I-03b Bijlage 1 - Transformatieplan Mentale Gezondheid en Veerkracht (0098710297)
Tekst van het document
Daarnaast wordt er in de aanvraag rekening gehouden met de inzet van de tweedelijns en het sociaal domein voor de aansluiting. Dit geldt ook voor de aansluiting van huisartsen en LVB-professionals. Daarnaast zijn in de aanvraag ook dagen opgenomen voor professionals uit alle domeinen, om de verbreding van een EPA-aanpak verder uit te werken. Tijdspad De activiteiten worden via onderstaande planning uitgevoerd: 2024 Q1
1
Uitrollen van de bestaande aanpak
2
Verbreden huisartsen en LVB
Q2
Q3
Geen activiteit
Werkdocument versie 21/03/2025
Q4
2025 Q1
Q2
Ontwikkelen
Q3
Q4
Invoeren
2026 Q1
Q2
Q3
Q4
2027 Q1
Q2
Q3
Q4
Uitvoeren
41
4.4.2
Integrale aanpak voor multi-stress gezinnen (gezinshulp)
Stand van zaken Dit onderwerp gaat over een Integrale aanpak voor multi-stress gezinnen, waarin sprake is van complexe problematiek die meerdere levensdomeinen en gezinsleden raakt. De aanpak omvat de inzet van een multidisciplinair team van professionele zorg- en hulpverleners, zoals gezinscoaches, behandelaren en consulenten uit de jeugdhulp, volwassenenzorg en het sociaal domein. Alle expertise rondom zorg en hulp voor multi-stress gezinnen wordt vanuit één team geboden of georganiseerd. Hierdoor verbetert de afstemming van zorg en hulp, nemen doorverwijzingen af en komt de ondersteuning sneller en efficiënter op gang. Het gezinsteam werkt integraal aan een stabiele basis voor het gezin en zorgt ervoor dat de benodigde zorg tijdig wordt ingezet. De verwachten voordelen van deze aanpak zijn aanzienlijk: zorg en hulp worden beter afgestemd tussen de verschillende domeinen, waardoor gezinnen effectiever worden ondersteund. Dit vergroot de kans om de onderliggende problematiek duurzaam te doorbreken en intergenerationele problemen te verminderen.
De aanpak Gezinshulp werkt volgens acht leidende principes: Het netwerk wordt vanaf het begin geactiveerd en betrokken Het gezin behoudt dezelfde, vertrouwde, gezichten (duo) als vast aanspreekpunt gedurende alle inzet van zorg en hulp Het gezin heeft de regie, besluiten worden met hen genomen en niet voor hen Zorg, hulp en ondersteuning wordt in de juiste volgordelijkheid ingezet. De basis op orde is de eerste prioriteit De hulpverlening is maatwerk voor gezin Er is één integraal behandel- en ondersteuningsplan voor het hele gezin Er is voldoende tijd voor een gedegen analyse van het systeem en de samenhang tussen problemen en krachten Er is voldoende tijd om te werken aan het vertrouwen van het gezin De aanpak is ontwikkeld met de gemeente Smallingerland, waar momenteel een eerste gezinsteam actief is dat volgens deze werkwijze werkt. De aanpak is ook uitgewerkt en vastgelegd in een handboek. Op basis van praktijkervaringen wordt deze werkwijze continu doorontwikkeld door het team. Er wordt voortdurend geëvalueerd of verbeteringen mogelijk zijn, zodat inhoudelijke kaders en afspraken steeds worden aangescherpt. Een wetenschappelijk onderzoeker betrokken bij het team en onderzoekt de effecten en meerwaarde van de aanpak. Daarnaast is er veel aandacht voor communicatie over de nieuwe werkwijze. De focus ligt op het informeren van zowel inwoners, verwijzers als zorgaanbieders.
Daarnaast richt de communicatie zich op andere gemeenten, met aandacht voor de effecten van de aanpak en de mogelijkheden om de inzet van gezinshulp in Friesland uit te breiden. Doelstelling Het doel is dat in 2030 alle Friese gemeenten31 werken met de (doorontwikkelde) Gezinshulpaanpak voor alle multi-stress gezinnen. De bijdrage van dit onderdeel op de vier doelstellingen van dit transformatieplan is als volgt:
In de ontwikkelfase wordt met vertegenwoordiging van de wadden eilanden een passende vertaling van de doelstellingen opgeleverd voor de lokale situatie op de eilanden
31
Werkdocument versie 21/03/2025
42
1.
De Friese inwoners zijn weerbaarder en veerkrachtiger
2. Alle Friese inwoners ontvangen passende ondersteuning en zorg op de juiste plek 3. Het aantal inwoners dat zich meldt bij de eerste en tweede lijn neemt af 4. Met hetzelfde aantal professionals blijft de toegang en kwaliteit geborgd
Overwegingen De zorgaanbieders die betrokken zijn bij deze aanpak werken grotendeels regionaal en zijn een groot voorstander van deze aanpak. Een groot deel van de kosten van Gezinshulp wordt door de gemeente gefinancierd. Om de aanpak verder uit te breiden naar heel Friesland, ligt de prioriteit nu bij het enthousiasmeren van gemeenten voor de implementatie ervan. Op dit vlak doen zich geen problemen of weerstand voor. Wel is de aanpak voor veel gemeenten nieuw en moet deze aansluiten bij de manier waarop zij de organisatie van het sociaal domein beogen. Om deze redenen is het van groot belang dat gemeenten het ‘wat, hoe en waarom’ van Gezinshulp goed begrijpen. Voor de kwaliteit van Gezinshulp is het belangrijk dat de werkwijze zoveel mogelijk wordt gestandaardiseerd. Gezien de uitvoering plaatsvindt via regionale aanbieders, moet te grote variatie in de organisatie van gezinsteams worden voorkomen, om onnodige administratieve lasten en kwaliteitsverschillen te beperken. Tegelijkertijd is het belangrijk om voldoende ruimte in te bouwen voor lokale verschillen, zodat de implementatie in alle Friese gemeenten succesvol kan verlopen. Wat betreft de implementatie van de aanpak wordt voorgesteld om stapsgewijs te werken, waarbij eerst wordt ingezet op uitbreiding in een aantal gemeenten.
Dit biedt de kans om de werkwijze verder te verfijnen en aan te passen aan lokale omstandigheden. Daarnaast biedt dit de ruimte om (onderzoeks)resultaten te verzamelen van het team in Smallingerland, wat kan bijdragen aan gesprekken met gemeenten over de maatschappelijke meerwaarde van de aanpak. Het idee is om in 2025 met enkele nieuwe gemeenten te starten, de werkwijze gaandeweg verder uit te ontwikkelen en waar mogelijk te standaardiseren, om de aanpak vervolgens uit te rollen naar de andere Friese gemeenten. Plan van aanpak Om bovenstaande doelstelling te bereiken, worden de volgende activiteiten uitgevoerd: 1. 2. 3.
Bepalen volgorde implementatie gemeenten Implementeren van de aanpak in enkele gemeenten Uitrol naar alle andere gemeenten
1. Bepalen volgorde implementatie gemeenten In deze fase ligt de focus op het informeren van gemeenten over de aanpak en het inventariseren welke gemeenten als eerste willen beginnen32. Dit begint met brede communicatie over de aanpak De gemeenten Súdwest-Fryslân en Dantumadiel hebben reeds aangegeven te willen starten met een verkenning
32
Werkdocument versie 21/03/2025
43
en het geven van informerende presentaties in relevante gremia, zoals regionale overleggen voor wethouders of bestuurders. Gemeenten die snel van start willen, worden benaderd voor een verkennend gesprek over de aanpak en de aansluiting op de lokale context. Dit gesprek vindt plaats op zowel bestuurlijk als beleidsmatig niveau en kan gevoerd worden door afvaardiging uit de huidige stuurgroep Gezinshulp en de projectleiding. Het doel van deze eerste gesprekken is om voldoende interesse te wekken, zodat de gemeente een verkenning aangaat. Tijdens de verkenning wordt de organisatie van hulp en zorg voor de doelgroep binnen de gemeente in kaart gebracht. Dit bestaat uit een analyse van de omvang en zorgkosten van de doelgroep, een gesprek met beleidsmedewerkers over het lokale beleid, gesprekken met het wijkteam over hun ervaringen en een bezoek aan het bestaande gezinsteam. De verkenning resulteert in een “haalbaarheids”businesscase en een implementatievoorstel dat aansluit bij de lokale realiteit. Het uitgangspunt is om zoveel mogelijk de werkwijze van het bestaande team te kopiëren: het standaardmodel met voldoende couleur locale. 2. Implementeren van de aanpak in enkele gemeenten Op basis van de uitkomsten van de verkenning wordt de aanpak uitgerold in twee of drie nieuwe gemeenten.
De werkwijze uit Smallingerland dient daarbij als blauwdruk voor de implementatie in andere gemeenten. Waar nodig kunnen lokaal aanpassingen worden gemaakt aan zowel de werkwijze als de implementatie. In deze fase worden alle stappen gezet om een eerste gezinsteam in de gemeente op te zetten – een pilot van een nader te bepalen periode (1 of 2 jaar). Er worden afspraken gemaakt over de resultaten waarbij de samenwerking structureel wordt ingebed en mogelijk wordt uitgebreid. Deze afspraken, en de inhoudelijke afspraken over de samenwerking, worden vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. Het idee is dat deze eerste pilot binnen een gemeente de basis vormt voor de verdere uitbreiding. Verdere opschaling met extra teams binnen een gemeente valt niet onder de ondersteuning van het IZA. De verwachting is dat dit wordt opgepakt via gesprekken tussen de betrokken gemeenten en aanbieders, gevolgd door de uitvoering van een uitbreidingsplan. 3. Uitrol naar alle andere gemeenten Terwijl de aanpak in enkele gemeenten wordt geïmplementeerd, wordt tegelijkertijd gewerkt aan het enthousiasmeren van de resterende gemeenten. In elke gemeente wordt een verkenning uitgevoerd van de lokale situatie. Ervaringen uit eerdere gemeenten worden benut om dit proces verder te standaardiseren en het sneller uit te voeren. Dit geldt ook voor de daaropvolgende implementatiefase.
Wel zal er voor elke gemeente circa een jaar nodig zijn voor de implementatiefase, omdat er rekening moet worden gehouden met lokale verschillen. Naarmate meer gemeenten zich aansluiten en de effecten van de aanpak beter worden onderbouwd, zal de pilotfase in nieuwe gemeenten steeds korter worden. Uiteindelijk zal de werkwijze volledig gestandaardiseerd zijn en wetenschappelijk onderbouwde effecten opleveren. Tijdspad De activiteiten worden in lijn met onderstaande planning uitgevoerd:
Werkdocument versie 21/03/2025
44
20 25 -
1
20 25 -
2
20 26 -
1
20 26 -
2
20 27 -1
20 27 -2
20 28 -1
20 28 -2
20 29 -
1
20 29 -
2
Gemeente Smallingerland Ca. drie nieuwe gemeenten Ca. vijf nieuwe gemeenten Overige gemeenten (negen) Geen activiteit
Lokale verkenning
Implementatie
Pilot
Uitbreiding
4.5 OVERIGE ONDERWERP-OVERSTIJGENDE PROJECTEN De WAMG moet worden bezien in het kader van de bredere FRIZA-beweging die in gang wordt gezet. Dit betekent dat er in de uitvoering van het plan nauwe verbinding is met de andere opgaven en fundamenten vanuit het Friese regioplan IZA: Kansrijk opgroeien & gezond leven, Gezond ouder worden en toekomstbestendige MSZ, versterking van de sociale basis, het versterken van de eerste lijn, de arbeidsmarkt, de digitalisering en inwonerparticipatie & bewustwording. Naast de hierboven omschreven onderdelen van de WAMG zijn er een aantal onderdelen die ten dienste staan aan het gehele netwerk in Friesland en haar inwoners, en specifiek aandacht vragen. Dit gaat om: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Inwonerparticipatie Het vormgeven van een lerend netwerk mentale gezondheid Het ontwikkelen en ontsluiten van digitaal aanbod op het gebied van mentale gezondheid Het opleiden van betrokken professionals in het gedachtegoed van Positieve Gezondheid Het inzichtelijk maken van de sociale kaart, plekken en wachttijden Communicatieplan mentale gezondheid
Het nut, de noodzaak en de wijze van implementatie van deze projectonderdelen is het onderstaande uitgewerkt. 1.
Inwonerparticipatie
Inwonerparticipatie vormt een onmisbaar fundament binnen het FrIZA Regioplan en daarmee ook in dit transformatieplan mentale gezondheid. Bij elk onderdeel wordt op een passende en maatwerkgerichte wijze actief de betrokkenheid van Friese inwoners geborgd. Deze betrokkenheid wordt vormgegeven in nauwe samenwerking met de in oprichting zijnde ‘participatiehub’, waarbij Zorgbelang als vertegenwoordiger een belangrijke rol vervult. Het betrekken van inwoners en ervaringsdeskundigen is essentieel om ervoor te zorgen dat de uitgewerkte methodieken en interventies aansluiten bij de leefwereld en behoeften van de inwoners. Binnen alle onderdelen, en specifiek binnen het lerend netwerk, is expliciete aandacht voor deze samenwerking. Hiervoor worden middelen gereserveerd om zowel de inzet van ervaringsdeskundigen te faciliteren als inwoners actief te betrekken bij de uitwerking, implementatie en uitvoering. Het is van belang dat ervaringsdeskundigen/ inwoners voldoende bekwaam dan wel gefaciliteerd worden. Bovendien
Werkdocument versie 21/03/2025
45
wordt in samenspraak met betrokken partijen tussentijds geëvalueerd of de gebruikte methodieken, zoals bijvoorbeeld de STORM-methode en de WAMG-aanpak, effectief zijn en aansluiten bij de praktijk en ervaringen van de Friese samenleving. Binnen het transformatieplan worden middelen aangevraagd voor de inzet van ervaringsdeskundigen en om Friese inwoners actief te betrekken. Voor de ontwikkeling van de activiteiten uit dit transformatieplan geldt dat er in de aanvraag rekening gehouden is met de vertegenwoordiging van inwoners zodat het perspectief van de inwoner goed geborgd is. Enerzijds is er per project een klein budget opgenomen voor deze (tijds)inzet, anderzijds is er overkoepelend additioneel budget opgenomen voor de participatie van inwoners. Bovenstaande onderwerpen worden opgepakt vanuit de programmastructuur mentale gezondheid. Voor elk onderwerp wordt een werkgroep samengesteld die zorgt voor de uitvoering. 2. Het vormgeven van een lerend netwerk mentale gezondheid Om te komen tot een transformatie naar Toegankelijke Mentale Gezondheidszorg waar zorgvragers en professionals onderling (domein overstijgend) op een transformatieve manier met elkaar aan de slag gaan zijn een andere benadering, ander gedrag, andere kennis en vaardigheden nodig. Dat gaat gepaard met weerstand, emoties, maar biedt ook kansen voor en duurzame verandering.
Een dergelijke transformatie slaagt alleen met een lerende aanpak vanuit lerende netwerken met ruimte om gedurende het proces bij te sturen. Om tot een transformatie te komen is het essentieel om te leren met elkaar. Transformaties verlopen grillig en onvoorspelbaar, het is een ‘zoekend proces’ waarbij steeds afwegingen gemaakt worden wat er moet gebeuren en of dat wat gebeurt bijdraagt aan de structurele doelen en verandering. In dat zoekend proces staat leren en bijsturen centraal, met de focus op de transitiedoelen. Daarnaast biedt een lerend netwerk de mogelijkheid om geleerde lessen en succesverhalen te delen op zowel lokaal als provinciaal niveau. Het netwerk sluit aan bij bestaande lerende netwerken in de provincie, maar vraagt tegelijkertijd meer dan alleen het samenbrengen van de bestaande gremia en gesprekstafels. Het voorstel is om een lerend netwerk mentale gezondheid vorm te geven, waarin op twee niveaus lerende systemen worden georganiseerd: lokaal en provinciaal. Op lokaal niveau nemen inwoners en professionals, die actief zijn in dezelfde wijk of rondom een Hagro, deel aan een lokaal lerend netwerk. Zij komen zowel informeel als ondersteund bijeen om elkaar te leren kennen, goede voorbeelden te bespreken en elkaars leefwereld en perspectieven te begrijpen. Op deze manier worden verbanden gelegd tussen de lokaal betrokken organisaties en inwoners.
Op provinciaal niveau wordt het lerend netwerk opgezet in lijn met het gedachtegoed “Reflexieve Monitoring in Actie (RMA). RMA is een methode voor het bevorderen van leerprocessen in systeeminnovatieprojecten (van Mierlo, et.al, 2010). RMA is zowel gericht op verandering van de praktijk als op het ontwikkelen van kennis over die verandering met als doel interactief leren en bijsturen om lange termijn doelen van het transformatieplan te bereiken. Het richt zich tevens op het identificeren van vroege signalen en het benutten daarvan voor voortdurende transitiegerichte verbeteringen. Op basis van opgehaalde inzichten worden plannen indien nodig bijgesteld en er wordt steeds in gezamenlijkheid een dynamische leeragenda opgesteld. De RMA zorgt voor het stimuleren van het leren door middel van (continue) reflectie met het netwerk van betrokkenen binnen dit transformatieplan. Opgeleide RMA monitoren voeren daarvoor diverse activiteiten uit, zoals het opzetten van een infrastructuur voor het lerend netwerk, het voeren van of observeren bij overleg met partners en het organiseren van workshops met behulp van RMA-tools. De RMA monitoren geven samen met projectleider van de verschillende onderwerpen binnen dit plan in ieder geval vorm (met behulp van de RMA-tool de ‘Dynamische Leeragenda’) om het leren
Werkdocument versie 21/03/2025
46
en reflecteren in de praktijk te bevorderen (met de focus op de transitiedoelen). Voor ieder van de onderdelen van de WAMG wordt een uitdaging, inzicht of leermoment, een leervraag en vervolgactie(s) vastgelegd. Als onderdeel van de reflexieve monitor in actie wordt eens per jaar een brede bijeenkomst georganiseerd waarin enerzijds kennis wordt gedeeld en daarnaast ook input wordt opgehaald voor het vervolg. Omdat het lerend netwerk diverse betrokkenen bij elkaar brengt, is het een uitdaging om op de juiste manier het gesprek te voeren. Het vergt tijd om aan elkaar te wennen en elkaar echt te begrijpen, waardoor het belangrijk is om een vaste methodiek te hanteren De lokale netwerken hebben de vrijheid om een passende methodiek te kiezen, mits deze aansluit bij de provinciale werkwijze. De exacte werkwijze van het lerend netwerk, inclusief de gekozen methodiek en de aansluiting tussen de lokale en provinciale netwerken, wordt in Q4 van 2025 uitgewerkt. Het organiseren van het lerende netwerk vereist ondersteuning van een projectleider die de opstartfase zorgvuldig begeleidt. De projectleider is verantwoordelijk voor het bij elkaar brengen van de partijen en organisaties op provinciaal niveau en voor het waarborgen van de werkwijze. Hij of zij wordt hierin ondersteund door de projectleiders op lokaal (Hagro) niveau: de Hagro-managers.
De projectleider zorgt voor de verbinding tussen de provinciale en lokale lerende systemen. De tijdsinzet van de projectleider, evenals een budgetreservering voor bijeenkomsten, is opgenomen in het transformatieplan. 3. Het ontsluiten van digitaal aanbod Om de toegankelijkheid van de mentale gezondheidszorg in Friesland te waarborgen en de andere onderdelen van het transformatieplan te realiseren, moet er ook aandacht worden besteed aan digitalisering. Het transformatieplan gaat uit van een aanzienlijke inzet als het gaat om de implementatie van praktische toepassingen zoals het MDO, het verkennend en het oriënterend gesprek, meer en effectievere aandacht voor doelgroepen en nadruk op positieve gezondheid. Onderliggend daaraan is ook de gedachte dat er tussen het sociaal domein, eerstelijns en tweedelijns meer verbinding ontstaat. Dit betreft niet alleen verbinding tussen organisaties, maar ook tussen professionals die met de inwoners, cliënten en/of patiënten te maken hebben. Voor inwoners betekent dit dat zij beter geïnformeerd zijn, beter en bewuster omgaan met hulp en gemakkelijker toegang hebben tot laagdrempelige zorg. Het bestaande aanbod is divers en wordt geleverd door een groot aantal organisaties, ieder met hun eigen systemen en mate van digitalisering. Dát digitalisering een rol moet spelen bij het behalen van de transformatie doelstellingen, staat vast.
Wélke inzet vanuit dit plan concreet moet worden vormgegeven is op dit moment nog niet volledig uitgewerkt. Hieronder worden de belangrijkste denkrichtingen toegelicht. Hoofdlijn hierbij is dat de inzet vanuit dit plan een zo compleet mogelijke basis biedt voor de realisatie van het Transformatieplan. Pijlers Op dit moment zijn er zes pijlers geïdentificeerd die naar verwachting een bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van het transformatieplan. Hieronder wordt per pijler uiteengezet welke bijdrage deze kan leveren en welke inzet op hoofdlijnen vanuit dit plan nodig is. Pijler 1: Digitale (zelf)zorgoplossingen Deze pijler richt zich op het verbreden van zelfzorgoplossingen binnen het werkgebied. De achterliggende gedachte is dat een groter, beter en meer aansluitend aanbod inwoners kan ontzorgen, waardoor de druk op de professionals afneemt. Het doel is niet alleen dat inwoners dit aanbod zelfstandig kunnen vinden, maar ook dat professionals in het voorliggend veld, wijk- en
Werkdocument versie 21/03/2025
47
buurtteams, de eerstelijns- en tweedelijnszorg, en laagdrempelige steunpunten hier actief naar kunnen verwijzen. Dit aanbod kan ook onderdeel zijn van blended-care, waarbij een deel van de hulpverlening door professionals gesubstitueerd wordt door digitaal aanbod. Het is een realistische verwachting dat de inzet van dit type aanbod in de regio bijdraagt aan het verminderen van wachtlijsten en meer ruimte creëert om mensen die niet direct geholpen kunnen worden, bij te staan. Er is al sprake van aanbod op dit vlak vanuit de eerste- en tweedelijnszorg. Het bestaande aanbod voor mentale gezondheidsvragen is echter niet altijd fysiek verbonden aan de regio; er is ook sprake van landelijk aanbod, naast dat van Friese partijen. Veel Friese gemeenten hebben inwoners al geïnformeerd over de mogelijkheden van het lokale aanbod in het sociaal domein. Op dit moment is er echter onvoldoende inzicht in mogelijke hiaten in de cliëntenreis met betrekking tot zelfhulpaanbod, evenals in wat hierin zodanig essentieel is dat dit nu ontwikkeld moet worden. De eerste stap binnen pijler 1 is dan ook om dit in kaart te brengen en op basis daarvan een plan op te stellen. Hierbij dient aandacht te zijn voor het bestaande aanbod en de wenselijke aanvullingen. Pijler 2: Gegevensuitwisseling Samenwerking binnen een netwerk vereist een robuuste en veilige gegevensuitwisseling.
Zonder de mogelijkheden om clientgegevens uit te wisselen, blijven professionals werken met versnipperde informatie. Dit leidt tot onnodige handelingen, mogelijke dubbele diagnostiek, langere wachttijden en minder effectieve samenwerking. De essentie van het transformatieplan is juist dat samenwerking en afstemming over de grenzen van domeinen en organisaties heen van meerwaarde opleveren. Het is daarom belangrijk bestaande mogelijkheden op dit vlak ook worden toegepast voor de professionals in Fryslân. Dit betekent niet dat er een gezamenlijk systeem wordt gebruikt, maar dat relevante gegevens toegankelijk zijn voor professionals van andere organisaties die betrokken zijn bij de cliënt. Op dit moment zijn dergelijke mogelijkheden binnen het WAMG nog niet beschikbaar in Friesland, terwijl ze landelijk wel al bestaan. De inzet binnen deze pijler zich zou moeten richten op de toepassing van bestaande landelijke initiatieven op dit vlak. Dit is efficiënter en effectiever dan het ontwikkelen van eventuele eigen nieuwe standaarden. Het inzetten van dit type digitale toepassingen is zonder meer noodzakelijk om de plannen effectief te kunnen uitvoeren. De eerste stap hiervoor is om een programma van eisen te ontwikkelen, dat aansluit bij de bestaande situatie in Fryslân en zo veel als mogelijk gebruik maakt van bestaande initiatieven en standaarden.
Na het programma van eisen en het selecteren van een IT-partner worden de reguliere stappen doorlopen bij dit type trajecten (MVP, PoC, technische implementatie en doorontwikkeling). Pijler 3: Ontwikkeling en implementatie van een uniform digitaal platform / Netwerk Informatie Systeem (NIS) De derde pijler bouwt voort op de vorige. In Pijler 2 ligt de nadruk op het inzichtelijk maken van de relevante informatie over inwoners, cliënten en patiënten voor professionals. Een uniform digitaal platform of een Netwerk Informatie Systeem (NIS) gaat een stap verder. Dit is een digitale toepassing waarmee gegevens onderling kunnen worden geraadpleegd en waar nodig bijgewerkt. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om digitale applicaties te ondersteunen, zowel in de communicatie met cliënten als tussen professionals. Dit laatste maakt onderlinge informatie-uitwisseling en communicatie efficiënter. De voordelen hiervan zijn vooral van belang voor effectievere samenwerking en breder inzicht bij professionals over wat er bij de cliënten aan hulp wordt ingezet. Dergelijke systemen bieden ook mogelijkheden als het gaat om informatie over de gehele keten, hetgeen ook van belang is voor het monitoren van de effectiviteit van de samenwerking en de resultaten ervan (pijler 4).
Een gezamenlijk digitaal platform kan doorslaggevend zijn in het verminderen van versnippering binnen het mentale gezondheidsnetwerk en het verbeteren van samenwerking tussen professionals. Zonder een centraal NIS blijven gegevens en
Werkdocument versie 21/03/2025
48
communicatiestromen verspreid over verschillende organisaties, wat leidt tot inefficiënties, tragere zorgtrajecten en problemen bij het genereren van ketenbrede informatie. In Fryslan zijn dergelijke toepassingen in de mentale gezondheidszorg nog niet beschikbaar. Landelijk zijn er wel systemen beschikbaar. Het is de verwachting dat de ontwikkeling op dit vlak in de komende jaren verder gaat. Mede gezien de doorlooptijd om een dergelijk systeem te implementeren, de evidente voordelen ervan, het tekort aan professionals en de wachtlijsten is het niet verantwoord om te wachten met deze pijler. Het is om deze reden dat naast pijler 2 ook voor deze pijler een programma van eisen ontwikkeld gaat worden. Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn Interoperabiliteit (zorgen dat het systeem goed aansluit bij bestaande systemen), aansluiting bij landelijke standaarden, gebruiksvriendelijkheid voor inwoners en professionals en beveiliging en privacy. Na het programma van eisen en het selecteren van een IT-partner worden de reguliere stappen doorlopen bij dit type trajecten (MVP, PoC, technische implementatie en doorontwikkeling). Pijler 4: Ontwikkeling van een slimme BI-tool Deze pijler behelst de selectie en invoering van een gezamenlijke BI-tool die toegang biedt tot relevante informatie van alle betrokken partijen.
De analyses die hieruit voortkomen, dragen bij aan het verbeteren van de toegankelijkheid en kwaliteit van de mentale zorg. Een dergelijke BI-tool verschaft onder andere inzicht in het zorgaanbod en wachttijden. Niet alleen is dit voor professionals van belang, maar informatie hierover is ook van belang voor het meten van de voortgang in het verbeteren van de prestaties van WAMG. Dit maakt op zijn beurt het leren mogelijk en geeft handvatten om bij te sturen op het niveau van de zorgketen in Fryslân. Door een data gestuurde aanpak kunnen knelpunten sneller gesignaleerd en opgelost worden, wat leidt tot een betere toegankelijkheid en kwaliteit van zorg. Het voortbouwen op pijler 3 lijkt daarbij logisch en wenselijk. In het plan is voorzien om hiervoor als eerste stap een programma van eisen te ontwikkelen. Het is belang dat er een prioritering wordt aangebracht in de behoefte aan informatie. Prioriteit moet liggen bij de aspecten die aansluiten op de hoofd-KPI’s van het transformatieplan. Na het programma van eisen en het selecteren van een IT-partner worden de reguliere stappen doorlopen bij dit type trajecten (MVP, PoC, technische implementatie en doorontwikkeling). Pijler 5: Inzet van AI-spraaktechnologie De zorg staat onder druk door een hoge administratieve last en een tekort aan zorgverleners.
AIspraaktechnologie kan hierin oplossingen bieden, onder meer door de administratietijd te verminderen. Door de inzet van AI wordt de efficiëntie verhoogd en de werkdruk verlaagd, wat bijdraagt aan het behoud van zorgverleners en het verbeteren van de kwaliteit van zorg. Op dit moment zijn veel organisaties bezig met het (onderzoeken of het) invoeren van AIspraaktoepassingen. Ook in Fryslân is dit het geval. Een voorbeeld van dit type tool wordt reeds door 25 huisartsenpraktijken in Friesland gebruikt en heeft veelbelovende resultaten laten zien in het terugdringen van patiëntgebonden administratietijd. Niet alleen huisartsen zien deze toepassing als waardevol, maar ook behandelaren in de tweede lijn en hulpverleners binnen het sociaal domein. Gezien de huidige positieve resultaten wordt de brede implementatie van de AIspraakherkenningstool direct opgenomen in dit transformatieplan. Het is van belang om een programma van eisen te ontwikkelen en een plan te maken voor de implementatie van deze technologie in Fryslân.
Na het programma van eisen en het selecteren van een IT-partner worden de reguliere stappen doorlopen bij dit type trajecten (MVP, PoC, technische implementatie en Pijler 6: Taskforce voor onderzoek en implementatie van digitale zorgvervanging De zorgvraag groeit sneller dan de beschikbare personele capaciteit, waardoor traditionele zorgmodellen niet langer houdbaar zijn. Digitalisering biedt nieuwe mogelijkheden om zorgvraagstukken op te lossen, zoals digitale triage, AI-gestuurde diagnostiek en chatbotondersteunde behandelingen. Veel van deze onderdelen worden door de partijen op eigen initiatief
Werkdocument versie 21/03/2025
49
opgepakt en ingezet in de zorgpraktijk. Toch is het daarnaast nodig om binnen de taskforce periodiek te bezien of het tempo van ontwikkeling daarin voldoende is, of er aanpassingen nodig zijn en/of maatregelen op het niveau van het WAMG. In die zin draagt deze pijler bij aan een toekomstbestendige en schaalbare zorginfrastructuur, waarbij meer zorg geleverd kan worden met minder personeel. Het opzetten van een dergelijke taskforce is de eerste stap bij de implementatie. Verbinding met bredere ontwikkelingen Bij het formuleren en uitvoeren van de vervolgstappen, wordt zo veel mogelijk samengewerkt met soortgelijke initiatieven in de andere noordelijke provincies (Groningen en Drenthe). Uitgangspunt daarbij is wel dat een dergelijke samenwerking versnellend werkt. Zoals eerder gesteld wordt in ieder geval aangesloten bij reeds lopende ontwikkelingen en bij (nationale) digitale standaarden en reeds bestaande landelijke voorzieningen. Daarnaast wordt verbinding gezocht met de werkafspraken omtrent digitalisering, zoals vastgesteld binnen het FRIZA-brede fundament digitalisering. Prioriteiten In het bovenstaande is voorzien dat met alle hierboven genoemde pijlers wordt gestart. Voor Pijlers 5 en 6 bestaat dit uit de nadere uitwerking. Bij pijlers 1,2,3 en 4 wordt voorzien in de ontwikkeling van een programma van eisen als eerstvolgende stap.
Als onderdeel van een te ontwikkelen programma’s van eisen moet – naast de opmerkingen in het bovenstaande – inzicht worden gegeven in de volgende aspecten: -
-
-
De mate waarin de voorgestelde oplossingen in de pijler impact hebben op de hoofddoelstellingen van het plan. Daarvoor moet ten minste een zo veel als mogelijk in feiten en aannames gefundeerde inschatting worden gemaakt De mate waarin de oplossingen het WAMG ondersteunen bij de uitvoering van de elementen ervan. Belangrijk daarbij is dat aangegeven wordt in welke mate welke onderdelen ondersteund worden De omvang van de gebruikers die door de inzet van de oplossingen baat hebben bij het gebruik ervan De vraag of de voorgestelde oplossing binnen de termijn van het plan implementeerbaar is en/of aantoonbaar effect zou kunnen sorteren De eventuele risico’s van een implementatie en/of een inschatting van de kans dat de voorgestelde oplossing geen of minder effect zal sorteren Een begroting van de totale kosten ervan
Bij alle programma’s van eisen wordt verwacht dat voor de pijler ook meerdere opties in kaart worden gebracht, zodat er in geheel ook afwegingen kunnen worden gemaakt over de inzet van middelen. Op basis van deze programma’s van eisen zal door de stuurgroep een besluit worden genomen over de vervolgstappen. De stuurgroep heeft de vrijheid om hierin keuzes te maken, zoals het bijsturen van de plannen per pijler (meer of minder) of zelfs te besluiten om één of meerdere pijlers niet voort te zetten. Daarbij geldt als uitgangspunt dat het totale bedrag van de beschikbare middelen vast staat. De voornaamste afweging voor de stuurgroep bij het stellen van prioriteiten en/of het maken van keuze is om de meeste meerwaarde in termen van bijdrage aan de hoofddoestellingen van het plan te genereren binnen de planperiode met het totaal aan beschikbare middelen, waarbij de mogelijke risico’s zo beperkt mogelijk worden gehouden. Voor de pijlers 5 en 6 is zoals gezegd het voorstel om na de goedkeuring van het plan direct over te gaan tot realisatie en/of implementatie. Het is voor deze onderdelen wel van belang dat er eerst een uitwerking of plan wordt gemaakt, dat voor de aanvang van de feitelijke uitvoering aan de stuurgroep wordt voorgelegd ter goedkeuring.
Werkdocument versie 21/03/2025
50
Financiële aanvraag Voor iedere van de zes digitaliseringspijlers is in de financiële aanvraag budget gereserveerd. Dit gaat over de tijdsinzet van professionals die betrokken zijn bij de uitwerking van een plan van aanpak, onder leiding van een projectleider. Daarnaast zijn middelen opgenomen voor externe dienstverleners en de kosten van de implementatie (frictiekosten). Dit budget is overigens, bij gebreke van een uitgewerkt programma van eisen, op dit moment nog niet volledig aan de realiteit en haalbaarheid getoetst. 4. Het opleiden van betrokken professionals in het gedachtegoed van Positieve Gezondheid In de Friese WAMG staat Positieve Gezondheid centraal. Positieve Gezondheid is een brede, integrale benadering van gezondheid, gedreven door het besef dat gezondheid niet alleen de afwezigheid van ziekte is, maar ook het volledige spectrum van fysieke, emotionele en sociale gezondheid en welzijn omvat. De focus verplaatst zich van het behandelen van ziekten naar het bevorderen van welzijn en gezonde leefstijlkeuzes. Aan betrokkenen en professionals in de Friese netwerken wordt een scholingsprogramma aangeboden, zodat hun kennis en vaardigheden op het gebied van Positieve Gezondheid worden vergroot. Door dit scholingsprogramma gezamenlijk te doorlopen, ontwikkelen professionals een gedeelde taal om over mentale problematiek te praten.
Mogelijk is het ook wenselijk om inwoners de mogelijkheid te geven zelf aan de slag te gaan met Positieve Gezondheid, bijvoorbeeld middels een training; dit wordt meegenomen in de inventarisatie. Daarnaast wordt de mogelijkheid om de Friese taal toe te voegen in het IPH-model, en de mogelijkheid om IPH te intrigeren met technologische toepassingen zoals de AIspraakherkenningstool. In dit transformatieplan wordt ervan uitgegaan dat alle medewerkers die actief zijn in het lokale netwerk mentale gezondheid worden getraind in het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Afhankelijk van de mate waarin zij deze kennis toepassen in de praktijk (bijvoorbeeld in een verkennend of oriënterend gesprek, of als algemene basis in hun werk) ontvangen zij een uitgebreide of beknopte training. Om dit te realiseren, wordt in Q4 van 2025 geïnventariseerd wat de benodigde omvang van de vraag is (hoeveel en welke medewerkers in welke mate geschoold moeten worden), waarbij rekening wordt gehouden met medewerkers die reeds een training hebben gevolgd. Vervolgens wordt een plan van aanpak uitgewerkt, waarna de scholing van professionals in de lokale netwerken eind 2025 start en dit plan wordt geïmplementeerd. Er worden financiële middelen aangevraagd voor de tijdsinzet van de projectleiding die nodig is voor de inventarisatie, het ontwikkelen van een plan en de implementatie daarvan.
Daarnaast worden middelen aangevraagd voor zowel de (tijds)inzet van professionals om deel te nemen aan de opleiding, als de kosten voor het faciliteren van de opleiding. 5. Het inzichtelijk maken van de sociale kaart, aanbod en wachttijden Binnen de wijkgerichte aanpak dient er goed inzicht te zijn in de sociale kaart, het aanbod, de capaciteit en de wachttijden. Dit is noodzakelijk om inwoners en professionals snel de weg te laten vinden naar beschikbare en passende ondersteuning en zorg. Het gaat hierbij niet alleen om het aanbod in de GGZ, maar ook om het aanbod binnen het Sociaal Domein en het voorliggend veld. Idealiter zou er binnen de Friese wijkgerichte aanpak real-time inzicht zijn in het beschikbare aanbod en de wachttijden. Mogelijk kan hiervoor gebruik worden gemaakt van een (digitale) sociale kaart, zoals deze door ROS Friesland is ontwikkeld, of via de landelijke samenwerkingsverkenner. Om dit doel te realiseren wordt de sociale kaart, inclusief aanbod, bijbehorende plekken en wachtlijsten, digitaal ontsloten. Hiervoor wordt eerst (handmatig) in kaart gebracht welke voorzieningen en aanbod er in het voorliggend veld, eerste- en tweedelijns beschikbaar zijn, waarna deze gegevens worden ingevoerd in een online systeem. Dit systeem dient vervolgens actueel
Werkdocument versie 21/03/2025
51
gehouden te worden. Hoe het beheer van dit systeem wordt ingericht, dient nog uitgewerkt te worden. Het transformatieplan voorziet in middelen voor de inzet van centrale projectleiding bij het inventariseren en in kaart brengen van de voorzieningen voor de sociale kaart. Daarnaast wordt er rekening gehouden met de benodigde (tijds)inzet rondom het beheer hiervan. 6. Communicatieplan mentale gezondheid Om alle betrokken inwoners en professionals mee te nemen in de nieuwe WAMG is het essentieel een communicatieplan te ontwikkelen. Een duidelijk en gericht communicatieplan draagt bij aan het creëren van enthousiasme en draagvlak voor bovengenoemde plannen. Dit zorgt voor een versnelling (of in ieder geval geen vertraging) van de uitvoering van het transformatieplan.
Het communicatieplan wordt opgesteld in Q3 van 2025 en bestaat uit de volgende onderdelen: Stakeholderanalyse waarin de betrokkenen die essentieel zijn voor de transformatie worden geïdentificeerd en wordt uitgewerkt welke informatie voor hen relevant is Ontwikkelen van een ‘storyline’: het opstellen van een verhaallijn waarin het nut en de noodzaak van de transformatie, vanuit het perspectief van de betrokkenen, duidelijk wordt Het uitwerken van de kernboodschap: een beknopte tekstuele en visuele pitch die de basis vormt voor de verschillende communicatie-uitingen Een ‘contentkalender’ waarin wordt uitgewerkt op welk moment welke communicatiemiddelen worden ingezet. Denk hierbij aan nieuwsbrieven, bijeenkomsten, sociale media en moderne communicatieplatforms Eventueel: het ontwikkelen van een herkenbaar beeldmerk voor alles met betrekking tot mentale gezondheid in Friesland Bij het opstellen van een communicatieplan wordt nauw samengewerkt met ervaringsdeskundigen, cliëntvertegenwoordigers, vrijwilligers, naasten en ‘vaandeldragers’ vanuit de betrokken organisaties. Goede communicatie kan worden ingezet om juist deze mensen en hun ervaringen goed te positioneren om de meerwaarde van de ontwikkelingen helder over te brengen.
In het transformatieplan zijn middelen opgenomen voor de inzet van een centrale projectleider en een communicatiemedewerker vanuit de gemeente, de GGZ en huisartsen voor het uitwerken van een plan rondom de communicatie. Daarnaast is er budgetruimte opgenomen voor print- en drukwerk, het ontwikkelen van beeldmateriaal en het organiseren van bijeenkomsten. Naast de middelen voor de (externe) communicatie over het programma, zijn er ook middelen opgenomen voor de (tijds)investering van organisaties om intern draagvlak te creëren. Tijdspad De activiteiten worden in lijn met onderstaande planning uitgevoerd:
Werkdocument versie 21/03/2025
52
2024 Q1
1
Vormgeven lerend netwerk
2
Ontsluiten digitaal aanbod
3
Opleiding positieve gezondheid
4
Inzicht sociale kaart, aanbod en wachttijden
5
Communicatie campagne
Q2
Q3
Geen activiteit
Werkdocument versie 21/03/2025
Q4
2025 Q1
Q2
Ontwikkelen
Q3
Q4
Invoeren
2026 Q1
Q2
Q3
Q4
2027 Q1
Q2
Q3
Q4
Uitvoeren
53
5. Governance 5.1 INLEIDING Dit hoofdstuk bevat een uitwerking van de governancestructuur tijdens de implementatiefase en de formele programmastructuur van het transformatieplan voor de mentale gezondheid en veerkracht in Friesland. De transformatie van de mentale gezondheid in Friesland vormt een complexe maatschappelijke uitdaging. Het omvat een fundamenteel andere zienswijze op hoe de mentale zorg- en ondersteuning wordt ingericht. De opgave raakt hierbij naast de Friese inwoner en zorgaanbieders, ook gemeenten, welzijn en andere partijen in het voorliggend veld. De betrokkenheid van zoveel verschillende partijen met eigen verantwoordelijkheden en belangen, benadrukt de noodzaak van een heldere en transparante governance. Het vraagt ook om een proces waarin ruimte is voor draagvlak en een pragmatische werkwijze om een stroperig proces te voorkomen. Om dit te kunnen bereiken is het van belang om een duurzame governancestructuur op te zetten, zodat zaken als samenwerking, vertrouwensopbouw én het bereiken van de noodzakelijke resultaten geborgd kunnen worden. Dit hoofdstuk beschrijft de governance die nodig is voor de implementatie van de agenda voor de opgave mentale gezondheid & veerkracht. We noemen we dit de ‘implementatie-governance’, om een onderscheid te maken met de governance van het overkoepelende FrIZA.
De hier opgenomen implementatie-governance waarborgt vooral het toezicht op de uitvoering van het transformatieplan. Dit betekent dat in het ontwerp de nadruk is gelegd op rapportagelijnen en besluitvormingsregels tussen de samenwerkende partijen. Door dit helder en overzichtelijk te maken worden resultaten en eventuele problemen zichtbaar en daardoor bespreekbaar. Dit draagt bij aan vertrouwen en samenwerking. Naast de implementatie- governance bestaat er een brede FrIZA governance. De FrIZA-governance is vastgesteld door de bestuurstafel Seker & Sûn en heeft als doel de verbinding tussen alle opgaven en fundamenten te overzien. Aan het einde van dit hoofdstuk wordt ingegaan op hoe de implementatie-governance zich verhoudt tot de brede FrIZA governance. 5.2 UITGANGSPUNTEN GOVERNANCE In het ontwerp van de governance is een aantal uitgangspunten geformuleerd welke centraal staan in de gekozen governance structuur. Dit zijn: -
Er is sprake van transparante, effectieve en efficiënte besluitvorming Er wordt samengewerkt vanuit collectief leiderschap en collectieve doelstellingen Taken en verantwoordelijkheden zijn helder belegd
-
Draagvlak onder partijen wordt gewaarborgd Er is sprake van een heldere rapportage- en verantwoordingslijn Communicatielijnen zijn kort De governance faciliteert en is een lerend netwerk
Eind 2025 wordt geëvalueerd of de implementatie-governance passend is voor de uitvoering. Als aanpassingen gewenst zijn, behoudt de stuurgroep het mandaat en de ruimte om de implementatie-governance aan te passen. Centraal binnen de implementatie-governance staan de uitgangspunten zoals vastgesteld. De implementatie-governance structuur zoals onderstaand weergegeven, richt zich zoals gezegd op de uitvoering van het transformatieplan. Dit omvat de uitvoering op projecten, het monitoren op en
Werkdocument versie 21/03/2025
54
rapporteren van de voortgang ten aanzien van de proces- en resultaat KPI’s en besluitvorming tussen de partijen. De scope van de implementatie-governance zoals deze hier is uitgewerkt gaat dus in de eerste plaats over de formele processen in de uitvoering van het transformatieplan. Uiteraard is het essentieel dat er ruimte is voor leren, verbinden en het onderlinge gesprek. Binnen de implementatie-governance is daar expliciet ruimte voor. Daarom worden brede bijeenkomsten georganiseerd en is er een lerend netwerk. Mocht tijdens het proces blijken dat er meer nodig is, dan is er ruimte om het aspect leren en verbinden uit te breiden.
Bestuurlijk trekker
3
Bestuurlijk trekker
Bouwsteen 1 Promotie van preventie
•
• Welbevinden op school Suïcidaliteit onder jongeren • STORM aanpak
Bouwsteen 2 & 5 Laagdrempelige hulp en anderen leren helpen •
Bestuurlijk trekker
Bestuurlijk trekker
Verkennend gesprek • Casusoverleg • Consultatiefunctie • Transfertafel • 24/7 samenwerking
•
3
Integrale EPA aanpak (verbreden) • Gezinshulp
3
Bouwsteen 3 & 4 Integraal samenwerken in het SD, eerste lijn en tweede lijn
Laagdrempelige steunpunten opzetten
Bouwsteen 6 Complexe doelgroepen •
3
Overkoepelende activiteiten
Bestuurlijk trekker
3
• Digitalisering • Positieve gezondheid • Inzicht in sociale kaart, aanbod en wachttijden
1 Projectleiders 2 6 Lerend netwerk 7
4
Project coördinatie
Implementatie stuurgroep
Communicatie
8
Planning & control / kassier
9 Monitoring
5 Brede bijeenkomst
5.3 ONDERDELEN IMPLEMENTATIE GOVERNANCE Onderstaand lichten we per onderdeel toe welke rol en verantwoordelijkheid van toepassing is en hoe het desbetreffende onderdeel zich verhoudt tot de overige onderdelen binnen de governance. Waar relevant wordt nog aanvullende informatie gegeven, zoals de personen of domeinen die een rol spelen bij de uitvoering. 5.3.1 Projectleiders Om de projecten zoals vastgesteld in het transformatieplan (zie ook hoofdstuk 4) uit te voeren worden projectleiders aangesteld. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het project, waaronder de communicatie met deelnemers, het betrokken houden van deelnemers, het voorbereiden en voorzitten van werkgroepen en bijeenkomsten, het toezien op uitwerkingen, het schrijven van de stukken (bijvoorbeeld een plan van aanpak of verslagen) en rapporteren van de
Werkdocument versie 21/03/2025
55
voortgang op hun projecten (op basis van KPI’s) aan de projectcoördinatie. Waar nodig werken projectleiders onderling samen om meerwaarde te creëren voor de totale opgave. De wijze en schaal waarop deze projectleiders worden ingezet, varieert per project. In sommige gevallen gaat het om projectleiders binnen een organisatie, terwijl het in andere gevallen gaat om projectleiders tussen organisaties, eventueel op (sub)-regionaal niveau. Voor specifieke projecten geldt dat de projectleiders ook verantwoordelijk zijn voor het mede-organiseren van draagvlak bij de achterban. De projectleiders werken op basis van vastgestelde opdrachten, in lijn met het transformatieplan. Daarnaast werken projectleiders nauw samen met de bestuurlijk trekker en rapporteren zij over de voortgang van de plannen via de project coördinatie, aan de stuurgroep. 5.3.2 Projectcoördinatie De projectcoördinatie handelt in opdracht van de stuurgroep en stemt frequent af met de projectleiders van de verschillende projecten. De projectcoördinatie vervult een centrale rol in de uitvoering en houdt het overzicht als het gaat om de voortgang van de projecten. Concreet voert de projectcoördinatie de volgende activiteiten uit: - Voorbereiden en ondersteunen van de stuurgroep en brede bijeenkomst - Rapporteren aan de stuurgroep en escaleren indien noodzakelijk (voortgangsrapportage).
Waar nodig worden besluitvormende stukken gemaakt voor de stuurgroep - Coördineren van projectleiders en overzien en bewaken van de voortgang van de projecten - Overzien en signaleren van de samenhang tussen de verschillende projecten - Vullen van de projectteams met vertegenwoordigers vanuit de betrokken organisaties - Coördineren van de overige onderdelen binnen de governance (lerend netwerk, communicatie, monitoring, planning & control en kassiersfunctie) - Zorgdragen voor communicatie naar de FrIZA-governance vanuit het FrIZA netwerkteam 5.3.3 Bestuurlijk trekkers Voor ieder van de onderwerpen geldt dat er een bestuurlijk trekker betrokken is, zodat ook op bestuurlijk niveau geschakeld kan worden om de voortgang op projecten te bevorderen. Een bestuurlijk trekker ondersteunt projectleiders bij het bepalen en bewaken van de kaders en helpt bij het uitstippelen van de strategisch koers. De trekkers kunnen vanuit hun bestuurlijke rol bijdragen aan het vergroten van het draagvlak en extra beweging creëren binnen thema’s. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat, wanneer een project stagneert of juist floreert, de bestuurlijke trekkers hier op bestuurlijk niveau aandacht aan besteden. Zij werken nauw samen met de projectleiders en de projectcoördinatie van de betreffende projecten. 5.3.4
Implementatie stuurgroep
De implementatiestuurgroep is verantwoordelijk voor het waarborgen en bestendigen van de voortgang van het gehele transformatieplan. De stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de partijen uit de brede bijeenkomst en is namens de brede bijeenkomst gemandateerd om beslissingen te nemen en richting te geven aan de uitvoering van het plan. De stuurgroep fungeert als opdrachtgever voor de projectcoördinatie. Op de agenda van de stuurgroep staan vaste onderwerpen, zoals de voortgang van activiteiten, de KPI’s, de samenhang tussen de verschillende projecten, de invulling van functies binnen de structuur en eventuele andere besluiten die moeten worden genomen. De stuurgroep bespreekt periodiek vraagstukken met betrekking tot de samenwerking en de kwaliteit van de gezamenlijke ontwikkeling. Omdat deze transformatie individuele organisaties overstijgt, is een gedeelde verantwoordelijkheid en zichtbaar leiderschap binnen de stuurgroep essentieel. Het is ten eerste van belang dat de stuurgroep in haar besluitvorming alle betrokken domeinen vertegenwoordigt. De deelnemers van
Werkdocument versie 21/03/2025
56
de stuurgroep zijn bevoegd om namens hun organisaties en domein besluiten te nemen en doen dit zonder last of ruggenspraak. Daarnaast is het belangrijk dat de leden van de stuurgroep hun eigen achterban waar nodig informeren en betrokken houden. Van hen wordt verwacht dat hiervoor zelf initiatief nemen en zichtbaar zijn voor hun achterban. De deelnemers van de stuurgroep zijn33: - Eén regionaal onder gemandateerde wethouder (voorzitter) - Eén wethouder die het gemeentelijk perspectief vertegenwoordigd - Eén bestuurders vanuit GGZ Friesland - Eén bestuurder vanuit het FNP (Fries Netwerk Psychiatrie) - Eén bestuurlijke vertegenwoordiger vanuit de huisartsen - Eén (senior) zorginkoper namens Zilveren Kruis - Eén bestuurlijk vertegenwoordiger van Zorgbelang Alle leden nemen deel in de stuurgroep vanuit het algemene en gezamenlijke belang. Hoewel de samenstelling breed is opgezet met vertegenwoordiging vanuit de verschillende (groepen van) deelnemende organisaties, wordt van de leden van de stuurgroep wel verwacht dat zij een brede blik hanteren bij de besluitvorming. Vanuit deze optiek, en om de samenwerking tussen de verschillende domeinen in de stuurgroep te bevorderen en tegelijkertijd de voortgang in besluitvorming te bewaken, verloopt de besluitvorming binnen de stuurgroep zoveel mogelijk op basis van algehele consensus.
Dit betekent dat alle partijen gelijkwaardig aan tafel zitten en gezamenlijk overeenstemming trachten te vinden. Indien dit niet mogelijk is, is het aan de voorzitter om aan de stuurgroep voor te leggen of de voorliggende kwestie van dien aard en zwaarte is dat consensus noodzakelijk is. Als dat niet het geval is, wordt een besluit met meerderheid van stemmen genomen. De stuurgroep komt in het eerste jaar na goedkeuring acht keer bijeen. Dit is ook de meest intensieve periode in de implementatieplanning. Hierna zal de frequentie van bijeenkomsten worden afgestemd op de omvang van de activiteiten. Dit aspect wordt ook meegenomen in de geplande evaluatie van de governance aan het eind van 2025. Tenslotte: voor sommige projecten of onderwerpen geldt dat er bestaande besluitvorming- of governance structuren bestaan. Het is van belang te bepalen hoe de implementatiestuurgroep zich verhoudt tot deze bestaande structuren, en hoe deze kunnen worden ingevlochten, gecombineerd of verbonden. 5.3.5
Brede bijeenkomst
Alle partijen betrokken bij de uitvoering van dit transformatieplan zijn verenigd in de brede bijeenkomst. Zij dragen, vanuit de collectieve leiderschapsgedachte, actief bij aan het behalen van de doelstellingen van dit transformatieplan. De brede bijeenkomst vindt twee á drie keer per jaar plaats en ondersteunt een lerend netwerk doordat partijen elkaar in breder gezelschap blijven zien. 5.3.6 Lerend netwerk Als onderdeel van het lerend netwerk wordt per organisatie één contactpersoon aangewezen. Deze contactpersonen staan nauw met elkaar in verbinding en vormen het eerste aanspreekpunt voor de
Het kán zo zijn dat een functionaris zowel bestuurlijk trekker als stuurgroep lid is. In dat geval vervult de bestuurlijk trekker een dubbelrol, in de stuurgroep vergadering acteert deze functionaris als stuurgroep lid.
33
Werkdocument versie 21/03/2025
57
stuurgroep en de projectcoördinatie. De contactpersonen worden benaderd om het doel en de exacte invulling van het lerend netwerk verder vorm te geven. De bijbehorende frequentie van het samenkomen en hoe het lerend netwerk zich verhoudt tot de andere onderwerpen binnen deze governance wordt dan verder uitgewerkt. Het is denkbaar dat het lerend netwerk een belangrijke rol vervult om: - Kennisdeling rondom de projecten te versnellen (succesverhalen en leringen delen) - Bij te dragen aan draagvlak in de eigen en bij andere organisaties - Personen (organisatie overkoepelend) met elkaar in verbinding te brengen - Samen te reflecteren op projecten en hiervan te leren - Ruimte te bieden voor experimenteren en het gezamenlijk ontwikkelen van oplossingen voor gedeelde uitdagingen 5.3.7 Communicatie Het communicatieteam voor dit transformatieplan richt zich specifiek op de communicatie voor de betrokken partijen rondom dit transformatieplan en staat in nauw contact met de aanspreekpunten vanuit het lerend netwerk. Om invulling te geven aan de communicatie wordt in 2025 een communicatieplan uitgewerkt. De overige communicatie, denk bijvoorbeeld aan nieuwsbrieven, loopt via de brede FrIZA communicatie en wordt dus overkoepelend uitgevoerd. Het communicatieteam voor de opgave ondersteund de brede FrIZA communicatie waar nodig door informatie aan te leveren.
5.3.8 Planning & control/ kassier De werkgroep planning & control krijgt op vaste momenten verantwoordingsinformatie aangeleverd vanuit de projectleiders om de financiering van het programma te borgen. Dit betreft enerzijds het aanleveren van de bewijslast die nodig is om te beoordelen of de inspannings-KPI’s zijn behaald, en anderzijds de informatie op basis waarvan ingeschat kan worden welke werkelijke kosten gemaakt zijn om de KPI te behalen. Dit laatste omvat (naast de rapportage op inspannings-KPI’s) de urenregistraties van de betrokkenen op projecten en, als er sprake is van externe inzet, de facturen. De werkgroep planning & control beoordeelt de aangeleverde informatie en of deze volgens afspraak is aangeleverd. Hierna volgt een advies aan de zorgverzekeraar op basis waarvan de zorgverzekeraar over gaat tot beoordeling en uitbetaling. De kassier is voorzitter van de werkgroep planning & control en staat, namens de werkgroep, in nauw contact met de stuurgroep. Wanneer de middelen vanuit de zorgverzekeraar worden overgemaakt aan de kassier, verdeelt de kassier de middelen volgens afspraak over alle betrokken partijen. 5.3.9 Monitoring De werkgroep monitoring monitort de voortgang op het transformatieplan. Concreet betekent dit dat zij verantwoordelijk is voor het meten van de voortgang op de resultaat-KPI’s.
Het is de verwachting dat er ook andere data-stromen op gang komen (niet zijnde KPI’s), hiervoor geldt dat deze FrIZA overkoepelend worden verzamelend en geanalyseerd.
Werkdocument versie 21/03/2025
58
5.4 RELATIE TUSSEN IMPLEMENTATIE GOVERNANCE EN BREDE FrIZA GOVERNANCE Zoals benoemd in de inleiding bestaat er naast de in dit hoofdstuk uiteengezette implementatiegovernance voor de mentale gezondheidsopgave een brede FrIZA governance. De brede FrIZA governance is vastgesteld door de bestuurstafel Seker & Sûn. Deze (overkoepelende) governance richt zich op het ontwikkelen van een Friesland brede en duurzame samenwerkingsstructuur, en overziet de verbinding en voortgang op alle opgaven en fundamenten uit het FrIZA plan.
Om binnen de FrIZA governance een goed beeld te krijgen bij de voortgang op de mentale gezondheid opgave, en daarnaast de samenhang met andere opgaven en fundamenten te kunnen duiden, is een goede verbinding tussen de implementatie- en FriZA governance van belang. Deze verbinding wordt gewaarborgd door de projectcoördinatie te verbinden aan het FrIZA netwerkteam. Hierin vindt, mogelijk door vertegenwoordigers vanuit de projectcoördinatie, periodiek afstemming plaats in het netwerkteamoverleg. Daarnaast vindt er op bestuurlijk niveau verbinding plaats doordat de (onder gemandateerde) wethouder vertegenwoordigd is binnen de Seker & Sûn bestuurstafel en de implementatiestuurgroep. 5.5 VERBINDING BINNEN HET PROGRAMMA In dit hoofdstuk wordt expliciet ingegaan op de implementatie-governance van het transformatieplan. Een belangrijk doel van de governancestructuur is het sturing geven aan het programma en het waarborgen van rapportage-, monitoring- en verantwoording lijnen. Uiteraard is er naast deze relatief zakelijke componenten ook noodzaak tot verbinding tussen partijen, mensen, projecten en onderwerpen. De WAMG is een integrale en holistische aanpak. Uiteraard zijn de brede bijeenkomsten en het lerend netwerk hierin belangrijke schakels, maar deze zijn niet voldoende. In dat kader is het wenselijk aanvullende verbindingen ontstaan.
Het is van belang dat de governance hier ruimte voor heeft.
Werkdocument versie 21/03/2025
59
6. Business case, financiële aanvraag en terugverdiencapaciteit Het IZA heeft als doel de zorg in de toekomst betaalbaar te houden. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de businesscase, de financiële aanvraag en de terugverdiencapaciteit van dit transformatieplan. In de businesscase worden de kosten en besparingen van het transformatieplan voor zowel de Zvw als het Sociaal Domein inzichtelijk gemaakt. In de financiële aanvraag wordt de eenmalige (incidentele) investering, welke benodigd is voor de implementatie van het transformatieplan, inzichtelijk gemaakt. Tezamen geven deze onderdelen inzicht in de terugverdiencapaciteit van het transformatieplan. 6.1 BUSINESSCASE Het doel van de businesscase is om te bepalen of het plan in financiële zin een voldoende significant positief effect heeft. Daarnaast helpt de businesscase om duidelijk te maken welke besparingen of eventuele additionele kosten partijen kunnen verwachten bij de uitvoering van het plan. Door deze inzichten te delen wordt bijgedragen aan draagvlak onder de betrokken partijen, met aandacht voor budgettaire uitdagingen zoals het ‘ravijnjaar’ bij gemeenten. Hoewel bij de berekeningen volgens het IZA kader enkel gekeken wordt naar de impact op de Zvw, is binnen deze businesscase ook de impact op het Sociaal Domein doorgerekend.
Deze kosten en besparingen wegen niet mee voor de formele beoordeling, maar zijn wel meegenomen omdat dit inzicht bijdraagt aan een volledig beeld van de financiële impact. 6.1.1 Uitgangspunten en aanpak Bij het opstellen van de businesscase zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: -
Overtuigend en robuust; onderbouwde berekeningen zijn, waar mogelijk, gebaseerd op bestaande informatie en feiten Transparant; berekeningen en gebruikte aannames zijn inzichtelijk Berekenbaar en realistisch; er is gebruik gemaakt van scenario’s en bandbreedtes waar deze ondersteunend zijn. Daarbij is rekening gehouden met overlap tussen onderdelen Overzichtelijk; er is sprake van duidelijke specificaties van de berekende onderdelen en de wijze waarop deze berekend zijn Inhoudelijk aangesloten; er is zo veel mogelijk inhoudelijk aangesloten bij de Friese context, bijvoorbeeld in doelgroepen en aantallen
Er is voor zeven onderdelen van het Transformatieplan gekozen om deze door te rekenen als onderdeel van de businesscase. Voor deze onderdelen geldt dat voldaan kan worden aan de bovenstaande uitgangspunten. Dit betekent dat sommige activiteiten uit het transformatieplan niet zijn meegenomen. Daarmee is het potentieel van de business, zoals hier geschetst, een conservatieve inschatting.
Werkdocument versie 21/03/2025
60
Onderdelen
Onderbouwing
EPA, gezinshulp, steunpunten, verkennend gesprek, casusoverleg, consultatie, digitalisering
Deze activiteiten zijn doorgerekend als onderdeel van de businesscase. Voor deze activiteiten geldt dat er voldoende beschikbare informatie is om te komen tot een overtuigende en aannemelijke doorrekening.
Preventie, positieve gezondheid, lerend netwerk, inzicht in sociale kaart, aanbod & wachttijden, 24/7 samenwerking, transfertafel
Deze activiteiten zijn niet doorgerekend als onderdeel van de businesscase. Voor deze activiteiten geldt dat door een gebrek aan beschikbare data en informatie er onvoldoende kan worden bijgedragen aan een overtuigende en aannemelijke businesscase.
Om tot een aannemelijke businesscase te komen is gekozen voor een stapsgewijs proces, waarbij een aantal financiële professionals van de participerende organisaties is betrokken. Er is gekozen voor een proces van steeds verbeterde berekening, waarbij de aannames en berekeningswijzen constant zijn aangescherpt. Deze berekeningen baseren zich voor een groot deel op bestaande informatie, onderzoeken en feiten. Alle berekeningen zijn steeds getoetst en gevalideerd met de betrokken partijen uit de werkgroep. Voor de gedetailleerde uitwerking van alle aannames, feiten en berekeningen wordt verwezen naar de bijlagen. Ondanks het gedegen proces moet opgemerkt worden dat voor sommige onderdelen is gebleken dat feitelijke gegevens toch ontbreken of hun beperkingen hebben. Waar dat acceptabel is, en werkbaar is gebleken, is daarvoor met aannames gewerkt. De oorzaak hiervan is met name het vernieuwende karakter van het transformatieplan, wat betekent dat voor sommige onderdelen (bijvoorbeeld voor het domeinoverstijgend casusoverleg en de consultatiefunctie) slechts beperkte bestaande informatie omhanden is. De besparingen zoals opgenomen in deze businesscase zijn de best mogelijke inschattingen. Daarmee is niet gezegd dat er een garantie is dat deze besparingen in de praktijk ook daadwerkelijk gerealiseerd zullen worden.