Agendabundel

Bundel - Commissievergadering Wijchen van 8 mei 2025 1

2 3 4 5 6 7

7.1

7.2

8

Opening Vragenhalfuurtje: 3 minuten Voor de fracties: 6 minuten Voor het de college: 12 minuten Mededelingen Vaststellen agenda Vaststellen concept verslag en lijst besluiten, adviezen en toezeggingen commissievergadering van 3 april 2025-04-03_Commissievergadering Wijchen_Besluitenlijst Vragenhalfuur Mededelingen en vragen over verbonden partijen Bespreekstukken De stukken onder dit agendapunt zijn bespreekstukken. Op bespreekstukken kunt u inspreken. Wilt u inspreken? Neem dan contact op met de griffie van de gemeente Wijchen. De griffie is bereikbaar via het e-mail adres griffie@wijchen.nl en via telefoonnummer 088 432 72 03. 271060 Beslisnota Financieel evenwicht 2026-2029 Dossier 6750 voorblad 271060 Beslisnota Financieel evenwicht 2026-2029 Notitie financieel evenwicht 2026-2029 Wijchen 285346 Beslisnota Besluitvorming Omgevingsvisie Wijchen Dossier 6762 voorblad 285346 Beslisnota Besluitvorming Omgevingsvisie Wijchen Bijlage 1 Omgevingsvisie Wijchen Bijlage 2 Zienswijzenota omgevingsvisie Wijchen Sluiting

Lijst besluiten, adviezen en toezeggingen commissievergadering Wijchen Datum

03-04-2025

Tijd

19:30 - 22:10

Locatie

Wijchen, Kasteel

Voorzitter

De heer P. Oomen

1

Opening De voorzitter opent de vergadering.

2

Mededelingen Er zijn geen mededelingen.

3

Vaststellen agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

4

Vaststellen concept verslag commissievergadering en besluitenlijst 13 maart Het verslag en de besluitenlijst worden ter kennisgeving aangenomen.

5

Vragenhalfuur Er zijn geen vragen voor het vragenhalfuur.

6

Mededelingen en vragen over verbonden partijen Er zijn geen mededelingen of vragen over de verbonden partijen.

7

Bespreekstukken

7.1

285826 beslisnota Wijchen-West Toezegging wethouder Gerrits: Het college legt dit jaar een voorstel voor aan de raad, waarin de raad besluit over de prioriteiten en locaties binnen

het woonwagenbeleid. Op basis van het vastgestelde beleid zal het college op zoek gaan naar geschikte locaties voor woonwagenbewoners Toezegging wethouder Gerrits: Het college gaat informatie verstrekken aan inwoners om inzicht te bieden in het proces en tijdpad van Wijchen-West

De fractie van de Wijchense VVD kondigt een amendement of motie aan. Het advies van de commissie is om dit raadsvoorstel te agenderen als bespreekstuk voor de raadsvergadering van 17 april.

7.2

278844 Beslisnota rekenkameronderzoek effectiviteit armoedebeleid gemeente Wijchen De fractie van de PvdA kondigt aan dat zij overweegt om een amendement in te dienen. Het advies van de commissie is om dit raadsvoorstel te agenderen als bespreekstuk voor de raadsvergadering van 17 april.

8

Sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 22.10 uur.

Pagina 2

Commissievergadering Wijchen Dossiernummer

6750

Extern Zaak ID

Z/24/271060

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

8 mei 2025

Agendapunt

7.1

Titel

271060 Beslisnota Financieel evenwicht 2026-2029

Organisatieonderdeel

domein Bedrijfsvoering - team Financieel beleid

Eigenaar

Orsouw, van, Raoul

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf

§7 Bedrijfsvoering

Portefeuillehouder(s) Wijchen

Gerrits, G.W.R. (Geert)

Bijlagen 271060 Beslisnota Financieel evenwicht 2026-2029 Notitie financieel evenwicht 2026-2029 Wijchen Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

1 april 2025

Stukken Agendacommissie Wijchen

4 april 2025

Commissievergadering Wijchen

8 mei 2025

Raad openbaar Wijchen

22 mei 2025

Voorgesteld besluit Akkoord te gaan met de “Notitie financieel evenwicht 2026-2029”, waarmee de raad de kaders schept voor het oplossen van het structurele begrotingstekort.

Openbaar

Zaaknummer: Z/24/271060

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Financieel evenwicht 2026-2029 Collegedatum: 1 april 2025 Voorgesteld besluit de Gemeenteraad besluit: 1. Akkoord te gaan met de “Notitie financieel evenwicht 2026-2029”, waarmee de raad de kaders schept voor het oplossen van het structurele begrotingstekort. Aanleiding De Begroting 2025 laat in het meerjarenperspectief een structureel tekort zien vanaf 2026. Met een motie heeft de gemeenteraad bij de Begroting 2025 het college opgeroepen om bij de Perspectiefnota 2025 een concreet voorstel uit te werken met nieuwe inkomstenbronnen en kostenbesparingen, buiten de OZB. Daarbij is ook aangegeven het proces met de ambtelijke organisatie en raad te doorlopen. Met deze stap in het proces geeft de raad richting aan een evenwichtige balans in het nog op te stellen pakket aan maatregelen. Hiermee stelt de raad het college beter in staat een voorstel uit te werken in de Perspectiefnota om, met de kennis van de meicirculaire, tot een sluitende begroting te komen. Eerdere besluiten Datum

Korte omschrijving eerder genomen besluit

7-nov-2024

6239 Programmabegroting 2025

Gewenst resultaat Door het innemen van standpunten bepalen we de route en omvang van de financiële opgave. Daarmee kan vervolgens het gesprek gevoerd worden over de prioritering van de mogelijke bezuinigingen. Argumenten 1.1 Met het financieel afwegingskader kan het college een evenwichtig pakket aan maatregelen uitwerken in het voorstel van de Perspectiefnota. In eerste instantie ziet deze notitie erop toe om de hoogte van het begrotingstekort met de kennis van nu te bepalen, wetende dat een begroting van een gemeente dynamisch is door zowel ontwikkelingen aan de kostenkant op het gebied van onder andere de jeugdzorg, WMO en bijstandsontwikkeling. Maar zeker ook aan de inkomstenkant, waar we voor het grootste gedeelte afhankelijk zijn van de bijdrage van het Rijk. Het financieel kader geeft ook richting aan de wijze waarop het pakket aan maatregelen samengesteld wordt.

Pagina 1 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/24/271060

1.2 Met het prioriteringskader kan het college de maatregelen wegen en prioriteren. Waarop je wel en waarop je niet wilt bezuinigen is primair een politieke keuze. Deze keuzes baseren we zo veel mogelijk op de aanwezige strategische documenten, waarin heldere uitgangspunten voor de koers van de gemeente Wijchen zijn vastgelegd.

Tegenargumenten en risico’s 1.1 Er blijft onzekerheid bestaan over de hoogte van de algemene uitkering. De mate waarin bezuinigd moet worden is sterk afhankelijk van de fluctuaties die de algemene uitkering laat zien. Gezien de druk, die niet alleen vanuit gemeenten is ontstaan op de korting van 2,4 miljard vanaf 2026, is het nog steeds de vraag of het Rijk alsnog komt met compensatie. De notitie en de planning ziet erop toe dat we de uitkomsten van de meicirculaire kunnen betrekken in het voorstel van het pakket aan maatregelen in de Perspectiefnota. De raad kan hier over debatteren tijdens de behandeling van de Perspectiefnota en richting geven aan de uitwerking in de Begroting 2026. Het college neemt dit en de uitkomsten van de Septembercirculaire mee in voorstel van de Begroting 2026, die in november voorligt bij uw raad. 1.2 Het is niet gebruikelijk om een dergelijke kaderstellende nota voorafgaand aan de Perspectiefnota door de gemeenteraad vast te laten stellen. We hebben te maken met een uitzonderlijke situatie gelet op de financiële opgave waarmee wij (en andere gemeenten) te maken hebben. Het college heeft daarom met de auditcommissie gesproken en ziet deze nota als de meest effectieve manier om kaders aan het college mee te geven. Het college zal deze kaders gebruiken voor het uitwerken van maatregelen die worden verwerkt in haar voorstel over de perspectiefnota.

De raad blijft uiteraard vrij om het voorstel bij de Perspectiefnota afzonderlijk te beoordelen en desgewenst bij te sturen. Financiële gevolgen In de notitie schetsen we ontwikkelingen ten opzichte van de vastgestelde meerjarenbegroting. Mede door het innemen van standpunten bepalen we de omvang van de huidige financiële opgave. Met de kennis van nu, wetende dat de meicirculaire nog een behoorlijke impact kan hebben op deze opgave, bedraagt de opgave tussen de € 2 miljoen en € 3 miljoen in de komende vier jaar. Communicatie Op het moment dat het pakket aan maatregelen is uitgewerkt, dan wordt er zo nodig zorgvuldig gecommuniceerd met de betreffende stakeholders. Inwonersparticipatie Het strategisch kompas, waarin een groot participatieproces is doorlopen, dient als leidraad voor de bezuinigingskeuzes. In het vervolgproces werken we de door de raad gemaakte bezuinigingskeuzes waar mogelijk in samenwerking/ participatie met inwoners verder uit. Uitvoering of Vervolgstappen Na het verwerken van de meicirculaire kan het college aan de hand van deze notitie een evenwichtig pakket aan maatregelen samenstellen, om te komen tot een structureel sluitende begroting. Deze uitwerking legt het college voor in de Perspectiefnota aan uw raad. De gemeenteraad debatteert hierover op 3 juli. De gemeenteraad kan daarbij

Pagina 2 van 3

Openbaar

Zaaknummer: Z/24/271060

richting geven aan de uitwerking in de Begroting 2026, wanneer de besluiten genomen moeten worden om tot een structureel sluitende begroting te komen. Geheimhouding: Niet van toepassing.

Pagina 3 van 3

Notitie financieel evenwicht Wijchen 2026-2029 Inleiding Voor u ligt een notitie over het financieel evenwicht binnen de gemeente Wijchen. Met deze notitie geeft de raad de kaders weer voor het oplossen van het begrotingstekort vanaf 2026 (het zogenaamde ‘ravijn’). Met een motie heeft de gemeenteraad bij de Begroting 2025 het college opgeroepen om bij de Perspectiefnota 2025 een concreet voorstel uit te werken met nieuwe inkomstenbronnen en kostenbesparingen, buiten de OZB. Daarbij is ook aangegeven het proces met de ambtelijke organisatie en raad te doorlopen. Met deze stap in het proces geeft de raad richting aan een evenwichtige balans in het nog op te stellen pakket aan maatregelen. Hiermee stelt de raad het college beter in staat een voorstel uit te werken in de Perspectiefnota om, met de kennis van de meicirculaire, tot een sluitende begroting te komen. Waarop je wel en waarop je niet wilt bezuinigen is primair een politieke keuze. Deze keuzes baseren we zo veel mogelijk op de aanwezige strategische documenten, waarin heldere uitgangspunten voor de koers van de gemeente Wijchen zijn vastgelegd.

In eerste instantie ziet deze notitie erop toe om de hoogte van het begrotingstekort met de kennis van nu te bepalen, wetende dat een begroting van een gemeente dynamisch is door zowel ontwikkelingen aan de kostenkant op het gebied van onder andere de jeugdzorg, WMO en bijstandsontwikkeling. Maar zeker ook aan de inkomstenkant, waar we voor het grootste gedeelte afhankelijk zijn van de bijdrage van het Rijk. Vervolgens beschrijven we het prioriteringskader voor het kunnen wegen van de diverse bezuinigingsmogelijkheden. Deze notitie vormt de basis voor de keuzes die het college middels de Perspectiefnota zal voorleggen aan uw raad. Bij de behandeling van de Perspectiefnota in juli, kan de raad richting geven aan de uitwerking in de meerjarenbegroting. In november neemt de raad definitief beslissingen over de mogelijke bezuinigingen in 2026.

1

Inhoud Inleiding ............................................................................................................... 1 Het ravijn ............................................................................................................. 3 Proces gemeente Wijchen ....................................................................................... 3 Actuele begroting Wijchen ...................................................................................... 5 Financieel afwegingskader ...................................................................................... 6 Bezuinigingsopgave ............................................................................................... 8 Prioriteringskader bezuinigingen .............................................................................. 9

2

Het ravijn Vanaf 2026 krijgen gemeenten onvoldoende geld van het Rijk om hun taken uit te voeren. Het kabinet kort het gemeentefonds dan met maar liefst € 2,4 miljard. Landelijk wordt niet voor niets gesproken van een ravijn, omdat 75% van de gemeenten dan in de rode cijfers terecht komt. Zo ook de gemeente Wijchen. Gemeenten in Nederland zijn voor gemiddeld 70% van hun inkomsten afhankelijk van het Rijk. Als dat ineens minder wordt, merken gemeenten dat meteen. Het vorige kabinet heeft een nieuwe financieringssystematiek voor het gemeentefonds aangekondigd en vooruitlopend daarop een korting op het gemeentefonds doorgevoerd vanaf 2026. Die nieuwe systematiek is er nooit echt gekomen, maar de korting is wel blijven staan. Dat betekent dat gemeenten vanaf 2026 minder geld krijgen, terwijl ze wel al hun taken moeten blijven uitvoeren. Een bezuiniging dus. Daarbij is er nog een flinke financiële tegenvaller. Gemeenten krijgen te weinig geld van het Rijk om de stijgende kosten door inflatie, vergrijzing en bevolkingsgroei op te vangen. Dat komt door een nieuw financieringssysteem voor inflatiecompensatie, dat gebaseerd is op ramingen van het Centraal Planbureau (CPB). Het probleem? Het CPB heeft de inflatie de afgelopen 7 jaar steeds te laag ingeschat. Hierdoor krijgen gemeenten jaarlijks € 400 miljoen te weinig.

Ook op het gebied van de jeugdzorg krijgen gemeenten onvoldoende geld van het Rijk. De onafhankelijke adviescommissie-Van Ark adviseert in haar rapport van januari 2025 om de besparingen op basis van de hervormingsagenda jeugd voorlopig terug te draaien en gemeenten voldoende geld te geven om de jeugdzorgtaken gewoon uit te kunnen voeren.

Proces gemeente Wijchen Hoewel duidelijke signalen (niet alleen vanuit gemeenten) naar het Rijk gaan over de nadelige gevolgen van de bezuinigingen voor inwoners, is er tot op heden geen compensatie aangekondigd door het Rijk. Gemeenten hebben de wettelijke taak een structureel sluitende begroting vast te stellen en worden ook door de Provincies hierop getoetst. We moeten dus aan te slag met de tekorten. Binnen de gemeente Wijchen zijn we in 2023/2024 al gestart met voorbereidingen. In de Perspectiefnota 2024 hebben we mogelijke oplossingsrichtingen opgenomen. Bij de Begroting 2025 zijn de eerste keuzes gemaakt, waarmee de begroting 2025 sluitend is gemaakt en de opgave voor 2026 en verder is verkleind. Naarmate het jaar 2026 dichterbij komt en meer duidelijkheid komt over (het gebrek aan) de compensatie vanuit het Rijk, moeten er steeds concretere besluiten genomen worden. Op de volgende pagina hebben we het proces weergegeven. Met deze notitie stelt de raad het financieel afwegingskader vast en het prioriteringskader voor de mogelijke bezuinigingen. In de meicirculaire zien we de vertaling terug van de voorjaarsnota van het Rijk, naar een actuele berekening van de algemene uitkering aan gemeenten. Dit kan een behoorlijke impact hebben op de huidige financiële opgave.

Zodra de meicirculaire bekend is, kan het college in de Perspectiefnota een eerste (inhoudelijke) voorstel doen van noodzakelijke maatregelen om het financiële evenwicht te herstellen. De raad kan bij de behandeling van de Perspectiefnota het debat hierover voeren en richting geven aan de uitwerking in de Begroting 2026. In november neemt de gemeenteraad de beslissingen op de noodzakelijke maatregelen.

3

Perspetiefnota 2024, eerste oplossingsrichtingen Begroting 2025 sluitend, voorbereiden op ravanijn vanaf 2025

Financieel afwegingskader

Prioriteringskader bezuinigingen

Prioriteren bezuinigingen (na verschijnen meicirculaire)

Voorgenomen keuzes in Perspectiefntoa

Raad geeft richting bij behandeling Perspectiefnota

Besluit Begroting 2026 November (na verschijnen Septembercirculaire)

Op de volgende pagina gaan we in op de actuele situatie in Wijchen. Door middel van het innemen van standpunten concretiseren we in eerste instantie de financiële omvang, waarna we kaders stellen voor het invullen van de opgave. Vervolgens beschrijven we het prioriteringskader, waarmee we de mogelijke bezuinigingsmaatregelen kunnen afwegen.

4

Actuele begroting Wijchen De Begroting 2025 van de gemeente Wijchen laat een structureel tekort zien vanaf 2026. Om deze tekorten om te buigen is in 2023/ 2024 een ombuigingsproces opgestart. Oplossingsrichtingen zijn gepresenteerd in de Perspectiefnota 2024 en bij de Begroting 2025 zijn al maatregelen doorgevoerd op het gebied van OZB, duurzaamheid en jeugdzorg. Na het vaststellen van de Begroting 2025 hebben er ontwikkelingen plaatsgevonden en ook naar de toekomst toe zien we ontwikkelingen op ons af komen, die nog van invloed zijn op ons begrotingssaldo. Tabel 1: Ontwikkelingen ten opzichte van de vastgestelde meerjarenbegroting (Begroting 2025). Bedragen x € 1 mln

2026

2027

2028

2029

Begroting 2025-2028

-3,0

-2,5

-2,1

-1,8

BUIG uitkering Decembercirculaire accres Ontwikkelingen bestaand beleid Coalitieakkoord 2026-2030 Onvoorzien Gemeentefonds Begrotingssaldo

-0,6 0,2 0,3 0,0 -0,5 Pm -3,7

-0,6 0,3 0,2 -0,2 -0,5 Pm -3,4

-0,6 0,4 0,1 -0,4 -0,5 Pm -3,1

-0,6 0,5 -0,4 -0,6 -0,5 Pm -3,4

Onder de post ‘ontwikkelingen bestaand beleid’ hebben we een aantal actualisaties ten opzichte van de vastgestelde begroting opgenomen, zoals hogere te verwachten inkomsten uit toeristenbelasting en mogelijke mutaties op vastgoed bijvoorbeeld vanuit het op te stellen integraal huisvestingsplan scholen en de wettelijke taak tot verduurzaming van onze gebouwen. Een grove inschatting van ontwikkelingen laat een structureel begrotingstekort zien tussen de € 3 miljoen en € 4 miljoen in de komende vier jaren. Dit ervan uitgaande dat er geen compensatie vanuit het Rijk komt in de algemene uitkering. In eerste instantie gaan we in het volgende hoofdstuk in op het concretiseren van bovenstaand begrotingssaldo met het financieel afwegingskader. Daarmee bepalen we de financiële opgave van dit moment en geven we richting aan de oplossingen hiervoor.

5

Financieel afwegingskader Met onderstaande standpunten komen we tot het verder concretiseren van de financiële opgave met de kennis van nu. 1. We prioriteren onze bezuinigingsmogelijkheden, maar wachten de meicirculaire af voor het nemen van besluiten op voorgenomen bezuinigingsmaatregelen. De hoogte van de algemene uitkering is bepalend voor de uiteindelijke omvang van de bezuinigingsopgave. Er zijn verschillende ontwikkelingen gaande die de hoogte van de algemene uitkering sterk kunnen beïnvloeden, zoals het advies deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd, actualisatie van de maatstaf huishoudens laag inkomen en de omvang van het ravijn. Dit betekent dat we niet stil gaan zitten afwachten maar uitvoering geven aan het bezuinigingsproces en in kaart brengen welke bezuinigen afgewogen en mogelijk zijn.

2. We accepteren een niet sluitende begroting in het eerste begrotingsjaar, als dat in het verloop van de vier jaren in het meerjarenperspectief wel tot stand wordt gebracht. We gaan geen voorzieningen afbreken, of belastingen tijdelijk verhogen, om het eerste jaar van de meerjarenbegroting sluitend te krijgen. De reservepositie van Wijchen is goed genoeg om een tekort in het eerste jaar, of daaropvolgende jaren, op te vangen. Wijchen staat voor een robuuste meerjarenbegroting, waarbij de inwoner kan rekenen op een stabiel voorzieningenaanbod en belastingniveau.

3. We accepteren tijdelijk de komende vier jaar een structureel tekort van maximaal € 750k. We vangen dit tekort op uit onze reserves, door inzet van het surplus van de algemene reserve. Zodra de algemene reserve hier niet meer voldoende in voorziet, dan verlagen we dit toegestane begrotingstekort naar rato. We mogen van de toezichthouder 10% van het surplus inzetten als structureel dekkingsmiddel. De afgelopen jaren is in de praktijk vrijwel continu een voordeel ten opzichte van de begroting gerealiseerd. Daarmee is de kans aanzienlijk dat we feitelijk geen onttrekking uit de algemene reserve hoeven te doen, als blijkt dat dit beeld zich doorzet naar de toekomst. We vinden dit, vanuit een financieel robuuste gedachte, echter geen uitgangspunt om te handhaven voor de middellange, tot lange termijn. We evalueren via de P&C cyclus het verloop van de feitelijk resultaat en de ontwikkeling van de algemene reserve, en streven naar een neutrale begroting op de middellange termijn.

4. We zoeken met de maatregelen naar een evenwichtige balans in de begroting. Voor het beoordelen van een evenwichtige balans over de gemeentelijke begroting, kunnen we de begroting in drie categorieën indelen. ‘Bestuur en ondersteuning’ bestaat voornamelijk uit de kosten van het bestuur en de bijdrage aan de WDW. De ‘zachte sector’ betreft alle kosten voor het sociaal domein, onderwijs, cultuur en sport. De ‘harde sector’ heeft betrekking op veiligheid, wonen en bouwen, economie en milieu. We toetsen of de maatregelen in lijn liggen met de huidige verdeling tussen deze categorieën.

6

Daarmee streven we naar: • Een evenwichtige verdeling van maatregelen, zodat geen enkele sector of groep onevenredig wordt getroffen. • Het beperken van de financiële lasten voor inwoners en ondernemers, tenzij dit onvermijdelijk is. • Het behoud van essentiële voorzieningen en infrastructuur, met oog voor de sociale en economische samenhang binnen de gemeenten.

5. We richten ons in eerste instantie op bezuinigingen, dan wel extra inkomsten, met relatief grote financiële impact, maar met een zo laag mogelijke maatschappelijke impact.. Hiermee beogen we om met relatief weinig maatregelen een grote financiële impact te realiseren met een zo laag mogelijke maatschappelijke impact en hoeven we niet over de hele breedte het voorzieningenniveau af te schalen. Wel kan het zijn dat breder moeten kijken, wanneer de gevonden maatregelen niet in balans zijn zoals benoemd in standpunt 4.

6. We leveren bestaand beleid in om nieuw beleid te realiseren. Zowel voor het coalitieakkoord als andere nieuwe ontwikkelingen waar we als gemeente zelf voor kiezen, of waar de gemeente als gevolg van nieuwe wet- en regelgeving mee geconfronteerd wordt, maken we geld vrij door in bestaande voorzieningen te snijden, of door meer inkomsten te genereren. Zo lang het financieel perspectief niet in positieve zin wijzigt, zoeken we in eerste instantie binnen het programma naar dekking voor nieuw beleid. Dat kan zijn vanuit de prioriteringslijst die we maken voor het herstellen van het financieel evenwicht, maar kan ook gevonden worden door naar verdere mogelijkheden te zoeken in het betreffende programma.

7. De OZB laten we voor inwoners in 2026 naast de inflatiecorrectie niet verder stijgen dan de opgenomen 7,5% in de Begroting 2025, maar kan vanaf 2027 wel verder stijgen. In de raad van november is bij de begrotingsbehandeling 2025 een amendement aangenomen, waarmee de raad een plafond heeft ingesteld voor de OZB-stijging 2026. De OZB mag in 2026 naast de inflatiecorrectie niet verder stijgen, dan de 7,5% die nu in de begroting is opgenomen. Dit standpunt respecteren we. Wel houden we de optie open om te kijken naar een aanpassing in de verhouding tussen de OZB woningen en nietwoningen. Daarnaast houden we de optie open voor verhogingen in het meerjarenperspectief, meer dan alleen de indexatie.

8. We nemen de mogelijke bezuinigingen op de GR’en, waartoe we ze regionaal hebben opgeroepen, in de prioriteringslijst pas mee nadat we hier inhoudelijke voorstellen vanuit de GR’en hebben ontvangen. Per brief hebben we samen met de regio de gemeenschappelijke regelingen (GGD, ODRN, VRGZ en MGR) verzocht om in de begroting 2026 te komen met bezuinigingsvoorstellen, rekening houdend met de financiële situatie van de gemeenten. Deze begrotingen ontvangen we pas in april en pas dan kunnen we inhoudelijke afwegingen daarop maken. Daarmee is het voor die tijd niet mogelijk om maatregelen af te wegen tegen de andere bezuinigingsvoorstellen.

7

Bezuinigingsopgave In tabel 1 op pagina 4 hebben we de ontwikkelingen ten opzichte van de meerjarenbegroting geschetst. Wanneer we de standpunten uit het hier voorgaand beschreven afwegingskader vertalen, ziet de financiële opgave er als volgt uit: Tabel 2: Financiële opgave als gevolg van het financieel afwegingskader Bedragen x € 1 mln

Begrotingssaldo Coalitieakkoord opvangen in bestaande budgetten Inzet surplus algemene reserve Gemeentefonds Opgave bestaand beleid

2026 -3,7

2027 -3,4

2028 -3,1

2029 -3,4

0 0,8 Pm -2,9

0,2 0,8 Pm -2,4

0,4 0,8 Pm -1,9

0,6 0,8 Pm -2,0

Bovenstaande tabel laat zien dat we een bezuinigingsopgave van € 2 tot € 3 miljoen hebben in de komende jaren, als er geen extra geld van het rijk bij komt.

8

Prioriteringskader bezuinigingen Op basis van het hier voorgaand beschreven financieel kader is de bezuinigingsopgave met de kennis van nu € 2 miljoen tot € 3 miljoen in de komende vier jaar. In zijn algemeenheid wordt het bezuinigingsproces geleid door de volgende uitgangspunten: • • •

Het streven naar een evenwichtige verdeling van maatregelen, zodat geen enkele sector of groep onevenredig wordt getroffen. Het beperken van de financiële lasten voor inwoners en ondernemers, tenzij dit onvermijdelijk is. Het behoud van essentiële voorzieningen en infrastructuur, met oog voor de sociale en economische samenhang binnen de gemeenten. Het tijdelijk inzetten van reserves als vangnet, maar uitsluitend in situaties die bijdragen aan structurele oplossingen.

Waarop we wel en waarop we niet willen bezuinigen is primair een politieke keuze. Deze keuzes baseren we zo veel mogelijk op de aanwezige strategische documenten, waarin heldere uitgangspunten voor de koers van de gemeente Wijchen zijn vastgelegd. De meest recente strategische documenten zijn: Speerpunten Strategisch kompas 2035: - Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase; - Aantrekkelijke wijken en kernen, met goede voorzieningen en goede bereikbaarheid; - Iedereen aan het werk. Bij het vestigen van bedrijven geldt kwaliteit boven kwantiteit; - Een sterke, gezonde, sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en zorg dichtbij huis; - Energie neutraal en fossielvrij; - Krachtige samenwerking tussen gemeenten, inwoners, ondernemers en partners. Coalitieakkoord 2022-2026: - Wijchen is er voor de inwoners; - Wijchen houdt koers op de grote opgaven van morgen; - Wijchen is een teamspeler in de regio. Gemeenschappelijke regelingen Samen met de regio heeft het college een brief gestuurd naar de gemeenschappelijke regelingen, met de opdracht om scenario’s uit te werken, waarbij de structurele vermindering van gemeentelijke middelen als uitgangspunt wordt gehanteerd. Medio april verwachten we de Ontwerpbegroting van deze gemeenschappelijke regelingen.

Werkorganisatie Druten Wijchen Een bezuiniging op de werkorganisatie koppelen we aan het vervallen van concrete taken voor die werkorganisatie. Pas als taken worden geschrapt heeft dit consequenties voor de financiering van de werkorganisatie. Daarbij kijken we ook naar de ondersteunende kosten van bedrijfsvoering. Overige factoren Bij het beoordelen en wegen van de mogelijke maatregelen nemen we de mate van uitvoerbaarheid en de hoogte van eventuele frictie- of transitiekosten mee. Met de mate van uitvoerbaarheid bedoelen we wat ervoor nodig is om de besparing te realiseren, of we daar afhankelijk bij zijn van externe factoren en of het binnen een jaar, of pas na meerdere jaren besparing oplevert.

9

Balans over programma’s Voor het beoordelen van een evenwichtige balans over de gemeentelijke begroting, kunnen we de begroting in drie categorieën indelen. Bestuur en ondersteuning bestaat voornamelijk uit de kosten van het bestuur en de bijdrage aan de WDW. De zachte sector betreft alle kosten voor het sociaal domein, onderwijs, cultuur en sport. De harde sector heeft vooral betrekking op veiligheid, wonen en bouwen, economie en milieu. Programma 0 1 2 3 4 5 6 7 8

Programma omschrijving Bestuur en ondersteuning Veiligheid Verkeer en vervoer Economie Onderwijs Sport, cultuur, recreatie Sociaal domein Volksgezondheid en milieu Wonen en bouwen

Bedrag x € 1.000 37.718 3.391 3.486 97 3.159 7.743 46.189 3.485 156

Categorie Bestuur en ondersteuning Harde sector Harde sector Harde sector Zachte sector Zachte sector Zachte sector Harde sector Harde sector

In onderstaande tabel laten we de verhouding zien in de structurele begroting. Daar komt bij dat bij alle sectoren het grootste deel van de begroting niet beïnvloedbaar is vanwege de uitvoering van wettelijke taken. Categorie

Bestuur en ondersteuning Harde sector Zachte sector

Aandeel in structurele begroting 36% 10% 54%

10

Commissievergadering Wijchen Dossiernummer

6762

Extern Zaak ID

Z/25/285346

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

8 mei 2025

Agendapunt

7.2

Titel

285346 Beslisnota Besluitvorming Omgevingsvisie Wijchen

Organisatieonderdeel

domein Bestuur, Strategie en Projecten - team Strategische projecten en advies

Eigenaar

Boon van Ostade, Luçan

Soort nota

Beslisnota

Programma/Paragraaf Portefeuillehouder(s) Wijchen

Gerrits, G.W.R. (Geert)

Bijlagen 285346 Beslisnota Besluitvorming Omgevingsvisie Wijchen Bijlage 1 Omgevingsvisie Wijchen Bijlage 2 Zienswijzenota omgevingsvisie Wijchen Geagendeerd

Vergaderdatum

College BenW openbaar Wijchen

8 april 2025

Stukken Agendacommissie Wijchen

18 april 2025

Commissievergadering Wijchen

8 mei 2025

Raad openbaar Wijchen

22 mei 2025

Voorgesteld besluit De gemeenteraad besluit: 1. De omgevingsvisie Wijchen vast te stellen (bijlage 1) 2. De Zienswijzenota met de reactie op de zienswijzen voor kennisgeving aan te nemen (bijlage 2) 3. De volgende beleidsdocumenten in te trekken: - Structuurvisie 2009, met uitzondering van Hoofdstuk 15 over het kostenverhaal.

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/285346

Beslisnota voor de Gemeenteraad Onderwerp: Beslisnota Gemeenteraad Besluitvorming Omgevingsvisie Wijchen Collegedatum: 8 april 2025 Voorgesteld besluit de Gemeenteraad besluit: 1. De omgevingsvisie Wijchen vast te stellen (bijlage 1) 2. De Zienswijzenota met de reactie op de zienswijzen voor kennisgeving aan te nemen (bijlage 2) 3. De volgende beleidsdocumenten in te trekken: - Structuurvisie 2009, met uitzondering van Hoofdstuk 15 over het kostenverhaal. Aanleiding Voor u ligt de omgevingsvisie van de gemeente Wijchen. De omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de omgevingswet. In de omgevingsvisie kijken we 10 tot 20 jaar vooruit. Instrument Omgevingswet Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. Eén van de kerninstrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie. Deze omgevingsvisie is een (verplicht door de gemeenteraad vast te stellen) integrale visie waarin we de ambities en doelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastleggen. De afgelopen jaren is de gemeente Wijchen aan de slag gegaan met de voorbereiding van een omgevingsvisie. De omgevingsvisie is de opvolger van de structuurvisie, zoals benoemd in de Wet ruimtelijke ordening. De omgevingsvisie wordt opgesteld in de geest van de nieuwe Omgevingswet.

Naast het ruimtelijk aspect wordt bij de omgevingsvisie aandacht geschonken aan aspecten als gezondheid, veiligheid, economie en duurzaamheid. Tot nu toe heeft de gemeente niet eerder een integrale visie op de gehele fysieke leefomgeving opgesteld. Vanaf 2021 is gewerkt aan de omgevingsvisie. Hiervoor is in februari 2022 door de gemeenteraad het ‘Plan van Aanpak’ vastgesteld. Dit was het startdocument en opdracht voor het opstellen van de omgevingsvisie. Met verschillende betrokkenen, buiten en binnen de gemeente, is gewerkt aan de uitvoering van dit plan van aanpak. Koppeling met het Strategisch Kompas In oktober 2022 stelde de gemeenteraad van Wijchen het Strategisch Kompas vast. Op basis van de kaders in het plan van aanpak voor de omgevingsvisie hebben we het Strategisch Kompas bekeken. Het Strategisch kompas bleek voldoende diepgang te hebben voor de omgevingsvisie. De keuzes die gemaakt zouden moeten worden voor de omgevingsvisie bleken al voldoende gemaakt te zijn tijdens het traject voor het Strategisch Kompas. Dit konden we niet voorzien toen het plan van aanpak voor de omgevingsvisie in februari 2022 werd vastgesteld.

Pagina 1 van 5

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/285346

De gemeente Wijchen heeft met het Strategisch Kompas duidelijke kaders voor de fysieke leefomgeving geformuleerd. Het Strategisch Kompas geeft daarmee dus richting aan de omgevingsvisie en aan andere toekomstige visies. Met het Strategisch Kompas als paraplu voor alle gemeentelijke visies en beleid is er in Wijchen een mooie stap gezet. Hiermee kon de omgevingsvisie op basis van de ambities uit het Strategisch Kompas gemaakt worden. De gemeenteraad stemde op 28 september 2023 in met deze aangepaste aanpak. In de omgevingsvisie kijken we 10 tot 20 jaar vooruit. We leggen ambities en doelen vast die we de komende jaren verder uitwerken. Daardoor zal de visie niet op zich staan, maar onderdeel zijn van een beleidscyclus. Er is geen vaste termijn gekoppeld aan de omgevingsvisie, wanneer daar voldoende aanleiding toe is kan de omgevingsvisie herijkt worden om bij te stellen of nieuwe ambities toe te voegen. In eerdere versie van de zienswijzenota is per abuis een zienswijze niet meegenomen. Dat is in deze versie gecorrigeerd. Eerdere besluiten Datum

24-02-2022 20-10-2022 28-09-2023

Korte omschrijving eerder genomen besluit (vermeld zo mogelijk het zaaknummer/documentnummer) In te stemmen met het Plan van aanpak omgevingsvisie Wijchen. Dossiernummer: 3327 Informatienota Eerste stappen omgevingsvisie Wijchen Dossiernummer: 79276 In te stemmen dat de keuzes die gemaakt moeten worden voor de ontwikkeling van een omgevingsvisie zijn vastgelegd in het raadsbesluit over het Strategisch Kompas Wijchen2035 (20 oktober 2022 – 22 87361). Waarin de volgende scenario’s (denk)richting, sturing en focus geven aan de ontwikkeling van een Omgevingsvisie: a. Groeiscenario met streven naar +/-45.000 tot 50.000 inwoners. b. Gefaseerde investering in alle kernen met een integrale aanpak op een gezonde, groene, klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving. c. Beperkte uitbreiding van de bedrijventerreinen en vooral inzetten op revitalisering van bestaande bedrijventerreinen. d. Gefaseerde investering in alle kernen en wijken. e. Voortzetten van de bestaande actieve rol m.b.t. een energieneutrale en fossielvrije toekomst. f. Voorop lopen in de dienstverlening. Dossiernummer: 4840

Gewenst resultaat Een compacte, breed gedragen, omgevingsvisie waarin prioriteiten worden gelegd voor de kwaliteit en functies van de fysieke leefomgeving van de gemeente Wijchen. Dat de basis is voor verdere uitwerking en doorontwikkeling op voor de fysieke leefomgeving.

Pagina 2 van 5

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/285346

Argumenten 1.1 De omgevingsvisie is verder aangescherpt door de input van de zienswijze In de nota van beantwoording komen verscheidene suggesties naar voren voor verdere verbetering. Een aantal aanscherpingen op formuleringen, met name op het thema natuur en landschap nemen we over in de omgevingsvisie. 2.1 Het eerder vastgestelde Strategisch Kompas bepaalt de ambitie voor de omgevingsvisie. Zoals eerder in het traject om te komen tot de omgevingsvisie door de raad is besloten, vormen de speerpunten uit het Strategisch Kompas de basis voor de ontwerpomgevingsvisie. De richtinggevende delen uit het Strategisch Kompas zijn rood gemarkeerd in de omgevingsvisie. 2.2 De omgevingsvisie is samen met inwoners, ondernemers en onze partners opgesteld. De omgevingsvisie is met een uitvoerig participatieproces tot stand gekomen. Het participatietraject voor de ontwerp-omgevingsvisie is gedeeltelijk samen met het Strategisch Kompas van Wijchen opgepakt. Meer informatie hierover onder het kopje ‘Inwonersparticipatie’. 2.3 Met een vastgestelde omgevingsvisie treden we de inwerkingtreding van de omgevingswet tegemoet, Met het vaststellen van deze compact breed gedragen omgevingsvisie halen we de doelstelling om binnen drie jaar na de inwerkingtreding van de omgevingswet een omgevingsvisie vast te stellen.

2.4 De omgevingsvisie biedt een basis waarop we als gemeente verder aan de slag kunnen met de kennisinstrumenten onder de omgevingswet; omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. Sinds de vaststelling van het Strategisch Kompas werkt de gemeente Wijchen aan de doelstellingen en ambities. De komende jaren kunnen de ambities uit de omgevingsvisie, gebaseerd op het Strategisch Kompas, verder uitgewerkt worden in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan, zodat de organisatie ingericht kan worden volgens het gedachtegoed van de omgevingswet. 3.1 De omgevingsvisie onder de omgevingswet vervangt de Structuurvisie 2009 als ruimtelijke kader voor de fysieke leefomgeving van Wijchen. Hiermee sluit het ruimtelijk kader aan bij de ambities opgesteld in het Strategisch Kompas en hebben we voor Wijchen een actueel beleidskader in de geest van de omgevingswet. Tevens voldoen we hiermee aan de voorwaarde om vóór 2027 een vastgestelde omgevingsvisie te hebben. 3.2 Hoofdstuk 15 van de Structuurvisie 2009 betreft het kostenverhaal, dat onder de omgevingswet niet geïntegreerd is in de omgevingsvisie. Het kostenverhaal is onder de omgevingswet geïntegreerd in het omgevingsplan, het projectbesluit of de omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).

De gemeente Wijchen heeft in de Structuurvisie Wijchen 2009 een hoofdstuk (hoofdstuk 15) opgenomen over het kostenverhaal (grondexploitatie). Na vaststelling van de voorliggende omgevingsvisie onderzoekt de gemeente Wijchen of ten aanzien van het kostenverhaal aanvullende beleid wenselijk is. Wanneer dit het geval is, zou dit kunnen landen in een omgevingsprogramma. Daarom handhaven we voor nu hoofdstuk 15 van de Structuurvisie 2009.

Pagina 3 van 5

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/285346

Tegenargumenten en risico’s 2.1 De omgevingsvisie kent geen nieuwe keuzes Het Strategisch Kompas is de paraplu voor al het gemeentelijk beleid. Zo ook voor de omgevingsvisie. Omdat de omgevingsvisie zo kort op het Strategisch Kompas volgt, zijn er geen keuzes die gemaakt hoeven te worden. Deze zijn al gemaakt bij het traject om te komen tot het Strategisch Kompas. Het college en de gemeenteraad stelden vast om deze keuzes als uitgangspunt te gebruiken. Financiële gevolgen De vaststelling van de omgevingsvisie heeft in zichzelf geen financiële gevolgen. De verdere uitwerking van de omgevingsvisie heeft mogelijk wel financiële gevolgen. Als dit het geval is en niet binnen het huidige budget van de omgevingswet valt, zal dit op een later moment ter afweging voorgelegd worden aan de gemeenteraad. Communicatie De ontwerp-omgevingsvisie heeft ter inzage gelegen van 15 februari 2024 tot en met 28 maart 2024. Kort na de start van de ter inzageperiode is een informatieavond georganiseerd, waar de ontwerp-omgevingsvisie is toegelicht. Aanwezigen konden tevens vragen stellen over de visie. Uit een juridische check op de procedure, in verband met de inwerkingtreding van de omgevingswet, is gekomen dat een tweede periode van ter inzage legging nodig was. De ontwerp-omgevingsvisie heeft daarom opnieuw ter inzage gelegen van 3 juni 2024 tot en met 15 juli 2024.

Indieners van zienswijze hebben hierover een bericht gehad. Na vaststelling van de omgevingsvisie krijgen alle indieners van een zienswijze de reactie op hun zienswijze toegestuurd. De omgevingsvisie visie wordt na vaststelling, conform de omgevingswet, gepubliceerd in het Digitaal Stelsel Omgevingswet, zodat deze voor iedereen beschikbaar zal zijn. Inwonersparticipatie De kaders voor de fysieke leefomgeving van Wijchen zijn geformuleerd in het strategisch kompas. De keuzes die daarin gemaakt zijn, bieden tevens voldoende diepgang voor het opstellen van de omgevingsvisie. Het Strategisch Kompas is tot stand gekomen op basis van een uitgebreid participatieproces. Denk hierbij aan de dorpentour, uitgebreide vragenlijst (57 correspondenten), de kinderburgemeesters en het jongerencafé. Voor de omgevingsvisie hebben we daarnaast twee activiteiten georganiseerd om verdiepend op de fysieke leefomgeving input te krijgen vanuit de samenleving. Met behulp van een beeldende vragenlijst (swipocratie) hebben 350 mensen hun voorkeuren voor ontwikkelingen in de ruimtelijke leefomgeving gegeven. Daarnaast zijn inwoners, maatschappelijke partners en ruimtelijke professionals uitgenodigd voor een lego workshop. De input van deze twee laatste activiteiten hebben we gezamenlijk met de uitkomsten van de activiteiten rondom het Strategisch Kompas verwerkt.

De resultaten van het gezamenlijke participatietraject zijn via de informatienota ‘Eerste stappen omgevingsvisie Wijchen’ met de gemeenteraad gedeeld (Zaaknummer: Z/18/023689).

Pagina 4 van 5

Openbaar

Zaaknummer: Z/25/285346

Uitvoering of Vervolgstappen Na besluitvorming in de gemeenteraad zal de omgevingsvisie in werking treden. De omgevingsvisie is het instrument van de omgevingswet waar de ambities van de gemeente op het gebied van de fysieke leefomgeving zijn beschreven. Om verder invulling te geven aan de omgevingsvisie gaan we werken met programma’s. Dit is het instrument om de koppeling te maken tussen de strategische visie en de uiteindelijke omgevingsplannen. Ze geven integraal richting en invulling aan gemeentelijk beleid. In 2024 is gestart met de verkenning voor de inzet van omgevingsprogramma’s. Een verdere uitwerking hoe we gaan werken met programma’s en besluitvorming hierover volgt volgens planning in respectievelijk 2025 en 2026. Geheimhouding: Niet van toepassing Advies Juridische Zaken Ruimtelijke Ordening

Pagina 5 van 5

1

Wijchen

Omgevingsvisie

projectnaam Omgevingsvisie Wijchen datum 25 februari 2025 projectnummer P06083 opdrachtgever Gemeente Wijchen projectleider Gemeente Wijchen Linda van der Steen Projectteam BRO Renze van Och, Piet Zuidhof, Lissa van der Hout & Isabel Conti bron kaft en fotomateriaal BRO

2

8.

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

6 7 7 8 9

Samenhang Strategisch kompas Wijchen 2035 Wettelijke kaders Instrumenten van de omgevingswet Beleidscyclus van de omgevingswet Meerwaarde van de omgevingsvisie

In 2035

10

2.1 2.2

11 12

De trots van Wijchen De kracht van Wijchen

Speerpunt 1: Voldoende woningen

14

3.1

16

In 2035….

Speerpunt 2: Aantrekkelijke wijken en kernen

21

4.1

23

In 2035…

Speerpunt 3: Iedereen aan het werk

30

5.1

32

In 2035…

Speerpunt 4: Sterke en sociale samenleving

35

6.1

37

In 2035…

Speerpunt 5: Energieneutraal en fossielvrij

40

7.1

42

In 2035…

9.

Verantwoording en vervolg

46

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9

47 47 47 47 48 48 48 49 49

Uitgebreide participatie en inspraak Vastgesteld beleid vormt de basis Rol raad en college B&W Omgevingsvisie actueel houden Vervolg Wel of geen Plan-m.e.r.-procedure? Bestaand gemeentelijk beleid Toepassing milieubeginselen Kostenverhaal

Bijlage I – Globale ruimtelijke analyse

51

3

Beste inwoners van de gemeente Wijchen, Voor u ligt de Omgevingsvisie van de gemeente Wijchen. Hierin staan de belangrijkste doelen en keuzes voor de fysieke leefomgeving van onze gemeente. Het gaat over alles wat u in de gemeente Wijchen om u heen ziet, voelt, hoort en ruikt. Denk aan de huizen en andere gebouwen, maar ook aan groen, water of wegen. Deze Omgevingsvisie is een uitwerking van ons Strategisch Kompas ‘De kracht van Wijchen’. In dit Strategisch Kompas beschrijven we voor diverse thema’s onze belangrijkste speerpunten, zoals voor onze leefomgeving. Hier sluiten we met de Omgevingsvisie op aan. De leefomgeving is van ons allemaal en maken we samen. We zijn daarom blij dat veel inwoners, ondernemers en organisaties hebben meegedacht over deze visie. Ook in de toekomst werken we graag met u samen aan de doorontwikkeling van deze Omgevingsvisie. Samen bouwen we aan een gemeente Wijchen waar het prettig is om te wonen, te werken en te genieten. En natuurlijk staan we regelmatig even stil bij de stappen die we zetten. We kijken of ons beleid werkt zoals we hadden bedacht. En als het nodig is sturen we bij. Namens het gemeentebestuur dank ik iedereen die heeft meegewerkt aan deze visie. Met vriendelijke groet, Geert Gerrits Wethouder Gemeente Wijchen

4

1. Inleiding

5

Voor u ligt de omgevingsvisie voor Wijchen. In deze omgevingsvisie leggen

benoemen we expliciet welke tekstdelen overgenomen zijn uit het Strate-

we vast hoe we onze gemeente ook in 2035 een fijne plek laten zijn om te

gisch kompas.

wonen, werken, recreëren, leven en genieten. De omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving en de leefbaarheid van de gemeente. Maar ook over nieuwe ontwikkelingen zoals woningbouw, bereikbaarheid, een gezonde omgeving, ruimte om te ontmoeten en duurzame energie. De omgevingsvisie heeft ook raakvlakken met het sociale domein. De inrichting van de fy-

Deze tekstdelen zijn te herkennen aan de rode tekstkaders. Dit betreft feitelijk alle hoofdlijnen van beleid voor de thema’s die in de omgevingsvisie aan de orde komen.

sieke omgeving heeft namelijk invloed op hoe gezond inwoners zich voelen (fysiek en mentaal) en welke mogelijkheden er zijn om te ontmoeten, bewegen en recreëren. Omdat al deze aspecten raakvlak hebben met de fysieke leefomgeving, en dus elkaar ook kunnen beïnvloeden, is het belangrijk om deze integraal uit te werken in een omgevingsvisie. In de omgevingsvisie bekijken we deze onderwerpen in samenhang met elkaar en beschrijven de belangrijkste punten van het beleid voor een langere periode.

Daarnaast bekijken we voor ieder speerpunt of aanvullingen noodzakelijk zijn, op basis van bestaand beleid. Daar waar dit aan de orde is, beginnen de teksten met: “Aan de slag”. In het Strategisch kompas stippelen we de koers uit voor 6 speerpunten: 1. Voldoende woningen voor inwoners in elke levensfase; 2. Aantrekkelijke groene wijken en kernen, met goede voorzieningen

1.1

Samenhang Strategisch kompas Wijchen 2035

De gemeente Wijchen heeft in oktober 2022 het Strategisch kompas Wijchen 2035 ‘De kracht van Wijchen’ vastgesteld. Dit is hét koersdocument voor onze gemeente voor alle beleidsdomeinen. Het geeft de richting weer waaraan de komende periode gewerkt wordt. Het vormt een toetsingskader voor toekomstig beleid en het richtsnoer voor ons eigen handelen. Daarnaast geeft het ook richting aan de wijze waarop we in de diverse samenwerkingsverbanden aan tafel zitten. Het Strategisch kompas verwoordt goed de hoofdlijnen voor de toekomstige ontwikkeling van de gemeente Wijchen. Daarom nemen we, aansluitend op het bestaande beleid, de voor de fysieke leefomgeving relevante onderdelen

en goede bereikbaarheid; 3. Iedereen aan het werk; 4. Een sterke, gezonde, sociale samenleving, met oog voor mentale en fysieke gezondheid, preventie, maatwerk en zorg dichtbij huis; 5. Energieneutrale en fossielvrije toekomst; 6. Krachtige samenwerking tussen gemeente(n), inwoners, ondernemers en partners. Het Strategisch kompas geeft op integrale wijze de hoofdlijnen van beleid weer voor de lange termijn en heeft als reikwijdte de gehele gemeente. Het Strategisch kompas staat boven al het gemeentelijk beleid en geeft de koers. Dit vormt het uitgangspunt voor de omgevingsvisie. In figuur 3 op pagina 9 hebben we dit gevisualiseerd.

uit het Strategisch kompas over in de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie

6

1.2

Wettelijke kaders

In Nederland hebben we nu veel verschillende wetten en regels voor onze

dat we hier in de toekomst mee aan de slag gaan. Deze uitwerking kan dan later een plek krijgen in een beleidsstuk onder de omgevingsvisie.

leefomgeving. Om het eenvoudiger en overzichtelijker te maken, treedt op 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet zorgt voor eenvoudige en duidelijke regels voor onze leefomgeving. Met meer ruimte voor inbreng en ideeën vanuit inwoners en ondernemers en kortere procedures. Iedere gemeente in Nederland moet op basis van de nieuwe Omgevingswet een omgevingsvisie opstellen. De omgevingsvisie geeft aan hoe we voor een langere periode willen omgaan met de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied en de hoofdzaken voor het te voeren integrale beleid in de fysieke leefomgeving. Integraal houdt in dat de visie betrekking heeft op alle terreinen van de fysieke leefomgeving. Denk hierbij aan gebouwen, wegen, water, bodem, landschappen, natuur en erfgoed. Volgens de Omgevingswet moet de omgevingsvisie in elk geval het volgende beschrijven: 

de grootste kwaliteiten van de leefomgeving



de plannen voor ontwikkeling



de hoofdlijnen van het beleid

De omgevingsvisie is het sturingsinstrument van de gemeenteraad, om vooraf kaders te geven aan de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Niet al het beleid hoeft in de omgevingsvisie een plek te krijgen. Daarvoor zou de omgevingsvisie te omvangrijk worden. Voor sommige onderwerpen die meer detaillering of tijd behoeven, agenderen we in de omgevingsvisie

1.3

Instrumenten van de omgevingswet

Op 1 januari 2024 wordt de omgevingswet ingevoerd. Met deze omgevingswet krijgen we als gemeente andere instrumenten om te sturen op het gebruik en bescherming van ons grondgebied. De omgevingswet kent verschillende kerninstrumenten, maar er zijn er vier relevant voor ons als gemeente, dit zijn: 

Omgevingsvisie



Programma’s



Omgevingsplan



Omgevingsvergunning

Omgevingsvisie De omgevingsvisie is de strategische visie van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. In de omgevingsvisie legt de gemeenteraad haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving op de lange termijn vast. Elke gemeente stelt één omgevingsvisie vast voor het gehele grondgebied. Elke gemeente heeft hiervoor tot 1 januari 2027 de tijd. Programma’s Een programma is een uitwerking van de omgevingsvisie en wordt vastgesteld door het college. Elke gemeente kan er zelf voor kiezen of zij wel of niet met programma’s werken en voor welke onderwerpen zij een programma uitwerken. Voor een paar onderdelen is een programma echter verplicht, zoals het actieplan geluid. Een programma richt zich op een bepaald onderwerp, sector of een gebied. Het doel is om invulling te geven aan het beschermen, beheren, gebruiken en ontwikkelen van de leefomgeving langs de lijnen die uitgezet zijn in de omgevingsvisie.

7

daan, en zo ja, hoe en wat de resultaten zijn. Standaard is de reguliere procedure van 8 weken van toepassing. In de gemeenteraad van Wijchen is dit bij de invoering van de wet door de gemeenteraad vastgesteld. Een bijzonderheid is dat de raad in het omgevingsplan kan opnemen welke activiteiten vergunningplichtig zijn. Deze worden omgevingsplanactiviteiten genoemd; activiteiten die in strijd zijn met het omgevingsplan zijn buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (vergelijkbaar met de omgevingsvergunning afwijken bestemmingsplan).

1.4 Figuur 1: Opbouw omgevingswet

Omgevingsplan Het omgevingsplan bevat de gemeentelijke regels voor de fysieke leefomgeving. Het gaat daarbij om een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Zodra de omgevingswet in werking treedt heeft elke gemeente één tijdelijk omgevingsplan voor haar gehele grondgebied. Elke gemeenteraad heeft vervolgens tot 1 januari 2032 de tijd om dit tijdelijke omgevingsplan om te bouwen tot een volwaardig omgevingsplan. We geven in het omgevingsplan aan welke activiteiten wel of niet toegestaan zijn, bijvoorbeeld voor wonen, recreatie en bedrijvigheid.. Omgevingsvergunning Veel initiatieven van burgers en bedrijven hebben gevolgen voor de leefomgeving. Om de leefomgeving te beschermen geldt daarom voor sommige activiteiten een vergunningsplicht. Met een omgevingsvergunning kunnen burgers, bedrijven en overheden aan het college toestemming vragen om activiteiten in de leefomgeving uit te voeren. De aanvraag voor een omgevingsvergunning wordt via het digital stelsel omgevingswet (DSO) ingediend. Daarbij dient de initiatiefnemer aan te geven of hij aan participatie heeft ge-

Beleidscyclus van de omgevingswet

De beleidscyclus van de omgevingswet biedt een structuur om de instrumenten van de omgevingswet te ordenen. De vier fasen van de cyclus zijn: 

Beleidsontwikkeling



Beleidsdoorwerking



Uitvoering



Terugkoppeling

Beleidsontwikkeling De beleidsontwikkeling staat voor de visievorming. Hiervoor is de omgevingsvisie het belangrijkste instrument. Hierin maak je de strategische hoofdkeuzes voor de lange termijn. Maar ook programma’s kunnen soms visievormend zijn. Belangrijke input voor de beleidsvorming komt uit de voorgaande fase, namelijk de monitoring en evaluatie. De signalen vanuit deze fase kunnen aanleiding zijn om de omgevingsvisie aan te passen. Beleidsdoorwerking We kunnen de gewenste kwaliteiten van de fysieke leefomgeving concreet maken door deze juridisch vast te leggen. Dit kunnen we doen in de programma’s. Dit kan bijvoorbeeld door concrete maatregelen op te nemen die

8

leiden tot een vastgestelde of gewenste kwaliteit van een onderdeel van de

1.5

Meerwaarde van de omgevingsvisie

fysieke leefomgeving.

Het Strategisch kompas biedt ons een goede basis en deze basis gebruiken we in de omgevingsvisie. Om de maximale meerwaarde te bereiken vullen we het Strategisch kompas aan met verdieping en verbreding op een aantal onderdelen. Zo krijgen we een actuele en complete omgevingsvisie. Met de omgevingsvisie wordt de bruikbaarheid voor de dagelijkse praktijk groter als: 

afwegingskader voor initiatieven;



inspiratiekader voor initiatieven.

Daarnaast voegen we in de omgevingsvisie ook de volgende onderdelen toe ten opzichte van het Strategisch kompas: 

een ruimtelijke analyse met de te behouden en beschermen waarden en kenmerken van de gemeente Wijchen;

Figuur 2: Schematische weergave beleidscyclus



een afweging rondom de vraag of het mogelijk doorlopen van een planm.e.r.-procedure gekoppeld aan de omgevingsvisie aan de orde is;

Uitvoering De uitvoering gebeurt door de initiatiefnemers van activiteiten en projecten. Dit zijn bijvoorbeeld burgers, bedrijven, maar ook overheden die iets willen ontwikkelen. De eigen verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer staat voorop. Maar waar inkadering van activiteiten door de overheid noodzakelijk is, doen we dat zoveel als mogelijk met algemene regels. Als er voor een initiatief toestemming van de overheid noodzakelijk is, dan verloopt dat in principe via een omgevingsvergunning. Terugkoppeling Met toezicht en handhaving zien we als overheid toe op de naleving van de regels en vergunningsvoorschriften. Via monitoring brengen we de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in beeld. Uit de evaluatie hiervan blijkt of bijstelling van de beleidsdoelen en/of aanpassing van de inzet van instrumenten wenselijk is.

Figuur 3: Samenhang Strategisch kompas, omgevingsvisie en andere beleidsstukken

9



2. In 2035

10

Om te kunnen bouwen aan de toekomst is het ook belangrijk te weten waar

landschap vol afwisseling en dynamiek, waar van alles te beleven is. Deze

je trots op bent. Wat maakt Wijchen de mooie plek om te wonen, werken en

waardevolle natuur- en buitengebieden willen we behouden en mogelijk uit-

bezoeken? Wat moeten we behouden richting de toekomst? Kortom wat is

breiden, waarbij benutten en beleven mogelijk is naast behoud en ontwikke-

de trots van Wijchen? Deze trots is uit de participatie voor de omgevingsvi-

ling.

sie naar voren gekomen en staat beschreven in paragraaf 2.1. In paragraaf 2.2 kijken we naar de toekomst. Wat voor gemeente wil Wij-

Wijchen bruist, er is altijd iets te doen

chen in de toekomst zijn?

Jong en oud woont, werkt en recreëert graag in de gemeente Wijchen en is

2.1

De trots van Wijchen1

trots op alles wat de gemeente heeft. Een hechte, betrokken samenleving, met actieve inwoners en (sport) verenigingen, goede voorzieningen, een

Dorpsgevoel met stadsgemak

sterk ondernemersklimaat, gevarieerde natuur, oprechte gastvrijheid en een

We zijn trots op het dorpse karakter van de gemeente Wijchen. We zijn een

warm hart voor kunst en cultuur met een veelbewogen geschiedenis. De ge-

dorpse gemeente met stadse allure. Dat zie je bijvoorbeeld terug in ons

meente kent een rijk verenigingsleven en veel evenementen. We hebben

voorzieningenniveau, passend bij een kleine stad.

volop bezienswaardigheden zoals de verschillende molens in de kernen, Ruine Batenburg, Kasteel Hernen en Kasteel Wijchen. De gemeente Wijchen

Wijchen leeft met water

bruist, er is altijd iets te doen.

De gemeente Wijchen ligt aan het water. Het Wijchens Meer en de ligging aan de Maas zijn een belangrijk onderdeel van onze identiteit. Er is altijd

Ondernemend en inclusief

wat te doen, te zien én altijd wat anders te beleven. Een dynamisch land-

Alle inwoners van onze mooie gemeente zetten er samen de schouders on-

schap met hoog en laag water. Boten varen voorbij. Het is een plek om te

der en helpen elkaar. Iedereen kan meedoen, met of zonder beperking. We

recreëren, te werken en te reizen.

zijn ondernemend en werken samen met inwoners, partners en ondernemers aan een nog mooiere gemeente Wijchen.

Bruisend centrum Wijchen kent een aantrekkelijk en bruisend centrum met een ruim en geva-

Stad en land om de hoek

rieerd winkel-, horeca- en evenementenaanbod. Het kasteel is dé trekpleis-

De gemeente Wijchen heeft eenieder wat te bieden. De stad Nijmegen ligt

ter van Wijchen. Dat is niet alleen mooi voor onze eigen inwoners, maar ook

om de hoek, maar ook andere grote steden als Arnhem en Oss zijn eenvou-

interessant voor toeristen en recreanten van buiten de gemeente.

dig te bereiken. Terwijl ook het groene Land van Maas en Waal altijd nabij is. Dat maakt Wijchen een uitstekende uitvalsbasis in de regio. Stad en land

Afwisselende en dynamische landschappen

liggen letterlijk om de hoek. Ook onze gemeente zelf is divers. Met Wijchen

Duurzaamheid, groen en natuur vinden wij een groot goed. We zijn trots op onze open landerijen, rivierduinen, bossen en watergebieden. Een uniek 1

Als basis voor ‘de trots van Wijchen’ is een globale ruimtelijke analyse uitgevoerd. Deze bevat de belangrijkste ruimtelijke kenmerken en kwaliteiten. Deze kaartenset is te vinden in de bijlage.

11

als de grootste kern en daarnaast 7 kerkdorpen met ieder hun eigen charme en historie.

(vracht- en landbouw) verkeer op de dorpswegen is aangepakt en samen met de provincie en Rijkswaterstaat is er gewerkt aan de aanpak van de geluidsoverlast van de A50.

2.2

De kracht van Wijchen Groen Wijchen De gemeente Wijchen is in 2035 nog groener en wordt met veel groen

In 2035 is Wijchen …

omgeven. Want we zijn zuinig op onze natuur- en buitengebieden en we

In 2035 is gemeente Wijchen gegroeid naar een krachtige, onderne-

willen dit behouden. We blijven telkens de volgende stap in innovatie en

mende, verbindende gemeente met ongeveer 45.000-50.000 inwoners.

duurzame oplossingen zetten en stimuleren partners dit ook te doen.

We werken aan verdere groei om ervoor te zorgen dat we de (dubbele)

Uiteindelijk gaat het om een goede balans te vinden tussen groei en

vergrijzing tegengaan en om jongeren een plek te kunnen geven in de

welbevinden. En durven te kiezen voor wat we echt belangrijk vinden

gemeente Wijchen. Door als gemeente meer (jongere) inwoners aan te

om een prettig leef en werkomgeving te realiseren. Met natuurgebieden

trekken, kunnen we op de langere termijn onze voorzieningen behouden

in een hersteld en biodivers landschap. Waar mogelijk wordt openbaar

en de krapte op de arbeidsmarkt tegengaan. Daarnaast speelt er de re-

groen ecologisch is ingericht en beheerd, zowel binnen als buiten de be-

gionale woningbouwopgave waaraan we graag een bijdrage leveren. De

bouwde kommen.

gemeente Wijchen blijft haar dorpse karakter behouden. Als profiel voor onze gemeente kiezen we voor een ‘aantrekkelijke woongemeente voor

Wijchen als verbinder

jong en oud'. Zo werken we gericht aan onze ambities.

Naar de toekomst toe willen we ons nog meer richten op onze verbindende rol waarbij we telkens actief de samenwerking opzoeken.

Brede welvaart

Samen staan we sterk. We willen een gemeente zijn waar we samen

Samen met de ondernemers zijn we er in 2035 in geslaagd een groene

met onze inwoners, partners en ondernemers werken aan prettig wo-

economie2 vorm te geven waarin brede welvaart en welbevinden cen-

nen, werken en leven. We willen ons blijven ontwikkelen zodat we kun-

traal staan. Ook de omliggende dorpskernen zijn levendig en hebben

nen doen wat nodig is. En we willen een goede buur en een goede part-

hun eigen identiteit behouden. Er zijn volop ontmoetingsgelegenheden

ner in de regio zijn. Zelfbewust treden we de toekomst tegemoet, sa-

en voorzieningen in de buurt. De omliggende dorpskernen zijn beter

men met alle samenwerkingspartners.

verbonden met de kern Wijchen en de natuurgebieden. Onder andere door betere wandel- en fietsverbindingen. De overlast van groot