CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Programmabegroting 2027-2030 (0098867263)

Raadsvergadering 2 november 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Najaarsnota 2026 en Programmabegroting 2027-203062.636 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 8

Dit rapport concludeerde dat het niet wenselijk en niet haalbaar is om de beoogde besparingen vanaf 2026, zoals opgenomen in het meerjarig financieel kader in de Hervormingsagenda Jeugd, te handhaven. Het vorige kabinet nam het advies van de commissie Van Ark over de Hervormingsagenda Jeugd serieus en heeft dit verwerkt in de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk. Er zijn toen extra middelen toegekend aan het gemeentefonds voor de jaren 2025-2027 om de grootste financiële druk bij gemeenten te verlichten. Vanaf 2028 verwacht het kabinet structurele besparingen, maar de VNG vindt deze verwachtingen te ambitieus. Daarom komt er, op verzoek van de VNG, een tweede advies van de commissie Van Ark in het eerste kwartaal van 2027. Dit zal gaan over de voortgang van de hervormingen, financiële compensatie en een realistisch financieel kader vanaf 2028. Participatiewet Het risico ligt met name bij economische ontwikkelingen en mogelijke huisvesting van extra statushouders. Een economische neergang kan leiden tot een stijging van de werkloosheid en daarmee tot een toename van het aantal inwoners dat een beroep doet op de Participatiewet, bijvoorbeeld voor een bijstandsuitkering of re-integratievoorzieningen. Ook de huisvesting van extra statushouders kan leiden tot een toename van het beroep op de Participatiewet.

Onderhoud kapitaalgoederen € 775.000 (OHP) Voor uitvoering van onderhoudsplannen zijn vooruitlopend op de onderzoeksrapporten naar de kwaliteit en het integraal beheer van onze kapitaalgoederen, extra middelen beschikbaar gesteld. Op basis van de onderzoeksrapporten blijkt dat de beschikbaar gestelde middelen, voor het onderdeel vervangingsinvesteringen niet toereikend zijn. De onderhoudsbudgetten zijn wel toereikend. Een deel van de vervangingsinvesteringen is inmiddels opgenomen in de begroting. Daardoor is het risico iets lager. Bij de plannen die de raad voor de langere termijn (10-20 jaar) vaststelt of heeft vastgesteld zien wij echter prijsrisico's ontstaan. Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen. 112 Projecten € 7,8 miljoen (P) De gemeente voert op dit moment diverse projecten uit en bereidt nieuwe projecten voor, waardoor de projectenportefeuille groeit. Ook in de komende jaren starten of worden grote en middelgrote projecten uitgewerkt. Denk hierbij vooral aan de herinrichting van wegen, het Pastorieplein, aanleg fietspaden en de verbouw van Kerk op de Hoogte. Voor een aantal projecten hebben wij middelen gereserveerd in de reserve dynamische investeringsagenda, maar deze ramingen zijn niet altijd toereikend.

Daarom beoordelen wij per project de haalbaarheid, betaalbaarheid en schaalbaarheid. In de voorbereidingsfase zijn risico’s vaak groter omdat veel factoren nog niet vaststaan. Ook ontstaan uitdagingen in de planning zoals netwerkcongestie, afhankelijkheid van de beschikbaarheid van capaciteit bij kabel - en leidingenbedrijven of stikstof. Tot slot kunnen kosten op het moment van aanbesteding mee - of tegenvallen. Projecten brengen verschillende risico’s met zich mee die de voortgang of realisatie kunnen beïnvloeden. Dit betreft risico’s in de voorbereiding, de kwaliteit en de volledigheid van de aanbesteding. Denk hierbij aan onverwachte kosten, lagere inkomsten, technische of juridische knelpunten en de complexiteit van samenwerking met meerdere stakeholders. Zodra wij in de uitvoering zitten, worden risico’s concreet: ze doen zich daadwerkelijk voor óf ze vallen weg. Op dit moment zien we een verhoging in het risicobedrag. Dit wordt veroorzaakt door het toevoegen van meerdere grote projecten die allen nog in de voorbereiding zitten. Dit zijn met name verkeersmatige projecten, inclusief fietspaden. De inrichting van het Pastorieplein en de transitie van Kerk op de Hoogte naar Theater op de Hoogte resteren nog uit het project Centrum Wolvega. Wij verwachten meer duidelijkheid in de loop van 2027 over diverse projecten.

Verbonden partijen en gerelateerde projecten € 362.500 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt vanuit het oogpunt van risicobeheersing de nodige aandacht omdat de invloed op deze partijen verloopt via besturen van gemeenschappelijke regelingen en stichtingen of de aandeelhouders en de raden van commissarissen en/of toezicht. Dat betekent ook dat de directe invloed op de uitzetting van hun begroting beperkt is, wat weer van invloed is op onze begroting. Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden. Overige onzekerheden en risico's € 495.000 (OVERIG) Overige risico’s in de bedrijfsvoering zijn: frictiekosten personeel, veiligheids- en aansprakelijkheidsrisico’s en urenramingen op exploitatie ontlastende onderdelen van de begroting, zoals de grondexploitaties, afval en riolering.

Tijdig beheersmaatregelen treffen, door bijvoorbeeld een juiste verhouding vast en flexibel personeel in dienst te hebben, voorkomt structurele risico’s in de exploitatie. Ook het treffen van technische beheermaatregelen en het optimaliseren van bedrijfsprocessen zorgen voor een lager risico. Weerstandsvermogen De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico's worden uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven: x € 1.000 Weerstandsvermogen | 2027 Weerstandscapaciteit (A) | 14.980 Risico's (B) | 11.260 Weerstandsvermogen | 3.720 Ratio Weerstandsvermogen (A/B) | 1,33 Toelichting Weerstandsvermogen Uit bovenstaande tabel blijkt dat ons weerstandsvermogen voldoet aan het uitgangspunt dat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit (B). De ratio weerstandsvermogen is namelijk 1,33. We voldoen niet aan de in het coalitieakkoord opgenomen weerstandsratio van 1,5. Kengetallen Met ingang van 2016 zijn een vijftal financiële kengetallen verplicht gesteld. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit.

Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we aan voor de verplichte kengetallen bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal | Categorie A | Categorie B | Categorie C a. zonder correctie doorgeleende gelden | < 90% | 90 - 130% | > 130% 1. Netto schuldquote | b. met correctie doorgeleende gelden | < 90% | 90 - 130% | > 130% 2. Solvabiliteitsratio | > 50% | 20 - 50% | < 20% 3. Grondexploitatieruimte | < 20% | 20 - 35% | > 35% 4. Structurele exploitatieruimte | Eerste jaar en meerjarig > 0% Begroting en meerjarig 0% | Begroting en meerjarig < 0% 5. Belastingcapaciteit | < 95% | 95 - 105% | > 105% Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt.

In onderstaand overzicht wordt het verloop van de kengetallen weergegeven: Kengetallen | Rekening | Begroot | Begroot | MJB | MJB | MJB | Categorie 2025 | 2026* | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | (peiljaar 2027) 1 Netto schuldquote | 19,63% | 21,66% | 24,24% | 26,64% | 26,78% | 27,78% | A Netto schuldquote (gecorrigeerd) | 19,61% | 21,65% | 24,22% | 26,63% | 26,76% | 27,77% | A 2 Solvabiliteitsratio | 50,11% | 51,54% | 53,76% | 58,63% | 54,62% | 57,09% | A 3 Grondexploitatie | 8,54% | 7,77% | 4,63% | 1,82% | 0,93% | 0,91% | A 4 Structurele exploitatieruimte | 4,17% | -1,62% | 1,61% | 0,41% | -0,49% | -0,20% | C 5 Belastingcapaciteit | 80,06% | 88,40% | 86,69% | 86,69% | 86,69% | 86,69% | A * betreft de geactualiseerde begroting 2026 113 114 Toelichting kengetallen Basis voor deze kengetallen is de geprognosticeerde balans voor de jaren 2027 -2030. Deze staat onder 'Uiteenzetting van de financiële positie'. De wijzigingen die na de vaststelling van de begroting door de raad zijn genomen, zijn hierin niet verwerkt. 1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie.

Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Een schuldquote van 100% wordt over het algemeen als grens gezien tussen acceptabel en in toenemende mate risicovol. Wij zitten ruimschoots onder die grens. 2. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we voor de komende vier jaren uit boven ons streefpercentage van minimaal 20%. In de periode 2027-2030 zitten we zelfs in categorie A wat betreft de signaleringswaarden. 3. Kengetal grondexploitatie Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Ook dit kengetal scoort in categorie A bij ons. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten.

Incidentele baten en lasten betreffen die posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Het gaat om eenmalige zaken en om (meerjarige) projecten of subsidies als deze eveneens het karakter van tijdelijkheid of eindig doel hebben. Voorbeelden van structurele lasten zijn de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Bij structurele baten gaat het onder andere om de Algemene uitkering van het gemeentefonds en eigen belastinginkomsten. Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. In deze planperiode hebben we nog steeds te maken met een terugval in onze inkomsten vanuit het gemeentefonds. Om die reden zien we vanaf 2029 een negatief begrotingssaldo ontstaan. Omdat de categorisering uitgaat van de meerjarenraming, moeten we constateren dat we voor dit kengetal in categorie C vallen. 5. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten.

Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t -1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel blijkt, zijn de woonlasten voor 2027 in onze gemeente (€ 949) lager dan het landelijk gemiddelde van € 1.095 (=100%) van het belastingjaar (normjaar 2026). 115 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Portefeuillehouder Hartog en Den Hartigh Organisatie Projecten, Gemeentewerf, Beleid en Vastgoed, grondzaken en facilities. Beleidsnota's 2010 Nota Openbare Verlichting 2017 Bomenbeleidsplan 2017 - 2027 2017 Notitie Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed 2018 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028 2021 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 2023 Ecologisch beheer bermen en gazons 2026 Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2026 Duurzame Inrichting Openbare Ruimte Inleiding Onze gemeente heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Om dat mogelijk te maken wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten.

Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) De gemeente werkt aan een Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) waarin uitgangspunten en kwaliteitseisen voor de inrichting van de openbare ruimte worden vastgelegd. Het HIOR draagt bij aan een duurzame, veilige, toegankelijke en beheerbare openbare ruimte. Daarnaast zorgt het voor een eenduidige werkwijze bij nieuwe ontwikkelingen, herinrichtingsprojecten en vervangingsopgaven. Hierbij wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan thema's als klimaatadaptatie, biodiversiteit, verkeersveiligheid en circulariteit. De vaststelling van het HIOR is gepland in 2027. Wegen Algemeen Het totale oppervlak van asfalt en straatstenen wat de gemeente beheert is ongeveer 2.557.000 m2 groot. Hiervan ligt 130 km aan wegen binnen de dorpen. Buiten de dorpen liggen nog eens 285 km aan wegen die de dorpen met elkaar verbinden. Ook liggen er binnen de gemeente fietspaden met een totale lengte van 85 km. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van 2.140.000 m2 aan bermen en 442 km aan sloten waar water in staat. Ontwikkeling wegen In 2015 is door provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân een plan gemaakt tegen bodemdaling. Doordat de zomers steeds droger worden komt het water in de bodem steeds lager te staan. Het veen wat in de bodem zit verdwijnt als het uitdroogt.

Hierdoor zakt de bodem en ook de daarop liggende wegen. De verwachting is dat bodemdaling de komende jaren leidt tot een toenemende onderhoudsbehoefte en hogere kosten. Op locaties waar wegen blijven verzakken, wordt steeds nadrukkelijker de afweging gemaakt tussen intensiever onderhoud en volledige vervanging. Daarbij wordt ook gekeken naar innovatieve oplossingen, zoals lichtgewicht wegconstructies die beter bestand zijn tegen verzakkingen in de ondergrond. 116 In 2025 zijn we gestart met een pilot onderzoek naar de Zeedijk. Op deze veenweg komen alle uitdagingen waar we mee te maken hebben samen. De verwachte onderzoeksresultaten moeten inzicht bieden in de technische mogelijkheden, effecten en kosten van het beheer en de vervanging van veenwegen. Deze kennis wordt gebruikt bij toekomstige beleids- en investeringsbeslissingen. Resultaten verwachten we in 2027. Onderhoud De kwaliteit van het wegennet wordt periodiek gemonitord aan de hand van inspecties en de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Op basis hiervan wordt een meerjarig onderhoudsprogramma opgesteld, gericht op het behoud van de afgesproken kwaliteit en verkeersveiligheid. Uit het onderzoek naar het budget onderhoud asfaltwegen is gebleken dat er de komende jaren structureel meer moet worden geïnvesteerd in het onderhoud van wegen. Zo kan de afgesproken kwaliteit worden gehandhaafd.

De aangevraagde gelden hiervoor zijn verwerkt in de begroting. Investeringen Naast de stijgende kosten voor het onderhoud kijken we ook naar de kosten voor het vervangen van wegen. Hier zijn geen structurele middelen voor beschikbaar. Het vervangen van een weg wordt via afzonderlijke investeringsvoorstel aan de gemeenteraad voorgelegd. De verwachting is dat de investeringen in wegen ook na 2027 op een hoog niveau blijven. Hierbij nemen we afspraken uit het coalitieakkoord mee in onze planning. De belangrijkste oorzaken voor vervanging zijn de voortgaande bodemdaling in de veengebieden en de veroudering van delen van het wegennet. Om de gevolgen van bodemdaling zo effectief mogelijk aan te pakken, werkt de gemeente samen met Wetterskip Fryslân aan een betere afstemming van beheer- en onderhoudswerkzaamheden. Hierbij wordt gezocht naar integrale oplossingen waarbij wegbeheer en waterbeheer elkaar versterken. Groen Groen komt in vele vormen terug in de openbare ruimte en draagt bij aan een gezondere leefomgeving. Het totale areaal groen binnen de gemeente bedraagt ongeveer 114 hectare. Het grootste areaal bevindt zich in de woongebieden. Langs de plattelandswegen staan de meeste bomen. Het beheer voeren wij uit op basis van een kwaliteit gestuurd (groen)beheersysteem.

Het groenbeheer is onder te verdelen in verzorging (kwaliteit onderhoud) en technische staat (kwaliteit inrichting). Conform het integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) voeren wij het onderhoud uit op beeldkwaliteitsniveau B. Elk jaar laten wij een derde van de bijna 30.000 bomen inspecteren. De kwaliteit van de bomen, de beplanting en de gazons is erg afhankelijk van het klimaat. De effecten van een droge zomer zijn later zichtbaar en vooraf niet te voorspellen. Met de jaarlijkse inspecties ontstaat er een actueel beeld van de kwaliteit van de bomen en eventuele veiligheidsrisico's. De normale werkzaamheden, met betrekking tot bomen, zijn afgestemd op het bomenbeleidsplan. Bestrijding invasieve exoten We zien een toename van invasieve exoten. De bestrijding van deze soorten vraagt in de toekomst om meer inzet. Enkele voorbeelden hiervan zijn: Reuzenberenklauw, waternavel, Japanse duizendknoop en de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft. Ecologisch bermbeheer Sinds 2024 worden de bermen buiten de bebouwde kom ecologisch beheerd. Dit betekent onder andere dat het gras na het maaien wordt afgevoerd. We geven verschillende kruidensoorten hiermee meer ruimte om te kunnen groeien. Deze kruiden zijn op hun beurt weer essentieel voor verschillende bestuivers en daarmee essentieel voor de gezondere leefomgeving.

Elk jaar worden de effecten van het ecologisch bermbeheer geïnventariseerd. De gemeenteraad wordt geïnformeerd over de uitkomsten van deze evaluatie. Het ecologisch berm- en slootonderhoud buiten de bebouwde kommen wordt in 2026 opnieuw aanbesteed. Het beheer wordt aangepast op basis van inmiddels behaalde resultaten. 117 Civiele kunstwerken Bruggen, onderdoorgangen, steigers en een monumentale sluis De gemeente Weststellingwerf heeft momenteel 71 bruggen in beheer en onderhoud. Hiervan worden 3 betonnen verkeersbruggen gezamenlijk beheerd met de gemeenten Steenwijkerland, De Fryske Marren en Ooststellingwerf. Het bruggenbestand bestaat uit 1 elektrisch bedienbare ophaalbrug, 29 vaste verkeersbruggen, 3 kleine beweegbare ophaalbruggen en 38 kleine vaste bruggen voor fietsers en voetgangers. Naast de bruggen beheren wij de aanlegsteigers en een trailerhelling in de passantenhaven van de Driewegsluis in Nijetrijne. Verder bestaat ons areaal uit 13 steigers en een monumentale keersluis (Rijksmonument). Periodiek wordt onderhoud uitgevoerd aan de bruggen, steigers en overige kunstwerken. Daarnaast wordt het areaal eenmaal per vijf jaar visueel geïnspecteerd door een externe partij. Op basis van een instandhoudingsinspectie is een geactualiseerd Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Op basis van het MJOP worden in 2027 onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd aan 24 bruggen.

Oevers en kades In 2026 zou, op basis van de geïnspecteerde oevers en kades, een meerjarig onderhoudsplan worden opgesteld. Door personele omstandigheden is het plan niet in 2026 afgerond. Dit staat gepland voor 2027. De damwand van de Driewegsluis vraagt onze aandacht. We houden de damwand extra in de gaten en daar waar nodig voeren we reparaties uit. In 2027 beoordelen we de situatie opnieuw en komen waar nodig bij de voorjaarsnota/kadernota met een aanvraag. Mogelijke risico's zijn: • De onderhoudskosten nemen toe; • De klachten over de slechte staat nemen toe; • Het risico op schadeclaims van schade aan boten nemen toe; • Een aanlegverbod moet worden ingesteld. Openbare verlichting De gemeente Weststellingwerf heeft in totaal 4.519 lichtmasten in eigendom en beheer. Het beheer en onderhoud is per 1 april 2025 opnieuw aanbesteed. Met onderhoud bedoelen wij het reinigen en schilderen van masten en armaturen. Ook het oplossen van storingen aan de openbare verlichting en vervangen van masten en armaturen valt onder deze aanbesteding. In 2027 worden ruim 750 lichtmasten gereinigd in Wolvega. De vervanging van verlichting door ledverlichting is grotendeels voltooid. Riolering Wij moeten ons houden aan de wettelijke taken voor het inzamelen, het afvoeren en behandelen van afvalwater, hemelwater en grondwater (zie ook programma 7).

Ons uitgangspunt is om alle werkzaamheden op een doelmatige wijze uit te voeren. Als het mogelijk is, voeren wij de werkzaamheden in OWO-verband uit. Ook werken wij met alle Friese gemeenten, Wetterskip, provincie en Vitens aan maatregelen voor een toekomstbestendige Friese waterketen. Dit is vastgelegd in het Fries bestuursakkoord waterketen (FBWK). Alle gegevens over de riolering hebben wij vastgelegd in een beheersysteem. Uit dit systeem halen wij een meerjarig overzicht voor het uitvoeren van onderhoud en de vervanging. Dit leggen wij vast in deze begroting en in een investeringsplan (zie programma 7). De aanleg van nieuwe riolering en aanpassingen zijn de komende jaren gericht op het klimaatbestendig maken van de leefomgeving. Tractiemiddelen De gemeente beschikt over een meerjarig vervangingsprogramma voor tractiemiddelen. Bij vervanging wordt, waar mogelijk en doelmatig, gekozen voor de meest duurzame variant. Door de toename van het aantal elektrische voertuigen worden extra laadpunten op de gemeentewerf gerealiseerd. Op de daken van de gemeentewerf liggen zonnepanelen, waardoor een deel van de benodigde energie duurzaam en lokaal wordt opgewekt en kan worden ingezet voor het laden van elektrische voertuigen. Daarnaast worden voorbereidingen getroffen voor de uitbreiding van de kapschuur, zodat voertuigen en materieel onder dak kunnen worden gestald.

Hiermee wordt niet alleen bijgedragen aan duurzaam beheer, maar ook aan een langere levensduur van het materieel. Gebouwen Het gemeentelijk vastgoed wordt beheerd overeenkomstig de uitgangspunten uit de notitie Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen functionele panden, die bijdragen aan de uitvoering van gemeentelijke taken, en niet-functionele panden, die op termijn voor afstoting in aanmerking kunnen komen. Het beheer en onderhoud vindt plaats op basis van meerjarenonderhoudsplannen (MJOP's), opgesteld aan de hand van inspecties conform NEN 2767. Voor functionele panden wordt een sober en doelmatig onderhoudsniveau gehanteerd, zodat deze geschikt blijven voor het beoogde gebruik. Niet | -functionele panden worden in principe afgestoten. Zolang afstoting nog niet heeft plaatsgevonden, wordt het onderhoud tot een minimum beperkt en worden uitsluitend maatregelen uitgevoerd die noodzakelijk zijn om het pand veilig en wettelijk in stand te houden. De huidige uitgangspunten voor beheer en onderhoud blijven van toepassing totdat het geactualiseerde gemeentelijk vastgoedbeleid is vastgesteld. De ontwikkeling van dit beleid, inclusief de uitwerking van de verduurzamingsopgave, is opgenomen in programma 8.

Beschikbare middelen voor het onderhoud Naam beheerplan | Beleidsdocument | Looptijd | Lasten (begroting | Is er achterstallig Zo ja, 2027) X € 1.000 | onderhoud? | hoeveel? Tractiemiddelen | N.v.t. (MJOP Tractiemiddelen) | 2025-2028 | 176 Nee | N.v.t. Gebouwen | Notitie “Strategisch omgaan met | Doorlopend | 481 Nee | N.v.t. gemeentelijkvastgoed” (Asfalt)Wegen | Integraal Beheerplan Openbare Ruimte | Doorlopend | 1.382 Nee | N.v.t. Elementenverharding Integraal Beheerplan Openbare Ruimte | Doorlopend | 789 Nee | N.v.t. Openbare verlichting Nota openbare verlichting | Doorlopend | 60 Nee | N.v.t. Bruggen en duikers | Integraal Beheerplan Openbare Ruimte | Doorlopend | 169 Nee | N.v.t. Openbaar groen | Integraal Beheerplan Openbare Ruimte | Doorlopend | 1.524 Nee | N.v.t. Riolering | GRP 2021 - 2025 | 2021-2025* | 387 Nee | N.v.t. *Geen wettelijke verplichting meer, wordt opgenomen onder het omgevingsplan. 118 Paragraaf Financiering Portefeuillehouder | Hartog Organisatie | Advies & Ondersteuning Inleiding Het doel van deze paragraaf is om informatie te verstrekken over het treasurybeleid en de beheersing van de financiële risico’s. Treasury betreft alle financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s.

Treasury richt zich vervolgens op het besturen, beheersen van, het verantwoorden en toezicht houden op de hiervoor genoemde aspecten. Wettelijke kaders voor gemeentelijk treasurybeleid vinden we terug in de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido), de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof), de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en in de Gemeentewet met de daaruit afgeleide financiële verordening. Vanwege de publieke taak van de gemeente gaan we bedachtzaam om met publieke middelen en zijn we transparant over de besteding hiervan. Risicobeheersing is daarbij van groot belang. Mogelijke renterisico’s beheersen we via de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Verder stellen we strikte eisen aan het uitzetten van liquide middelen: leningen en garanties mogen we in principe alleen verstrekken voor de uitoefening van de publieke taak. Voor het overige houden we eventuele overtollige middelen aan in ’s | rijks schatkist (als gevolg van het verplicht schatkistbankieren) zodat deze beschikbaar blijven voor de uitoefening van de publieke taak. De uitgangspunten Sinds de invoering van het schatkistbankieren zijn uitzettingen door gemeenten niet mogelijk. Enige uitzondering hierop is dat gemeenten wel geld mogen uitlenen aan andere Nederlandse Overheden.

Door een goede (korte en lange termijn) liquiditeitsprognose te hebben, kunnen gemeenten in het aantrekken van geld sturen op het (tijdig) beschikbaar hebben van lang of kort geld. Op dit moment is de rente licht oplopend. Met de huidige rentestand blijven de renterisico’s die gemeenten daarbij lopen overzichtelijk. Risicobeheer De overheid hanteert twee instrumenten, binnen de wet Fido, voor het toetsen van het renterisico: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Het doel van deze normen is het krijgen van een stabiele rentelast over de jaren. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet vormt de bovengrens waarmee een tijdelijk liquiditeitstekort gefinancierd kan en mag worden met een kortlopende geldlening (korter dan 1 jaar). Als het liquiditeitstekort structureel dreigt te worden, moet er een langlopende geldlening worden aangetrokken. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal. Het doel van de limiet is de vlottende schuld (kortlopende leningen) te beperken.

De berekening van de kasgeldlimiet voor de komende jaren is als volgt: x € 1.000 Kasgeldlimiet | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingsvolume | 116.914 | 111.333 | 109.459 | 110.818 Het bij het ministeriële regeling vastgestelde percentage | 8,50% | 8,50% | 8,50% | 8,50% De kasgeldlimiet in euro's | 9.938 | 9.463 | 9.304 | 9.420 119 Toelichting kasgeldlimiet Kasgeldlimiet Momenteel hebben we een hoog saldo schatkistbankieren. Hiertegenover hebben we ook een grote lijst met openstaande investeringen. Via een goede liquiditeitsbewaking monitoren wij beide. We verwachten, om aan de omvang van de investeringen te kunnen voldoen, dat we in 2029 een nieuwe langlopende geldlening gaan aantrekken. Hiermee blijven we de komende jaren binnen de kasgeldlimiet. Schatkistbankieren Door de wet fido zijn de decentrale overheden verplicht, boven het voor dat jaar geldende drempelbedrag, hun liquide middelen aan te houden in de schatkist. De hoogte van deze drempel bedraagt 2% van het jaarlijkse begrotingstotaal en bedraagt voor onze gemeente voor 2027 ongeveer € 2.338.280 Renterisicobeheer De renterisiconorm stelt een grens aan het te lopen renterisico op de vaste schuld. De risiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet hoger mogen zijn dan 20% van het begrotingstotaal.

Onze ruimte binnen deze norm is als volgt: x € 1.000 Renterisiconorm | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingsvolume | 116.914 | 111.333 | 109.459 | 110.818 Het bij het ministeriële regeling vastgestelde percentage | 20,00% | 20,00% | 20,00% | 20,00% Toegestane renterisiconorm | 23.383 | 22.267 | 21.892 | 22.164 Renteherziening op vaste schuld (opgenomen) | 0 | 0 | 0 | 0 Renteherziening op vaste schuld (uitgezet) | 0 | 0 | 0 | 0 Aflossingen | 3.345 | 3.345 | 3.345 | 4.345 Huidige renterisiconorm | 3.345 | 3.345 | 3.345 | 4.345 Ruimte binnen de toegestane renterisiconorm | 20.038 | 18.922 | 18.547 | 17.819 Kredietrisico op verstrekte gelden en gegarandeerde leningen De rentedragende leningen bestaan voornamelijk uit aan (voormalig) ambtenaren verstrekte hypothecaire geldleningen. De portefeuille krimpt omdat gemeenten geen hypothecaire geldleningen meer mogen verstrekken aan hun personeel. Jaarlijks wordt hierop afgelost. Het risico op de portefeuille is relatief klein, vanwege de hypothecaire zekerheden die tegenover de geleende gelden staan. Daarnaast hebben we verschillende (indirecte) garanties afgegeven. Op deze garantstellingen wordt in de regel regulier afgelost door de geldnemers. Met betrekking tot de gegarandeerde leningen betreft het veelal geldnemers in de zorg, sociale woningbouw of (sport)verenigingen.

Omdat voor de leningen aan de woningcorporaties het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) garant staat, is het kredietrisico voor de gemeente laag. x € 1.000 Verstrekte geldleningen en gegarandeerde leningen | Ultimo 2027 Rentedragende leningen | 520 Gegarandeerde geldleningen (100%) | 1.209 Indirect gegarandeerde geldleningen (WSW-achtervang-50%) | 19.333 Totaal | 21.062 120 Gemeentefinanciering De gemeente hanteert een integrale financieringssystematiek. Dat wil zeggen dat we steeds kijken naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente op enig moment. Bij de huidige verwachtingen over de renteontwikkeling (licht oplopend) wordt goed gekeken naar de liquiditeitsbehoefte. Deze zetten we vervolgens af tegen de opgave om de schuldpositie te verbeteren in absolute zin: uitgangspunt daarbij is een beheersbare schuld waarop op reguliere basis aflossingen plaatsvinden. We laten daarbij de kortlopende schuld niet onnodig hoog oplopen waardoor lang geld moet worden aangetrokken op een voor onze gemeente ongunstig moment: een evenwichtige spreiding van de aflossingen en rentebetalingen is belangrijk bij een beheersbare liquiditeitsbegroting.

Schuld als aandeel van de exploitatie Ter bevordering van de onderlinge vergelijkbaarheid zijn overheden verplicht om volgens vooraf gestelde richtlijnen onder andere de netto-schuldquote als kengetal te publiceren in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte (financieringstekort of -overschot) geeft een indicatie of het aangaan van vaste geldleningen al dan niet noodzakelijk is. Op dit moment hebben wij nog voldoende liquide middelen beschikbaar. We houden het komende jaar de uitgaven van onze investeringen in de gaten om zo te bepalen of en wanneer wij een nieuwe langlopende lening nodig hebben. Gelet op de lopende investeringsambities verwachten we een nieuwe langlopende geldlening aan te moeten trekken in 2029. We blijven binnen de ruimte van de kasgeldlimiet.

x € 1.000 Financieringsbehoefte per 31 december | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Eigen vermogen | 58.157 | 56.904 | 55.198 | 53.622 Voorzieningen | 6.896 | 1.073 | 1.055 | 1.038 Vaste geldleningen | 28.472 | 25.127 | 31.782 | 27.437 93.525 | 83.104 | 88.035 | 82.097 Vaste activa | 86.107 | 84.192 | 83.195 | 83.074 Voorraden | 5.203 | 2.001 | 1.001 | 1.001 Bijstelling op basis van geïnventariseerde risico's | - | - | - | - 91.310 | 86.193 | 84.196 | 84.075 Financieringstekort (-) danwel overschot (+) per 31 december | 2.215 | - 3.089 | 3.839 | - 1.978 De wijze van rentetoerekening In het volgende renteschema staat hoe voor alle jaren de rentetoerekening in deze begroting is vormgegeven. Het renteresultaat is verantwoord bij het Overzicht algemene dekkingsmiddelen, taakveld treasury.

x € 1.000 Renteschema | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Externe rentelasten over de korte en lange termijn | 1.342 | 1.487 | 1.630 | 1.705 Externe rentebaten | 34 | 34 | 34 | 34 Totaal door te berekenen rente | 1.308 | 1.453 | 1.596 | 1.671 Rente die doorberekend wordt aan de grondexploitaties | 157 | 74 | 43 | 28 Rente over eigen financieringsmiddelen | 0 | 0 | 0 | 0 Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) | 1.229 | 1.556 | 1.831 | 1.978 1.386 | 1.630 | 1.874 | 2.006 Renteresultaat op het taakveld treasury | -77 | -177 | -278 | -335 121 122 EMU saldo Het EMU-saldo is het saldo van inkomsten en uitgaven met derden van de gemeente op transactiebasis in een bepaalde periode. Eenvoudig gezegd geeft het EMU-saldo aan of er in een bepaald jaar met reële transacties meer geld uitgegeven is dan er in dat jaar is binnengekomen, of dat er netto geld overgehouden is. Het EMU-saldo is daarmee een indicatie voor de ontwikkeling van de liquiditeits - en financiële positie (eigen vermogen en schulden) van de gemeente. Het EMU-saldo van één jaar zegt relatief weinig, Een structureel negatief EMU-saldo is echter wel reden tot zorg; dit geeft aan dat de gemeente jaar-op-jaar meer geld uitgeeft dan de gemeente ontvangt. Andersom kan het ook onwenselijk zijn dat het EMU-saldo enkele jaren op rij een flink positief saldo vertoont.

Dit geeft immers aan dat de gemeente mogelijk onnodig geld oppot, terwijl het geld besteed kan worden aan voorzieningen in de gemeente. Het EMU-saldo vervult een rol bij de afspraken die in Europees verband zijn gemaakt over het toegestane maximale tekort ervan op nationaal niveau om de overheidsfinanciën in de Eurozone robuust te houden. In Nederland geldt een macro EMU-tekort voor de decentrale overheden van 0,27 procent van het bruto binnenlands product per jaar. Vier scenario's uitgelegd Bij de gemeente kunnen zich vier scenario’s voordoen. Hierbij wordt benadrukt dat het bij het beoordelen van de scenario’s vooral gaat om de meerjarige ontwikkeling van het EMU -saldo. Het EMU-saldo is positief: De gemeente krijgt via reële transacties meer geld binnen dan dat ze uitgeeft. Dit schept ruimte om schulden af te lossen, te sparen en de reservepositie te verhogen. Daarmee draagt de gemeente positief bij aan het EMU-saldo van Nederland. Het EMU-saldo grenst aan 0: De gemeente krijgt via reële transacties ongeveer evenveel geld binnen als dat er wordt uitgegeven. Het EMU-saldo is negatief: De gemeente geeft via reële transacties meer geld uit dan dat erbinnen komt. De gemeente zal schulden moeten maken, leningen moeten aantrekken, of het gespaarde geld moeten aanspreken. Ook kan het zijn dat het eigen vermogen (reserves) afneemt.

Hierdoor draagt de gemeente negatief bij aan het EMU -saldo van Nederland. Maar blijft onder de referentiewaarde: aangezien het EMU-saldo onder de referentiewaarde valt, is de bijdrage van de gemeente aan het EMU-saldo geen aandachtspunt mits de andere overheden zich ook aan hun referentiewaarden houden. Het EMU saldo overschrijdt de referentiewaarde: Aangezien het EMU-saldo boven de referentiewaarde uitstijgt, is de bijdrage van de gemeente aan het landelijke EMU-saldo een aandachtspunt. Het EMU-saldo voor Gemeente Weststellingwerf is negatief voor 2027 en bedraagt €-2.898.000 x € 1.000 EMU-saldo Begroting 2027 1. (+) Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c). 138 2. (-) Mutatie (im)materiële vaste activa 6.149 3. (+) Mutatie voorzieningen -427 4. (-) Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) -3.540 5. (-) Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa 0 Berekend EMU-saldo -2.898 123 Paragraaf Bedrijfsvoering Portefeuillehouder(s) Den Hartigh, Van der Graaf en Hartog Organisatie Advies & Ondersteuning Privacy en informatieveiligheid Het digitale dreigingslandschap ontwikkelt zich voortdurend en wordt steeds complexer. Om het vertrouwen van inwoners en ondernemers te behouden, is het essentieel dat wij de digitale veiligheid van onze organisatie blijvend waarborgen.

Het versterken en onderhouden van het bewustzijn rondom informatiebeveiliging en privacy, evenals het vergroten van de kennis hierover, is daarom een continu proces dat blijvende aandacht vraagt. Komend jaar willen we inzetten op: 1) Onze medewerkers (blijven) trainen op het gebied van privacy en informatiebeveiliging. 2) Verder inrichten van onze informatiebeveiligingsorganisatie ten behoeve van groeien naar volwassenheidsniveau 3 van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2.0. 3) Een doorlopend security awareness programma inzetten waarin medewerkers doormiddel van verschillende (phishing)testen getraind worden om phishing zo veel mogelijk te herkennen. 4) Verder vormgeven/implementeren van nieuwe wetten zoals onder andere AI-act, Cyberbeveiligingswet (Cbe) en de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke). Samenwerking bedrijfsvoering We richten ons op de verdere uitrol van de thema’s uit de Informatievisie (I-visie). Daarbij hanteren wij het principe van de smart follower: ontwikkelingen die door de VNG, leveranciers en andere relevante partijen worden geïnitieerd, worden actief gevolgd en, wanneer deze aantoonbare meerwaarde bieden voor onze gemeente, geïmplementeerd. De thema’s uit de I-visie hebben betrekking op digitale dienstverlening, informatieveiligheid en privacy, de doorontwikkeling van de bedrijfsvoering en datagedreven werken.

Gezien de financiële uitdagingen vraagt het realiseren van deze ambities om creativiteit en een zorgvuldige afweging van prioriteiten. Waar mogelijk wordt aangesloten bij bestaande initiatieven, zoals het programma Dienstverlening en het project Bedrijfscontinuïteit. Op het gebied van informatieveiligheid wordt gestart met het project Role Based Access (RBA), waarmee autorisaties beter worden afgestemd op rollen en verantwoordelijkheden binnen de organisatie. Daarnaast wordt aandacht besteed aan procesgericht en zaakgericht werken. Beide projecten dragen bij aan een veilige, efficiënte en toekomstbestendige informatievoorziening en ondersteunen de verdere professionalisering van de organisatie. Rechtmatigheid De gemeente stelt een eigen rechtmatigheidsverantwoording op als onderdeel van de jaarstukken. In het derde kwartaal van 2027 worden het controleprotocol en normenkader aan uw raad voorgelegd. Hierin staat alle wet- en regelgeving, inclusief toetsingscriteria, waarover verantwoording wordt afgelegd. De basis voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn de interne controles rechtmatigheid die worden uitgevoerd. De interne beheersing en controlewerkzaamheden liggen zoveel als mogelijk in de teams zelf. Daarop aanvullend wordt onafhankelijk de verbijzonderde interne controle uitgevoerd.

124 De rechtmatigheidsverantwoording ziet toe op drie rechtmatigheidscriteria, namelijk achtereenvolgens het voorwaardencriterium (voldoen we aan het vastgestelde normenkader), begrotingscriterium (blijven we binnen de begrotingskaders, zo niet melden we dit zo snel mogelijk via de voorjaarsrapportage, de najaarsrapportage of de jaarrekening) en Misbruik en Oneigenlijk gebruik criterium (hebben we beleid ingericht om Misbruik & Oneigenlijk gebruik te voorkomen en handhaven we indien nodig (proportioneel)). In de paragraaf bedrijfsvoering van de jaarrekening wordt een nadere toelichting gegeven op het rechtmatigheidsoordeel 2027. Onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid bestuur Op basis van artikel 213A van de Gemeentewet doet het college jaarlijks onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van gevoerde bestuur. Ook in 2027 doen we intern een dergelijk onderzoek. Over de uitkomsten en de opvolging van de uitkomsten van de onderzoeken informeren wij u via de controlecommissie. Ook vanuit de Rekenkamer en de accountant worden jaarlijks onderzoeken gedaan. De aanbevelingen die daaruit naar voren komen worden centraal vastgelegd. Over de afhandeling van die aanbevelingen rapporteren wij twee keer per jaar aan de controlecommissie. Organisatieontwikkeling In lijn met het coalitieprogramma is de organisatieontwikkeling geëvalueerd.

De aanbevelingen uit het rapport van TwynstraGudde zijn overgenomen en vormen een belangrijke basis voor de verdere ontwikkeling van onze organisatie. In 2027 gaan we verder met de uitvoering en borging van deze aanbevelingen. Daarbij werken we onder andere aan de doorontwikkeling van de teamleidersrol, het versterken van eigenaarschap, sturing en samenwerking, dienstverlening en het verder professionaliseren van programmatisch werken. Dit werkt ook door in de samenstelling van enkele teams. Daarnaast ligt de nadruk op het borgen van integrale samenhang. We verbinden de verschillende ontwikkelingen, programma’s en organisatiedoelen tot één herkenbare beweging richting 2030. Zo kunnen we beter prioriteren en sturen op samenhang, impact, capaciteit en middelen.

125 Uitvoering Human Resources Management (HRM) De organisatiemissie Welzijn in Weststellingwerf vormt de kapstok voor ons HRM -beleid. Medewerkers staan daarbij centraal. Wij bieden een veilige, gezonde en prettige werkomgeving waarin medewerkers verantwoordelijkheid nemen en met lef en daadkracht hun werk uitvoeren. Om dit te ondersteunen investeren wij zowel in systemen als in de ontwikkeling van onze mensen. Zo hebben wij recent onze functiewaarderingssystematiek geactualiseerd en blijven wij ons personeelsinformatiesysteem verder verbeteren. Vanuit HRM zetten wij in op eigenaarschap en reflectief handelen. Leren van ervaringen, continu ontwikkelen en verantwoordelijkheid nemen voor de eigen bijdrage. Dit komt onder meer terug in de HR-gesprekkencyclus en in de advisering aan teams en leidinggevenden. Daarnaast investeren wij in de duurzame inzetbaarheid, ontwikkeling en het behoud van onze medewerkers. Wij vinden het belangrijk dat medewerkers ruimte krijgen om hun talenten te ontwikkelen en door te groeien binnen de organisatie. Wanneer zich kansen voordoen voor doorstroom, verbreding van werkzaamheden of verdere ontwikkeling, benutten wij deze waar mogelijk. Opleiding en ontwikkeling vormen hierbij een belangrijk uitgangspunt.

Ieder team beschikt over een eigen opleidingsbudget, zodat medewerkers hun opleidingswensen en ontwikkelbehoeften kunnen bespreken met hun leidinggevende. Vervolgens wordt gezamenlijk gekeken naar passende ontwikkelmogelijkheden. Ook hierbij geldt dat er, binnen de beschikbare middelen en in goed overleg, veel mogelijk is. Aantrekkelijk werkgeverschap vinden wij belangrijk. We actualiseren in 2027 ons beloningsbeleid en voeren een medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) uit. De uitkomsten hiervan helpen ons om verder te bouwen aan een organisatie waarin medewerkers zich gewaardeerd, betrokken en vitaal voelen. Zo blijven wij werken aan een organisatie waar medewerkers met trots bijdragen aan het welzijn van Weststellingwerf en zetten wij ons in om een aantrekkelijke en toekomstbestendige werkgever te blijven 126 Paragraaf Verbonden Partijen Portefeuillehouder(s) College Organisatie Advies & Ondersteuning Inleiding Wij hebben een aantal taken ondergebracht in samenwerkingsverbanden waarin meerdere gemeenten en/of andere instellingen participeren. Het gaat hier om deelnemingen in vennootschappen, gemeenschappelijke regelingen, centrumregelingen en stichtingen. De samenwerkingsvormen duiden we aan met het begrip 'verbonden partijen''.

Visie op verbonden partijen Het begrip verbonden partij is vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en is als volgt gedefinieerd: “Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft”. Bestuurlijk belang Onder een bestuurlijk belang wordt verstaan zeggenschap, via vertegenwoordiging in het bestuur of via stemrecht. Dit houdt concreet in dat er sprake is van een bestuurlijk belang als een collegelid, een raadslid of een ambtenaar van de gemeente namens de gemeente in het bestuur van de verbonden partij plaatsneemt of namens de gemeente stemt. Bovenstaande betekent dat organisaties waar bijvoorbeeld enkel sprake is van een financieel belang niet worden gezien als een verbonden partij. Bij verbonden partijen gaat het om privaatrechtelijke, publiekrechtelijke organisaties en publiek -private samenwerkingen (PPS). Privaatrechtelijke organisaties zijn in het Burgerlijk Wetboek geregeld. Dit kunnen stichtingen, verenigingen, coöperaties en vennootschappen zijn. Bij publiekrechtelijke samenwerking gaat het vooral om de deelname aan gemeenschappelijke regelingen. Deelname vindt plaats binnen de kaders van de Wet gemeenschappelijke regelingen.

Onze visie op verbonden partijen is dat de gemeente alleen deelneemt in een verbonden partij als daarmee de publieke taak is gediend. Er zijn diverse redenen om deel te nemen aan een verbonden partij. Hoewel dat niet bij elke samenwerkingsvorm expliciet wordt vermeld, gaat het vaak om: • Efficiency voordeel door grotere schaal; • Risicospreiding; • Grotere machtspositie ten opzichte van andere partijen in de markt; • Onvoldoende capaciteit (kwalitatief en kwantitatief) in eigen huis; • Beter kunnen voldoen aan wet- en regelgeving; • Wettelijke verplichting. Financieel belang Onder een financieel belang wordt verstaan een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat, het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. 127 Zeggenschap in de praktijk De gemeente kan invloed uitoefenen door middel van: • Besturen van stichtingen en gemeenschappelijke regelingen • Vergadering van aandeelhouders • Raad van commissarissen • Toezicht Wij wenden onze invloed aan als het gaat om sturing op (onder andere) financiën, risico’s en toekomstvisie. Het zijn vormen van verlengd lokaal bestuur. Hierdoor is de directe invloed per definitie beperkt. Bij een meerderheid voor een voorstel zal de minderheid zich moeten schikken.

De democratische controle op de verbonden partijen ligt bij de gemeenteraad. Collegeleden die deel uitmaken van een bestuur van een verbonden partij, leggen verantwoording af aan de raad. Sinds 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) gewijzigd. Met deze wijziging is de positie, besluitvorming en controlerende rol van de gemeenteraad versterkt. Een aantal van deze wijzigingen is direct op 1 juli in werking getreden. Het tweede gedeelte is per 1 juli 2024 in werking getreden. Beleidsontwikkelingen enkele verbonden partijen Gemeenschappelijke Regelingen Veiligheidsregio Fryslân De Veiligheidsregio Fryslân (VRF) levert samen met gemeenten, inwoners en maatschappelijke partners een bijdrage aan een veilig en gezond Fryslân. De VRF richt zich op brandweerzorg, crisisbeheersing, publieke gezondheidszorg en jeugdgezondheidszorg. Vanuit deze taken draagt de veiligheidsregio bij aan het voorkomen en bestrijden van incidenten, rampen en crises en aan het bevorderen van de gezondheid en veiligheid van de Friese inwoners. De organisatie bestaat uit de programma’s GGD, Crisisbeheersing, Brandweer en Bedrijfsvoering. Op basis van besluitvorming in 2026, neemt de financiële bijdrage aan de VRF de komende jaren toe. GGD GGD Fryslân werkt aan een gezonde, veilige en sterke samenleving.

De organisatie zet zich in voor de gezondheid van alle inwoners van Fryslân, van jong tot oud. Dit doet de GGD samen met gemeenten, zorgorganisaties, scholen en inwoners. Het voorkomen van gezondheidsproblemen staat centraal. Ook in 2027 blijft de GGD zich hierop richten. Dit sluit aan bij landelijke afspraken, zoals het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. De GGD helpt inwoners om gezond en zelfstandig te blijven. Dit doet zij door gezondheidsproblemen vroeg te signaleren, advies te geven, ontwikkelingen te volgen en passende zorg en ondersteuning te organiseren. Positieve gezondheid is hierbij het uitgangspunt: de aandacht verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid, welzijn en eigen regie. In de periode 2027-2030 focust de GGD zich op drie inhoudelijke lijnen: gezond en kansrijk opgroeien, gezonde leefomgeving, en weerbaarheid en veerkracht. Crisisbeheersing In 2027 zet Veiligheidsregio Fryslân in op het versterken van de weerbaarheid en veerkracht van Fryslân. Binnen het programma Crisisbeheersing wordt uitvoering gegeven aan de Landelijke Agenda Crisisbeheersing 2024-2029 en de Friese samenwerkingsagenda Weerbaarheid en Veerkracht. Belangrijke thema’s zijn het versterken van de crisisorganisatie, de continuïteit van de dienstverlening, samenwerking met gemeenten en partners en het verder ontwikkelen van een sterke informatiepositie.

Brandweer Binnen Brandweer Fryslân ligt de focus op een toekomstbestendige brandweerorganisatie. Hierbij wordt onder meer gewerkt aan strategische huisvesting, risicogericht toezicht, natuurbrandbeheersing, de borging van bluswatervoorzieningen, vakbekwaamheid en de mentale weerbaarheid van medewerkers. Daarnaast wordt verder uitvoering gegeven aan de uitfasering van PFAS-houdend blusschuim en de verduurzaming van de organisatie. 128 Bedrijfsvoering Daarnaast investeert Veiligheidsregio Fryslân organisatiebreed in digitalisering, datagedreven werken, informatiebeveiliging, cyberweerbaarheid en de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Personeelsschaarste, klimaatverandering en toenemende digitale dreigingen blijven belangrijke ontwikkelingen die invloed hebben op de uitvoering van de taken van de veiligheidsregio. Welstandszorg Hûs en Hiem Hûs en Hiem verzorgt de welstandsadvisering voor gemeenten in Fryslân. Onder regie van De Friese Aanpak wordt op dit moment verkend welke instrumenten ingezet kunnen worden om beter en concreter aan omgevingskwaliteit te kunnen werken. De provincie, gemeenten en Hûs en Hiem doen mee aan deze verkenning. De verkenning moet leiden tot instrumenten die helpen om de kwaliteit tastbaar te krijgen, in plaats van dat het alleen abstract blijft in een omgevingsvisie.

Op sommige onderwerpen zijn al goede instrumenten (bijvoorbeeld werkwijze Nije Pleats, handreiking elektriciteitsstations). De bevindingen van de verkenners worden besproken in de Algemene Bestuursvergadering van Hûs en Hiem en met de stuurgroep De Friese Aanpak, waarin provincie en alle gemeenten vertegenwoordigd zijn. In 2026 zijn stappen gezet om duidelijk te maken wat Fryslân nodig heeft, mede geïnspireerd door andere provincies. We verwachten dat dit proces in 2027 steviger gestalte zal krijgen. FUMO Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is de regionale omgevingsdienst voor milieu in Fryslân. Gemeenten en de provincie zijn wettelijk verplicht hun basismilieutaken bij een omgevingsdienst onder te brengen. Binnen de gemeenschappelijke regeling werken de Friese overheden samen aan de uitvoering van deze taken en wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. In het komende jaar neemt de gemeentelijke bijdrage aan de FUMO toe. Deze kostenontwikkeling hangt samen met investeringen in de verdere ontwikkeling van de organisatie. Eerder heeft de gemeenteraad ingestemd met deze kostenstijging, zodat onder andere kan worden voldaan aan de landelijke eisen voor een robuuste omgevingsdienst. De opgave waarvoor de organisatie staat, gaat echter verder dan het behalen van de robuustheidscriteria alleen.

Ook de uitvoering van de Omgevingswet, de toenemende complexiteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving, de verdere professionalisering van de organisatie, verbetering van de informatievoorziening en het behouden en aantrekken van voldoende deskundige medewerkers vragen om investeringen. Deze zijn noodzakelijk om de dienstverlening verder te versterken en een solide, toekomstbestendige organisatie te realiseren. Deze ontwikkelingen brengen voor de deelnemende gemeenten een aanzienlijke kostenverzwaring met zich mee. Tegelijkertijd is het van belang dat de investeringen leiden tot zichtbare verbeteringen in de kwaliteit van de dienstverlening, de samenwerking met deelnemers en de toekomstbestendigheid van de organisatie. Als mede-eigenaar blijft de gemeente Weststellingwerf de ontwikkelingen daarom actief volgen en aandacht vragen voor een goede balans tussen de financiële ontwikkeling en de resultaten die met deze investeringen worden bereikt. Deze lijn sluit aan bij de eerder ingediende zienswijze op de FUMO begroting 2027. Gemeenschappelijke Regeling (GR) Sociale werkvoorziening Fryslân Als uitkomst van de herstructurering SW bedrijf in 2019 is de GR SW Fryslân omgevormd tot een bedrijfsvoeringsorganisatie. Inhoudelijk wordt er niet meer gestuurd vanuit de GR.

Deze sturing is verplaatst naar de dienstverleningsovereenkomsten die de individuele gemeenten hebben afgesloten met Caparis NV. Hierover is meer te lezen in Programma 6, Sociaal Domein. De GR heeft jaarlijks minimale kosten voor bijvoorbeeld het opstellen van de jaarrekening en het faciliteren van de SW raad en de bestuursvergaderingen. Recreatieschap De Marrekrite Voor aanleg en onderhoud van recreatieve voorzieningen in de provincie Fryslân is in 1957 de gemeenschappelijke regeling De Marrekrite ingesteld. De belangrijkste taak is het beheer en onderhoud van meer dan 3.800 gratis aanlegplaatsen en het fiets- en wandelknooppuntennetwerk. Ook het aanleggen, aanpassen en uitbreiden van het fiets- en wandelknooppuntennetwerk is onderdeel van het werk van De Marrekrite. Het gebruikelijke onderhoud van fiets- en wandelpaden blijft een taak van de provincie en de gemeenten. 129 In de regio Zuidoost Friesland wordt samengewerkt aan het ontwikkelen en verbeteren van specifieke routenetwerken, zoals ruiterroutes en ATB-routes. De expertise van 'De Marrekrite' op het gebied van landrecreatie is hierbij ingeschakeld. Verder wordt samen met De Marrekrite gewerkt aan de realisatie van drie TOP’s (Toeristische Overstappunten) in de gemeente. ‘Recreatieschap De Marrekrite’ heeft er eind 2024 met het Routebureau Fryslân een extra taak bijgekregen.

Het routebureau komt voort uit de opgave ‘Dagrecreatieve Netwerken’, als onderdeel van het beleidsprogramma Gastvrij Fryslân van de Provincie Fryslân. Vanuit deze nieuwe taak zal De Marrekrite zich erop richten om het dagrecreatief aanbod in Fryslân goed vindbaar en beleefbaar te maken voor inwoners, toeristen, ondernemers en organisaties. Naamloze Vennootschappen Afvalsturing Friesland N.V. Afvalsturing Friesland N.V., handelend onder de naam Omrin, houdt zich bezig met de verwerking van huishoudelijk afval. De bedrijfsvoering van Afvalsturing Friesland N.V. is gericht op bewerking en verwerking van huishoudelijk afval, het terugwinnen van grondstoffen en de productie van duurzame energie. Op Ecopark de Wierde (gemeente Heerenveen) bevindt zich de scheidings - en bewerkingsinstallatie, waar machines zoveel mogelijk herbruikbare materialen uit het afval halen. Hiermee levert Omrin een belangrijke bijdrage aan de circulaire economie, in lijn met de VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof). De afvalverwerking vindt plaats op basis van nascheiding. In 2027 richt de strategie zich onder andere op maximaal terugwinnen van grondstoffen, duurzame energie en het verlagen van de CO2eq voetafdruk. N.V. Fryslân Miljeu N.V. Fryslân Miljeu, eveneens handelend onder de naam Omrin, is verantwoordelijk voor de inzameling van huishoudelijk afval.

Sinds januari 2025 is de gemeente aandeelhouder van N.V. Fryslân Miljeu. In 2027 blijft N.V. Fryslân Miljeu (en/of haar dochterbedrijf B.V. Fryslân Miljeu Zuidoost) verantwoordelijk voor de afvalinzameling in de gemeente Weststellingwerf. BNG De BNG is de belangrijkste financier voor gemeenten, woningcorporaties, zorg - en onderwijsinstellingen. Ook in 2027 blijft BNG zich richten op het financieren van maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, woningbouw en verduurzaming. Bij het verstrekken van nieuwe geldleningen spelen de duurzaamheidsdoelstellingen van haar klanten een belangrijke rol. Daarnaast zet BNG verdere stappen in de digitalisering van haar dienstverlening en de inzet van kunstmatige intelligentie om haar klanten nog beter te ondersteunen. Stichtingen Stichting Kredietbank De Kredietbank wordt door ons ingezet voor schuldregelingstrajecten voor inwoners van onze gemeente. Vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening bieden we inwoners een oplossing voor hun schuld. Stichting Comprix Stichting Comprix is verantwoordelijk voor het openbaar basisonderwijs in de gemeenten Weststellingwerf, Ooststellingwerf en Opsterland. In Weststellingwerf gaat het om 15 basisscholen.

Uit de meerjarenbegroting van 2026 tot en met 2030 blijkt dat het bestuur rekening houdt met lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen, waaronder regionale demografische ontwikkelingen. Dankzij een steeds scherper inzicht in zowel de formatie als de materiële uitgaven kan Comprix nauwkeurig sturen op beide terreinen. Comprix blijft investeren waar dat mogelijk is. Hierbij staat de onderwijskwaliteit niet ter discussie en wordt er blijvend geïnvesteerd in professionalisering en de begeleiding van starters en beginnende schoolleiders. Coöperaties Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A. Weststellingwerf is lid van de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A. (OVEF). De OVEF koopt lokaal opgewekte energie en levert aan Friese overheden en maatschappelijk georiënteerde organisaties. Sinds 2024 koopt de gemeente enkel groene stroom van de OVEF voor al haar vastgoed. 130 Centrumregelingen Centrumregeling Sociaal Domein Friese Gemeenten (uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein Friesland (SDF)) De Friese gemeenten streven naar maximale efficiëntie en effectiviteit in de uitvoering van de aan hen opgelegde wettelijke taken in het sociaal domein. Het algemene doel van SDF is specialistische zorg en ondersteuning leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. Alle 18 Friese gemeenten nemen deel in deze GR.

De inzet van SDF is opgebouwd uit een aantal onderdelen, waarin de gemeenten naar rato bijdragen. Naast de wettelijk verplichte samenwerking wordt op onderdelen ook vrijwillig samengewerkt. SDF heeft als taak: • Het voor en namens de Friese gemeenten doen van beleidsvoorbereiding. • Het inkopen van Jeugdhulp en Beschermd wonen én hiervoor het contractmanagement uitvoeren. • Het organiseren van Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang en Veilig Thuis. De kosten komen voort uit de onderdelen: • Bedrijfsvoering / instandhouding • Zorg voor Jeugd Friesland • Friese aanpak mensenhandel • Inkoop Jeugd • Rapid Responder GGZ / Crisis Beoordelings Locatie (CBL) • Maatschappelijk opvang verslavingszorg • Regeling heroïnebehandeling • Brede aanpak dakloosheid • Vrouwenopvang • Beschermd Wonen • Uitstapprogramma prostitutie • Hoofdlijnenakkoord GGZ • Regionaal Expertiseteam (REX) In 2027 richt SDF zich op het aangaan van nieuwe contracten voor de Jeugdhulp. Deze contracten gaan in op 1 januari 2028. De inhoudelijke ontwikkelingen zijn verwerkt in programma 6, sociaal domein.

Overzicht bestuurlijk Bestuurlijk Verbonden partij Bestuurlijk belang Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) Portefeuillehouder Gemeenschappelijke regelingen Veiligheidregio Fryslân (VRF) Lid AB en DB Efficiencyvoordeel door schaalvergroting De VRF kent het risico dat begrotingsafwijkingen worden doorbelast aan deelnemende gemeenten. Daarnaast stijgt de gemeentelijke bijdrage door prijsontwikkelingen en toenemende opgaven. Beheersing vindt plaats via periodieke monitoring en bestuurlijke en ambtelijke overleggen. Van der Graaf en Bos FUMO (Friese Uitvoeringsdienst Milieu en Omgeving) Lid AB en DB Regionale Uitvoerings Dienst (RUD), expertisebundeling door samenwerken De Gemeenschappelijke Regeling kent het risico dat deelnemers bijdragen aan eventuele tekorten. Door bestuurlijke en ambtelijke vertegenwoordiging houden we toezicht op de financiële ontwikkeling. De gemeentelijke bijdrage is gestegen door de gewijzigde financieringssystematiek. Den Hartigh 131 GR Hûs en Hiem Lid AB De gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. De financiële risico’s voor de gemeente zijn zeer beperkt. Kosten worden één-op-één doorberekend aan de aanvrager en de regeling heeft een gezonde financiële positie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://weststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/85fb98c0-0d35-4222-821d-27d2a5e4bd3d?agendaItemId=a4370b5e-53b2-445d-8a09-aa9afcba0b6b