van de uitstroom. Dit moet over de jaren heen gaan zorgen voor een vermindering van het gebruik van specialistische GGZ verblijfszorg. De kosten zullen dan verschuiven naar de categorie verblijf.

Pagina | 46| Programmabegroting 2023

Programma 6

Jeugdbescherming en – reclassering We zien een stijging bij de jeugdbescherming producten ondertoezichtstelling en voogdij. Verwijzing loopt via de gecertificeerde Instellingen. De gecertificeerde instellingen hebben geen verklaring voor deze stijging. PGB Er zijn voldoende leveranciers waaruit gekozen kan worden. Daarnaast worden waar nodig maatwerkcontracten afgegeven. Daardoor is gebruik van PGB minimaal en zien we een teruggang in gebruik. Er wordt minder vaak PGB ingezet omdat zorg in natura volstaat. Er is dus (deels) ook sprake van verschuiving in kosten van PGB naar Zorg in natura (zie categorie Ambulant). Overig Geen bijzonderheden. Genoemd voordeel treedt op bij de categorie persoonlijke verzorging. Betaalbaarheid van goede zorg In de begroting 2022 is destijds een taakstelling opgenomen in het kader van de betaalbaarheid van goede zorg. Regie op de medische verwijsroute, positionering van de WMO en Jeugdwet in relatie tot andere wet- en regelgeving en het verplicht eerst inzetten van vrij toegankelijk aanbod zouden een besparing opleveren op het jeugdbudget van in totaal € 226k. Met dit aanvullend pakket is destijds tevens vastgesteld dat het eindpunt van de bezuinigingsopdracht is bereikt en is duidelijk aangegeven dat niet alle zorg door de gemeente beïnvloedbaar is. In de septemberrapportage 2022 is gerapporteerd over de realisatie van deze taakstelling in 2022.

De meerjarige effecten zijn geïntegreerd in voorliggende begroting, waarmee de taakstelling is afgerond. Beinvloedbaarheid zorggebruik Er is een onderscheid tussen te beïnvloeden zorggebruik en zorggebruik waar we als gemeente nauwelijks tot geen invloed op hebben. De categorieën zorg waar de beïnvloedingsmogelijkheden van de gemeente minimaal zijn, betreft met name jeugdhulp met verblijfszorg, landelijke transitie arrangementen en opgelegde zorg. Juist in deze categorieën zorgt een kleine groep jeugdigen met zware zorg voor een groot deel van de totale kosten van Jeugd. Ter indicatie: de top 10 duurste jeugdzorgtrajecten hebben in 2022 naar verwachting een omvang van afgerond € 2,3 miljoen in totaal. Voor de top 5 duurste jeugdzorgtrajecten is dit in totaal afgerond € 1,4 miljoen. Preventieve inzet Jeugd Onderdeel van deze begroting is de structurele preventieve inzet in de vorm van kortdurende ondersteuning vanuit het SWT, schoolmaatschappelijk werk, het uitbreiden van het preventief vrij toegankelijk aanbod en de financiering voor de Specialistische ondersteuning Jeugd GGZ (SOJ) (zie bijlage 6 nieuw beleid structureel). Deze structurele preventieve inzet richt zich op: - Schoolmaatschappelijk werk lokaal: het verbeteren van preventieve ondersteuning en samenwerking in het onderwijs.

Dit doen we door inzet van (extra) schoolmaatschappelijk werk, gericht op consultatie, advies en kortdurende ondersteuning; - Jongerenwerk: het uitbreiden van jongerenwerk voor preventieve en groepsgerichte ondersteuning aan jongeren. Dit vindt plaats in samenwerking met School Maatschappelijk Werk, onderwijs en het Sociaal Wijkteam (SWT); - Jeugdconsulenten: het bieden van kortdurende ondersteuning door het SWT. Doelstelling is op deze wijze doorverwijzingen naar specialistische jeugdhulp voorkomen;

Pagina | 47| Programmabegroting 2023

Programma 6

-

SOJ: er wordt gericht ingezet op het organiseren en inzetten van specialistische huisarts ondersteuners met GGZ-kennis. Hiermee voorkomen we zware jeugd GGZ inzet en versterken we de samenwerking met huisartsen.

Opgelegde verfijning van taakvelden Jeugd en WMO (Iv3) Vanaf de begroting 2023 geldt een opgelegde verfijning van de taakvelden voor de individuele voorzieningen WMO en Jeugd. Deze verfijning komt voort uit de aanbeveling van de werkgroep Data en Monitoring (hervormingsagenda Jeugd). De vijf taakvelden voor individuele voorzieningen WMO en Jeugd worden opgedeeld in negentien taakvelden. Deze verfijning ondersteunt de informatiebehoefte van gemeenten en Rijk in het sociaal domein en is tevens dienstbaar aan de doelstellingen van de hervormingsagenda Jeugd. Landelijke trends en effecten worden zo beter meetbaar en biedt gemeenten meer mogelijkheden om zichzelf te vergelijken. Niet alleen bij WMO en Jeugd vinden wijzigingen in de taakvelden plaats. Dit wordt verder beschreven onder ‘wat het kost’ aan het eind van dit programma.

6-h Begroting WMO De begroting 2023 van WMO laat in totaal een uitzetting zien van € 16k in 2023 oplopend naar € 100k in 2026. De oorzaak van deze uitzetting is de indexering van de tarieven (zie kopje ‘Indexering tarieven’). Hieronder de kosten per onderwerp van het thema WMO (x € 1.000): 2023

2024

2025

2026

8.991

9.281

9.546

9.591

Huishoudelijke hulp

3.573

3.734

3.943

3.930

Begeleiding

2.703

2.770

2.838

2.900

Hulpmiddelen

976

1.050

1.049

1.049

Dagbesteding

719

731

743

753

Woonvoorzieningen

387

388

388

388

PGB

409

415

420

425

Overig

239

241

244

246

9.007

9.327

9.624

9.692

Huishoudelijke hulp

0

0

0

0

Begeleiding

1

1

1

1

Hulpmiddelen

0

0

0

0

Dagbesteding

26

27

27

28

Woonvoorzieningen

0

0

0

0

PGB

31

32

32

33

Overig

12

12

13

13

Totaal mutaties WMO

70

72

73

75

Indexering

-86

-118

-151

-175

Totaal WMO incl. index

-16

-46

-78

-100

Actuele begroting Begroting 2023:

Totaal WMO Mutaties t.o.v. actuele begroting:

Pagina | 48| Programmabegroting 2023

Programma 6

Indexering tarieven (prijseffect) De indexering van de tarieven zorgt voor de uitzetting van de WMO-budgetten. Buiten de indexering van de tarieven om, is het meerjarig beeld op deze budgetten in totaliteit namelijk positief. Naast de indexering van de tarieven (index 2023 4,6% t.o.v. eerder gehanteerde 1,9%) worden hieronder per categorie de belangrijkste ontwikkelingen op hoofdlijn beschreven: Huishoudelijke hulp Het aantal huishoudens dat een beroep doet op huishoudelijke hulp zien we nog steeds stijgen. Anderzijds zien we de effecten van de introductie van het nieuwe normenkader terug. De gemiddelde inzet per huishouden is iets afgenomen. Dit komt ook door het tekort aan hulpen waarmee de aanbieders te maken hebben. Hierdoor wordt niet altijd (alle) hulp die is toegekend ingezet. Het tarief van de huishoudelijke hulp 2022 is ondertussen definitief. Het financieel effect van deze tariefsverhoging is structureel opgevangen binnen bestaand budget (stelpost ‘salarislasten zorgdomein WMO’ decembercirculaire 2021). In het najaar 2022 starten we een nieuw tarievenonderzoek om te komen tot een tarief voor 2023 en volgende jaren. De uitgaven voor de huishoudelijke hulp zijn meerjarig gedekt, mits de stijging van het tarief in 2023 de geraamde 5% niet overschrijdt. We komen hier bij de Perspectiefnota 2023 op terug.

Begeleiding Buiten de indexering van tarieven om zijn er geen bijzonderheden te melden bij deze categorie. We verwachten dat de komst van het wijkteam GGZ in Wijchen invloed gaat hebben op het zorggebruik (begeleiding Wmo). Het team werkt preventief en kan daarmee mogelijk zwaardere zorg voorkomen. Hulpmiddelen De begroting van hulpmiddelen is bij de Perspectiefnota beoordeeld en zo nodig bijgesteld. Ten opzichte van die stand zien we geen noodzaak de begroting voor 2023 en verder aan te passen. Dagbesteding Zowel bij de dagbesteding volwassenen als bij de dagbesteding voor ouderen zien wij een licht herstel van het gebruik van de dagbesteding nu de ergste corona-perikelen achter ons lijken te liggen. Desondanks verwachten wij op de categorie dagbesteding een klein voordeel. Ook voor deze categorie geldt dat we bij de toegang zorgvuldig blijven beoordelen wat de meest passende ondersteuning is. Daarnaast vindt verschuiving plaats naar de Wet langdurige zorg (Wlz). We starten in het najaar, met inzet van een ZonMW-subsidie, een onderzoek naar zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie. We komen begin 2023 met een uitvoeringsplan gebaseerd op de uitkomsten van dit onderzoek. Woonvoorzieningen De begroting van woonvoorzieningen is bij de Perspectiefnota beoordeeld en zo nodig bijgesteld.

Ten opzichte van die stand zien we geen noodzaak de begroting voor 2023 en verder aan te passen. Persoonsgebonden budget (PGB) We verwachten bij PGB Wmo minder uit te gaan geven doordat er minder vaak PGB wordt ingezet. Waarschijnlijk omdat ons zorg in natura aanbod volstaat. Er is dus (deels) ook sprake van verschuiving in kosten van PGB naar Zorg in natura.

Pagina | 49| Programmabegroting 2023

Programma 6

Overig Het voordeel bij de categorie overig is een combinatie van lagere verwachte productie op Wmo kortdurend verblijf en hogere kosten door regionale verevening van het product tijdelijk verblijf LVB vanaf 2022. Beinvloedbaarheid zorggebruik Bij WMO zien we dat er sprake is van vergrijzing, langer thuis blijven wonen en de aanzuigende werking van het abonnementstarief. Op deze onderdelen hebben we geen invloed op het aantal zorggebruikers, maar kunnen we wel sturen op de juiste grondslag en doorverwijzen naar de Wet langdurige zorg (WLZ) als dit voorliggend is. Preventie: mantelzorg, dementie en eenzaamheid Om te zorgen dat iedereen zo lang mogelijk thuis kan blijven wonen, wordt preventie nog belangrijker. Het aantal mensen met dementie zal de komende jaren groeien. Ook de druk op mantelzorgers neemt verder toe. Veel mensen voelen zich eenzaam. In de Perspectiefnota 2022 is aangegeven dat er voor 2023 extra middelen nodig zijn voor deze thema’s. We gaan in 2023 eerst een plan van Aanpak met een bestedingsplan maken. Bij de ontwikkeling van het plan betrekken wij ook de resultaten van het ZonMW onderzoek naar een zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. We komen daar in de Perspectiefnota 2023 op terug.

Opgelegde verfijning van taakvelden Jeugd en WMO (Iv3) Vanaf de begroting 2023 geldt een opgelegde verfijning van de taakvelden voor de individuele voorzieningen Wmo en Jeugd. Deze verfijning komt voort uit de aanbeveling van de werkgroep Data en Monitoring (hervormingsagenda Jeugd). De vijf taakvelden voor individuele voorzieningen Wmo en Jeugd worden opgedeeld in negentien taakvelden. Deze verfijning ondersteunt de informatiebehoefte van gemeenten en Rijk in het sociaal domein en is tevens dienstbaar aan de doelstellingen van de hervormingsagenda Jeugd. Landelijke trends en effecten worden zo beter meetbaar en biedt gemeenten meer mogelijkheden om zichzelf te vergelijken. Niet alleen bij WMO en Jeugd vinden wijzigingen in de taakvelden plaats. Dit wordt verder beschreven onder ‘wat het kost’ aan het eind van dit programma. 6-i Begroting BUIG De wet BUIG bestaat uit een aantal regelingen, waarvan de bijstand het grootste deel beslaat. Aan de inkomstenkant van deze regelingen gaan we uit van het voorlopig budget BUIG. De rijksinkomsten worden berekend via een objectief verdeelmodel. Hierbij hanteert het Rijk het uitganspunt dat voor alle gemeenten samen een toereikend macrobudget wordt vastgesteld. Voor deze begroting gaan we uit van het laatst bekende budget.

Na een lichte daling van het bestand sinds de zomer van 2021 zien we vanaf de zomerperiode 2022 een stabilisatie / hele lichte stijging van het bestand. Daarom hebben we het groeipercentage van het verwachte aantal bijstandsontvangers naar beneden bijgesteld. Hierdoor ontstaat een minder positieve mutatie op het saldo BUIG ten opzichte van de perspectiefnota 2022. 3)

Tabel: Aantallen bijstandsontvangers.

Stand 1 januari Reguliere in/uitstroom Stand 31 december Stand 31 december in Perspectiefnota Mutatie

Pagina | 50| Programmabegroting 2023

2023 684 3 687 673 14

Programma 6

2024 687 7 694 680 14

2025 694 11 705 691 14

2026 705 15 720 706 14

4)

Tabel: Resultaat BUIG, exclusief effect gemeentefonds.

2023

x € 1.000

2024

-464

Perspectiefnota 2022 BUIG

2025

-434

2026

-400

-366

0

0

0

0

-464

-434

-400

-366

Opbrengsten BUIG

10.251

10.329

10.467

10.658

Kosten BUIG

10.808

10.887

11.021

11.210

-557

-558

-554

-552

94

124

155

186

Technische correctie* Actueel saldo BUIG begroting 2022

Saldo BUIG Begroting 2023 Mutatie t.o.v. PPN 2022

* In het gepresenteerde saldo PPN is ten onrechte een deel van het BBZ budget wat buiten de participatiewet valt meegenomen. Dat hebben we nu gecorrigeerd.

In de Perspectiefnota presenteerden we na 2022 een licht stijgende lijn in aantallen. Hierbij speelt mee dat een steeds groter wordende groep onafgebroken afhankelijk is van een uitkering. Deze lijn houden we in de begroting 2023 vast. Hierbij speelt ook de verhoogde taakstelling statushouders 2023 mee. Deze mensen zijn in de regel afhankelijk van een bijstandsuitkering. Zie daarvoor voorgaande tabel.

Leeftijd en duur uitkering 60%

800 744

725

704

699

55%

589

47%

46%

45% 43%

44%

43%

600

47%

46%

45%

41% 38% 36%

700

51%

50%

35%

721 56% 684

646

40%

58%

40%

500

Volume (alle regelingen, in aantallen)

400

> 50 jaar e.o. (in % van het totale volume)

40%

38% 33%

30%

> 3 jaar uitkering (in % van het totale volume)

29%

300

27% 25% 23%

24%

23%

> 5 jaar uitkering (in % van het totale volume)

200

20% 100

15% 10%

0 mei-13

mei-14

mei-15

mei-16

mei-17

jun-18

mei-21

sep-22

Bron: Wisz sept 2022

De ‘vergrijzing’ in de bijstand neemt jaarlijks toe. Zo is in sept 2022 46% van het totale bestand ouder dan 50 jaar en 58% van het bestand is langer dan 3 jaar afhankelijk van een uitkering. Deze groep mensen komt steeds verder op afstand te staan van de arbeidsmarkt. In 2023 maken we opnieuw een analyse van het gehele bestand. Deze lokale informatie vergelijken we met de regionale en landelijke cijfers. De categorie van 50 jaar en ouder is door uitstroom (bereiken AOW gerechtige leeftijd) procentueel licht

Pagina | 51| Programmabegroting 2023

Programma 6

afgenomen door de daling van IOAW en IOAZ, in deze regelingen stromen geen nieuwe mensen meer erin.

Wat het kost Vanaf 2023 is de opbouw van taakvelden binnen programma 6 gewijzigd. Het sociaal domein is verder uitgesplitst in taakvelden. In de tabel hebben we de oude taakvelden voor 2022 laten staan en vanaf 2023 de nieuwe taakvelden opgenomen. Daarnaast zijn een aantal taakvelden qua naamgeving veranderd. In het blauw nemen we hier de aanpassingen op. 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie; Tot dit taakveld behoren algemene voorzieningen (waarvoor geen individuele beschikking van de gemeente nodig is) gericht op participatie, zoals dorp- en wijkcentra en leefbaarheidsgroepen. 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen; Tot dit taakveld behoren alle loketvoorzieningen (Lokale toegangspoort/ Integraal Deskundige Toeleiding) gericht op het identificeren van eigen kracht en het geleiden naar de juiste vorm van individuele ondersteuning (maatwerkvoorzieningen en - dienstverlening). 6.3 Inkomensregelingen; Tot dit taakveld behoren alle inkomens- en bijstandsvoorzieningen, zoals bijstandsverlening, het besluit bijstandsverlening zelfstandigen en de bijzondere bijstand. 6.4 WSW en beschut werk; Tot dit taakveld behoren voorzieningen ter bevordering van maatschappelijke participatie die niet gericht zijn op doorstromen naar arbeid, zoals de sociale werkvoorziening, die de MGR voor Wijchen uitvoert.

6.5 Arbeidsparticipatie; Tot dit taakveld behoren alle op arbeid gerichte participatie- en re-integratievoorzieningen, die de MGR voor Wijchen uitvoert. 6.6 Maatwerkvoorzieningen WMO; Tot dit taakveld horen materiële voorzieningen om zelfstandig te kunnen functioneren (WMO) voor mensen met fysieke beperkingen die op basis van een beschikking verstrekt worden, zoals de WMO-woonvoorzieningen en WMOhulpmiddelen. 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+; Tot dit taakveld behoort dienstverlening aan individuele cliënten met een beperking (fysiek/psychisch), die zelfstandig wonen en die ondersteuning behoeven in de vorm van beschikbare uren op basis van een toekenningsbeschikking, zoals de huishoudelijke verzorging, dagbesteding en vervoersvoorzieningen. 6.71a Huishoudelijke hulp (WMO) 6.71b Begeleiding (WMO) 6.71c Dagbesteding (WMO) 6.71d Overige maatwerkarrangementen (WMO) 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-; Tot dit taakveld behoren vormen van jeugdhulp die door de gemeente als individuele (niet vrij toegankelijke) voorziening worden aangemerkt waaronder begrepen jeugd en opvoedhulp, PGB-jeugd en jeugd GGZ.

6.72a Jeugdzorg begeleiding 6.72b Jeugdzorg behandeling 6.72c Jeugdhulp dagbesteding 6.72d Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a Pleegzorg 6.73b Gezinsgericht 6.73c Jeugdhulp met verblijf overig 6.74a Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf 6.74b Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf 6.74c Gesloten plaatsing 6.81 Geëscaleerde zorg 18+; Tot dit taakveld behoren alle opvang- en beschermd wonen-voorzieningen met inbegrip van eventuele maatwerkdienstverlening en maatwerkvoorzieningen voor personen die in de betreffende opvangvoorzieningen verblijven, zoals GGD veilig thuis. 6.81a Beschermd wonen (WMO)

Pagina | 52| Programmabegroting 2023

Programma 6

6.81b Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.82 Geëscaleerde zorg 18-; Tot dit taakveld behoren maatregelen gericht op de opvang en het verbeteren van de veiligheid van kinderen en jeugdigen 18- met inbegrip van maatwerk dienstverleningsmaatregelen voor jeugdigen die in de desbetreffende opvangvoorzieningen verblijven, zoals kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. 6.82a Jeugdbescherming 6.82b Jeugdreclassering Overzicht baten en lasten, bedragen x € 1.000 TV

Taakveld BATEN 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 6.3 Inkomensregelingen 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.71a Hulp bij het huishouden (WMO) 6.71b Begeleiding (WMO) 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ TOTAAL BATEN

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.71 6.71a 6.71b 6.71c 6.71d 6.72 6.72a 6.72b 6.72c 6.72d 6.73a 6.73b 6.73c 6.74a 6.74b 6.74c 6.81 6.81a 6.81b 6.82 6.82a 6.82b

2022

2023

2024

2025

2026

99 6 10.544 0 331 0 0 30 11.010

2.455 6 10.695 57 0 235 40 0 13.489

2.456 6 10.773 57 0 235 40 0 13.568

520 6 10.863 58 0 235 40 0 11.723

521 6 11.054 59 0 235 40 0 11.916

LASTEN Samenkracht en burgerparticipatie 4.233 5.039 4.625 4.973 4.471 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen 2.312 3.384 3.364 3.469 3.565 Inkomensregelingen 15.222 15.127 14.550 14.739 15.054 WSW en beschut werk 4.219 4.036 3.763 3.498 3.557 Arbeidsparticipatie 2.787 2.726 2.778 2.769 2.849 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 2.077 2.855 3.009 3.125 3.295 Maatwerkdienstverlening 18+ 9.120 0 0 0 0 Hulp bij het huishouden (WMO) 0 4.193 4.362 4.581 4.578 Begeleiding (WMO) 0 3.165 3.246 3.329 3.406 Dagbesteding (WMO) 0 1.002 1.027 962 987 Overige maatwerkarrangementen (WMO) 0 292 302 312 323 Maatwerkdienstverlening 1812.450 0 0 0 0 Jeugdhulp begeleiding 0 3.323 3.196 2.435 2.507 Jeugdhulp behandeling 0 1.320 1.351 1.384 1.413 Jeugdhulp dagbesteding 0 1.068 1.095 1.123 1.149 Jeugdhulp zonder verblijf overig 0 35 36 38 39 Pleegzorg 0 436 447 459 469 Gezinsgericht 0 522 535 549 562 Jeugdhulp met verblijf overig 0 2.727 2.795 2.736 2.797 Behandeling GGZ zonder verblijf 0 3.209 3.149 3.079 3.125 Crisis/LTA/GGZ-verblijf 0 876 888 899 910 Gesloten plaatsing 0 123 127 84 87 Geëscaleerde zorg 18+ 774 0 0 0 0 Beschermd Wonen (WMO) 0 28 29 30 32 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 0 183 188 191 194 Geëscaleerde zorg 182.011 0 0 0 0 Jeugdbescherming 0 734 753 773 792 Jeugdreclassering 0 138 142 147 152 TOTAAL LASTEN 55.207 56.541 55.759 55.683 56.313 Begroot resultaat baten en lasten -44.197

-43.053 -42.191 -43.960 -44.397 Inzet bestemmingsreserves 1.883 -204 -889 1.273 744 Begroot resultaat -42.314 -43.257 -43.080 -42.687 -43.653

Pagina | 53| Programmabegroting 2023

Programma 6

Uitsplitsing inzet bestemmingsreserves: Bedragen x € 1.000 6.1 Afs.R: Arbomaatregelen SCEC 6.1 Afs.R: Kulturhus Bergharen 6.1 Afs.R: MFA Huurlingsedam 6.1 Afs.R: Verduurzaming mozaiek 6.1 ER: Onderhoud Overige gebouwen 6.1 Afs.Res. Leefbaarheid Hernen Bergharen 6.1 BR: Revolverend fonds duurzaamheid 6.1 ER: exploitatiesaldo tijdelijk huisvesting 6.1 AR: Algemene reserve 6.1 ER: Corona compensatie 6.2 ER: 2D`s WMO-JEUGD 6.3 ER: Corona compensatie 6.3 ER: WWB I-deel 6.5 BR: Integratie en participatie statushouders 6.5 ER: Corona compensatie ER: Corona compensatie 6.6 ER: Uitvoering WMO beleidsplan 6.6 6.71 AR: Algemene Reserve 6.71 BR: Eenmalige middelen 6.71 ER: 2D`s WMO-JEUGD 6.71c ER: 2D`s WMO-JEUGD 6.72 ER: 2D`s WMO-JEUGD Totaal inzet bestemmingsreserves

2022 9 42 11 23 655 25 -12 0 30 165 95 0 163 100 142 16 168 30 50 5 0 167 1.883

2023 9 42 11 23 845 9 -12 -1.497 14 0 0 260 0 2 0 0 0 0 0 0 92

2024 0 42 11 23 434 25 -12 -1.504 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 0 92

2025 0 42 11 23 895 25 0 276 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 0 0

2026 0 42 11 23 265 25 0 377 0 0 0 0 0 2 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

-204

-889

1.273

744

Relevante besluiten Relevante beleidsnota’s Nummer besluit 13 IZ 180 13 IZ 190 14 AZ 003 15 IZ 056 15 RZ 080 16 438 16 IZ 127 16 IZ 134 16 IZ 139 18 3 8268 19 21058 19 036842 20 42891 20 050325 20 47506 20 53890 20 56202 22 76730 22 79302 21 62331

Beleidsnota Beleidsnota “Kracht door verbinding”, ontwikkelopgaven voor de transities Jeugdzorg en AWBZ-taken Transitiearrangement jeugd regio Nijmegen Regionaal Werkbedrijf "sterke werkwoorden MGR" Langer zelfstandig wonen met dementie Uitgangspunten voor regionale aanbesteding doelgroepenvervoer Vrijwilligerswerk en makelaarsfunctie Wonen en zorg in de gemeente Wijchen Beleidsplan Wmo-Jeugd-Gezondheid 2016-2019 Visie op werk en inkomen Beleid participatie en re-integratie Masterplan Wijchen Werkt en de businesscase “Klaar voor de start” Beleidskader “Werk voorop!” Bezuinigingsvoorstel WMO en Jeugdhulp 2020 Dienstverleningsovereenkomst WerkBedrijf 2021-2022 Armoedebeleid 2020 Beleidsplan Schuldhulpverlening Wijchen 2021-2022 Beleidsplan Wmo, jeugd en gezondheid 2021 - 2024 Wijchen Begroting MGR 2023 Begroting BVO DRAN 2023 Betaalbaarheid Hulp bij het huishouden

Pagina | 54| Programmabegroting 2023

Programma 6

7 Volksgezondheid en milieu Algemeen We willen een veilige, gezonde en vitale gemeente zijn. We doen dit door een gezonde leefstijl te stimuleren en de milieukwaliteit van de leefomgeving te beschermen en bevorderen. We stimuleren en ondersteunen initiatieven die duurzaam bijdragen aan een gezonde leefstijl. We hebben hierbij extra aandacht voor kwetsbare groepen, waardoor we proberen gezondheidsverschillen te verkleinen. We streven naar een schone en aantrekkelijke leefomgeving met acceptabele milieurisico’s en voldoende grondstoffen, nu en in de toekomst. We nemen onze maatschappelijke verantwoordelijkheid in de gemeentelijke taakuitvoering, bijvoorbeeld bij het beheer van de openbare ruimte en openbare gebouwen. En we stimuleren de samenleving tot milieubewust en duurzaam handelen. De focus ligt op klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit. Duurzaamheid is een breed begrip en gaat verder dan energietransitie. Het gaat ook over klimaatadaptatie, water en droogte, afval en gezondheid. Hierin pakken we onze verantwoordelijkheid en we zetten actief op in. Samen met onze inwoners en de regio werken we aan onze plannen en zoeken we kansen in de transitie. Dat blijven we de komende jaren doen met realistische doelen volgens het landelijke tempo.

Speerpunten 7-a 7-b 7-c 7-d

Coalitie akkoord

Overige thema's

Omgaan met klimaatverandering Naar een energie neutrale en duurzame toekomst Afval: opgeruimd staat netjes Doelmatigheid in verbrede rioleringszorg

7-a Omgaan met klimaatverandering Ons klimaat verandert en dat heeft invloed op ons dagelijks leven. Extremere perioden van hitte, neerslag en droogte komen steeds vaker voor. In bestaande en nieuwe wijken zorgen we ervoor dat we beter omgaan met de gevolgen van klimaatverandering, door een meer water robuuste en klimaatbestendige inrichting van de fysieke leefomgeving. Hiermee willen we bereiken dat minder situaties van wateroverlast, verdroging en hittestress ontstaan.

Pagina | 55| Programmabegroting 2023

Programma 7

Wat we gaan doen

Uitvoering in

We vinden het belangrijk dat inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zich voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Wij willen klimaatbewustzijn en zelfwerkzaamheid in de samenleving stimuleren. Bijvoorbeeld wat betreft vervangen van tegels door groen, aanleggen van groene daken of opvangen van regenwater in een regenton. Dit doen wij door: Gerichte en samenhangende communicatie over klimaatadaptatie. Hiertoe stellen we een actieplan op en sluiten we aan bij de regionale communicatiestrategie en campagne RAS. Klimaatadaptatie meenemen in de prestatieafspraken met woningbouwcorporaties en zo mogelijk verfijnen. In wijken en dorpen en op bedrijventerreinen houden we rekening met gevolgen van klimaatverandering. Bijvoorbeeld door de aanleg van meer groen in de wijk, door water meer ruimte te geven, of (voor zover doelmatig) door het gebruik van grasbetontegels voor parkeerplaatsen. Dit doen wij door: Klimaatbestendig beheer van de openbare ruimte en voorzieningen (zie Doelmatigheid in verbrede rioleringszorg) Klimaatbestendigheid als randvoorwaarde blijven hanteren bij ruimtelijke ontwikkelingen. In de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) werken we samen met andere gemeenten aan klimaatbestendigheid en de communicatie daar omheen voor zover dit doelmatiger is.

Dit doen wij door: - Deelname aan regioproces RAS, in bijzonder de 3 regionale speerpunten Communicatie, Klimaatkennis op orde en Klimaatbestendige prestatieafspraken.

Continu proces

Continu proces

2023

7-b Naar een energie neutrale en duurzame toekomst Energieneutraal begint met energiebesparing: wat je niet verbruikt hoef je ook niet op te wekken. De komende jaren zetten we verder in op energiebesparing. Ook maken we de overstap naar duurzame energiebronnen zoals zon en wind. Daarbij houden we aandacht voor de betaalbaarheid van de opgave voor alle inwoners. En nieuwe technieken bieden kansen voor onze economie. Dit alles kan Wijchen niet alleen, dus werken we lokaal en regionaal samen. Wijchen neemt haar verantwoordelijkheid in een regionale opgave, vastgelegd in de Regionale Energie Strategie (RES). Bij een nieuwe RES pakt Wijchen in gezamenlijkheid met de 15 gemeenten in de regio daar haar aandeel in. Windenergie, zoals de 3 windmolens op Bijsterhuizen, levert een belangrijke bijdrage aan de opgave. Daarbij is draagvlak van omwonenden en de rest van de samenleving van belang. We volgen met belangstelling de landelijke en provinciale ontwikkelingen over de plaatsing van windmolens in relatie tot onze gedragscode. Zonne-energie is ook noodzakelijk voor de energietransitie. Zonnepanelen op daken hebben de voorkeur boven zonneparken. Als zonne-akkers nodig zijn, pakken we deze in een groene buffer, met aandacht voor goede landbouwgronden en biodiversiteit. Wat we gaan doen

Uitvoering in

Nieuwe routekaart / Lokale energie strategie In 2023 stellen we een Lokale Energie Strategie op: een nieuwe routekaart voor realistische doelen en een energieneutrale toekomst. Tegelijkertijd zetten we een monitorings- en verantwoordingssysteem op voor het (controleren op het) behalen van de doelen. Elektriciteit - We werken mee aan het planMER traject en het opstellen van een bod in het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) 2.0. We streven ernaar in 2023 het windpark bij Bijsterhuizen vergund te hebben zodat realisatie van de 3 windmolens kan beginnen. De gedragscode windenergie zal vervolgens geëvalueerd worden.

2023

Pagina | 56| Programmabegroting 2023

Programma 7

2023

-

We gaan zonnepark Bankhoef vergunnen en invulling geven aan de participatie en het gebiedsfonds. - Tevens kijken we naar de houdbaarheid van de zonnevisie en vullen deze daar waar nodig aan met nieuwe beleidsrichtingen en een agenda voor zon op daken. We onderzoeken met partners zoals Liander oplossingen voor de drukte op het elektriciteitsnet (netcongestie), zoals bijvoorbeeld de inzet van buurtbatterijen. Wonen Met het energieloket en energiecoaches blijven we inwoners stimuleren en ondersteunen om maatregelen te nemen om energie te besparen. Daarvoor zoeken we de samenwerking met partners zoals de ECL (energie coöperatie Leur) en leefbaarheidsgroepen. We gaan voor een proactieve en gebiedsgerichte benadering. Met het oog op de warmtetransitie stellen we op korte termijn een warmtevisie met actieplan vast. Inwoners en stakeholders worden betrokken bij de invulling van dit actieplan. De komende jaren werken we die verder uit en maken we wijkuitvoeringsplannen. - Voor de warmtetransitie onderzoeken we de mogelijkheden van nieuwe technologieën, zoals warmtewinning uit oppervlaktewater, het gebruik van waterstof en (industriële) restwarmte. De mogelijkheden van restwarmte van de ARN worden onderzocht. Werken - We stimuleren besparing van energie en de opwek van groene energie en spreken bedrijven daaropaan.

Binnen de GMR werken we mee aan het opzetten van een Regionaal Expertise Team voor bedrijven. Wijchen is al een Fairtrade gemeente. We verkennen of we verdere stappen kunnen nemen om een Global Goals gemeente te worden. We gaan verder met verduurzaming van onze gemeentelijke gebouwen en organisatie en maken een nadere uitwerking hiervan. We onderzoeken de implementatie van een CO2-prestatieladder. Zo geven we het goede voorbeeld.

2023

Continu proces

2023 2023

7-c Afval: opgeruimd staat netjes Gemeente en inwoners zorgen samen dat afval netjes opgeruimd wordt. We gaan door met het stimuleren van de huishoudelijke afvalscheiding. Hiermee willen we bereiken dat afvalstoffen weer als grondstof kunnen worden ingezet en de hoeveelheid te verbranden restafval wordt beperkt. Bij knelpunten zoeken we naar praktische oplossingen. Wat we gaan doen

Uitvoering in

Onze afvalinzameling blijven we verbeteren. Daarbij hebben we aandacht voor het stimuleren van afvalscheiding: kwalitatief en kwantitatief. Hiervoor is een communicatiecampagne opgezet.  Voortzetten van de campagne “Weet wat je achterlaat”.  Een plan van aanpak opstellen om afvalinzameling bij woningen met ruimtegebrek te verbeteren waardoor deze inwoners worden gestimuleerd om hun afval beter te scheiden. We starten een proef met een tijdelijk, roulerend inzamelpunt voor grofvuil in wijken. Hiermee wordt het voor inwoners makkelijker om dichtbij huis weg te brengen. We gaan in beeld brengen hoe deze proef eruit moet zien. We doen eerst een verkenning voordat de pilot wordt opgestart naar de haalbaarheid van deze inzameling (kosten en milieu winst) Zwerfafval gaan we tegen door in te zetten op bewustwording en het ondersteunen van initiatieven van inwoners om zelf zwerfafval op te ruimen. Voortzetten aanpak zwerfafval door inzet Beestenbende en vrijwilligers die zwerfafval opruimen etc. Indicator Hoeveelheid restafval in kg per inwoner

2023

Pagina | 57| Programmabegroting 2023

Programma 7

2024

Continu proces

Streefwaarde 90 kg per inwoner

7-d Doelmatigheid in verbrede rioleringszorg We dragen zorg voor het inzamelen, transporteren en verwerken van afvalwater, hemelwater en grondwater. Samen met waterschap, provincie en rijk geven wij zo invulling aan het kwalitatief en kwantitatief duurzaam waterbeheer. We beschermen de volksgezondheid en het milieu tegen maatschappelijk aanvaardbare (laagst mogelijke) kosten: ─ Voorkomen van verontreiniging van bodem, grond- en oppervlaktewater; ─ Voorkomen van persoonlijke en/of materiële schade als gevolg van afvalwater, hemelwater en grondwater; ─ Inzetten op doelmatigheid en kosteneffectiviteit. Hiervoor streven wij naar een kwantitatief (hydraulisch) en kwalitatief (milieutechnisch) goed functionerend stedelijk watersysteem. Dat betekent enerzijds een stedelijk watersysteem van voldoende capaciteit, anderzijds een in voldoende staat verkerend stedelijk watersysteem. Wat we gaan doen

Uitvoering in

Van de riolering afkoppelen van 1 ha openbaar verhard oppervlak, in samenloop met reconstructies van de openbare ruimte. Onderzoeken of de hemelwaterberging Woezik uitgebreid moet worden en zo ja de uitbreiding realiseren. Aanschaffen van nieuw beheerpakket. Ontsluiten van de publieke peilbuizen in het besturingssysteem TMX. Onderzoeken van het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte. Indicator Hoeveelheid afgekoppeld openbaar verhard oppervlak.

2023

Pagina | 58| Programmabegroting 2023

Programma 7

2023 2023 2023 2023 Streefwaarde 1 ha

Wat het kost Het Programma Volksgezondheid en milieu bestaat uit de volgende taakvelden: 7.1 Volksgezondheid; Tot dit taakveld behoren maatregelen ter bescherming van de gezondheid van de bevolking als geheel, van specifieke risicogroepen, van jeugd en van ouderen, zoals de GGD, schoollogopedie en lokaal gezondheidsbeleid. 7.2 Riolering; Tot dit taakveld behoren de gemeentelijke taken ten aanzien van afvalwater en de waterhuishouding. 7.3 Afval; Tot dit taakveld behoren de inzameling en verwerking van bedrijfs- en huishoudelijk afval. 7.4 Milieubeheer; Tot dit taakveld behoren gemeentelijke taken ter bescherming van het milieu waaronder klimaatbeleid, waterbeleid, milieubeleid, MARN (Milieu en Afval Regio Nijmegen) en geluidsonderzoek. 7.5 Begraafplaatsen en crematoria; Tot dit taakveld behoren gemeentelijke taken op het terrein van de lijkbezorging en onderhoud van begraafplaatsen/crematoria. Overzicht baten en lasten, bedragen x € 1.000 TV 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Taakveld BATEN Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria TOTAAL BATEN LASTEN Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria TOTAAL LASTEN Begroot resultaat baten en lasten Inzet bestemmingsreserves Begroot resultaat

2022

2023

2024

2025

2026

242 4.404 4.846 198 0 9.690

105 4.271 4.685 69 0 9.130

105 4.339 4.839 71 0 9.354

105 4.399 4.931 74 0 9.508

45 4.531 5.038 76 0 9.690

2.179 3.606 3.960 1.955 14 11.714 -2.024 -70 -2.094

2.143 3.491 4.275 1.771 19 11.699 -2.569 487 -2.082

2.218 3.551 3.878 1.761 19 11.428 -2.074 0 -2.074

2.292 3.597 3.956 1.810 20 11.675 -2.167 0 -2.167

2.369 3.641 4.047 1.810 21 11.889 -2.198 0 -2.199

36 70 35 -161 -50 -70

0 0

0 0

0 0

0 0

487 0 0 487

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

Uitsplitsing inzet bestemmingsreserves: 7.1 WMO Beleidsplan 7.2 ER: Reserve Rioolheffing 7.3 ER: Reserve afvalstoffenheffing 7.4 BR: Duurzaamheid 7.4 BR: Revolverend fonds duurzaamheid Totaal inzet bestemmingsreserves

Pagina | 59| Programmabegroting 2023

Programma 7

Relevante besluiten Relevante beleidsnota’s Nummer besluit 12 RZ 121 13 RZ 206 14 RZ 016 15 RZ 063 16 RZ 092 17 1 3419 17 2 1266 17 6 498 / … 18 1 1344 18 2 13777 18 2 15830 18 1047 18 1048 21 80394 22 76655 22 76786 19 32035 19 30636 20 56202 21 47504 22 89926

Beleidsnota Verordening duurzaamheidsleningen Klimaatbeleidsplan 2013-2016 Afvalbeleidsplan 2014-2017 Verlenging duurzaamheidsleningen Nulmeting routekaart energieneutraal Wijchen 2040 Verordening Kwaliteit Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) omgevingsrecht gemeente Wijchen IBOR en rioolbeheer 2018-2022 Gemeentelijk rioleringsplan 2018-2022 / Beleidsplan water en riolering 20232027 Wijziging verordening stimuleringsregeling duurzame maatregelen Initiatiefvoorstel K8W VVD WL beleid behalen landelijke afvaldoelstellingen Zomerinzameling GFT Strategische Waternota 2019-2028 Milieubeleidsplan 2018-2021 Begroting ODRN 2023 Begroting MARN 2023 Begroting GGD 2023 Concept startnotitie Regionale Energie Strategie (RES) Toekomstbestendig wonen Beleidsplan Wmo, jeugd en gezondheid 2021 - 2024 Wijchen Definitief bod Regionale Energie Strategie 1.0 van Arnhem Nijmegen Stand van zaken en aanpak actieplan inzake Klimaatadaptatie Wijchen

Pagina | 60| Programmabegroting 2023

Programma 7

8 Wonen en bouwen Algemeen We willen dat iedereen zich in Wijchen thuis kan voelen en goed kan wonen. Daarom zitten we midden in een grote (versnellings-)opgave in de nieuwbouw. We zetten er op in om de komende 10 jaar 3000 woningen te realiseren. De woningbouwversnelling maken we mogelijk door het realiseren van harde plancapaciteit in bestaande plannen. We houden koers op lopende projecten zoals Wijchen West, Huurlingsedam, Kraanvogel, Tussen Kasteel en Wijchens Meer en Hart van Zuid. Er blijft ruimte voor collectieve wooninitiatieven en kleinere initiatieven. Met name in de kleine kernen zorgt dat ervoor dat mensen in hun dorp kunnen blijven, of komen wonen. Bijvoorbeeld door te bouwen in collectief particulier opdrachtgeverschap (cpo). Naast kwantiteit is ook de kwaliteit van wonen en van de leefomgeving belangrijk. We streven naar variatie binnen nieuwbouwwijken en bestaande wijken. Dat betekent verschillende woningtypen, doelgroepen en prijsklassen. Zo blijven wijken op de lange duur veerkrachtig en leefbaar. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen kijken we welke bouwhoogte past bij de omgeving, en ook welke bouwhoogte een bijdrage kan leveren aan het realiseren van betaalbare woningen. Uitgangspunt is dat het woningbouwprogramma zoveel mogelijk aansluit bij de woonbehoefte van de verschillende doelgroepen, zoals starters, ouderen en één- en tweepersoonshuishoudens.

Voor het merendeel zijn dit sociale huurwoningen en betaalbare huur- en koopwoningen. We zetten ook in op levensloopgeschikte woningen en seniorenwoningen. Daarnaast zorgen we voor focus op de ontwikkeling van Wijchen als geheel door ook aandacht te hebben voor de kwaliteit van wonen in bestaande wijken en goede voorzieningen in de buurt. We ontwikkelen zoveel mogelijk energieneutraal en stimuleren circulair en natuur inclusief bouwen. We zorgen ervoor dat de buitenruimten levendig, aantrekkelijk en veilig zijn. Zo zorgen we voor meer mogelijkheden voor ontmoetingen in de buurt. Ouderen en inwoners met een zorgvraag moeten hier kunnen blijven wonen; kleinschalig en zoveel mogelijk onderdeel van de wijk. Daarbij staan we open voor nieuwe woonconcepten en woonvormen voor pre-mantelzorg.

Speerpunten 8-a 8-b 8-c 8-d

Coalitie akkoord

We gaan bouwen Sterke en prettige dorpen en wijken Goede voorzieningen in de buurt Investeren in het buitengebied

Pagina | 61| Programmabegroting 2023

Programma 8

Overige thema's

8-a We gaan bouwen De komende jaren bouwen we fors meer woningen. Zo snel mogelijk. Daarom geven we nu voorrang aan het realiseren van bestaande plannen, met tijdelijk minder aandacht voor nieuwe initiatieven. De afgelopen jaren is al veel voorbereid dus de komende jaren kan de schop de grond in. Daarbij staat de kwaliteit van de leefomgeving voorop. De woningen die we bouwen passen bij de toekomstige behoeften. Denk aan woningen voor starters, ouderen en een- en tweepersoonshuishoudens. We willen dat mensen die hier willen blijven wonen dat ook kunnen. Wat we gaan doen

Uitvoering in

Er komen de komende 10 jaar ongeveer 3000 nieuwe woningen bij. Voor de periode na 2030 verkennen we de opgave die voortkomt uit nieuwe prognoses en regionale afspraken. Daarnaast monitoren we de woningbouwopgave en plannen en werken we aan het realiseren van harde plancapaciteit (zachte plannen hard maken). We houden koers op lopende projecten Wijchen-West, Huurlingsedam, Kraanvogel, Tussen Kasteel en Wijchens Meer en Hart van Zuid. Bestemmingsplannen laatste fase Huurlingsedam en TKWM gaan ter vaststelling naar de raad. Er blijft ruimte voor collectieve wooninitiatieven en kleinere initiatieven, met name in de kleine kernen. De instrumenten uit het Instrumentarium voor behoud van goedkope en betaalbare huur- en koopwoningen passen we op projectniveau toe (maatwerk). We ontwikkelen zoveel mogelijk energieneutraal en stimuleren circulair en natuur inclusief bouwen. We wegen hierbij duurzaamheid en betaalbaarheid af. Bij woningbouwprojecten, niet zijnde de kleine particuliere initiatieven (kpi’s), verplichten wij ontwikkelende partijen om voorafgaand aan de planologische procedure een omgevingsdialoog met omwonenden en andere belanghebbenden te voeren. Hiermee anticiperen wij op de komende Omgevingswet. We verkennen aanvullende mogelijkheden voor woningsplitsing. We staan open voor initiatieven voor woningsplitsing.

We zetten in op het realiseren van levensloopgeschikte woningen en seniorenwoningen. We stimuleren ook bewoners van bestaande woningen om hun woning toekomstbestendig te maken (duurzaamheid en levensloopbestendigheid). We zetten in op het verminderen van de druk op de woningmarkt, bijvoorbeeld door het realiseren van flexwonen. Indicator Aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen in 2023

Continu proces

Continu proces

Continu proces Continu proces

Continu proces Continu proces

Continu proces Continu proces

Continu proces Streefwaarde 250

8-b Sterke en prettige dorpen en wijken We bouwen niet zomaar. De kwaliteit van onze dorpen en wijken staat voorop. We bewaren het dorpse karakter van Wijchen en de kernen. Dat betekent leefbare buurten met voldoende groen, waarin mensen elkaar ontmoeten en iets voor elkaar over hebben. Wat we gaan doen

Uitvoering in

Kwaliteit staat voorop. We streven naar variatie binnen nieuwbouwwijken en in bestaande wijken. Voor bestaande wijken werken we verder aan het toekomstbestendig maken van de woningvoorraad, bijvoorbeeld in WijchenZuid. Dat betekent verschillende woningtypen, doelgroepen en prijsklassen. Bij elk woningbouwplan kijken we welk woningbouwprogramma passend is op de locatie en invulling geeft aan de lokale en gemeente brede woningbehoefte. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen kijken we welke bouwhoogte past bij de omgeving (maatwerk). We geven invulling aan de in 2022 vastgestelde Woonzorgvisie. We staan open voor nieuwe woonconcepten en woonvormen voor pre-mantelzorg.

Continu proces

Pagina | 62| Programmabegroting 2023

Programma 8

Continu proces Continu proces

8-c Goede voorzieningen in de buurt Voor een goede leefbaarheid is het belangrijk dat er voorzieningen in de buurt zijn. Denk aan ruimte voor groen, speelplekken voor onze jeugd, en dorpshuizen of wijkcentra om elkaar te ontmoeten. Wat we gaan doen

Uitvoering in

We bevorderen ontmoeten in nieuwe en bestaande wijken, o.m. door in nieuwe en bestaande wijken en dorpen te gaan voor levendige buitenruimten, die aantrekkelijk en veilig zijn. In Hart van Zuid werken we op basis van de gebiedsvisie verder aan een toekomstbestendig voorzieningenhart, met voldoende groen en ruimte voor ontmoeting. Daarbij blijven we de inwoners betrekken. Het project Tussen Kasteel en Wijchens Meer biedt een kwaliteitsimpuls aan het centrum. We gaan door op de ingeslagen weg, met een bruisend centrum en voldoende parkeerplekken. Dit doen we uiteraard samen met inwoners en ondernemers.

Continu proces Continu proces Continu proces

8-d Investeren in het buitengebied Ons buitengebied is mooi, en dat houden we graag zo. Dat doen we door de ruimte op een verstandige manier te gebruiken, waarbij we het landschap behouden en versterken en versnippering tegengaan. Wat we gaan doen

Uitvoering in

We zijn terughoudend met bouwen in het buitengebied. Slechte bermen in het buitengebied blijven we aanpakken. Duurzame veehouderij stimuleren wij door duurzaamheidsinitiatieven te faciliteren. We geven agrariërs ruimte voor nieuwe perspectieven voor de toekomst. We werken aan een gebiedsvisie voor het buitengebied, waarbij we nadrukkelijk oog hebben voor eventuele transformatie.

Continu proces Continu proces Continu proces

Pagina | 63| Programmabegroting 2023

Programma 8

Continu proces

Wat het kost Het Programma Wonen en bouwen bestaat uit de volgende taakvelden: 8.1 Ruimtelijke ordening; Tot dit taakveld behoren taken op grond van de Wet ruimtelijke ordening, zoals het bijstellen en actualiseren van bestemmingsplannen en de vergoedingen planschade. 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen); Tot dit taakveld behoren activiteiten op het gebied van gemeentelijke bouwgrondexploitaties. 8.3 Wonen en bouwen; Tot dit taakveld behoren gebiedsontwikkeling, woningvoorraad en huisvestingsvoorziening, waaronder ook de bouwleges. Overzicht baten en lasten, bedragen x € 1.000 TV 8.1 8.2 8.3

8.1 8.2 8.3

Taakveld BATEN Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen TOTAAL BATEN LASTEN Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen TOTAAL LASTEN Begroot resultaat baten en lasten Inzet bestemmingsreserves Begroot resultaat

2022

2023

2024

2025

50 322 1.274 1.646

40 0 880 920

40 1.543 880 2.463

40 0 880 920

40 0 881 921

978 1.088 1.719 3.785 -2.139 -10 -2.149

1.059 576 1.632 3.268 -2.348 25 -2.323

1.105 79 1.687 2.870 -408 25 -383

1.165 82 1.758 3.005 -2.085 36 -2.049

1.182 85 1.838 3.105 -2.184 0 -2.184

-10 -10

25 25

25 25

36 36

0 0

Uitsplitsing inzet bestemmingsreserves: 8.1 ER: Actualiseren omgevingsplannen Totaal inzet bestemmingsreserves

Relevante besluiten Relevante beleidsnota’s Nummer besluit 13 RZ 148 15 AZ 143 16 1 1701 16 2192 17 1 1086 20 54326 20 54326 20 54326 19 25085 20 43403 20 54858 21 045515 22 77480 21 59350

Beleidsnota Centrumvisie Verordening startersleningen Herijking visie Oostflank, westflank, centrum Grondnota en grondexploitatiebeleid Woonvisie "Thuis in Wijchen" 2025 Legesverordening 2021 Verordening precariobelasting 2021 Verordening marktgelden 2021 Vaststelling Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuren (AVOI) Woondeal regio Arnhem Nijmegen Woonagenda Subregio Nijmegen e.o. 2020-2030 Grondprijzenbrief 2021 Wijchen Begroting Bijsterhuizen 2022 Gebiedsvisie en ontwikkelstrategie Wijchen West

Pagina | 64| Programmabegroting 2023

2026

Programma 8

PARAGRAFEN

Pagina | 65| Programmabegroting 2023

Paragrafen

Paragraaf 1: Overhead, algemene dekkingsmiddelen en overige baten en lasten Inleiding In deze paragraaf geven we meer inzicht in de posten overhead, algemene dekkingsmiddelen en overige baten en lasten, welke in programma 0 zijn opgenomen. Overzicht Overhead De kosten overhead hebben betrekking op het deel van het personeel dat zich niet rechtstreeks bezighoudt met de producten, maar dat ondersteunend is in het proces. Ook personeel gerelateerde kosten als opleidingen en BHV vallen hieronder. Daarnaast worden hier de kosten voor huisvesting en ICT verantwoord. Per 2018 is de werkorganisatie Druten Wijchen in werking getreden. Hierin is de overhead grotendeels primair ondergebracht. Wat binnen overhead achter is gebleven in Wijchen zijn de kosten voor de gemeentesecretaris, een deel van de huisvestingskosten. We zien stijging van de kosten vanaf 2023 door uitbreiding van personeel (Integraal plan WDW), meerkosten vanwege het Informatiebeleidsplan (ICT) en hogere (afschrijvings)kosten vanwege de investering in het kasteel. Tabel 1: Weergave van het taakveld Overhead (x € 1.000)

Overhead Personeel(s gerelateerd) ICT Huisvesting Totaal Overhead (taakveld 0.4) Inzet reserves Totaal overhead incl. reserves

Begroting 2022 7.544 2.643 1.494 11.681 533 11.148

Begroting 2023 8.041 2.944 1.882 12.867 640 12.227

Meerjarenramingen 2024 2025 8.112 8.492 3.019 3.092 1.678 1.660 12.809 13.244 432 408 12.377 12.836

2026 8.897 3.127 1.593 13.617 336 13.281

Overzicht vrij besteedbare dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen presenteren we in onderstaande tabel. De OZB en de uitkeringen uit het Gemeentefonds zijn de grootste onderdelen daarvan. Deze middelen kennen in tegenstelling tot heffingen als het rioolrecht of de afvalstoffenheffing geen vooraf bepaald bestedingsdoel. De (wettelijk) niet vrij besteedbare heffingen evenals de specifieke uitkeringen worden in de programma’s, waarvan ze voor een deel de kosten dekken, verantwoord onder de baten. Tabel 2: Weergave van de dekkingsmiddelen (x € 1.000)

Taak veld 0.5 0.5 0.61 0.62 0.64 0.7

Dekkingsmiddelen Treasury - Resultaat financieringen Treasury - Dividend OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Onvoorzien Totale algemene dekkingsmiddelen

Begroting 2022

Begroting 2023

Meerjarenramingen 2024 2025

1.001

941

634

929

956

93 6.099 3.532 365

93 6.355 3.629 368

93 6.585 3.720 377

93 6.822 3.813 391

93 7.002 3.897 402

73.148

75.867

80.324

83.225

80.462

0

0

0

0

0

84.238

87.253

91.732

95.272

92.811

Pagina | 66| Programmabegroting 2023 Paragraaf 1 Overhead en dekkingsmiddelen

2026

0.5 Treasury Het taakveld Treasury is in tabel 2 gesplitst in het financieringsresultaat en dividend. Het financieringsresultaat betreft het renteresultaat op aangetrokken en uitgezette leningen, zie paragraaf 6 voor de specificatie. 0.61/0.62/064 Lokale heffingen In paragraaf 3 “Lokale heffingen” van de programmabegroting wordt nader ingegaan op het algemeen beleid van de lokale heffingen en de belastingcapaciteit van de gemeente Wijchen. De onderstaande lokale heffingen zijn daar opgenomen.  Onroerend Zaak Belasting (OZB)*,  Toeristenbelasting*,  Hondenbelasting,  Rioolrechten,  Afvalstoffenheffing/ reinigingsrechten,  Reclamebelasting*  Precariobelasting* De met * gemarkeerde belastingen vrij besteedbaar. 0.7 Gemeentefonds (algemene uitkering) De omvang van de inkomsten uit het Gemeentefonds is herleid uit de septembercirculaire 2022. Zie voor toelichting Programma 0-f. Onvoorzien Er is, conform wettelijk voorschrift een bedrag opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Met het vaststellen van de begroting, bekrachtigt de raad het standpunt, dat tegenvallers binnen bestaande middelen worden opgevangen. In de vastgestelde financiële verordening is opgenomen dat een structureel resultaat begroot dient te worden. Dit bedrag dient als buffer voor onvoorziene kosten.

Overzicht Overige baten/ lasten Binnen het taakveld 0.8 overige baten lasten worden de stelposten en bijzondere baten en lasten verantwoord. Tabel 3: Weergave van het taakveld 0.8 (x € 1.000)

Taak veld 0.8

Dekkingsmiddelen Overige baten en lasten

Begroting 2022 2.896

Begroting 2023 -826

Meerjarenramingen 2024 2025 -939 -987

2026 -1.051

De inkomst in 2022 betreft de winstneming bouwgrond, verminderd met de stelpost voor loon- en prijsontwikkeling. Vanaf 2023 hebben we hier enkel stelposten loon- en prijsontwikkelingen opgenomen. Overzicht Vennootschapsbelasting Tabel 4: Weergave van het taakveld 0.9 (x € 1.000)

Taak veld 0.9

Dekkingsmiddelen Vennootschapsbelasting

Begroting 2022 0

Begroting 2023 0

Meerjarenramingen 2024 2025 0 0

2026 0

Vanaf 2016 moeten gemeenten en andere overheden vennootschapsbelasting (VPB) betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. Tot en met 2021 voerden wij geen winstgevende ondernemingsactiviteiten uit en betaalden wij geen VPB. Recente ontwikkelingen in de rechtspraak hebben tot gevolg dat reclameactiviteiten en verstrekken van personeelshypotheken, beide van toepassing bij onze gemeente, in het kader van de VPB worden gekwalificeerd als een onderneming in fiscale zin. Dit betekent dat eventuele winst die wordt behaald met deze activiteiten is belast. De wijze van fiscale resultaatbepaling is nog onderhanden. Derhalve wordt voor deze belastingplicht in de begroting 2023 nog geen bedrag opgenomen.

Pagina | 67| Programmabegroting 2023 Paragraaf 1 Overhead en dekkingsmiddelen

Paragraaf 2: Lokale heffingen Inleiding In artikel 8 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is geregeld dat de paragraaf lokale heffingen een verplicht onderdeel is van de begroting. Deze paragraaf moet volgens artikel 10 van het BBV ten minste de volgende onderdelen bevatten: -

-

De geraamde inkomsten; Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; Een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening van de tarieven van de heffingen, die ten hoogste kostendekkend mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de tariefstelling worden gehanteerd; Een aanduiding van de lokale lastendruk; Een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

We beschrijven allereerst de algemene kaders en beleidsuitgangspunten. Vervolgens gaan we in op de heffingen van leges. Daarbij besteden we aandacht aan de kostenopbouw en de kostendekkendheid. Daarnaast geven we aan welke belastingen we in Wijchen heffen. Per belastingsoort schetsen we de kaders en gaan we in op de tariefsopbouw en de grondslag voor de belastingheffing en de totaal begrote (netto)opbrengst per belasting. We gaan ook in op ons kwijtscheldingsbeleid. Tot slot van deze paragraaf nemen we voorbeeldaanslagen lokale heffingen op voor een meerpersoonshuishouden zonder honden, om zo een vergelijking te kunnen maken van de tarief ontwikkelingen voor de individuele huishoudens. Algemeen De bevoegdheid tot het invoeren, wijzigen of afschaffen van een gemeentelijke belasting berust bij de raad. Een dergelijk besluit wordt genomen door het vaststellen, wijzigen of intrekken van een daartoe bestemde verordening. Het belastinggebied van een gemeente is begrensd. De Gemeentewet bepaalt limitatief welke belastingen een gemeente mag heffen. Daarnaast kan bij wet aan de gemeente de bevoegdheid worden toegekend om een bepaalde belasting te heffen. Een voorbeeld hiervan vormt de afvalstoffenheffing die zijn wettelijke grondslag vindt in de Wet Milieubeheer.

Wijchen werkt samen met de gemeenten Beuningen, Druten, Heumen en Berg- en Dal op het gebied van de uitvoering van de Wet WOZ en de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen. Met een centrumgemeente-constructie in de zin van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR) zijn de bevoegdheden op het gebied van de uitvoering overgedragen aan de gemeente Beuningen. Het Belastingkantoor Beuningen verricht zijn werkzaamheden onder de naam Munitax. Welke belastingen en rechten worden in de gemeente Wijchen geheven? De heffingsambtenaar legt belastingen dwingend op zonder dat daar een aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. Rechten worden geheven op basis van artikel 229 van de Gemeentewet en artikel 15:33 van de Wet milieubeheer. Tegenover deze heffingen staat wel een aanwijsbare tegenprestatie. Bovendien mag het totaal van de verwachte inkomsten uit rechten het totaal van de verwachte uitgaven niet overschrijden. De gemeente Wijchen heft de onderstaande belastingen en rechten:  leges (artikel 229 Gemeentewet);  marktgelden (artikel 229 Gemeentewet);  onroerende zaakbelastingen (artikel 220 tot en met artikel 220i Gemeentewet);

Pagina | 68| Programmabegroting 2023 Paragraaf 2 Lokale heffingen

      

toeristenbelasting (artikel 224 Gemeentewet); hondenbelasting (artikel 226 Gemeentewet); rioolheffing (artikel 228a Gemeentewet); reinigingsheffing (artikel 15:33 Wet milieubeheer); reclamebelasting (artikel 227 Gemeentewet); precariobelasting (artikel 228 Gemeentewet); bedrijven investeringszone (Wet op de bedrijveninvesteringszones)

Ontwikkelingen 2023 

Verwachting stijgend aantal bezwaarschriften Het aantal bezwaarschriften neemt de laatste jaren nog steeds toe. Veel van de bezwaren en beroepsschriften worden ingediend door ‘no cure no pay’ bureaus. De afhandeling van deze geschriften kost ongeveer drie keer zo veel behandelingstijd. De verwachting is dat het aantal bezwaar- en beroepschriften verder toeneemt.



Modelverordening rioolheffing De VNG heeft een nieuwe ‘Modelverordening Riool- en waterzorgheffing’ geïntroduceerd. Deze is bedoeld om de huidige ‘Modelverordening Rioolheffing’, waarop onze ‘Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing Wijchen 2022’ is gebaseerd, te vervangen. Deze nieuwe modelverordening sluit beter aan bij de bredere invulling van de gemeentelijke watertaken. Momenteel onderzoeken wij of de gemeente de overgang naar deze nieuwe modelverordening dient te maken. Wij willen hierbij zorgvuldig te werk gaan. Wij zijn samen met Munitax bezig om een impactanalyse te maken van de voorgestelde wijzigingen. Na deze inventarisatie worden de belangen van onze belastingplichtigen zorgvuldig afgewogen tegen de achtergrond van de verschillende onderdelen van de belastingheffing. Op basis hiervan komen wij in de loop van 2023 met een voorstel. Mocht vervolgens worden besloten om daadwerkelijk de overgang naar de nieuwe modelverordening te maken, dan willen wij de nieuwe belastingplichtigen daarmee niet overvallen, maar ze tijdig informeren over de nieuwe belastingplicht. Daarom blijven we voor het jaar 2023 vooralsnog uitgaan van het systeem van onze ‘Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing Wijchen 2022’.

Lokale Heffingen De lokale heffingen zijn gebaseerd op de gewenste opbrengsten, die in de voorliggende begroting en dus in deze paragraaf zijn opgenomen. De tarieven die hierbij zijn vermeld en afhankelijk zijn van de WOZ-waarden, zullen nog een wijziging ondergaan. Dit komt omdat de definitieve WOZ-waarden ontwikkelingen nog niet bekend zijn. Bij de behandeling van de voorstellen over belastingverordeningen is dat wel het geval. De tarieven zullen dan ook op basis daarvan, definitief worden gesteld. Voor de duidelijkheid, alleen de tarieven die in de vastgestelde verordeningen staan, zijn dus geldig. 

Onroerende zaakbelastingen De grondslag voor de onroerende zaakbelasting is de WOZ-waarde. De voorlopige tarieven voor 2023 zijn: Tabel 5: ontwikkeling van de tarieven OZB (inclusief correctie n.a.v. waardestijging)

Soort OZB Woning eigenaar Niet-woning eigenaar Niet-woning gebruiker Totaal

Tarief 2022 (% van de WOZwaarde) 0,1074% 0,2486% 0,1911%

Tarief 2023 (% van de WOZwaarde) 0,0985% 0,2561% 0,1968%

Pagina | 69| Programmabegroting 2023 Paragraaf 2 Lokale heffingen

Gewenste opbrengst 2023 (netto x € 1.000) 6.355 2.159 1.470 9.984

De basis voor de meerjarenraming van de OZB is het jaar 2022. De opbrengsten OZB worden jaarlijks gecorrigeerd voor de verwachte prijscompensatie. We gaan daarbij uit van de percentages uit de meicirculaire 2022. Daarnaast houden we rekening met een verwachte toename van het aantal woningen als gevolg van nieuwbouw en wordt bij de bepaling van de tarieven rekening gehouden met de waardeontwikkeling van onroerende zaken (WOZ). Voor 2022 heeft Munitax voor de woningen een voorlopige waardestijging van 12,3% doorgegeven en voor de nietwoningen 0%. Zodra deze cijfers definitief bekend zijn, zullen de tarieven worden herrekend en ter vaststelling aan de gemeenteraad, in zijn vergadering van december 2022, worden voorgelegd. In onderstaande tabel wordt het meerjarenperspectief weergegeven van de gewenste inkomsten OZB. Tabel 6: ontwikkeling van de opbrengsten OZB

x € 1.000

2023

2024

2025

2026

Totaal Begroting 2022 Mutatie Perspectiefnota 2022 Actuele begroting 2022

9.955 34 9.989

10.192 118 10.310

10.387 253 10.640

10.586 318 10.904

Berekening 2023: Basis (raming opbrengst 2022)

9.626

9.626

9.626

9.626

69

140

213

242

289

289 250

289 250 257

289 250 257 234

9.984

10.305

10.635

10.898

-5

-5

-5

-6

Nieuwbouw/woningtoename

Index 2023 Index 2024 Index 2025 Index 2026 Totaal Begroting 2023 Mutatie t.o.v. begroting 2022



%/aantal

T.m. 2025: 250 won. p/jr. Daarna 100 p/jr

3,0% 2,5% 2,5% 2,2%

Reinigingsheffingen We streven ernaar dat onze inwoners hun afval kwalitatief en kwantitatief goed (blijven) scheiden om zoveel mogelijk grondstoffen terug te winnen. Het taakveld afval is altijd een dynamisch dossier, maar de huidige crisis maakt het nog complexer. Wij hebben nog steeds het motto “de vervuiler betaalt” hoog in het vaandel en willen dit verder verankeren in de toekomst. Het diftar-systeem zetten we in 2023 voort, waarbij we de huidige grondslagen van de tarieven in stand houden. Dit betekent dat de systematiek van toerekenen van kosten naar vaste en variabele heffing gehandhaafd blijft, evenals het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid. Waarbij de voor compensatie in aanmerking komende btw wordt meegerekend in het tarief conform artikel 229, eerste lid, aanhef en onderdelen a en b, van de Gemeentewet en artikel 15.33 van de Wet milieubeheer. De middelen die gegenereerd worden uit de reinigingsheffingen zijn derhalve niet vrij aanwendbaar maar dienen ter dekking van kosten voor afvalinzameling en verwerking. Bij diftar bestaat de tariefstelling uit een variabel en een vast gedeelte. De hoogte van het variabele gedeelte wordt bepaald door het aantal aanbiedingen van de container voor restafval (of aantal inworpen in de verzamelcontainer) en de omvang