CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-03b Bijlage 1 - Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht (0098710297)

Raadsvergadering 19 mei 2025, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken29.996 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Werkdocument versie 21/03/2025

20

Schematisch overzicht van de opzet voor Positieve Gezondheid 3.3.4 Inzicht in de sociale kaart, aanbod en wachttijden Ten slotte vormt goed feitelijk inzicht in de sociale kaart, het hulp- en zorgaanbod en de wachttijden een fundamenteel onderdeel van de WAMG. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen inzicht in de formele zorg en zicht op de informele sociale kaart, welke bekend zijn bij mensen actief in wijken en dorpen, bijvoorbeeld via Welzijn op Recept. Zonder deze feitelijke basis en goede toegang tot de sociale kaart voor professionals, en waar mogelijk ook inwoners en naasten, blijven veel van de bovenstaande onderdelen een lege huls. Het inzichtelijk maken van de sociale kaart, aanbod en wachttijden is dan ook een belangrijke overkoepelende activiteit binnen dit transformatieplan. 3.3.5 De relatie tussen de WAMG en de doelstellingen Bovenstaand zijn de verschillende onderdelen van de WAMG toegelicht. Onze visie is dat de implementatie van alle onderdelen van de WAMG, het transformatieplan op een positieve manier bijdraagt aan de vier doelstellingen. Daarbij is het goed om te benoemen dat niet alle onderdelen evenveel impact hebben op elke doelstelling. Sommige onderdelen van de WAMG zijn randvoorwaardelijk of ondersteunend voor het slagen van de andere onderdelen van de WAMG.

In onderstaand overzicht wordt uitgewerkt welke onderdelen van de WAMG bijdragen aan welke doelstelling(en). De mate van bijdrage is beoordeeld met een score van nul tot en met vier.

Werkdocument versie 21/03/2025

21

Doelstellingen Meer weerbaarheid en veerkracht Meer ondersteuning op de juiste plek Doelstellingen Minder druk op de eerste en tweede lijn Meer doen met dezelfde mensen

Wijkgerichte Aanpak Mentale Gezondheid Preventie

Welzijn

4 1

2

2

Laagdrempelige steunpunten

4 2 2

2

Integrale aanpak voor inwoners met EPA

2 4 2

4

Integrale aanpak voor multi-stress gezinnen

2 4 2

4

Sociaal Domein

Huisartsen / POH GGZ

Oriënterend gesprek

2 4 4

3

GGZ

Verkennend gesprek

Consultatiefunctie Domeinoverstijgend Casusoverleg

2 4 3

0 4 3

2

1

2

4 2

24/7 samenwerking psychosociale vraagstukken

3

Transfertafel 0 4 2

1

4 4

2

2

Lerend netwerk

1

2 2

2

Digitalisering

3 3 4

4

Positieve gezondheid

4 4 2

1

Inzicht in sociale kaart, aanbod en wachttijden

2 4 2

4

In deze figuur corresponderen de gekleurde vierkante blokjes bij ieder onderdeel met de bovenstaande doelstellingen. Het cijfer in ieder blokje geeft aan in welke mate (cijfer tussen nul en vier) het onderdeel bijdraagt aan de betreffende doelstelling. 3.4 VISIE OP HET IMPLEMENTATIETRAJECT Naast de doelstellingen en de onderdelen van de WAMG hebben de betrokken partijen een gedeelde visie op de wijze waarop deze transformatie plaatsvindt. Dit is essentieel voor een succesvolle en breed gedragen transformatie, en zorgt ervoor dat er op een eenduidige manier wordt gewerkt aan de realisatie van het transformatieplan. Voor elk van de genoemde onderdelen van de WAMG geldt dat de realisatie is gebaseerd op zes onderliggende ankers. Deze zes ankers worden hieronder nader toegelicht: -

Evolutionair transformeren Voortbouwen op wat er is binnen regionale kaders Bestuurlijk en collectief leiderschap Communicatie door vaandeldragers Heldere programmastructuur Meten van de resultaten

3.4.1 Evolutionair transformeren De veranderstrategie van het transformatieplan gaat uit van een stapsgewijze en evolutionaire benadering die gericht is op het creëren van een duurzame en geleidelijke verandering. Grote veranderingen worden vaak het best gerealiseerd door ze op te splitsen in kleinere, behapbare stappen. Een evolutionaire aanpak maakt het mogelijk voortdurend te leren, bij te sturen en te groeien terwijl de transformatie gaande is. Deze manier van transformeren biedt flexibiliteit om in te

Werkdocument versie 21/03/2025

22

spelen op veranderingen, uitdagingen en kansen zodra deze zich voordoen. Tegelijkertijd blijft de focus liggen op de (lange termijn) doelstellingen en de gedeelde visie, met een duidelijke stip op de horizon. 3.4.2 Voortbouwen op wat er is binnen regionale kaders In dit transformatieplan worden uniforme regionale uitgangspunten en kaders uitgewerkt, met als doel dat alle Friese inwoners in iedere gemeente dezelfde kwaliteit en toegankelijkheid van zorg ervaren. Binnen deze regionale kaders is er echter nadrukkelijk ruimte voor de lokale context (de ‘couleur locale’). Dit plan is zo opgesteld dat het voortgebouwd op succesvolle voorbeelden. Bestaande werkwijzen worden dus verder versterkt, waarbij er in de uitvoering van dit plan altijd wordt gekeken hoe de werkwijze zich verhoudt tot de gezamenlijke regionale strategie en kaders. Het adagium ‘voortbouwen op de lokale context en wat er al is, binnen regionale kaders’ geldt voor alle activiteiten in dit plan. 3.4.3 Bestuurlijk en collectief leiderschap Voor alle elementen in het transformatieplan geldt dat deze niet door één partij of vanuit één domein kunnen worden gerealiseerd. Voor ieder element geldt dat er sprake is van domeinoverstijgende samenwerking tussen meerdere partijen.

Dit vraagt van bestuurders en sleutelfiguren binnen de betrokken organisaties dat zij uitstijgen boven de belangen van hun eigen organisatie en collectief leiderschap tonen. Het proces om tot collectief leiderschap te komen is al ingezet met de gezamenlijke totstandkoming van dit transformatieplan. In de afgelopen maanden zijn partijen gesterkt in de overtuiging dat collectief leiderschap een belangrijke sleutel is in de realisatie van het transformatieplan. Daarom is het gedurende de hele IZA-periode essentieel dat bestuurders een helder beeld hebben van de problematiek en de doelstellingen, en zich betrokken voelen bij de richting waarin wordt gewerkt. Dit vraagt om bijeenkomsten waarin wethouders, zorgbestuurders en directeuren stilstaan bij de visie, de stip op de horizon, de voortgang en wat er van hen in dit proces als collectief nodig is om verder te komen. Deze gezamenlijke reflectie en afstemming vormen een cruciaal onderdeel van de implementatie. 3.4.4 Brede communicatie en vaandeldragers Het transformatieplan heeft impact op het gehele zorglandschap in Friesland. Inwoners, cliënten, naasten, vrijwilligers en professionals zullen allen vanuit hun rol bijdragen aan de verandering. Voor een transformatie van deze omvang is meer nodig dan alleen draagvlak onder bestuurders en directeuren binnen organisaties.

Het vraagt om een bredere beweging binnen het Friese zorglandschap, waar iedere Fries een rol speelt. Het stimuleren en opzetten van een dergelijke beweging is essentieel om bekendheid, betrokkenheid en enthousiasme onder alle betrokkenen in Friesland te creëren. Om deze beweging vorm te geven, wordt bewust ingezet op een groep van circa honderd personen die als voortrekkers fungeren in het uitdragen van het domein-overstijgende gedachtegoed: de vaandeldragers. Zij dragen de visie van het transformatieplan actief uit binnen hun vakgebied en professie. Ze spreken zich uit over waar zij in geloven en zetten zich actief in binnen hun werk en directe omgeving om de gewenste verandering te realiseren. Vaandeldragers zijn essentieel in een transformatie van deze orde. Doordat zij in woorden en daden ook worden gesteund door bestuurders en beleidsmakers, krijgen ze de ruimte om zich uit te spreken en hun visie uit te dragen in hun werk en in interactie met andere professionals. Dit zorgt ervoor dat anderen zien dat het niet slechts een nagestreefde visie is, maar daadwerkelijk impact heeft in de dagelijkse praktijk. 3.4.5 Heldere programmastructuur Gezien het groot aantal betrokken partijen en de diversiteit aan elementen en projecten, is een transparant en duidelijk proces voor de aansturing van deze activiteiten van belang. Daarom wordt

Werkdocument versie 21/03/2025

23

er gewerkt met een zakelijk ingerichte programmastructuur. Het idee is dat alle activiteiten in projecten worden omgezet, waarbij ieder project volgens een vast format binnen de programmastructuur is ingebed. Daarnaast biedt de programmastructuur een duidelijke rolverdeling en vertegenwoordiging voor de betrokken partijen. Een dergelijke structuur zorgt voor overzicht en efficiëntie in de uitvoering en besturing van projecten binnen de programmastructuur. Een uitwerking van de programmastructuur is te vinden in het hoofdstuk ‘Governance’. 3.4.6 Meten van resultaten Om samen te kunnen sturen op maatschappelijke impact en het behalen van de doelstellingen, is het belangrijk dat er veel aandacht is voor monitoring. Dit vraagt – naast heldere doelstellingen – ook om mijlpalen, KPI’s en monitoringsrapportages. Goede monitoringsrapportages bieden betrokken partijen inzicht in de voortgang van het programma, maken het mogelijk om bij te sturen en zorgen ervoor dat er ook rapportages zijn voor de zorgverzekeraar. Het meten, volgen en monitoren van het transformatieplan maakt onderdeel uit van de centrale implementatievisie. Daartoe wordt er in het programma een monitoringsbureau ingericht.

Werkdocument versie 21/03/2025

24

4. Implementatieplan In dit hoofdstuk is uitgewerkt hoe de gewenste transformatie gerealiseerd zal worden gedurende de looptijd van het IZA (tot en met 2027). De transformatie wordt gerealiseerd met de betrokkenheid van een groot aantal partijen en omvat een breed scala aan projecten en activiteiten. Om dit tot een succes te maken, is het belangrijk dat de werkzaamheden gestructureerd, transparant en zorgvuldig verlopen. Tegelijkertijd is van belang dat het implementatieproces ook dynamisch, inspirerend en verbindend is – dit draagt bij aan de benodigde cultuurverandering en het draagvlak onder professionals. In dit hoofdstuk worden de onderdelen uit het implementatieplan nader toegelicht. 4.1 PROMOTIE VAN MENTALE GEZONDHEID GEDURENDE DE HELE LEVENSLOOP Stand van zaken Dit onderwerp richt zich op het bevorderen van mentale gezondheid in alle levensfasen, een belangrijke pijler binnen het transformatieplan. Er wordt gestreefd naar een structurele verbetering van het mentaal welbevinden, het verminderen van zorgafhankelijkheid en het bevorderen van zelfredzaamheid. Door het vroegtijdig inzetten van preventieve maatregelen wordt de druk op de zorg verlicht. Het versterken van veerkracht en zelfregie vormt hierbij de kern, waardoor lichtere zorgvragen met minder intensieve hulp kunnen worden behandeld.

In Friesland wordt er sinds 2020 binnen de regionale infrastructuur van De Friese Preventieaanpak (FPA) gewerkt aan een aantal reeds ingezette preventieopgaves in Friesland. Onderdeel van de FPA is de coalitie mentale gezondheid die onder andere bestaat uit de Friese gemeenten, de zorgverzekeraar, welzijnsorganisaties, zorgaanbieders en het onderwijs. Binnen dit transformatieplan richt preventie zich op drie prioritaire thema's, elk ondersteund door specifieke aanpakken interventies en programma’s. De voorlopige focus in deze opgaves ligt nu op jeugd, jongeren en jongvolwassenen. Deze drie prioritaire opgaves vragen om een collectieve beweging. De periode van het transformatieplan wordt ook gebruikt om nog enkele aanvullende doelgroepen en interventies te identificeren en implementeren. Hierbij wordt op dit moment gedachten aan ouderen, boeren, inwoners die richting de pensioenleeftijd gaan en kwetsbare gezinnen. Mentaal Welbevinden binnen het Onderwijs: De schoolomgeving biedt een unieke gelegenheid om preventie breed in te zetten. Het nationale ondersteuningsprogramma Welbevinden op School en het programma De Vreedzame School vormen de basis van de aanpak, waarbij scholen worden ondersteund in het creëren van een veilige, ondersteunende leeromgeving15.

Voor aanvullende mogelijkheden kunnen gemeenten kiezen voor de interventies KIVA of Prima, gericht op het aanpakken van pestgedrag en De Happyles, een programma ter bevordering van geluk en welbevinden bij jongeren. Depressie en Suïcidepreventie Voor de preventie van depressieve klachten, somberheid en suïcidaliteit wordt de STORM-aanpak ingezet, een bewezen effectief programma dat zich richt op het vergroten van zelfvertrouwen en veerkracht bij jongeren in het voortgezet en middelbaar onderwijs. Dit programma biedt universele, selectieve en geïndiceerde preventie, waarbij jongeren met een verhoogd risico’s passende ondersteuning krijgen. Daarnaast kunnen gemeenten opteren voor aanvullende interventies zoals Supranet Community, een actienetwerk gericht op suïcidepreventie, of Grip op je Dip, een onlinecursus voor jongeren met stemmingsklachten.

De gezonde school kent meerdere themacertificaten: bewegen en sport, milieu en natuur, relaties en seksualiteit, roken, alcohol- en drugspreventie, voeding en welbevinden

15

Werkdocument versie 21/03/2025

25

Verminderen van Eenzaamheid Voor de aanpak van eenzaamheid, met name onder jongeren en jongvolwassenen, biedt het programma Join Us ondersteuning in het opbouwen van sociale netwerken. Aanvullend kan @Ease worden ingezet als laagdrempelige voorziening voor jongeren. Voor 50-plussers is er Grip en Glans, een programma gericht op het versterken van zelfmanagement en welzijn. Doelstelling Voor dit onderdeel van de WAMG geldt dat iedere gemeente16 in 2027 de volgende doelstellingen heeft bereikt: - Het implementeren van de Join Us aanpak zodat het voor alle jongeren (12 – 30) toegankelijk is in iedere gemeente; - Het implementeren van de gezonde school aanpak of het implementeren van de vreedzame school aanpak op minimaal 30 % van de scholen in iedere gemeente; - Het implementeren van de STORM aanpak op minimaal 40 % van de scholen in iedere gemeente.

In aanvulling op de collectieve doelstellingen hierboven genoemd geeft dit transformatieplan individuele gemeentes de ruimte om te kiezen voor een aantal aanvullende maatregelen: - Het implementeren van een aanpak tegen pesten (KIVA of de Prima modulaire aanpak) - Het implementeren van een aanpak tegen depressieklachten bij jongeren (De happyles) - Het implementeren van een aanpak tegen depressie onder jongeren (Grip op je Dip) - Het aansluiten bij een actienetwerk suïcide bestrijding (Supranet Community) - Het implementeren van een aanpak ter voorkoming van psychische klachten onder jongeren (@Ease) - Het implementeren van een aanpak gericht op het verminderen van eenzaamheid onder vrouwen boven de 50 jaar (Grip en Glans) De bijdrage van dit onderdeel aan de vier doelstellingen van dit transformatieplan is breed en is als volgt:

1.

De Friese inwoners zijn weerbaarder en veerkrachtiger

2. Alle Friese inwoners ontvangen passende ondersteuning en zorg op de juiste plek 3. Het aantal inwoners dat zich meldt bij de eerste en tweede lijn neemt af 4. Met hetzelfde aantal professionals blijft de toegang en kwaliteit geborgd

Plan van aanpak Om bovenstaande doelstelling te bereiken worden volgende activiteiten uitgevoerd: 1. Inventariseren welke aanvullende maatregelen iedere gemeente wil uitvoeren naast de collectieve doelstellingen en maatregelen 2.

Uitwerken van en/of aansluiten bij de landelijke financieringsmogelijkheden

In de ontwikkelfase wordt met vertegenwoordiging van de wadden eilanden een passende vertaling van de doelstellingen opgeleverd voor de lokale situatie op de eilanden

16

Werkdocument versie 21/03/2025

26

3. 4.

5.

6. 7.

Uitwerken van de roadmap-aanpak voor de implementatie van de collectieve en aanvullende maatregelen per gemeente Implementatie van de collectieve maatregelen per gemeente, passend bij de richtlijn zoals deze is uitgewerkt voor ieder van de aanpakken, in een tempo dat aansluit bij de gemeentelijke ontwikkelingen Implementatie van de aanvullende maatregelen per gemeente, passend bij de richtlijn zoals deze is uitgewerkt voor ieder van de aanpakken, in een tempo dat aansluit bij de gemeentelijke ontwikkelingen Identificeren van aanvullende doelgroepen en interventies op het gebied van preventie Ontwikkelen en uitvoeren van een communicatiecampagne gericht op bekendheid van de preventie aanpakken onder inwoners en professionals

1.

Inventariseren van welke aanvullende maatregelen iedere gemeente wilt uitvoeren in aanvulling op de collectieve doelstellingen en maatregelen Voor iedere gemeente geldt dat de collectieve doelstellingen en maatregelen worden geïmplementeerd. Daarnaast biedt dit transformatieplan alle gemeenten de kans om aanvullende maatregelen in te zetten op de prioritaire opgaves. Hiermee kunnen gemeenten zelf bepalen waar zij de komende jaren meer focus op leggen. Gemeenten zijn vrij om geen, enkele of alle aanvullende maatregelen toe te passen17. De aangevraagde financiële middelen zijn gericht op het invoeren van maatregelen op gemeentelijk niveau. Er zijn ook middelen opgenomen voor de eventuele opleiding van professionals in een specifieke aanpak. Er is nu een eerste inschatting gemaakt van het aantal aanvullende maatregelen dat wordt geïmplementeerd. Als helder is welke aanvullende maatregelen gemeenten daadwerkelijk willen inzetten, kan deze financiële aanvraag verder worden aangescherpt. Thema

Collectieve

Aanvullende opties A

Aanvullende opties B

KIVA of Prima modulaire

De ‘happyles’ 12-23 Is een interventie ter

verantwoordelijkheid 1. Vergroten van mentaal welbevinden op school

Welbevinden op school 4-12 Nationaal ondersteuningsprogramma en onderdeel van de Gezonde school aanpak. Dit biedt een 7 stappenplan over de integrale aanpak voor het bevorderen van mentaal

aanpak 4-12, een integrale aanpak van pesten, met aandacht voor beleid, educatie, ondersteuning en sociale omgeving.

bevordering van welbevinden en geluk en ter preventie van depressieklachten bij jongeren. Het doel is om vanuit een positieve insteek de mentale

welbevinden voor kinderen op

weerbaarheid van jongeren te

de school of De Vreedzame School, dit is een schoolbreed

bevorderen en het ontstaan van een depressie te voorkomen.

programma voor sociale competentie en democratisch burgerschap. 2. Verminderen van

STORM-aanpak 12-23

Supranet Community

depressie en

Een netwerk preventie-

Actienetwerk gebaseerd op

vermindert depressieve

programma voor jongeren en jongvolwassenen van 12-23

een community- aanpak om zelfdoding te verminderen en

klachten- en angstklachten voor jongeren. Gaat om

jaar in het VO en mbo, gericht

voorkomen. Tot 2021 vormde

depressiepreventie geen

op het voorkomen van

GGD Fryslân de Supranet

suïcide preventie.

somberheid, depressie en suïcide.

community met partijen.

suïcidepreventie

Grip op je dip online 16-25

Van gemeenten wordt gevraagd tijdens de ontwikkelfase vast te stellen welke aanvullende maatregelen ze willen inzetten. Dit kan eventueel later ook nog in het geval er nog middelen beschikbaar zijn op dat moment

17

Werkdocument versie 21/03/2025

27

3. Verminderen van

Join Us 12-18 en 18-25

@Ease 12-25

Grip en Glans 50+/vrouw

eenzaamheid

Een aanpak gericht op

Een voorziening voor jongeren

Een aanpak gericht op het

jongeren die zich chronisch eenzaam voelen en helpt om

van 12-25 jaar om hulp te zoeken bij beginnende

versterken van zelfmanagementvaardigheden

voldoende zelfredzaam te

problemen en bestaande

(grip) en welbevinden (glans)

worden om een netwerk op te

(psychische) klachten tegen

en het verminderen van

bouwen.

te gaan uitgaande van de eigen kracht van jongeren.

eenzaamheid. Andere doelgroepen dan jongeren.

2. Identificeren van- en aansluiten bij landelijke financieringsmogelijkheden Voor een deel van de collectieve en aanvullende maatregelen is mogelijk ook landelijke financiering beschikbaar vanuit specifiek daarvoor bedoelde middelen. Het is belangrijk om te identificeren of er inderdaad sprake is van dergelijke financieringsmogelijkheden. Indien dit het geval is, kan er geen sprake zijn van dubbele financiering vanuit het IZA (andere financiering is voorliggend). 3.

Uitwerken van de roadmap-aanpak voor de implementatie van de collectieve en aanvullende maatregelen per gemeente Voor het implementeren van de maatregelen wordt uitgegaan van een ‘roadmap-aanpak’. Dit betekent dat er eerst een collectieve voorbereidingsfase plaatsvindt, voordat gemeenten zelf aan de gang gaan met de implementatie. In deze voorbereiding worden de richtlijnen en kaders per maatregel uitgewerkt, evenals het implementatieproces. Door een gestructureerde voorbereiding worden succesfactoren geborgd en kunnen gemeenten goed voorbereid starten met de implementatie. De roadmap houdt daarbij rekening met lokale verschillen in behoeften en omstandigheden. Er moet ruimte zijn om voort te bouwen op bestaande infrastructuur en eerdere ervaringen. Onderdeel van deze stap is dan ook dat per gemeente wordt vastgesteld in welk tempo de implementatie plaatsvindt. 4.

Implementatie van de collectieve maatregelen per gemeente, passend bij de richtlijn zoals deze is uitgewerkt voor ieder van de aanpakken, in een tempo dat aansluit bij de gemeentelijke ontwikkelingen Op basis van de uitkomsten van de vorige activiteiten implementeert iedere gemeente de collectieve doelstellingen en maatregelen. 5.

Implementatie van de aanvullende maatregelen per gemeente, passend bij de richtlijn zoals deze is uitgewerkt voor ieder van de aanpakken, in een tempo dat aansluit bij de gemeentelijke ontwikkelingen Op basis van de uitkomsten van de vorige activiteiten implementeert iedere gemeente de aanvullende doelstellingen en maatregelen. 6. Identificeren van aanvullende doelgroepen en interventies op het gebied van preventie Vanuit het onderwerp preventie zijn er momenteel drie centrale thema’s met bijbehorende interventies geïdentificeerd. In het transformatieplan bestaat een nadrukkelijke wens om ook voor andere doelgroepen preventieaanpakken beschikbaar te maken. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan ouderen, boeren, inwoners die richting de pensioenleeftijd gaan en kwetsbare gezinnen. Onderdeel van de uitvoering van dit transformatieplan is het identificeren van deze doelgroepen en het selecteren van een aantal passende interventies. Gemeenten krijgen daarbij de mogelijkheid om deze te implementeren. Het opleveren van deze verkenning maakt onderdeel uit van het implementatieplan. 7.

Ontwikkelen en uitvoeren van een communicatiecampagne gericht op bekendheid van de preventie aanpakken onder inwoners en professionals Voor het succes van de preventieaanpakken is het van belang dat alle betrokkenen bij mentale gezondheid en veerkracht in Friesland goed op de hoogte zijn. Alle partijen die onderdeel uit maken

Werkdocument versie 21/03/2025

28

van de WAMG weten welke preventieaanpakken beschikbaar zijn in de gemeenten. Om dit te realiseren, wordt een communicatiecampagne ontwikkeld. Deze campagne maakt deel uit van een bredere campagne in het kader van dit transformatieplan (zie ook de paragraaf communicatieplan) en wordt afgestemd met andere regionale campagnes rondom deze thematiek. Bij de inventarisatie en verdere uitwerking van de roadmap-aanpak wordt rekening gehouden met inzet vanuit alle verschillende domeinen, ondersteund door een centrale projectleiding. Voor de realisatie van de preventieaanpakken in de gemeenten wordt uitgegaan van de inzet van drie voltijd projectleiders die gemeenten ondersteunen. Tijdspad

1

Vergroten mentaal welbevinden op school

2

Suïcide preventie

3

Verminderen eenzaamheid

4

Identificeren aanvullende thema’s

2024 Q1

Q2

Q3

Geen activiteit

Q4

2025 Q1

Q2

Ontwikkelen

Q3

Q4

Invoeren

2026 Q1

Q2

Q3

Q4

2027 Q1

Q2

Q3

Q4

Uitvoeren

4.2 LAAGDREMPELIGE HULP BIJ (BEGINNENDE) PROBLEMATIEK EN VAN ‘GEHOLPEN WORDEN’ NAAR ‘JEZELF (EN ANDEREN) LEREN HELPEN’ Stand van zaken Dit onderwerp gaat over het realiseren van laagdrempelige steunpunten – ook wel zelfregie- en herstelcentra genoemd – en (digitale) hulpmiddelen die inwoners ondersteunen bij hun eigen zorgen hulpvragen. Deze steunpunten zijn toegankelijke voorzieningen waar iedereen terechtkan met vragen over mentale gezondheid. Ze bieden ondersteuning aan mensen die te maken hebben met mentale problemen, zowel tijdens als na een hulpverleningstraject. Daarnaast kunnen ook naasten hier terecht voor advies en ondersteuning. Het belangrijkste kenmerk van deze centra is hun laagdrempeligheid en inclusieve karakter, zodat alle inwoners zich welkom voelen. De steunpunten sluiten aan op bestaande en in ontwikkeling zijnde initiatieven binnen de Friese gemeenten.

Werkdocument versie 21/03/2025

29

Momenteel zijn er in Friesland twee organisaties, Ixta Noa en Stjoer, die zelfregie- en herstelcentra in een of meerdere gemeenten aanbieden. Deze centra fungeren als laagdrempelige steunpunten waar inwoners, eventueel samen met hun naasten, zonder verwijzing terechtkunnen voor informatie, een goed gesprek en/of nazorg of ondersteuning bij (zware) mentale Schiermonnikoog ontwrichting. Daarnaast bevinden Ameland verschillende gemeenten zich in Noardeast-Fryslân Terschelling de verkennende fase van het Waadhoeke Dantumadiel opzetten van een laagdrempelig Vlieland steunpunt. Een voorbeeld hiervan Achtkarspelen Tytsjerksteradiel is Súdwest-Fryslân. In 2022 is er Harlingen Leeuwarden bovendien een @ease-locatie in Smallingerland Leeuwarden geopend, waar Opsterland jongeren tussen de 12 en 25 jaar Súdwest-Fryslân terechtkunnen met vragen over In verkenning Ooststellingwerf Heerenveen mentale gezondheid. Eveneens zijn Heeft een steunpunt De Fryske Marren er in de provincie veel lokaal Weststellingwerf Geen steunpunt georganiseerde sociale inlooplocaties, buurtkamers en netwerkcentra. Tot slot zijn er verschillende websites en apps waar inwoners digitale zelfhulpmiddelen kunnen vinden of in contact kunnen komen met lotgenoten en hulpverleners.

Doelstelling Als concrete doelstelling voor dit onderdeel van de WAMG geldt dat in 2027 iedere gemeente ten minste één steunpunt heeft dat voldoet aan de richtlijnen18,19. De bijdrage van dit onderdeel op de vier doelstellingen van dit transformatieplan is als volgt:

Overwegingen Op dit moment wordt er uitgegaan van minimaal één fysiek steunpunt per gemeente. Het is echter nog niet helder of dit voldoende is om de toegankelijkheid voor alle inwoners te waarborgen. De

https://vng.nl/sites/default/files/2023-10/handvatten-netwerk-laagdrempelige-steunpunteniza.pdf 19 In de ontwikkelfase wordt met vertegenwoordiging van de wadden eilanden een passende vertaling van de doelstellingen opgeleverd voor de lokale situatie op de eilanden 18

Werkdocument versie 21/03/2025

30

verwachting is dat in sommige gemeenten er meerdere steunpunten nodig zijn (dit wordt nog uitgewerkt). Alle Friese inwoners zijn welkom zijn bij de steunpunten. Toch ligt de focus vooral op inwoners met vraagstukken rondom mentale gezondheid, en hun naasten. In de uitwerking van de steunpunten is het daarom van belang dat er op ieder steunpunt voldoende expertise op het gebied van mentale gezondheid aanwezig is. Dit stelt de steunpunten in staat om inwoners, met bijvoorbeeld een Ernstige Psychiatrische Aandoening (EPA) of andere complexe problematiek zoals verslaving, goed te ondersteunen. Plan van aanpak Om bovenstaande doelstelling te bereiken worden volgende activiteiten uitgevoerd: 1. Inventariseren van de benodigde hoeveelheid steunpunten voor een dekkend netwerk 2. Inventariseren van de benodigde digitale infrastructuur 3. Uitwerken van en/of aansluiten bij de landelijke financieringsmogelijkheden en verkennen van de regionale en lokale financieringsmogelijkheden 4. Uitwerken van de roadmap-aanpak, rekening houdend met VNG-richtlijnen, en voortbouwend op de reeds bestaande steunpunten en voorzieningen in de gemeente 5. Implementatie van ten minste één steunpunt per gemeente, passend bij de richtlijn, in een tempo dat aansluit bij de gemeentelijke ontwikkelingen 6.

Ontwikkelen en uitvoeren van een communicatiecampagne gericht op bekendheid van de steunpunten onder inwoners en professionals 1. Inventariseren van de benodigde hoeveelheid steunpunten voor een dekkend netwerk Bepaalde doelgroepen kunnen specifieke vraagstukken hebben die extra aandacht vereisen. Daarnaast kan in sommige gemeenten de (reis)afstand tot een steunpunt aanzienlijk groter zijn, wat de toegankelijkheid tot steunpunten bemoeilijkt. In grotere gemeenten speelt daarom de vraag of één steunpunt voldoende is, of dat er extra steunpunten nodig zijn. Het optimale aantal steunpunten per gemeente, evenals de omvang en inrichting ervan, wordt tussen Q4 2025 en Q1 2026 uitgewerkt. Hierbij wordt rekening gehouden met de bevolkingsomvang per gemeente en de benodigde schaal. 2. Inventariseren van de benodigde digitale infrastructuur Naast fysieke steunpunten zijn er ook digitale vormen noodzakelijk om een dekkend netwerk te waarborgen. Dit zorgt ervoor dat ook inwoners die ver van een steunpunt wonen of die openbare ruimtes willen vermijden, toegang hebben tot passende ondersteuning. Daarnaast hebben sommige de voorkeur om op een laagdrempelige manier vragen te stellen over mentale gezondheid, bijvoorbeeld via een app of online platform. Om deze groepen beter te ondersteunen, moet er passend (digitaal) aanbod beschikbaar zijn.

Hoe dit eruit zou moeten zien en hoe dit zich verhoudt tot het bestaand digitaal aanbod, wordt nader onderzocht. Hierbij wordt aangesloten bij al bestaande platforms, websites en (indien relevant) applicaties. Ook de koppeling met fysieke steunpunten wordt gewaarborgd, zodat beide vormen van ondersteuning goed op elkaar aansluiten. 3.

Uitwerken van en, of aansluiten bij de landelijke financieringsmogelijkheden en verkennen van de regionale en lokale financieringsmogelijkheden Een belangrijk vraagstuk bij de realisatie van de steunpunten is dat er nog geen structurele betaaltitel is. Hierover worden momenteel op landelijk niveau gesprekken gevoerd. Om de continuïteit van de steunpunten te borgen, is het van belang dat deze betaaltitel er wel komt. Daarnaast is het zaak om ook regionale en lokale financieringsmogelijkheden te verkennen. Hier dient aandacht voor te zijn in het proces.

Werkdocument versie 21/03/2025

31

4. Uitwerken van de road-map aanpak, rekening houdend met de VNG richtlijnen Voor het opzetten van fysieke steunpunten wordt de ‘roadmap-aanpak’ gehanteerd, waarbij het proces vooraf is uitgewerkt en gemeenten dit in eigen tempo kunnen doorlopen. Deze aanpak borgt dat bestaande richtlijnen, zoals die van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), worden meegenomen en voorkomt dat het wiel opnieuw wordt uitgevonden. Tegelijkertijd biedt de roadmap voldoende flexibiliteit om in te spelen op lokale verschillen en behoeften, wat cruciaal is voor het succes van de steunpunten. Bovendien wordt voortgebouwd op de bestaande infrastructuur en initiatieven binnen gemeenten. 5. Implementatie van ten minste één steunpunt per gemeente Op basis van de uitkomsten van de vorige activiteiten wordt in iedere gemeente ten minste één steunpunt gerealiseerd voor inwoners met mentale gezondheidsklachten. Dit kan een nieuw steunpunt zijn wanneer er nog geen steunpunt bestaat. In de praktijk zal het regelmatig gaan om de doorontwikkeling van bestaande steunpunten, waarbij deze worden aangepast om te voldoen aan de landelijke richtlijnen. 6.

Ontwikkelen en uitvoeren van een communicatiecampagne gericht op bekendheid van de steunpunten onder inwoners en professionals Het succes van de steunpunten hangt af van de bekendheid ervan onder alle betrokkenen bij mentale gezondheid en veerkracht in Friesland. Aan de ene kant moeten inwoners en hun naasten de steunpunten gemakkelijk kunnen vinden. Lokale ‘vluchtheuvels’ in de wijk, zoals sportverenigingen, bibliotheken, scholen en buurthuizen, kunnen hierbij een belangrijke rol spelen door als toegankelijke locaties te fungeren waar inwoners in contact komen met de steunpunten. Aan de andere kant is het essentieel dat professionals binnen gebiedsteams, welzijnsorganisaties, huisartsen en andere betrokken zorgorganisaties goed op de hoogte zijn van de steunpunten en hun functie. Hierdoor kunnen zij inwoners effectief doorverwijzen en ondersteunen. Om de bekendheid onder beide groepen te vergroten, wordt een communicatiecampagne ontwikkeld welke onderdeel is van een bredere campagne binnen dit transformatieplan (zie ook de paragraaf Communicatieplan) Voor de inventarisatie en het (verder) uitwerken van de roadmap aanpak wordt rekening gehouden met inzet vanuit alle verschillende domeinen ondersteund door een centrale projectleiding.

Voor de realisatie van ten minste één steunpunt per gemeente wordt uitgegaan van de inzet van twee voltijd projectleiders die gemeenten ondersteunen. Tijdspad In de periode van Q3 2025 tot en met Q4 2026 worden de activiteiten een tot en met drie uitgevoerd. Vanaf Q4 2025 wordt, waar mogelijk, parallel gewerkt aan het implementeren van steunpunten. Dit gebeurt volgens de onderstaande planning: 2024 Q1

1

Uitwerken road-map

2

Inventarisatie dekkend netwerk steunpunten

3

Inventarisatie digitale infrastructuur

4

Implementatie steunpunten

Q2

Q3

Geen activiteit

Werkdocument versie 21/03/2025

Q4

2025 Q1

Q2

Ontwikkelen

Q3

Q4

Invoeren

2026 Q1

Q2

Q3

Q4

2027 Q1

Q2

Q3

Q4

Uitvoeren

32

4.3 SAMENWERKING SOCIAAL DOMEIN, DE EERSTE LIJN EN BIJ DE POORT VAN DE GGZ Stand van zaken Dit onderwerp gaat over de verbeterde samenwerking tussen het Sociaal Domein, de eerste- en tweedelijnszorg op het gebied van mentale gezondheid bij een concrete hulpvraag. Landelijk zijn er goede voorbeelden van succesvol vormgeven van de samenwerking tussen deze domeinen. Ook in het IZA is een aantal goede voorbeelden omschreven die de druk op de tweedelijnszorg kunnen verminderen. Dit gaat onder meer over het voeren van het verkennend gesprek, het inzetten van consultatie en overleg tussen domeinen voor individuele cliënten, het ontwikkelen van digitaal aanbod en het vormgeven van duurzame samenwerkingsstructuren20. Ook in Friesland zijn er inmiddels verschillende initiatieven op dit gebied. Zo wordt er in verschillende Friese regio’s al geëxperimenteerd met multidisciplinaire overleggen en integrale samenwerking (zoals in Hurdegaryp, Garyp en Eastermar in de ouderenzorg21), vinden er verschillende vormen van (telefonische en digitale) consultatie plaats tussen de huisarts en de GGZ22, lopen er verschillende interventies gericht op multidisciplinaire triage bij acute hulpvragen (zoals het zorgcoördinatiecentrum van het ROAZ23 en de Rapid Responder24) en zijn er specifieke wijken en gemeenten waar het Sociaal Domein, de huisarts en GGZ-professionals elkaar goed weten te vinden.

Een belangrijk knelpunt binnen deze samenwerking is het ontbreken van een structurele ‘24/7aanpak’ voor hulpvragen met een psychosociale component die zich in de avond, nacht en het weekend voordoen. Momenteel komen deze vraagstukken vaak terecht bij de GGZ-crisisdienst of de eerstelijnszorg. In ongeveer 30% van deze gevallen sprake is van psychosociale problematiek, wat niet direct onder de GGZ-zorg valt. Er is een sterkte behoefte om samenwerking voor deze problematiek ook in dit plan vorm te geven. Doelstelling Het doel is om alle psychische hulpvragen van Friese inwoners integraal te benaderen en waar nodig expertise uit verschillende domeinen te betrekken. Dit betreft de brede invoering van diverse onderdelen van de WAMG, waaronder het verkennend gesprek, het oriënterend gesprek, een (domein-overstijgend) casusoverleg (DOCO), een GGZ-consultatiefunctie voor het Sociaal Domein en de huisarts, en de transfertafel. De invoering van deze onderdelen vindt plaats conform de werkwijze ‘Mentaal Gezondheidsnetwerk’ (MGN)25. Daarnaast is het doel om samenwerking vorm te geven voor de 24/7-zorg in situaties in de avond, nacht en het weekend waarbij er ook sprake is van psychosociale problematiek. Het doel is om alle bovenstaande onderdelen in het gehele werkveld in te voeren.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/09/16/integraal-zorgakkoord-samenwerken-aan-gezonde-zorg 21 https://www.rosfriesland.nl/nieuws/multidisciplinair-overleg-mdo-rondom-kwetsbare-ouderen/ 22 https://www.rosfriesland.nl/nieuws/kunt-u-van-betekenis-zijn-als-consulent-GGZ-voor-dehuisartsenpraktijk/ 23 https://www.acutezorgnetwerk.nl/pilot-zorgcoordinatie/zorgcoordinatiecentrum/ 24 https://www.defriesland.nl/over-de-friesland/rol-in-de-zorg/juiste-zorg-op-de-juiste-plek/rapidresponder 25 https://cms.denederlandseGGZ.nl/assets/publications/Werkwijze-Mentalegezondheidsnetwerken-maart-2024.pdf 20

Werkdocument versie 21/03/2025

33

Meer concreet gaat het om de volgende doelstellingen26: Iedere Friese inwoner heeft toegang tot multidisciplinaire triage buiten kantoortijden bij psychosociale problematiek (24/7-aanpak) Alle professionals die betrokken zijn bij inwoners met vraagstukken op het gebied van mentale gezondheidszorg werken nauw samen in een wijkgericht netwerk. Iedere huisartsenpraktijk is onderdeel van een lokaal netwerk mentale gezondheid, waarin de huisarts/POH-GGZ nauw samenwerken met professionals uit het Sociaal Domein en de GGZ Iedere Friese huisarts heeft toegang tot een domein-overstijgend casusoverleg (DOCO) Iedere Friese huisarts, POH-GGZ en wijkteammedewerker heeft toegang tot SGGZ-consultatie Voor 30% van alle nieuwe verwijzingen naar de SGGZ wordt een verkennend gesprek gevoerd Er is toegang tot een transfertafel (met inzicht in wachttijden) zodat cliënten waar mogelijk eerder passende zorg ontvangen Voordat de genoemde onderdelen van de WAMG in Friesland kunnen worden ingevoerd, is er verdere uitwerking nodig. In de meeste gevallen betreft dit een nadere concretisering om de implementatie soepeler te laten verlopen. Daarnaast is het in sommige gevallen verstandig om bij de uitwerking ook rekening te houden met de Friese context en de huidige stand van zaken. Voor bepaalde onderdelen is ook de structurele financiering een aandachtspunt.

De bijdrage van dit onderdeel aan de vier doelstellingen van dit transformatieplan is breed en is als volgt gescoord:

Plan van aanpak Het plan van aanpak is zo concreet mogelijk en opgebouwd rondom zeven deelprojecten. Deze zijn: 1. Vormgeven van de wijkgerichte aanpak mentale gezondheid (WAMG) 2. Uitwerken van de werkwijze van het verkennend gesprek en de implementatie hiervan 3. Verkennen van de noodzaak tot een verkennend gesprek en (eventueel) uitwerken van de werkwijze van het oriënterend gesprek en de implementatie hiervan 4. Ontwikkelen van de consultatiefunctie GGZ voor de eerste lijn en het Sociaal Domein en de implementatie hiervan 5. Uitwerken van de werkwijze en implementeren van het (domein) overstijgend casusoverleg (DOCO) over heel Friesland 6. Uitwerken van de werkwijze en implementeren van het (domein) overstijgend casusoverleg (DOCO) over heel Friesland 7. Het ontwikkelen van een werkwijze voor professionals, voor inwoners waarbij er sprake is van psychosociale problematiek buiten kantoortijden (de 24/7-aanpak)

In de ontwikkelfase wordt met vertegenwoordiging van de wadden eilanden een passende vertaling van de doelstellingen opgeleverd voor de lokale situatie op de eilanden

26

Werkdocument versie 21/03/2025

34

1. Vormgeven van de Wijkgerichte Aanpak Mentale Gezondheid (WAMG) Het idee is om deze wijkgerichte netwerken vorm te geven op het niveau van huisartsengroepen (Hagro’s). De vormgeving van deze wijkgerichte netwerken vraagt nog nadere uitwerking. Betrokkenen binnen het netwerk komen ongeveer vier keer per jaar bijeen om elkaar beter te leren kennen, kennis uit te wisselen en gezamenlijk te verdiepen door middel van scholing. Op deze manier vormen zij een lerend samenwerkingsverband. Bij de start ontvangen alle betrokkenen, in ieder geval gezamenlijk een training over het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Dit helpt hen niet alleen om elkaar beter te leren kennen, maar ook om een gedeelde taal te ontwikkelen rondom mentale gezondheid en veerkracht. Om de lokale mentale netwerken goed en passend vorm te geven, wordt eerst een inventarisatie gemaakt van bestaande netwerken en samenwerkingsverbanden. Hierop kan vervolgens worden voortgebouwd. Voor de uitvoering van dit plan worden financiële middelen aangevraagd, onder meer voor de inventarisatie van bestaande netwerken, de inzet van Hagro-managers op lokaal niveau om de netwerken vorm te geven en de tijdsinvestering van professionals voor regiobijeenkomsten. Daarnaast is budget beschikbaar voor trainingen over Positieve Gezondheid om een gezamenlijke basis en werkwijze te creëren. 2.

Uitwerken van de werkwijze van het verkennend gesprek en de implementatie hiervan In het verkennend gesprek bespreekt de inwoner, waar mogelijk samen met een naaste, zijn hulpvraag met professionals uit het Sociaal Domein en de GGZ, bij voorkeur aangevuld met ervaringsdeskundigen. Dit gesprek helpt om inzicht te krijgen in de hulpvraag en om een passend plan op te stellen voor de juiste vervolgstappen. Het vindt plaatst aan de poort van de tweedelijnszorg en wordt vormgegeven volgens de landelijk vastgestelde uitgangspunten. Het verkennend gesprek zorgt ervoor dat inwoners een beter passend hulpaanbod ontvangen en dat zorg en ondersteuning direct op de juiste manier worden ingezet. Hierdoor kan de instroom naar de (S)GGZ worden verminderd27. Het doel is om in de vijf Friese huisartsenregio’s een afgestemde pool van professionals op te zetten, die het verkennend gesprek voeren en worden getraind in methodieken zoals Positieve Gezondheid. Het is van belang om eerst de exacte werkwijze rondom het verkennend gesprek uit te werken. Hierbij wordt onder andere bepaald op welke locatie het verkennend gesprek plaatsvindt, bijvoorbeeld digitaal, binnen de GGZ, bij de huisarts of in de laagdrempelige steunpunten. Beoogd wordt om eerst de werkwijze op hoofdlijnen uit te werken en vervolgens in Q1 2026 te starten in één van de vijf huisartsenregio’s.

De uitkomsten van deze pilot worden geëvalueerd en verwerkt voordat het verkennend gesprek in heel Friesland wordt geïmplementeerd. Voor de uitwerking van de werkwijze en het opzetten en evalueren van de pilot wordt uitgegaan van de inzet van één projectleider. Daarnaast worden middelen opgenomen voor de (tijds)inzet vanuit alle domeinen om mee te denken in de uitwerking. Voor de pilotfase en invoering (uitgaande van een succesvolle pilot) wordt wederom rekening gehouden met de inzet van een(provinciale) projectleiding en aandachtfunctionarissen per domein gedurende twee jaar. 3.

Verkennen van de noodzaak tot een verkennend gesprek en (eventueel) uitwerken van de

werkwijze van het oriënterend gesprek en de implementatie hiervan Naast het verkennend gesprek, dat wordt uitgerold volgens de landelijke richtlijnen, wordt er binnen de wijkgerichte aanpak ook de noodzaak verkend voor een oriënterend gesprek. Dit gesprek,

27

Ter illustratie: ervaring in Brabant laten zien dat 25% van de instroom in de GGZ wordt afgevangen

Werkdocument versie 21/03/2025

35

vergelijkbaar met het verkennend gesprek, biedt inwoners - waar mogelijk samen met een naaste – de mogelijkheid om op laagdrempelige wijze in gesprek te gaan over hun mentale gezondheid. Het belangrijkste verschil met het verkennend gesprek is dat het oriënterende gesprek laagdrempelig kan worden ingezet en zonder verwijzing van de huisarts. Hierdoor kunnen inwoners tijdig passend hulpaanbod ontvangen, wat bijdraagt aan een efficiënte en effectieve inzet van zorg en ondersteuning. De exacte werkwijze moet verder worden uitgedacht voordat het geïmplementeerd kan worden. In de tijdsinvestering van de projectleiding voor de uitwerking van het verkennend gesprek is eveneens rekening gehouden met het verkennen van de noodzaak voor een oriënterend gesprek. In de praktijk is het denkbaar dat dit door een andere werkgroep wordt uitgewerkt. De eventuele invoering van het oriënterend gesprek en de scholing van professionals (volgens het gedachtegoed van Positieve Gezondheid) wordt afhankelijk van de verkenning nader uitgewerkt. 4.

Ontwikkelen van de consultatiefunctie GGZ voor de eerste lijn en het Sociaal Domein en de implementatie hiervan De consultatiefunctie biedt professionals uit het Sociaal Domein en huisartsen de mogelijkheid om specialistisch advies vanuit de GGZ in te winnen. Door de kennis vanuit de GGZ beschikbaar te stellen, kunnen collega-professionals (complexe) psychische problematiek eerder herkennen, hier beter en adequaat op reageren, medicatieadvies inwinnen en/of passender verwijzen. Consultatie kan plaatsvinden via een telefonisch consult, een (digitaal) meekijkconsult of een fysiek meekijkconsult. De laatste twee vinden idealiter zo dicht mogelijk bij de lokale gemeenschap plaats. Hoe dit exact vormgegeven moet worden, is nog een onderwerp van uitwerking. Geopperd is om een centraal punt in te richten waar consultatievragen binnenkomen en worden gecoördineerd. In 2025 wordt de exacte werkwijze voor de consultatiefunctie verder uitgewerkt. Dit omvat een inventarisatie naar het gewenste systeem, de financieringswijze en de financiering bij veelvuldig gebruik van de consultatiefunctie. Na ontwikkeling van de werkwijze wordt de consultatiefunctie ingevoerd. Inrichting van een centraal punt (aanvullend op de lokale consultatie) en het aansluiten van de betrokken professionals vanuit de GGZ duurt naar verwachting een half jaar.

Voor de ontwikkeling van de werkwijze van de consultatiefunctie worden gedurende een half jaar middelen opgenomen voor de inzet van een (deeltijd) projectleider. Voor de invoering wordt rekening gehouden met een implementatiemanager in de tweedelijnszorg gedurende een half jaar, ondersteund door aandachtfunctionarissen in de eerstelijnszorg en het sociaal domein. 5.

Uitwerken van de werkwijze en implementeren van het (domein) overstijgend casusoverleg (DOCO) over heel Friesland Domeinoverstijgend casusoverleg is onderdeel van de wijkgerichte aanpak. In dit overleg gaan de huisarts/POH-GGZ, de GGZ, het Sociaal Domein en waar nodig Wlz-partijen (bijv. vanuit het LVBexpertise) met elkaar in gesprek over specifieke casuïstiek. Het gaat hierbij vooral om cliënten of patiënten die zorg en ondersteuning ontvangen of zouden moeten ontvangen vanuit meerdere samenwerkingspartners. Ook kan het gaan om inwoners bij wie de situatie niet direct duidelijk is, waardoor een brede blik vanuit meerdere invalshoeken nuttig kan zijn. Het doel van het casusoverleg is om door middel van onderlinge afstemming betere oplossingen en vervolgstappen voor de inwoner te formuleren. Daarnaast zorgt het overleg ervoor dat professionals met verschillende perspectieven met elkaar in gesprek gaan, wat het gezamenlijke leerproces versterkt. Hierdoor ontvangen inwoners in Friesland sneller de meest geschikte zorg en ondersteuning en wordt voorkomen dat verschillende professionals los van elkaar aan dezelfde hulpvragen werken of tegenstrijdige adviezen geven.

Werkdocument versie 21/03/2025

36

In 2025 wordt tevens de exacte werkwijze van het casusoverleg uitgewerkt. In deze uitwerking is er aandacht voor de financieringswijze van het casusoverleg en het uitwerken van een programma voor de monitoring van de invoering van het casusoverleg. Vervolgens wordt het casusoverleg gedurende een periode van anderhalf jaar - en in samenhang met het ontwikkelen van de lokale netwerken WAMG - geïmplementeerd. Dit moet ervoor zorgen dat alle huisartsen en relevante samenwerkingspartners binnen hun lokale netwerk gebruik kunnen maken van het casusoverleg. In het transformatieplan worden middelen aangevraagd voor projectleiding, gericht op het opstellen een plan voor de werkwijze van het casusoverleg. Daarnaast zijn voor alle domeinen middelen opgenomen voor de tijdsinzet (over een half jaar) om mee te denken en input te leveren voor de werkwijze. De implementatie van het casusoverleg wordt ondersteund door vier voltijd implementatiemanagers (idealiter vanuit de eerstelijnszorg), gedurende anderhalf jaar. 6.

Het ontwikkelen van een werkwijze voor professionals, voor inwoners waarbij er sprake is van psychosociale problematiek buiten kantoortijden (de 24/7-aanpak) De 24/7-aanpak is gericht op het toegankelijk en multidisciplinair organiseren van triage en ondersteuning voor mensen met psychosociale hulpvragen buiten kantoortijden (niet zijnde acute psychische hulpvragen, hiervoor volstaat de GMAP). Deze aanpak is wenselijk omdat momenteel 30% van de crisisverwijzingen naar de GGZ bij beoordeling niet geëigend blijkt: er wordt een crisismelding gedaan, maar in werkelijkheid gaat het om een psychosociale hulpvraag. Om de gewenste samenwerking vorm te geven, wordt geïnventariseerd wat de omvang van de doelgroep is en welke zorg- of ondersteuningsvragen hierbij horen. Tegelijkertijd wordt een geïntegreerde werkwijze voor triage en ondersteuning van deze doelgroep uitgewerkt en geïmplementeerd. Deze werkwijze is integraal en omvat samenwerking tussen de eerstelijnszorg (Dokterswacht), het Sociaal Domein (onder andere de GGD) en de SGGZ.

Bij de ontwikkeling van de werkwijze is aandacht voor: a) ‘acute’ consultatie vanuit de eerstelijnszorg en het Sociaal Domein richting de SGGZ in het triage-proces; b) het ontwikkelen van hybride vormen van samenwerking tussen deze drie domeinen (zoals bijvoorbeeld de Rapid Responder) en c) het inventariseren en (het eventueel) ontwikkelen van een tijdelijke verblijf locatie voor inwoners met psychosociale hulpvragen. Deze aanpak sluit aan bij de bestaande initiatieven, zoals het Zorg Coördinatie Centrum (ZCC) en het lerend netwerk subacute crisis. Dit alles wordt ondersteund vanuit een lerend netwerk waarin betrokken professionals in de 24/7-aanpak een gezamenlijke taal ontwikkelen en de triage van psychische en psychosociale problematiek continu verbeteren. Er worden financiële middelen aangevraagd voor de inventarisatie en tijdsinzet van een projectleider voor zowel het ontwikkelen als invoeren van de bovenstaande werkwijze. 7. Uitwerken van de transfertafel De transfertafel is een effectieve methode om cliënten die op een wachtlijst staan zo snel mogelijk de best passende zorg te bieden. Onderdeel hiervan is het zorgvuldig registreren van verschillende wachttijden voor specifieke hulpvragen bij diverse aanbieders en het benutten van deze informatie om de wachttijd voor cliënten te verkorten.

Dit kan onder andere door cliënten door te verwijzen naar andere aanbieders met beschikbare behandelcapaciteit. Een succesvolle invoering van de transfertafel kan de variatie in wachttijden voor dezelfde zorgvormen tussen aanbieders verkleinen. De transfertafel faciliteert transfers voor zowel individuele cliënten - bijvoorbeeld wanneer na verwijzing of intake blijkt dat de organisatie niet kan bieden wat nodig is - als voor cliëntgroepen, zoals wanneer de wachttijd voor specifiek aanbod bij de ene organisatie langer is dan bij de andere. Om dit project in goede banen te leiden, wordt een (deeltijd) projectleider aangesteld. De projectleiding wordt ondersteund door professionals vanuit alle domeinen bij zowel de (door)ontwikkeling als de implementatie van de transfertafel. Er zijn middelen opgenomen voor de (tijds)inzet van deze professionals.

Werkdocument versie 21/03/2025

37

In 2025 worden de verschillende treden van de regionale doorzettingsmacht (RDM) vormgegeven28. Zodoende wordt geborgd dat de RDM een duidelijke plek krijgt in Friesland en onderdeel is van de transfertafel. Gedurende deze periode wordt de werkwijze uitgewerkt in schriftelijke afspraken, werkprocedures, richtlijnen, en worden de samenwerkingsafspraken tussen partijen geformaliseerd. Na de ontwikkelfase wordt de (geoptimaliseerde) transfertafel geïmplementeerd. Zowel voor de ontwikkeling als de invoering wordt rekening gehouden met tijdsinzet ter ondersteuning vanuit professionals in de eerste lijn, de tweede lijn en het Sociaal Domein. Tijdspad De activiteiten worden in lijn met onderstaande planning uitgevoerd:

2024 Q1

1

Verkennend gesprek

2

Oriënterend gesprek

3

Casusoverleg

4

Consultatiefunctie

5

24/7 aanpak

6

Transfertafel

Q2

Q3

Geen activiteit

Q4

2025 Q1

Q2

Ontwikkelen

Q3

Q4

Invoeren

2026 Q1

Q2

Q3

Q4

2027 Q1

Q2

Q3

Q4

Uitvoeren

4.4 INTEGRALE SAMENWERKING VOOR COMPLEXE DOELGROEPEN 4.4.1

Geïntegreerde zorg en ondersteuning voor inwoners met een ernstig psychiatrische aandoening (EPA)

Stand van zaken

https://wegvandewachtlijst.nl/handreiking-regionale-doorzettingsmacht-rdm-oplossen-ofescaleren

28

Werkdocument versie 21/03/2025

38

Dit onderwerp gaat over een Integrale aanpak voor inwoners met een Ernstig Psychiatrische aandoening (EPA). In vijf Friese gemeenten bestaat een integraal zorg- en ondersteuningsaanbod voor inwoners met een EPA (de Friese EPA-aanpak). Deze aanpak houdt in dat de GGZ-zorg en de zorg en ondersteuning vanuit de gemeente integraal vanuit één team Schiermonnikoog worden aangeboden. Een dergelijke Ameland Noardeast-Fryslân aanpak kijkt niet alleen naar zorgvragen Terschelling (Zvw), maar omvat ook welzijn (vanuit Waadhoeke Dantumadiel sociaal domein), inkomen en werk Vlieland (sociaal domein, UWV en IPS), waarbij al Achtkarspelen Tytsjerksteradiel Harlingen deze aspecten in samenhang worden Leeuwarden meegenomen. De verslavingszorg werkt Smallingerland hierbij nauw samen met de teams en is Opsterland Verkenning in sommige gevallen zelfs onderdeel van Súdwest-Fryslân Implementatie het team. Momenteel verkennen enkele Ooststellingwerf Heerenveen Gestart andere gemeenten de mogelijkheden De Fryske Marren Weststellingwerf om eveneens een integrale aanpak voor (Nog) niet gestart de EPA-doelgroep te implementeren. Een integrale aanpak bestaat uit vijf kernonderdelen: Een integrale en herstel ondersteunende intake die toegang biedt tot geïntegreerde zorg en ondersteuning.

Eén integraal hulpverleningsplan Eén gezamenlijk hulpverleningstraject vanuit de GGZ, Verslavingszorg en het Sociaal Domein De verantwoordelijkheid voor de behandeling en hulpverlening ligt bij de samenwerkende partijen, zodat er geen onnodig heen-en-weer schuiven plaatsvindt De samenwerkende partijen bepalen samen wanneer een inwoner klaar is om uit het traject te stromen naar bijvoorbeeld een wijkteam of huisarts Op dit moment ontbreekt LVB-expertise in de bestaande integrale EPA-aanpakken. Uit onderzoek blijkt dat mensen met een LVB drie tot vier keer meer kans hebben op het ontwikkelen van psychische problematiek. Bovendien heeft ten minste 40% van de mensen met een EPA-diagnose ook een LVB29. Het is daarom van belang dat professionals met LVB-expertise goed zijn aangehaakt bij de EPA-teams. Ook de verbinding met de eerstelijnszorg kan op dit moment verbeterd worden binnen de bestaande EPA-aanpak. Huisartsen geven aan dat zij regelmatig te maken hebben met (uitgestroomde) EPA-patiënten, zonder dat hier een goede samenwerking of overdracht aan voorafgaat. Het afschalen en opschalen van zorg kan beter, onder andere door middel van een warme overdracht. Huisartsen hebben bovendien een sterke behoefte aan korte lijnen en heldere samenwerkingsroutes met de GGZ, de verslavingszorg en de LVB-zorg voor de inwoners met en EPA.

De ambities en wensen van huisartsen sluiten grotendeels aan bij de verbredingsdoelstellingen van de GGZ, de verslavingszorg en de gemeenten voor de EPA-doelgroep. Deze partijen ervaren juist een hiaat als het gaat om de afstemming van zorg vanuit de eerstelijns voor de EPA-patiënten.

29

https://www.kenniscentrumLVB.nl/product/factsheet-LVB-GGZ/

Werkdocument versie 21/03/2025

39

Doelstelling Het doel is dat elke Friese gemeente30 uiterlijk in Q2 2027 een integrale EPA-aanpak heeft geïmplementeerd die voldoet aan de hierboven genoemde kernonderdelen. Naast het implementeren van een EPA-aanpak in de provincie, is het doel ook om de bestaande werkwijzen uit te breiden met het LVB-aanbod en de samenwerking met de eerstelijns te versterken. De bijdrage van dit onderdeel op de vier doelstellingen van dit transformatieplan is als volgt:

1.

De Friese inwoners zijn weerbaarder en veerkrachtiger

2. Alle Friese inwoners ontvangen passende ondersteuning en zorg op de juiste plek 3. Het aantal inwoners dat zich meldt bij de eerste en tweede lijn neemt af 4. Met hetzelfde aantal professionals blijft de toegang en kwaliteit geborgd

Overwegingen Als het gaat om de uitrol van een EPA-aanpak in heel Friesland, is draagvlak voor een integrale aanpak bij alle partijen – inclusief gemeenten – van belang. Bij het formuleren van een eenduidige werkwijze voor de provincie ontstaan er begrijpelijkerwijs vragen vanuit de gemeenten over hoe de aanpak aansluit op de specifieke omstandigheden van elke gemeente. Dit zijn terechte aandachtspunten die een plek moeten krijgen in de implementatie. Het startpunt daarbij is goede communicatie over wat er wordt beoogd, zodat misverstanden over de meerwaarde voor de inwoners worden weggenomen. Het belang van een integrale EPA-aanpak rechtvaardigt een lokale communicatiecampagne waarin de werkwijze, de meerwaarde en de consequenties van een EPAaanpak voor inwoners, gemeenten en gebiedsteams duidelijk worden toegelicht. Daarnaast dient er in de uitrol van een EPA-aanpak in heel Friesland aandacht te zijn voor de gewenste ondersteuning voor minder goed bereikbare gebieden, zoals de Waddeneilanden en de rurale gebieden. Ook moet de werkwijze passend worden gemaakt voor inwoners met EPA die een andere culturele achtergrond hebben of andere taal spreken, zoals asielzoekers en migranten. Bij deze inwoners is het – nog meer dan bij andere inwoners – van belang om nauw samen te werken met eventueel betrokken naasten.

Op basis van bovenstaande overwegingen is ervoor gekozen om de lopende implementatie van de reeds bekende en succesvolle EPA-aanpak niet te onderbreken. Hoewel het denkbaar was om eerst de verbreding van de werkwijze en de aanpak voor minder bereikbare gebieden en andere doelgroepen uit te werken en pas daarna de verder te implementeren, is deze aanpak niet gekozen. In plaats daarvan wordt in alle gemeenten direct een integrale EPA-aanpak geïmplementeerd, terwijl tegelijkertijd de verbreding naar de LVB-sector en de eerstelijns wordt uitgewerkt. Vervolgens kunnen bestaande aanpakken hiermee worden versterkt. Wanneer dit goed werkt, kan de verbrede werkwijze worden uitgerold en vormt dit de nieuwe standaard in een EPA-aanpak.

In de ontwikkelfase wordt met vertegenwoordiging van de wadden eilanden een passende vertaling van de doelstellingen opgeleverd voor de lokale situatie op de eilanden

30

Werkdocument versie 21/03/2025

40

Plan van aanpak Om bovenstaande doelstelling te bereiken, worden de volgende activiteiten uitgevoerd: 1. Verdere uitrol van een integrale EPA-aanpak onder alle gemeenten in Friesland 2. Verbreding van de bestaande EPA-aanpak naar huisartsen en LVB-professionals 3. Vormgeven van een communicatiecampagne richting gemeenten en wijkteams 1. Verdere uitrol van een integrale EPA-aanpak onder alle gemeenten in Friesland De verdere uitrol van een integrale EPA-aanpak, die voldoet aan de vijf kernonderdelen, wordt projectmatig geïmplementeerd met duidelijke doelstellingen, fasering en mijlpalen. In Friesland hebben vijf gemeenten de aanpak al geïmplementeerd, terwijl de andere gemeenten zich in verschillende fases van implementatie bevinden. Voor de verdere uitrol wordt een centrale projectleider aangesteld en worden er middelen aangevraagd voor de ondersteuning van professionals vanuit de GGZ en de gemeenten bij de implementatie. De volledige implementatie van een integrale EPA-aanpak van start tot einde beslaat grofweg anderhalf jaar per gemeente. Binnen het transformatieplan worden alle incidentele middelen die gemoeid zijn met de implementatie van een integrale EPA-aanpak aangevraagd. Hierbij is er aandacht voor de aansluiting van de EPAaanpak bij de ‘couleur locale’ van de gemeente, binnen de kaders van de kernonderdelen. 2.

Verbreding van de bestaande EPA-aanpak naar huisartsen en LVB-professionals De verbreding van de bestaande aanpak in samenwerking met huisartsen en LVB-professionals wordt eveneens projectmatig aangepakt. Centraal hierin staat staat dat dit een gezamenlijk traject is, dat wordt opgepakt met gemeenten, huisartsen, LVB-professionals, de GGZ en de verslavingszorg. De wijze waarop deze domeinen aangesloten worden, is hierin de belangrijkste vraag. Hierbij wordt zoveel mogelijk voortgebouwd op al bestaande samenwerkingsafspraken. Na de uitwerking van een werkwijze die voor alle partijen werkbaar is, moet ook aandacht worden besteed aan opleiding, training en teambuilding. De EPA-aanpak wordt eerst verbreed in één of twee gemeenten die al werken met deze integrale aanpak. Als dit succesvol verloopt, wordt de verbrede werkwijze geïmplementeerd in de overige gemeenten. 3. Vormgeven van een communicatiecampagne richting gemeenten en wijkteams Begin 2025 wordt een communicatiecampagne ontwikkeld, die gedurende de gehele looptijd van de transformatie (tot en met 2027) wordt uitgevoerd. Deze campagne maakt deel uit van een bredere campagne in het kader van dit transformatieplan (zie ook de paragraaf ‘communicatieplan’). Voor het uitrollen van een EPA-aanpak wordt uitgegaan van de inzet van een centrale (deeltijd)projectleider.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=39b31b7a-b2e2-4fb4-bf74-d51509460141