Agendabundel

2

Met groene economie streeft de economie naar duurzame ontwikkeling zonder schade van de leefomgeving en het milieu. Bij brede welvaart worden er naast economische doelen ook sociale en ecologische doelen nagestreefd, bijvoorbeeld op het terrein van gezondheid, onderwijs en milieu.

12

De opgaven zijn complex, de ontwikkelingen gaan snel en crisissen volgen elkaar in snel tempo op. We kunnen het als gemeente niet alleen. Veel opgaven hangen met elkaar samen of beïnvloeden elkaar. We kunnen ze alleen oppakken in samenhang en in samenwerking met elkaar. Wij nodigen onze inwoners, ondernemers, partners van harte uit om bij te dragen aan de opgaven waar we samen voor staan.

13

3. Speerpunt 1: Voldoende woningen

14

3.1

In 2035….

In 2035 is het goed wonen in Wijchen, omdat de mogelijkheden aansluiten bij de wensen en behoeften van onze inwoners. Er zijn voldoende betaalbare en geschikte woningen voor alle inwoners, van jong tot oud.

beidsmarkt tegengaan. Daarnaast speelt er de regionale woningbouwopgave waaraan we graag een bijdrage leveren. Er zijn dan genoeg passende woningen beschikbaar, voor zowel de toenemende groep eenpersoonshuishoudens als de jongeren en toenemende groep ouderen.

En inwoners hebben volop de mogelijkheid hun eigen woning aan te passen of binnen de gemeente te verhuizen naar een woning die hen

Aan de slag: een fors gegroeide opgave

past. Er is ruimte voor inwoners met een laag inkomen en met een hoog

Om onze ambitie waar te maken zijn er op korte termijn meer woningen no-

inkomen. En voor specifieke doelgroepen als ouderen en mensen met

dig. We willen een plek bieden aan inwoners in alle levensfasen. Dit bete-

een beperking. Samen met onze partners kijken we hoe we dit mogelijk

kent dat we voldoende woningen willen hebben voor alle verschillende doel-

kunnen maken. Waar mogelijk verkorten en versimpelen we de proce-

groepen op de woningmarkt. Van jong tot oud, van klein tot groot. Daarom

dures rondom wonen en we stimuleren met creativiteit en minder regels

willen we tot 2030 meer woningen toevoegen voor deze verschillende doel-

de bouw van de gewenste woningen. Huizen kunnen er in de toekomst

groepen. We zetten in op het toevoegen van ruim 2.000 woningen tot en

anders uit komen te zien. Met ook andere of meervoudige functies in en

met 20303. Omdat er op korte termijn behoefte is aan extra woningen willen

rondom de woning. Denk bijvoorbeeld aan grote diepe kelders voor

we ons als gemeente inzetten op het versnellen van de woningbouw. We

energieopslag of wateropslag en minder ramen voor koele vertrekken in

werken aan duidelijke regels en procedures voor planontwikkeling, en blij-

de zomer.

ven investeren in de samenwerking met de woningcorporaties en marktpartijen.

Onze ambitie: doorgroeien als gemeente We zijn er in 2035 in geslaagd om de jongeren in gemeente Wijchen te behouden en nieuwe jonge mensen aan te trekken waardoor we doorgroeien naar een gemeente met ongeveer 45.000 tot 50.000 inwoners. We werken aan verdere groei om ervoor te zorgen dat we de vergrijzing tegengaan en jongeren een plek kunnen geven in Wijchen. Door als gemeente meer inwoners en jonge mensen aan te trekken, kunnen we op de langere termijn onze voorzieningen behouden en de krapte op de ar-

Aan de slag: een integrale blik op woningbouw Er zit een grote component wonen en woonuitbreiding in deze omgevingsvisie. Het realiseren van deze ambitie zorgt voor aandachtspunten op bijvoorbeeld het gebied van mobiliteit, natuur, klimaat en energie. Blijft onze gemeente bijvoorbeeld goed bereikbaar als er meer mensen komen wonen? Wordt de druk op onze natuurgebieden niet te groot met al deze extra inwoners die willen recreëren in de natuur? En hoe zorgen we ervoor dat onze woonwijken niet te warm worden en dat hitte leidt tot gezondheidseffecten? Om deze aandachtspunten goed in het oog te houden bekijken we de woningbouwopgave met een integrale blik. Zo hebben we oog voor de risico’s

3

Woondeal 2.0 Regio Arnhem-Nijmegen

16

en kansen op andere thema’s. Deze ambities op deze andere thema’s worden in de andere speerpunten nader toegelicht.

Onze ambitie: nieuwe woonvormen creëren Naast het tegengaan van vergrijzing en ontgroening zien we ook een

Aan de slag: behoefte aan passende en betaalbare woningen

opgave in het versterken van de sociale cohesie. Voor jong en oud. Dit

Er is in Wijchen vooral behoefte aan extra woningen die geschikt en betaal-

punt nemen we mee in onze wijkontwikkeling. O.a. door nieuwe woon-

baar zijn voor één- en tweepersoonshuishoudens. Alternatieve woonoplos-

vormen te creëren. Bijvoorbeeld flexibele woonvormen, microwoningen,

singen (zoals tiny houses of flexwoningen) kunnen op korte termijn een uit-

hofjes, meergeneratiewoningen, woningsplitsing en woonzorgcombina-

komst bieden, maar krijgen vanuit de woningzoeker niet de voorkeur. Vaak

ties voor ouderen. Er is dan ook veel ruimte voor coöperatieve pro-

worden deze alternatieve woonvormen gekozen uit noodzaak4. Om ook een

jecten. Ook de ontwikkeling in prefabbouw en conceptueel bouwen om-

goede woonplek te bieden aan woningzoekenden met een minder grote por-

armen we. Uiteindelijk zit de winst, naast nieuwbouw, ook in het verbe-

temonnee is onze ambitie om een groot deel (67%) van de nieuwbouwwo-

teren van de doorstroming van generaties in woningen. Maar dan moe-

ningen en in nieuwe plannen in het betaalbare huur- en koopsegment te

ten de mogelijkheden en alternatieven er wel zijn.

bouwen waarvan minimaal 30% sociale huur.5. Aan de slag: regionale versnellingsopgave Naast de gemeentelijke woningbouwopgave willen we als gemeente ook onze rol in de regio nemen. We willen een goede buur en partner zijn en ons ook inzetten voor de regionale woningbouwopgave. In de Woondeal 2.0 is afgesproken dat de regio tot en met 2030 33.000 nieuw-bouwwoningen realiseert. De gemeente Wijchen heeft hierin een opgave van 2.060 woningen6. Naast nieuwbouw zal deze opgave ook opgevangen moeten worden in de bestaande woningvoorraad door middel van verdichting, aanpassingen, transformatie, renovatie en sloop/nieuwbouw. Als gemeente voeren we regie op een goede samenstelling van het woningaanbod. In de Woondeal 2.0 maken we hierover afspraken met het Rijk, provincie Gelderland en 18 gemeenten uit de regio Arnhem- Nijmegen. De plannen werken we uit in afstemming op de regionale plannen en afspraken7.

4 5 6 7

Onze ambitie: flexibel en adaptief bouwen We gaan actief aan de slag met flexibele woonvormen en leren wat er nog meer op dat vlak kan. We onderzoeken ook de mogelijkheid om een bedrijventerrein, (voormalige) bedrijfslocatie beschikbaar te stellen voor woningbouw. Per saldo leveren we niet in op de omvang van de bedrijventerreinen, maar soms past een woonfunctie in deze tijd beter dan voorheen gezien de ontwikkelingen erom heen. We houden hierin een open vizier. Hoeveel woningen we tot 2035 moeten bouwen, voor wie en waar, is de vraag die we ons de komende jaren moeten blijven stellen. De huidige samenleving vraagt om adaptief bouwen: om grote projecten gefaseerd te realiseren en telkens te kijken of de plannen bijgesteld moeten worden. Op deze manier blijven we goed aansluiten op de behoeften van inwoners en bij de maatschappelijke (regionale) opgave

Woningmarktonderzoek Arnhem-Nijmegen 2019 Woondeal 2.0 Regio Arnhem-Nijmegen Woondeal 2.0 Regio Arnhem-Nijmegen Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio

17

waar we verantwoordelijk voor zijn. Dit vraagt ook flexibiliteit van ontwikkelende partijen. Met hen maken we duidelijke afspraken over de investeringen en verbinding tussen nieuwe en bestaande bouw.

van de leefomgeving zichtbaar. Om investeringen te kunnen doen, zijn extra middelen nodig. We gaan onderzoeken of het mogelijk is om bij nieuwbouwprojecten op uitleglocaties te vragen om een financiële bijdrage. Hiermee vullen we een fonds om te investeren in de leefbaarheid van bestaande wijken.

Aan de slag: adaptief programmeren Door middel van adaptief programmeren zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst de juiste woningen bouwen voor onze inwoners. Bij woningbouw is de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte op de lange termijn leidend. We weten niet hoe de woningbehoefte er over een aantal jaar uitziet. We hebben in het verleden al vaak meegemaakt dat de vraag naar woningen verandert - zowel in aantal als in type woningen. Daarom houden we de vinger aan de pols bij de woningvraag. Wanneer de situatie erom vraagt, passen we onze woningbouwambities aan zodat we bouwen voor doelgroepen waar het accent ligt. Wijchen maakt werk van de nieuwbouw van extra woningen. Gelet op het woningtekort is de nieuwbouwopgave belangrijk. Toch staat het merendeel van de woningen in de gemeente Wijchen er al. We willen daarom ook aandacht voor en investeren in de woonopgaven van de bestaande wijken en kernen. Om ervoor te zorgen dat, naast de nieuwbouwlocaties, ook de bestaande wijken in de komende decennia aantrekkelijke woonplekken blijven, zijn investeringen gewenst. Er ligt immers een fors pakket aan woonopgaven. Bijvoorbeeld op het gebied van veranderende woonbehoeften, leefbaarheid, openbare ruimte, klimaat en energie. De

Onze ambitie: groene wijkontwikkeling Om groene wijken te realiseren, gaan we in de wijkontwikkeling werken met het groenblauwe raamwerk en de bouwstenen van de Groene Metropoolregio8. In de wijk creëren we groenblauwe oases en we ontwikkelen waterrobuust en klimaatbestendig zodat we beter voorbereid zijn op extreme periodes van wateroverlast en verdroging. Daarnaast is er ruimte voor hogere woongebouwen. Vooral bij nieuwe wijkontwikkeling in en rond de kern Wijchen. Zo kunnen we meer woningen realiseren zonder dat het ten koste gaat van een groene woonomgeving. Bij hogere woongebouwen gaan we niet uit van een harde (maximale) hoogtegrens. We kijken op projectniveau wat passend en mogelijk is om goede en gevarieerde wijken te realiseren. Waar mogelijk kiezen we voor inbreiding boven uitbreiding. Daarbij zijn we zuinig op ons bestaand groen in de wijk en onze natuur- en buitengebieden die we groen willen laten. Door een goede mix van woningen worden de wijken nog meer divers en inclusief. Dit betekent dus verschillende woningtypen, doelgroepen en prijsklassen bij elkaar, waardoor de wijk ook op lange termijn veerkrachtig en leefbaar blijft.

investeringen in woningbouw bieden ook de kans om de cultuurhistorische waarden te behouden of, waar deze niet meer zichtbaar zijn, terug te brengen. Renovatie- en nieuwbouw projecten houden rekening met de rijke Wijchense bewoningsgeschiedenis en maken de cultuurhistorische identiteit 8

De Groene Metropoolregio is een samenwerking van 18 gemeenten in de regio Arnhem – Nijmegen.

18

Aan de slag: ontwikkelen in een groenblauw raamwerk

in deze drie steden is gericht op stedelijke dichtheid, op multimodale knoop-

De leefomgeving met het landschap en het sterke groenblauwe netwerk is

punten en op economische brandpunten. Dit is anders dan in de kleine ker-

een belangrijk onderdeel van de leef- en vestigingskwaliteit van Wijchen.

nen in de regio (waaronder de kernen in de gemeente Wijchen) waar vitali-

Deze kwaliteit willen we blijven versterken. Ook in combinatie met de opga-

teit, bereikbare voorzieningen en de eigen identiteit voorop staan in combi-

ven op het gebied van wonen en werken, is het groenblauw raamwerk een

natie met het groene karakter.10

belangrijke onderlegger. Hier zoeken we naar kansen waar de opgaven elkaar kunnen versterken. Zodat er in onze gemeente op een fijne manier ge-

Aan de slag: binnen de kernen bouwen

woond, gewerkt kan worden met daarbij ook extra ruimte voor natuur en re-

We realiseren woon- en werklocaties en voorzieningen zoveel mogelijk bin-

creatie.9

nenstedelijk. We kiezen in de eerste plaats voor inbreiding, in plaats van uitbreiding, waar dat mogelijk is11. We kiezen niet alleen voor inbreiding in het

Onze ambitie: dorpskarakter De Wijchenaren vinden het belangrijk dat het dorpse karakter van de gemeente Wijchen behouden blijft. Daarom vindt de uitbreiding van wo-

kader van duurzaam ruimtegebruik, een gezonde leefomgeving en behoud van groen, maar ook om de leefbaarheid van bestaande kernen in stand te houden. Zo ontstaat meer draagvlak voor voorzieningen in kleine kernen.

ningen vooral in de kern Wijchen plaats. In de omliggende dorpskernen

Aan de slag: onder voorwaarden uitbreiding

wordt beperkt gebouwd door middel van kleinere en collectieve woonini-

Ondanks onze voorkeur om woningen te realiseren binnen de bestaande

tiatieven. De bouw is met name gericht op behoud van leefbare en vi-

kernen, kan het vanwege de urgente woningbehoefte nodig zijn om ook

tale kernen.

hierbuiten woningen te bouwen. Op deze locaties zijn immers meer mogelijkheden om snel veel woningen te bouwen ten opzichte van binnenstede-

Aan de slag: versterken kernen We staan als Wijchen niet op onszelf. We zijn onderdeel van een regio waarin verschillende opgaven een plek krijgen. In de verstedelijkingsstrategie hebben we hier afspraken over gemaakt. Het zwaartepunt van de regionale verstedelijking zal plaatsvinden in het zuidelijk deel van de Foodvalley (rondom Ede, Wageningen, Rhenen en Veenendaal), in Arnhem en in Nijmegen. Hier worden verhoudingsgewijs de meeste woningen en werkgebieden toegevoegd. Dat kan omdat deze plekken goed bereikbaar zijn. De opgaven

lijke locaties12. Als er geen mogelijkheden meer zijn voor het toevoegen van bebouwing binnen bestaand stedelijk gebied, dan houden we bij het aanwijzen van woonen werklocaties aan de randen van bestaand stedelijk gebied zo goed mogelijk rekening met (de randvoorwaarden van) het bodem- en watersysteem, aansluitend op de regionale afspraken13, en het groenblauwe raamwerk. Wijchen, en zeker de kerkdorpen van de gemeente Wijchen, hebben een

9

Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio 11 Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio 12 Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio 13 Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio 10

19

dorps karakter. Eén van de kenmerken van een dorp is de aanwezigheid van open ruimtes binnen de kern. Dat zijn vaak ruimtes met groen of gewoon een veldje of een klein weilandje. Ze ondersteunen het gevoel van landelijk wonen zoals dat bij een dorp past. Als die open ruimtes (bijna) standaard worden ingevuld met (woon)bebouwing leidt dat tot vergaande verdichting en verstedelijking. Binnen de kern ervaar je dan geen verschil meer tussen een dicht stedelijk gebied en een dorp. Juist om het dorpse karakter te behouden kan onder voorwaarden uitbreiding plaatsvinden in de vorm van uitleglocaties.

Onze ambitie: kwaliteit boven kwantiteit We gaan voor kwaliteit boven kwantiteit en richten ons op brede welvaart en welbevinden voor iedere inwoner. Hierbij hoort dat we ernaar streven om onze CO2-voetafdruk zo klein mogelijk te houden en de woningen duurzaam en klimaatbestendig te bouwen en bestaande woningen te verduurzamen. We willen ook zoveel mogelijk circulair en natuurinclusief (ver)bouwen.

20

4. Speerpunt 2: Aantrekkelijke wijken en kernen

21

4.1

In 2035…

Aan de slag: zorgvuldige afweging tussen stad en land Voor het behoud van groen bouwen we zoveel mogelijk binnen bestaand

In 2035 wordt de gemeente Wijchen met groen omgeven, want we zijn zuinig op onze natuur en buitengebieden die we groen laten. Naast het toevoegen van nieuw groen maken we bij nieuwbouw ook beter gebruik van het bestaande groen. We passen onze plannen hierop aan waarmee we de kwaliteit en de waarde van het volwassen groen behouden. De woningen in Wijchen worden omringd door een groene buitenruimte

stedelijk gebied. Dit doen we niet alleen voor het behoud van de natuur en het klimaat maar ook voor de beleving van de groene identiteit van de gemeente14. Toch is door de enorme woningbouwopgave uitbreiding onder voorwaarden afweegbaar. Zolang de leefomgeving maar zo wordt ontworpen en gepland dat we een duurzame balans bereiken tussen milieukwaliteiten, sociale voordelen en economische voordelen15.

met veel kwalitatief groen dat volop ruimte biedt voor ontmoeting en beweging. We hebben meer aandacht voor parken, bomen en biodiver-

Onze ambitie: meer groen in eigen tuin

siteit, waarbij we al forse stappen hebben gezet om deze te verbeteren.

Naast de gemeente hebben ook de inwoners zelf een actieve rol in het

Daarbij besteden we extra aandacht aan de meer kwetsbare wijken met

vergroenen en klimaatbestendig maken van hun woonomgeving. In

kwetsbare inwoners om het gebruik van de leefomgeving, en hiermee

2035 zijn in veel tuinen de stenen waar mogelijk verwijderd en zijn

beweging en gezond leven, te stimuleren.

groen en bomen aangeplant. Groene voortuinen maken de straten aantrekkelijker. Ze zorgen er daarnaast voor dat overtollig water in de bodem weg kan in plaats van de riolering. En dat de leefomgeving aange-

Onze ambitie: gezonde en klimaatbestendige leefomgeving We streven naar een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving, die water, droogte en hitte kan opvangen en waarmee we jaren vooruit kunnen. We onderzoeken of we kunnen gaan werken met een groennorm

namer voelt op hete dagen. Dit betekent dat (voor-)tuinen niet alleen groener zijn, maar ook zo ingericht zijn dat overtollige neerslag tijdelijk in de tuin, op het maaiveld opgenomen kan worden. Dit werkt mee ter voorkoming van verdroging.

om meer ruimte te geven aan het groen. Hiermee versterken we het groenblauwe netwerk. Met het ecologisch groenbeheer zorgen we voor meer natuurlijk groen en meer variatie en wilde bloemen.

Onze ambitie: integrale aanpak wijkontwikkeling We investeren gefaseerd in alle kernen met een integrale aanpak op een gezonde, groene, klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving. Hiermee geven we een impuls aan heel de gemeente Wijchen.

14 15

Woonvisie 2025 Milieubeleidsplan 2018-2021

23

De fysieke ruimte is beperkt als je kijkt naar de opgaven die we moeten realiseren. De beschikbare ruimte moet dus slimmer en creatiever voor meerdere functies worden gebruikt. De leef- en woonomgeving pakken we integraal en in goede harmonie en balans met elkaar aan. Hierbij

Aan de slag: samen zorgen voor een groener Wijchen De ambitie is om samen met bewoners, bedrijven en partners te zorgen voor meer biodiversiteit en versterking van de natuur. Als gemeente stimuleren en faciliteren we dit en geven we zelf het goede voorbeeld.16

houden we, naast een gezonde, sociale leefomgeving en klimaatadaptatie, ook rekening met Wijchens erfgoed en archeologie. Het erfgoed, de

Onze ambitie: sociale verbondenheid en goede voorzieningen

geschiedenis en de verhalen bepalen waarom de gemeente Wijchen er

Sociale verbondenheid en goede voorzieningen dichtbij huis waar men-

zo uit ziet. Wat kunnen we leren van het verleden? Door dit cultuurhis-

sen elkaar kunnen ontmoeten, vinden de inwoners erg belangrijk. Het

torisch erfgoed als basis mee te nemen voor toekomstige ontwikkelin-

gaat hierbij om basisvoorzieningen zoals winkels of een gezond-

gen zorgen we er samen voor dat de gemeente haar unieke karakter

heidscentrum, maar ook om sociale voorzieningen. Voorzieningen voor

behoudt. Het verleden krijgt een plek en is zichtbaar in nieuwe ontwik-

jong en oud, divers en inclusief. Ontmoeten kan op heel verschillende

kelingen. Met beleefbare monumentale plekken en verhalen op basis

manieren en veel breder dan in een dorpshuis. Bijvoorbeeld in de bui-

van archeologische onderzoeken.

tenruimte, speeltuin, voedselbos, buurtmoestuin, sportclub, school of via een digitale ontmoeting op buurt- of wijkniveau. Zoals digitale plat-

Wijkontwikkeling komt er dus anders uit te zien. Naast fysieke ontwik-

forms waar onderlinge hulp wordt aangeboden of een boodschap-

keling kijken we ook hoe de sociale cohesie versterkt kan worden. Dit

pendienst speciaal voor ouderen. Hierin blijven we nieuwe manieren

betekent niet overal automatisch een dorpshuis, maar juist op nieuwe

aanbieden en stimuleren, omdat de wijze van ontmoeten en de be-

manieren ontmoeting stimuleren. Met bijvoorbeeld meer ruimte voor

hoeften veranderen. We gaan hierbij meer aandacht besteden aan de

ontmoeting voor de deur en meer natuurlijke speel- en beweeggelegen-

ouderen en de oudere jeugd (13+). We zorgen ervoor dat er ook voor

heden. En met parkeren aan de rand, meer buiten het zicht of mis-

hen voldoende ontmoetingsgelegenheden, speelgelegenheden en an-

schien wel ondergronds. Een belangrijke ambitie is dat inwoners nog

dere bezigheden te doen zijn.

meer zeggenschap krijgen in het creëren van hun woonomgeving. In 2035 kunnen mensen samen hun eigen buurt creëren en misschien wel bouwen. We kijken hierbij ook naar het delen van voorzieningen. We groeien immers door naar een deeleconomie waar mensen eerder zaken delen en lenen dan bezitten.

16

We zorgen dat er bij wijkontwikkeling rekening wordt gehouden met ruimte voor basisvoorzieningen zoals een huisartsenpraktijk, zodat er voor alle inwoners zorg dichtbij huis beschikbaar is.

Beleidsplan Natuur & Biodiversiteit

24

Aan de slag: iedereen dichtbij voorzieningen

Aan de slag: meervoudig en gezamenlijk ruimtegebruik

De nabijheid van voorzieningen zoals winkels en horeca is belangrijk voor de

We willen samen met inwoners en organisaties komen tot een compleet

leefbaarheid van woonwijken en de zelfredzaamheid van (oudere) inwo-

aanbod van activiteiten dat bijdraagt aan een prettig leefklimaat. Voor acti-

ners17. Daarom moet de huidige functie van wijk- en buurtwinkelcentra be-

viteiten binnen onder andere cultuur, recreatie, welzijn, (gezondheids-)zorg

schermd en behouden blijven18. Dit doen we door in principe geen nieuwe

en kwetsbare groepen zijn vaak (gebouwde) accommodaties nodig. We sti-

winkel- en horecavoorzieningen buiten deze winkelgebieden toe te staan19.

muleren meervoudig en gezamenlijk gebruik van maatschappelijk vastgoed, zodat deze zo goed mogelijk behouden kunnen worden en zo voor maat-

Aan de slag: spreiding van maatschappelijke voorzieningen

schappelijke meerwaarde kunnen zorgen23.

In de kern Wijchen moeten voldoende accommodaties beschikbaar zijn om de organisaties die bijdragen aan ons maatschappelijk beleid een plek te geven. We kiezen voor wijkoverstijgende voorzieningen, waarbij we de kern Wijchen als één verzorgingsgebied beschouwen voor activiteiten met maatschappelijke meerwaarde. Daarbij streven we naar een goede spreiding van maatschappelijke voorzieningen binnen de kern Wijchen. In de kerkdorpen behouden we de dorpshuizen voor de versterking van de leefbaarheid en voor de sociale samenhang. Als de mogelijkheid zich voordoet en er sprake is van renovatie of nieuwbouw dan wordt altijd onderzocht of het mogelijk is om een multifunctionele accommodatie (MFA) te creëren20. Bovendien kunnen kerken een sociaal-maatschappelijke of toeristische rol spelen in de gemeente21. We optimaliseren de leefbaarheid en zelfredzaamheid voor ouderen door woonzorgvastgoed evenwichtig te verspreiden over de gemeente en in verbinding te laten staan met de desbetreffende buurt, wijk of dorp 22.

Onze ambitie: bruisend centrum Het bruisend centrum van Wijchen is absoluut iets om trots op te zijn. De inwoners zijn hier nu al erg tevreden over en vinden het belangrijk dat dit zo blijft. Ook in 2035 is het centrum van Wijchen aantrekkelijk met een ruim en gevarieerd winkel-, horeca- en evenementenaanbod. Met het kasteel als trekpleister en een divers overnachtingsaanbod in het centrum, de Berendonck of de camping. Samen met de ondernemers, de pandeigenaren en het centrummanagement werken we hard aan een toekomstbestendig centrum. Het centrum van Wijchen wordt in mindere mate een plek om te kopen en steeds meer een aantrekkelijke plek om te verblijven. Met de detailhandelsstructuurvisie en toekomstvisie centrum werken we hier gericht aan. De jongeren geven aan dat het uitgaansleven en culturele sector voor hen wel een boost kan gebruiken. Dit gaan we bespreken met onze partners.

17

Woonzorgvisie Wijchen + Routekaart Economische Visie Wijchen 2030 19 Detailhandelsstructuurvisie Wijchen en Toekomstvisie Centrum Wijchen 20 Kadernota gemeentelijk vastgoed 2020-2025 21 Kerkenvisie Wijchen 22 Woonzorgvisie Wijchen + Routekaart 23 Notitie Beheer en exploitatie maatschappelijk vastgoed. 18

25

Onze ambitie: recreatie en toerisme Onze inzet op recreatie en toerisme is een aandachtspunt. Een goede dosering en spreiding van toerisme en evenementen is belangrijk. Inwoners geven aan dat het niet teveel moet worden, omdat ze overlast ervaren en omdat ze bang zijn dat het ten koste gaat van de natuur. We koesteren onze natuur. Daarom zorgen we ervoor dat bij nieuwe initiatieven het behoud van de natuur wordt meegenomen als uitgangspunt. In het kader van spreiding en nieuwe initiatieven zien we kansen om het toerisme en recreatie in de Loonse Waard en aan de Maas te stimuleren en verder vorm te geven. Dit geldt ook voor kleinschalige recreatie en toerisme in de dorpskernen. Dit doen we natuurlijk met het behoud van de natuur en met het oog op het voorkomen van overlast.

Aan de slag: een beleefbare omgeving voor jong en oud We willen de historie, cultuur en natuur beter beleefbaar maken. Dit doen we door ruimte te maken voor historische elementen en deze (mede als inspiratie) mee te nemen in de planontwikkeling26. Ook kunst en cultuur moet op meerdere plekken in onze gemeente te bezoeken en aanschouwen zijn 27. Voor kinderen zetten we in op voldoende speelgelegenheid 28. Tot slot laten we de natuurlijke eigenschappen beter terugkomen door meer groen aan te leggen waar dat nodig is29 en door water(elementen) aantrekkelijk en herkenbaar terug te laten komen in de gemeente30. Aan de slag: samenhang ecologische en recreatieve netwerken We zetten in op een sterkere samenhang tussen ecologische structuren en recreatieve netwerken. Het landschap en de bijzondere waarden (aardkundig, archeologisch, cultuurhistorisch, ecologisch en landschappelijk) moeten

Aan de slag: versterken kleinschalige recreatie Het recreatieve netwerk versterken we met meer kleinschalige recreatie en toerisme in de dorpen en in het buitengebied, waarbij het nieuwe aanbod complementair is aan het bestaande aanbod. Er moet meer ingespeeld worden op short breaks (dagrecreatie), vergrijzing, duurzaamheid en slow leisure (recreatieve activiteiten op het gebied van wandelen, fietsen, mountainbiken, paardrijden en kanovaren)24. Voor wat betreft het beleefbaar ma-

worden behouden en versterkt. Daarbij zetten we ook in op de ontwikkeling van een recreatief netwerk, bestaande uit een samenhangend systeem van routes en kleinschalige recreatieve voorzieningen31. Ook binnen de bebouwde kom zetten we in op het versterken van de groenstructuren. Waardevolle (monumentale) bomen moeten worden behouden, en bomen en planten worden gebruikt voor de betere herkenbaarheid en oriëntatiemogelijkheid bij entrees en delen van de wijken32.

ken van het cultuurhistorische landschap ligt de nadruk op steentijd, Romeinen en Middeleeuwen25.

24

Landschapsontwikkelingsplan Beuningen, Druten, Wijchen Toeristische visie Wijchen 2020-2030 26 Het verleden verbeelden: het benutten van archeologie in de gebiedsinrichting. 27 Startnotitie Beeldende Kunst 28 Kadernota Geluid 2008 29 Groenstructuurplan Wijchen 30 Strategische Waternota 2019-2028 31 Landschapsontwikkelingsplan Beuningen, Druten, Wijchen 32 Groenstructuurplan Wijchen 25

26

Onze ambitie: goede bereikbaarheid Een goede bereikbaarheid naar en tussen de kernen en verbinding met

Daarnaast hebben we aandacht voor de openbaar vervoersverbinding tussen Druten en Wijchen33.

omliggende natuur vinden de inwoners belangrijk. Met onder andere betere wandel- en fietsverbindingen en snelfietsroutes. Door de toename

Onze ambitie: Slimme Mobiliteit

van de elektrische fiets horen daar ook voldoende fietslaadpalen en

Mobiliteit verandert. Het aantal auto’s daalt en veel auto’s zijn in de

goede fietsstallingen bij. Dit gaan we realiseren. De inwoners vinden het

toekomst elektrisch. Ook aan zelfrijdend vervoer wordt hard gewerkt.

belangrijk dat de overlast van groot (vracht- en landbouw-) verkeer op

Dit biedt kansen in onze verbinding met en bereikbaarheid van de

dorpswegen en de geluidsoverlast van de A50 en de spoorbrug worden

kernen. Naast het verbeteren van wandel- en fietsverbindingen kijken

aangepakt. Bijvoorbeeld door groot verkeer om te leiden uit de dorpen

we dus ook naar slimme en nieuwe vormen van vervoer.

en door geluidswerende maatregelen bij de A50. We gaan hiermee aan de slag en bespreken met onze partners die hierover gaan, zoals het

In de toekomst is er namelijk (H)OV (Hoogwaardig Openbaar Vervoer)

Rijk en de provincie, wat er mogelijk is. We vinden het belangrijk dat ie-

voor iedereen. Hiermee kunnen mensen zonder drempels met een

dereen veilig aan het verkeer kan deelnemen. Kwetsbare punten zoals

keuze aan vervoersmiddelen van deur tot deur reizen, zonder

genoemd in de dorpentour onderzoeken we en pakken we zo nodig aan.

afhankelijk te zijn van de eigen auto. Een ruim aanbod van deelmobiliteit draagt bij aan een gezonder, duurzamer en meer ruimte-efficiënte

Aan de slag: verstedelijking en doorwerking mobiliteit Door zoveel mogelijk te bouwen in de bestaande kernen, creëren we nabijheid van wonen, werk en voorzieningen. Inwoners worden daarmee gestimuleerd om eerder te kiezen voor fietsen en openbaar vervoer in plaats van

mobiliteit. Hoe mooi zou het zijn als de verbinding met de kernen via zelfrijdende e-bussen tot stand komt. En dat het lokaal en regionaal vervoer via OV en elektrische zelfrijdende deelauto’s gratis is, of in ieder geval zeer weinig kost als echt alternatief voor een eigen (tweede) auto.

te kiezen voor de auto. Ook voor reizen van en naar bestemmingen in omliggende regio’s zorgen we ervoor dat openbaar vervoer en de fiets/e-bike

Aan de slag: meer samenwerking rond slimme mobiliteit

een realistisch alternatief voor de auto zijn.

In 2030 is voor iedereen een duurzame vervoerswijze of faciliteit beschikbaar en worden deze ook gebruikt zodat het aandeel duurzame verplaatsin-

Voor een betere verkeersveiligheid en duurzaamheid in woonwijken geven

gen groeit. We zetten in op meer samenwerking, kennisopbouw en kennis-

we meer ruimte aan fietsers, voetgangers, openbaar groen en verblijfs-

deling, en draagvlakvergroting rond slimme mobiliteit, deelsystemen en

ruimte. De auto wordt minder dominant, maar voorzieningen blijven wel goed met de auto bereikbaar. Voor de fiets en het openbaar vervoer komen betere verbindingen binnen en tussen de kernen, denk aan snelfietsroutes. 33

Mobiliteitsvisie Druten en Wijchen

27

flexibilisering van het parkeerbeleid34. Nieuwe en duurzame mobiliteit is na-

hoefte voorziet. Bovendien is het doel om auto’s in woonwijken zo veel mo-

melijk bevorderlijk voor de verbetering van de luchtkwaliteit en voor de

gelijk aan het zicht te onttrekken, wat ook invloed heeft op de parkeermoge-

energietransitie35.

lijkheden in de wijken38.

Aan de slag: goede doorstroming We zetten ons ervoor in dat iedereen zich binnen en buiten Wijchen op een betrouwbare en comfortabele wijze kan verplaatsen. Om de huidige situatie te kunnen verbeteren voeren we een studie uit naar de wijze waarop verkeersstromen het beste afgewikkeld kunnen worden op het wegennet. Naast het landelijke initiatief om het fileleed op de A50 (Paalgraven -Ewijk) te verminderen zetten we in op het weren van sluipverkeer door woonkernen en wegen die ook belangrijke fietsverbindingen zijn36.

Onze ambitie: natuurinclusieve infrastructuur Als Wijchen meer bouwt, zijn er ook meer mensen die bewegen en zijn er meer wegen en fietspaden nodig. Nieuwe infrastructuur ontwerpen we zoveel mogelijk natuurinclusief. Met ruimte voor groene bermen, ecotunnels en natuurbruggen voor dieren. Een grote uitdaging is om het spoor in Wijchen onder de grond te brengen. Hierdoor ontstaat er in het centrum een mooie groene ruimte en hoeven mensen niet lang voor de spoorwegovergang te wachten. We gaan onderzoeken of dit een reële mogelijkheid is.

Onze ambitie: laadpalen en wijkaccu’s Nieuwe vormen van vervoer brengen ook nieuwe uitdagingen met zich mee. Zo is het belangrijk dat er in de wijk ruimte is voor voldoende laadpalen en wijkaccu's met een grote opslagcapaciteit. Iedere lantaarnpaal bij een parkeervak is een potentieel oplaadpunt.

Aan de slag: Behoud kwaliteit natuurgebieden en meer biodiversiteit in combinatie met meervoudig gebruik In 2035 is zichtbaar dat Wijchen heeft ingezet op het beschermen van bestaande natuurwaarden. De unieke natuurwaarden zijn minstens gelijk gebleven en er zijn maatregelen genomen voor herstel en ontwikkeling ervan.

Aan de slag: laadinfrastructuur en parkeervoorzieningen

Wij maken werk van de groenblauwe dooradering en stellen daarvoor ambi-

Bij het uitrollen van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen hanteren

tieuze meetbare doelstellingen. We werken samen met verschillende sta-

we een strategie van enerzijds het vraaggestuurd uitrollen op basis van aan-

keholders aan natuurherstel en landschapsontwikkeling. We werken aan de

vragen, en anderzijds het strategisch vroegtijdig plaatsen voor meer voor-

kwaliteit van natuurgebieden. Daarbij kijken we goed waar combinaties met

zienbaarheid en invloed op de plaatsing37. Voor regulier parkeren is ons be-

recreatie en landbouw mogelijk zijn en waar ruimte is voor struinen door de

leid dat elk gebied, voorziening, complex of bedrijf in de eigen parkeerbe-

34

Woondeal regio Arnhem-Nijmegen Milieubeleidsplan 2018-2021 36 Mobiliteitsvisie Druten en Wijchen 37 Strategie elektrisch rijden Wijchen 38 Parkeerbeleidsplan gemeente Wijchen 35

28

natuur en langs agrarische bestemmingen. We hebben een klimaatbestendige natuur en een klimaatbestendig buitengebied, d.w.z. een natuur en buitengebied waar verhitting en verdroging tegengegaan worden.

29

5. Speerpunt 3: Iedereen aan het werk

30

5.1

In 2035…

We streven naar voldoende werkgelegenheid voor onze huidige en toekomstige inwoners en niet naar oneindige groei. Het is mooi als we

In 2035 zijn we samen met de ondernemers erin geslaagd een groene

nog een aantal kennisintensieve- en op innovatiegerichte bedrijven bin-

economie vorm te geven waarin brede welvaart en welbevinden centraal

nen kunnen halen. Uiteindelijk gaat het om een goede balans en durven

staan. De gemeente Wijchen heeft een rijk ondernemersklimaat waarbij

te investeren in kwaliteit in plaats van kwantiteit. Dit geldt zowel voor

veel ruimte is om te ondernemen en te werken. Met meer banen dan de

nieuwe- als bestaande bedrijventerreinen.

Wijchense beroepsbevolking groot is. Iedereen die wil en kan werken of

Wijchen heeft veel mooie (familie-)bedrijven. Daar mogen we trots op

stage wil lopen, vindt een plek bij één van de mooie bedrijven die

zijn en ook meer uitstralen. We streven ernaar om in 2035 in de top 10

Wijchen rijk is. Het beschikbare werk is goed verdeeld in relatie tot de

van MKB bedrijvenlocaties in Nederland te staan. In 2022 stonden we

verschillende opleidingsniveaus. Om de economie veerkrachtiger te

op plek 59.

maken, stimuleren we wendbaarheid, onderlinge samenwerkingen en doorstroming tussen bedrijven. Zowel in werk als onderwijs voert innovatie, duurzaamheid en ontwikkeling de boventoon. Een florerende economie alleen is niet genoeg. De Wijchense bedrijven zijn ook betrokken bij de maatschappelijke opgaven in de samenleving. Ondernemers hebben een grote rol in en impact op hoe Wijchen er in 2035 uitziet. Op gebied van werkgelegenheid, leefbaarheid en in andere maatschappelijke opgaven, zoals duurzaamheid of op sociaal vlak.

Onze ambitie: aantrekkelijk vestigingsklimaat In 2035 heeft de gemeente Wijchen een aantrekkelijk vestigingsklimaat met hoogwaardige en klimaatadaptieve bedrijventerreinen waarbij Wijchense ondernemers genoeg ruimte krijgen om te ondernemen. Voor nieuwkomers is er ruimte om te vestigen en als een Wijchens bedrijf groeit, kan het ook nog in onze gemeente terecht. Daarbij kiezen we

Onze ambitie: beperkte groei bedrijventerreinen We kiezen voor beperkte uitbreiding van de bedrijventerreinen en zetten vooral in op revitalisering van bestaande bedrijventerreinen. Dit betekent dat we ons vooral richten op de groei van gevestigde bedrijven. Bedrijventerreinen kunnen niet oneindig blijven groeien.

Onze ambitie: revitaliseren oude bedrijventerreinen We werken aan ons vestigingsklimaat door oude bedrijventerreinen te revitaliseren zodat ze aantrekkelijk blijven en niet verloederen. Hierin hebben ook de ondernemers en vastgoedbedrijven een rol door in hun panden en de omliggende buitenruimte te blijven investeren. We onderzoeken hoe we dit als gemeente het beste kunnen reguleren.

voor kwaliteit boven kwantiteit. Niet elk bedrijf voegt waarde toe aan Wijchen. We nemen dit punt mee in de afweging of een bedrijf zich hier kan vestigen, waarbij we vraaggericht, vanuit bedrijven, ontwikkelen.

32

Aan de slag: kwaliteit boven kwantiteit We kiezen voor beperkte groei van bedrijventerreinen. Welke omvang hier precies bij past moeten we in de toekomst uitwerken. We zetten hierbij in op innovatie en kwaliteit boven kwantiteit. Slim, groen en veilig zijn de drie uitgangspunten waarop nieuwe initiatieven vanuit het bedrijfsleven worden beoordeeld39. Ook zetten we samen met de gemeenten en partners van de Groene Metropoolregio40 in op het ontwikkelen van kwalitatief hoogwaardige en innovatieve werkomgevingen, centrum omgevingen en gemengde woonwerkwijken41. We gaan efficiënter met de bestaande werklocaties om door deze kwalitatief (slim en duurzaam) te herontwikkelen. Dit betekent dat ruimtegebruik zoveel mogelijk meervoudig is (multifunctioneel), bedrijfsruimtes uit meerdere lagen bestaan en er aandacht is voor duurzame energie en klimaatadaptatie42.

Onze ambitie: bereikbaarheid bedrijventerreinen verder verbeterd De bereikbaarheid van de Wijchense bedrijventerreinen is in 2035 aanzienlijk verbeterd. In hoofdstuk 4 staat al beschreven hoe we werken aan een betere mobiliteit in onze gemeente. Dit geldt ook voor de bedrijventerreinen. We gaan onder andere de bedrijventerreinen aantrekkelijker en veiliger maken door te vergroenen, klimaatadaptief te maken en door het beter toegankelijk te maken voor wandelaars en fietsers. Dit zorgt ervoor dat medewerkers ook daadwerkelijk meer duurzame en gezonde keuzes kunnen maken in mobiliteit. Daarnaast investeren we in slimme en nieuwe vormen van vervoer. Zo worden er verschillende hubs (opslagpunten) gecreëerd waar goederen opgeslagen worden zodat het verkeer vermindert.

Aan de slag: mkb en werklocaties Het MKB is van onschatbare waarde, zowel in de (zakelijke) dienstverlening, ICT als in de maakindustrie en natuurlijk in agrifood en logistiek. We willen

Onze ambitie: innovatie, duurzaamheid en circulariteit centraal

het MKB versterken door ondernemerschap te stimuleren en door in te zet-

Wij streven ernaar dat er in 2035 op zoveel mogelijk bedrijfsdaken

ten op voldoende en toekomstbestendige werklocaties passend bij de diver-

zonnepanelen liggen en dat het auto- en vrachtverkeer vooral elektrisch

siteit van de vraag. Hoe we dat in de komende jaren doen is in regionaal

is. We zien graag dat er vanuit de bedrijven volop wordt ingezet op cir-

verband afgesproken in de Regionale Programma’s Werklocaties (RPW’s) en

culair en lokaal ondernemen en dat hierin een goede samenwerking tot

staat ook beschreven in de regionale agenda’s. Die lijn trekken we ook na

stand komt. Ketens van afval, voedsel en consumeren zijn grotendeels

2030 door, waarbij we vasthouden aan slimme combinaties van bedrijvig-

lokaal en circulair. En we streven ernaar dat er in 2035 geen restafval

heid (functiemenging), de combinatie van verdichting / intensivering en af-

meer is. Vrijwel al het afval is grondstof. Ondernemers zijn al bezig met

nemende ruimtevraag per arbeidsplaats43.

innovatie, duurzaamheid, circulariteit en een CO2 neutrale voetafdruk. Dit geldt ook voor ons als gemeente. Hierin kunnen we nog veel van

39

Economische Visie Wijchen 2030 De Groene Metropoolregio is een samenwerking van 18 gemeenten in de regio Arnhem – Nijmegen. 41 Economie van de toekomst. Groene Metropoolregio. 2022 42 Economie van de toekomst. Groene Metropoolregio. 2022 43 Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio 40

33

elkaar leren door actief de kennis en opgedane ervaringen uit te wis-

Onze ambitie: huisvesting internationale werknemers

selen. Dit helpt ons om de volgende stappen te zetten.

Door het tekort aan beschikbare werknemers, werken bedrijven steeds meer met internationale werknemers. Dit betekent dat er goede huisvesting en een integrale aanpak voor hen nodig is. Voor de korte- en

Onze ambitie: veranderingen agrarische sector Door de duurzaamheidsambities en stikstofcrisis staat de huidige manier van werken in de agrarische sector onder druk. Gezien de landelijke ontwikkelingen zal de agrarische sector voor een groot deel omvormen

langere termijn. We willen internationale werknemers een goed woonen leefklimaat bieden. Dit draagt ook bij aan een goed leefklimaat voor alle inwoners. Bovendien voorkomt voldoende huisvesting voor arbeidsmigranten ook verdringing op de reguliere woningmarkt 45.

naar een meer duurzame, biologische vorm of kringlooplandbouw. Hierin heeft ook Wijchen een opgave. Als gemeente helpen we agrariërs door ruimte te bieden aan nieuwe perspectieven. Denk aan agrarisch natuurbeheer en recreatie en andere bedrijvigheid combineren.

Aan de slag: handelingsperspectief buitengebied Om adequaat om te gaan de grote vraagstukken die spelen in het buitengebied gaan wij als gemeente aan de slag met een visie op ons buitengebied, waarvan de agrarische sector een belangrijk onderdeel is44. In deze visie hebben we aandacht voor onder andere bodem en water, ondernemen in het buitengebied, natuur en biodiversiteit, klimaatadaptatie, biobased materialen telen, recreatie, energie en het landschap. Deze visie werken we uit in de volgende versie van de omgevingsvisie. De belangrijkste vraag die met deze visie beantwoord moet worden is welke handelingsperpectieven we hebben in Wijchen. Dit doen we niet als gemeente alleen, maar samen met onze partners zoals het ZLTO.

44 45

Nieuwe richtinggevende beleidsuitspraak, zie ook paragraaf 8.5 Vervolg Woondeal regio Arnhem-Nijmegen

34

6. Speerpunt 4: Sterke en sociale samenleving

35

6.1

In 2035…

krachtig, elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen ondernemen en zich kunnen ontwikkelen.

In 2035 is de gemeente Wijchen een sterke, gezonde, sociale, zorgzame samenleving, waar we meer aandacht en oog voor elkaar hebben. We

Initiatieven en activiteiten die bijdragen aan een gezonde leefstijl en

zijn bereid de buren of onze familieleden een handje te helpen of te

preventie, het voorkomen van zorg, ondersteunen wij.

ondersteunen. Mensen hebben eenvoudig, laagdrempelig contact met elkaar. Hierdoor gaat het onderling vragen en aanbieden van hulp makkelijker. Ook op school wordt hier aandacht aan besteed, zodat het door kinderen en jongeren als ‘normaal’ wordt gezien. Dit geldt ook op het werk. Op deze manier pakken we bijvoorbeeld ook de eenzaamheid en armoedebestrijding onder inwoners aan. Het wordt eerder zichtbaar en bespreekbaar als het niet goed met mensen gaat. Het welbevinden en welzijn van mensen komt meer centraal te staan. Dit alles voorkomt een zorgvraag. Deze basis gaan we verder versterken. Hierbij kiezen we ook voor een goede zichtbaarheid en aanwezigheid in de wijk, door onszelf en onze partners.

Aan de slag: een gezonde leefomgeving In verband met het welzijn van onze inwoners hebben we een rol op het gebied van sport, cultuur, bewegen en gezondheid. Op een proactieve manier willen we een gezonde leefstijl bevorderen. Bijvoorbeeld door de fysieke ruimte daartoe in te richten. De inrichting van de leefomgeving kan mensen stimuleren tot gezond gedrag. Daarnaast draagt een passende inrichting van de leefomgeving bij aan een positieve mentale gezondheid. De gemeente wil initiatieven die hieraan bijdragen faciliteren. Dit kan o.a. door het Lokaal Sportakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord, uitvoering te geven aan cultuurnota, biodiversiteitsplan, visie landelijk gebied, invulling te geven aan het stedelijk uitloopgebied voor recreatie, en de ontwikkeling van ‘de

Onze ambitie: van zorg naar preventie We streven een gezonde leefstijl en -omgeving na en zetten sterker in op preventie, het voorkomen van zorg. Een gezonde leefstijl is voor alle leeftijden belangrijk. In speerpunt 2 hebben we al omschreven hoe we dit een plek geven in de fysieke wijkontwikkeling. Ten aanzien van de sociale wijkontwikkeling versterken we onze basis in de wijk. Hierbij maken we optimaal gebruik van verenigingen en organisaties voor ontmoeting, zingeving, talentontwikkeling, gezondheid en beweging. Onze dorps- en wijkcentra zijn toekomstbestendige multifunctionele ontmoetingscentra geworden waar inwoners, zowel kwetsbaar als

groene mantel’. Organisaties/ initiatiefnemers kunnen initiatieven indienen voor een financiële bijdrage die passen bij de ambities van het Lokaal Sportakkoord of het Gezond en Actief Leven Akkoord. Vanuit het oogpunt van gezondheid en beweging én vorming en ontplooiing, willen we het mogelijk maken en bevorderen dat elke Wijchenaar op een verantwoorde wijze aan enige vorm van sportbeoefening of beweging en aan cultuurparticipatie in wijken en kernen kan deelnemen. Een vorm van deelname die aansluit op zijn/haar interesses en persoonlijke omstandigheden, zoals achtergrond, leeftijd, beperking en financiële achtergrond. Sport- en beweegaanbod en kunst en cultuur zijn in de buurt aanwezig en bovendien veilig en toegankelijk.

37

We vinden speelruimte in de leefomgeving belangrijk. Speeltoestellen moe-

woonruimte. Steeds meer mensen hebben behoefte aan een betaalbare wo-

ten voor alle kinderen toegankelijk zijn. Een gevarieerd aanbod is van be-

ning. Dit legt met name meer druk op het sociale huursegment48. Tot slot

lang om alle leeftijdsgroepen te bedienen en verschillende ontwikkelingsmo-

moet woonzorgvastgoed gerealiseerd worden op locaties die passen bij de

gelijkheden te bieden. Gezondheidsbevordering en plezierig wonen zit o.a. in

behoefte van de doelgroep (soms dichtbij voorzieningen, soms juist op een

de omgeving. Met het creëren van speelaanleidingen, speelvoorzieningen in

rustige locatie in de wijk). We vermijden concentratie van woonzorgvast-

de openbare ruimte etc. stimuleert de gemeente om inwoners meer te laten

goed en zetten in op spreiding binnen de gemeente. Hiermee bevorderen we

bewegen.

de inclusieve samenleving: gemengde dorpen en wijken met een gezonde mix aan inwoners49.

Onze ambitie: passende woonvoorzieningen Naast een goed zorgaanbod is een goede woonomgeving belangrijk. Dit punt hebben we al benoemd bij speerpunt 1. Er moeten voldoende woningen zijn waar mensen kunnen blijven wonen als ze hulpbehoevender worden. Zelfstandig of onder de paraplu van een zorginstelling. Mensen die ouder worden, willen meestal in hun omgeving blijven wonen. Ook als de zorgvraag sterk toeneemt. In de kleine kernen is dit alleen mogelijk als zorgaanbieders dit faciliteren. Dit geven we handen en voeten met onze Woonzorgvisie.

Door ons als gemeente te verdiepen in inwonerkenmerken, krijgen we inzicht in sociale- en gezondheidsaspecten in de verschillende kernen en wijken. Denk hierbij aan waar kwetsbare ouderen wonen, of mensen met een slechte gezondheid. Dit gebruiken we voor op maat toegesneden oplossingen zoals het aansluiten op de vraag naar zorg en woningaanpassingen. Dit passen wij onder andere toe in de woonzorgvisie om de juiste zorgwoningen op de juiste plek te realiseren. Aan de slag: een goed toegesneden (woon)zorgaanbod Voor de gemeente Wijchen is er een uitbreidings- en vervangingsopgave voor zorgwoningen. Zelfstandig wonen krijgt prioriteit door bestaande en

Aan de slag: gemengde en gedifferentieerde wijken We zetten in op verbetering van de leefbaarheid en sociale cohesie door gemengde en gedifferentieerde wijken te realiseren46. Hierbij moet plek zijn voor iedereen. Zo moeten er voldoende woningen zijn voor urgente woningzoekers en statushouders47. Verschillende aandachtsgroepen vragen om

nieuwe woningen levensloopbestendig te maken50. Er is een groot tekort in het aanbod van beschut wonen51. Het merendeel van de huidige woonzorgcomplexen voldoet niet langer aan de wensen van ouderen en kwaliteitseisen vanuit de zorg. Ondanks de prioriteit bij langer zelfstandig thuis wonen is er een vervangingsopgave voor woonzorgcomplexen, welke bij voorkeur dichter bij voorzieningen en de rest van de samenleving gevestigd zijn. In de woonzorgvisie zijn hiervoor kansrijke locaties aangegeven52. Voordat

46

Woondeal regio Arnhem-Nijmegen Woonvisie 2025 - Thuis in Wijchen 48 Woonbehoefteonderzoek 2022 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen 49 Woonzorgvisie Wijchen + Routekaart 50 Woonzorgvisie Wijchen + Routekaart 51 Beschut Wonen is een aangepaste woonvorm voor mensen die omwille van psychiatrische moeilijkheden tijdelijk of permanent nood hebben aan begeleiding bij het wonen en het dagelijks leven. Beschut wonen betekent wonen in de maatschappij in een kleinschalige woonvorm. 52 Woonzorgvisie Wijchen + Routekaart 47

38

concrete projecten kunnen worden opgestart moet er eerst een verdiepingsslag worden gemaakt over o.a. de ligging en bebouwingsmogelijkheden van locaties en de samenstelling van buurten/wijken.

Onze ambitie: aandacht voor een veilige leefomgeving Inwoners vinden het belangrijk dat er in 2035 meer aandacht is voor preventie en overlastbestrijding in de wijken en kernen. Ook wij vinden een veilige leefomgeving belangrijk.

Aan de slag: rekening houden met risicobronnen De inrichting van de leefomgeving is ook van invloed op gezondheid en veiligheid. Door risico’s en risicobronnen (verkeersveiligheid, sociale veiligheid, externe veiligheid en milieukundige bodemkwaliteit) inzichtelijk te maken kunnen we hiermee rekening houden bij ontwikkelingen van de leefomgeving. In Wijchen zijn geen bedrijven toegestaan die een veiligheidsrisico zijn voor de omgeving53. Ook bij evenementen speelt veiligheid een belangrijke rol.

53

Externe Veiligheidsvisie Wijchen 2016

39

7. Speerpunt 5: Energieneutraal en fossielvrij

40

7.1

In 2035…

op daken en windmolens. Bij nieuwe woningen en bedrijven is het vanzelfsprekend dat daken worden gebruikt voor het opwekken van zonne-

In 2035 is Wijchen al een heel eind op weg naar een duurzame en fos-

energie. Dit stimuleren we volop en we onderzoeken welke normen we

sielvrije leefomgeving. Jong en oud, arm of rijk. Iedereen doet mee en

hierin kunnen stellen. Ook ons eigen vastgoed verduurzamen we.

heeft gelijke kansen. Wij hebben samen met onze inwoners, ondernemers, partners en energiecoöperaties de koers bepaald in de lokale ener-

In 2035 is Wijchen, als het gaat om infrastructuur en bronnen, klaar

giestrategie met een uitvoeringsagenda voor een energieneutrale en

voor duurzame elektriciteit en warmte. Eén op de vijf woningen is dan

fossielvrije toekomst. Wij dragen een duidelijke visie uit en stellen een

van het gas af. De meeste huishoudens hebben hun eigen stroomvoor-

breed uitvoeringsplan op hoe we duurzaamheid collectief en efficiënt in

ziening en in sommige wijken is er zelfs opslag van zonnestroom en

de samenleving integreren. We geven zelf het goede voorbeeld en

warmte.

regisseren de initiatieven die de samenleving en het bedrijfsleven ontplooien. Waar nodig jagen we aan, faciliteren we en staan we samen met onze partners met de voeten in de klei om ontwikkelingen mogelijk te maken. Hierbij maken we slim gebruik van nieuwe technologische ontwikkelingen. Deze technologieën bieden ook weer kansen voor onze groene economie. De duurzaamheidsopgaven zijn breed. In speerpunt 2 wordt duurzaamheid in relatie tot leefomgeving en mobiliteit toegelicht, in speerpunt 3 in relatie tot bedrijven, economie en circulair ondernemen en in speerpunt 4 in relatie tot de sociale opgaven. Bij speerpunt 5 staan we in deze omgevingsvisie vooral stil bij de energietransitie.

Onze ambitie: energiebesparing en verduurzaming Inwoners weten vaak nog niet wat voor hen de beste optie is om hun woning te verduurzamen en hoe ze dit kunnen financieren. De komende jaren zetten we nog meer in op informatie verstrekken. We vinden het belangrijk dat duurzaamheidsmaatregelen en energie voor iedereen betaalbaar is. De bestrijding van energiearmoede blijft op onze agenda zodat ook mensen met een smalle beurs energie kunnen besparen of opwekken en een lagere energierekening krijgen. In 2035 heeft het bedrijfsleven energiebesparing omarmd en de slag in verduurzaming gemaakt. Zij verbruiken veel minder gas en stroom wordt zelf opgewekt, slim gebruikt en opgeslagen. We kunnen flexibeler

Onze ambitie: versnelde overstap naar duurzame energieb-

naar de netwerkmogelijkheden kijken en weten deze beter te benutten.

ronnen Klimaatverandering is een feit en dwingt ons tot actie. We maken versneld de overstap naar duurzame energiebronnen, zoals zonnepanelen

42

Aan de slag: toekomstbestendig verstedelijken Onze nieuwe economie kenmerkt zich in de toekomst door biobased en circulair te denken en te werken. We zetten in op energieneutraal of energieleverend ontwikkelen. Dat moet ook als we de doelstellingen van het akkoord van Parijs willen nakomen met een regio die in 2050 CO2-neutraal is.

Windenergie levert een belangrijke bijdrage aan de lokale energietransitie. Er zijn windmolens nodig om onze doelen te halen, maar dat doen we alleen daar waar het kan.

Daarom ontwikkelen we bestaande en nieuw te ontwikkelen woon- en werklocaties zoveel mogelijk circulair en met nadruk op de toepassing van hoogwaardige materialen54. Aan de slag: een duurzame woningvoorraad Bij het verduurzamen richten we ons als gemeente onder andere op het verduurzamen van de woningvoorraad. In Wijchen hebben nog maar relatief weinig woningen een ondermaats energielabel, maar dit aandeel kan nog verder naar beneden55. Het verduurzamen van de woningen moet echter niet leiden tot hogere woonlasten, maar bij voorkeur zelfs tot lagere woonlasten. Bij nieuwe woningbouwplannen hanteren we een minimum van 25% circulariteit en vanaf 2030 50%, om in 2050 te komen tot een circulaire leefomgeving56.

Aan de slag: bodem en water belangrijk De grote maatschappelijke opgaven waar we voor staan maken duidelijk dat bodem en ondergrond totaal verweven zijn met de fysieke leefomgeving. Door de verscheidenheid aan functies is het beheer van de bodem nauw verweven met alles wat boven het maaiveld gebeurt. Sterker nog, veel maatschappelijke functies en ontwikkelingen kunnen niet zonder de ruimte en/of kwaliteiten die de bodem ons biedt, net als een boom zonder wortels niet lang zal leven. Voor ons zijn de bodem en water belangrijk voor de ruimtelijke planvorming in onze gemeente, zoals deze ook centraal staan in de landelijke ruimtelijk ordening. Veel opgaven moeten vandaag de dag gerealiseerd worden in een beperkte ruimte, zonder de bodem daarbij te beschadigen met verontreinigen, verdichting, afdekking en bodemdaling. Negatieve effecten van ruimtelijke ontwikkeling op de bodemkwaliteit moeten worden

Onze ambitie: Regionale Energiestrategie (RES) De RES 1.0 is vastgesteld. Hiermee is door Wijchen en de regio een bod gedaan aan het Rijk voor zoekgebieden voor meer duurzame zonne- en windenergie. We gaan nu verder met de uitwerking van RES 1.0 door een plan MER (Milieu Effect Rapport) op te stellen en deze te vertalen naar een programma RES 2.0. Hier worden ook inwoners en partners bij betrokken.

voorkomen zonder deze activiteiten onmogelijk te maken, waarbij de ondergrond een belangrijke onderlegger is voor alle keuzes en opgaven in het fysieke domein5758. Aan de slag: duurzaam omgaan met ons water Ons (afval)watersysteem heeft een aantal belangrijke functies. Het draagt bij aan: het beschermen van de volksgezondheid, het schoonhouden van bodem- en oppervlaktewater, het verminderen van overlast en het voorkomen

54

Verstedelijkingsstrategie in de Groene Metropoolregio Companen Woningmarktonderzoek 2019 Regio Arnhem-Nijmegen (incl. Factsheet Gemeente Wijchen en Toelichting factsheet). 56 Woondeal regio Arnhem-Nijmegen 57 Kamerbrief bodem en water sturend. 58 Gebiedsgerichte visie milieukwaliteit leefomgeving (in ontwikkeling). 55

43

van structureel nadelige gevolgen. Voor blijvend doelmatige en klimaatbe-

en sportgebied, agrarisch gebieden en het natuurgebied. Per deelgebied zijn

stendige inrichting, beheer en gebruik van de (afval)waterketen richten we

de aandachtspunten anders: zo is er in de bebouwde omgeving zoals de

ons op aanpassing en vernieuwing van de uitvoering van afval-, hemel-, op-

woon- en winkelgebieden vooral aandacht voor hittestress en wateroverlast,

pervlakte- en grondwatertaken, in balans met de omgeving. Dit leidt ertoe

terwijl in de agrarische- en natuurgebieden vooral aandacht is voor instand-

dat we in 2050 bijvoorbeeld: het volledige proces van inzameling en zuive-

houding van natuur en water. Nu de ambities voor het watersysteem in de

ring van afvalwater energieneutraal is, al het afvalwater en hemelwater af-

verschillende deelgebieden helder zijn, gaan we aan de slag met de vervolg-

zonderlijk van elkaar wordt ingezameld, we in de openbare ruimte volop re-

stap: de omwerking van deze ambities naar een gebiedsgerichte visie. Hier

kening houden met klimaatadaptatie en het oppervlaktewatersysteem min-

gaan we de komende tijd mee aan de slag61.

der kwetsbaar is voor klimaatverandering59. Aan de slag: opwekking duurzame energie Aan de slag: naar een waterbewuste samenleving

In 2050 willen we als gemeente een energieneutrale, klimaatbestendige,

De samenleving is waterbewust. De zorg voor het watersysteem is een ge-

gasloze en zoveel mogelijk circulaire samenleving gerealiseerd hebben. We

zamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en samenleving. De ge-

werken met elkaar en met de regio aan de transformatie naar een duurzame

meente ondersteunt initiatieven in de samenleving die bijdragen aan een

omgeving, waar we energie duurzaam opwekken en daar efficiënt mee om-

duurzaam watersysteem. In bijzonder wat betreft het bewaren van hemel-

gaan. Om bij energieneutraliteit uit te komen, zetten we in ieder geval in op

water en het besparen van drinkwater.

energie besparen en op het opwekken van hernieuwbare energie. Hierbij

Gezamenlijk wordt gewerkt aan een duurzaam watersysteem en is verbete-

volgen we de vastgestelde route van de lokale energie strategie, die uitgaat

ring van de belevingswaarde gerealiseerd. De gemeente inspireert en geeft

van het voortzetten van de huidige beleid en proactief benutten van kan-

handreikingen om bewustzijn te vergroten en handelsperspectief te creëren

sen62.

om duurzaam te wonen, leven en werken. Hierbij geeft de gemeente het goede voorbeeld60.

We zetten in op zonnepanelen op daken van woningen, bedrijven en gemeentelijke gebouwen. Ook elders bieden we ruimte, maar alleen onder de

Aan de slag: naar een gebiedsgerichte visie voor het watersysteem

voorwaarde dat dit op een goede manier in de omgeving past. We werken

In aansluiting op de komst van de omgevingswet heeft gemeente Wijchen

aan de realisatie van zonneparken om de ambities rondom energie en kli-

een instrument ontwikkeld om nieuwe ontwikkelingen toekomstbestendiger

maat te bereiken. Zonneparken pakken we in met een groene buffer, met

te maken, kansen te benutten en samenhang te borgen voor het watersys-

aandacht voor goede landbouwgronden, andere functies in de omgeving en

teem van de gemeente. Hierbij zijn ambities ontwikkeld voor verschillende deelgebieden: het woongebied, winkelgebied, bedrijventerreinen, recreatie59

Beleidsplan water en riolering Wijchen 2023-2027 Onderweg naar een duurzaam Wijchen. Strategische waternota 2019-2028 61 Voorbereiding gebiedsgerichte visie op de kwaliteit van het watersysteem Wijchen 62 Onderzoek: Twee mogelijke routes voor de Lokale Energiestrategie Wijchen (2023) 60

44

biodiversiteit. Op zorgvuldig afgewogen locaties gaan we aan de slag met windenergie63. Aan de slag: warmtebronnen Als gemeente Wijchen helpen we mee om de doelen van het landelijk Klimaatakkoord te halen. In 2050 willen we dat de gebouwde omgeving aardgasvrij is. Daarom gaan we aan de slag met de warmtetransitie. Voor sommige gebouwen is aardgasvrij-ready een goede eerste stap is op weg naar aardgasvrij. We vinden het belangrijk dat alle inwoners mee kunnen doen met de warmtetransitie. Daarom ligt onze focus op het ontzorgen van mensen, op isoleren en op energie besparen (warmteplan gemeente Wijchen). We houden oog op de betaalbaarheid en houden vast aan het principe woonlastenneutraal64. Daarnaast kijken we per wijk wat de meest geschikte manier van verwarmen is, bijvoorbeeld door onderzoek te doen welke wijken kansrijk zijn voor een warmtenet65. We stimuleren het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties om te verduurzamen. We gaan zelf ook aan de slag om onze gemeentelijke organisatie te verduurzamen66. Ook ondersteunen en faciliteren we lokale initiatieven.