CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Programmabegroting 2027-2030 (0098867263)

Raadsvergadering 2 november 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Najaarsnota 2026 en Programmabegroting 2027-203062.636 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 8

De thema’s waarop we afspraken maken zijn: • Betaalbaarheid – huur, woonlasten en regelingen; • Beschikbaarheid – voldoende en geschikte sociale huurwoningen; • Leefbaarheid – een integrale aanpak voor vitale en leefbare dorpen en buurten; • Kwaliteit en duurzaamheid – energiemaatregelen, duurzaam gedrag en circulariteit; • Wonen, welzijn en zorg – samenwerking met zorg- en welzijnspartijen. Wet versterking regie op de volkshuisvesting en het volkshuisvestingsprogramma Volkshuisvesting doen we samen. Samen met het Rijk, de provincie, inwoners, corporaties, Huurdersbelang Fryslân en andere partners werken we aan de volkshuisvestelijke opgave. Sinds 1 juli 2026 is de Wet versterking regie op de volkshuisvesting van kracht. De wet geeft gemeenten, provincies en het Rijk meer instrumenten om regie te voeren op de woningbouwopgave. Tegelijkertijd wordt een aantal onderdelen van de wet de komende periode nog verder uitgewerkt. Om de volkshuisvestelijke opgave goed te kunnen sturen en monitoren stellen provincie en gemeente een volkshuisvestingsprogramma op. In dit programma leggen we vast wat we waar en voor wie willen bouwen. Ook thema’s als betaalbaarheid, leefbaarheid, wonen en zorg, aandachtsgroepen en een toekomstbestendige woningvoorraad krijgen hierin een plek.

De woonvisie, woonzorgvisie, het woonbehoefteonderzoek, de regionale woondeal en de meerjarenprestatieafspraken met de corporaties en Huurdersbelang Fryslân vormen hiervoor belangrijke bouwstenen. Het volkshuisvestingsprogramma helpt ons om gezamenlijk en doelgericht te werken aan voldoende passende en betaalbare woningen voor onze inwoners. Het programma moet uiterlijk 1 juli 2027 gereed zijn. Het opstellen ervan vindt plaats in 2026 en 2027. Urgentieverordening De urgentieverordening is één van de uitwerkingen van de Wet versterking regie op de volkshuisvesting. In deze verordening wordt geregeld welke woningzoekenden met voorrang in aanmerking kunnen komen voor een sociale huurwoning. Hoewel de wet per 1 juli 2026 in werking is getreden, werkt het Rijk op onderdelen nog aan de verdere uitwerking van regelgeving en uitvoeringskaders. Fryslân loopt hierop vooruit. Alle Friese gemeenten werken samen aan één provinciale urgentieverordening. De voorbereidingen zijn in volle gang en Fryslân is klaar om de verordening in te voeren zodra de landelijke kaders definitief zijn. Naar verwachting kan de Friese urgentieverordening in 2027 worden vastgesteld. 86 In de verordening worden afspraken gemaakt over de huisvesting van verschillende aandachtsgroepen.

Hierbij gaat het onder andere om inwoners die uitstromen uit zorg- en opvangvoorzieningen, mensen met een medische of sociale urgentie, mantelzorgers en andere groepen waarvoor een snelle verhuizing noodzakelijk is. Ook wordt bekeken hoe wordt omgegaan met groepen zoals statushouders en inwoners die moeten verhuizen vanwege herstructurering. Uitgangspunt is één duidelijke Friese regeling, zodat woningzoekenden in heel Fryslân op dezelfde manier worden behandeld. Daarbij zoeken we naar een goede balans tussen snelheid, rechtvaardigheid, leefbaarheid en draagkracht van buurten en wijken. Ook willen we zorgen voor een zachte landing van inwoners die met urgentie worden gehuisvest, door waar nodig ondersteuning vanuit zorg en welzijn te organiseren. Taskforce arbeidsmigranten De huisvesting en leefomstandigheden van arbeidsmigranten vragen blijvende aandacht. Daarom is in Fryslân een provinciale taskforce arbeidsmigranten gestart. Op dit moment wordt onderzoek gedaan naar de omvang van deze doelgroep en de omstandigheden waaronder arbeidsmigranten wonen en werken. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt een provinciebreed plan van aanpak opgesteld. Tot die tijd blijven we alert op signalen van misstanden. Meldingen over slechte woonomstandigheden, ongewenste verhuurpraktijken of te hoge huren ontvangen we via het meldpunt Wet goed verhuurderschap en Wet betaalbare huur.

Deze meldingen pakken we samen met toezicht en handhaving op, zodat waar nodig passende maatregelen kunnen worden genomen. Doelstellingen Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Wat willen we bereiken? We beheren en onderhouden het gemeentelijk vastgoed planmatig en combineren onderhoud waar mogelijk met verduurzaming. In 2027 worden de Duurzame Meerjaren Onderhoudsplanningen (DMJOP's) afgerond, zodat onderhoud, verduurzaming en investeringen integraal kunnen worden gepland. Het gemeentelijk vastgoed wordt toekomstbestendig en duurzaam beheerd, met aandacht voor verduurzaming en een verantwoorde financiële exploitatie. Wat gaan we daarvoor doen Het opstellen van duurzame meerjaren onderhoudsplannen Het gemeentelijk vastgoed wordt planmatig beheerd en onderhouden op basis van meerjarenonderhoudsplannen (MJOP's) conform NEN 2767. Door onderhoud zoveel mogelijk te combineren met verduurzamingsmaatregelen wordt gewerkt aan een veilig, toekomstbestendig en energiezuinig vastgoedbestand. Daarbij worden investeringen afgewogen binnen een verantwoorde financiële exploitatie en worden beschikbare subsidies en samenwerkingsmogelijkheden benut. In 2027 ligt de nadruk op het afronden van de Duurzame Meerjaren Onderhoudsplanningen (DMJOP's), zodat onderhoud, verduurzaming en vervangingsinvesteringen integraal kunnen worden gepland.

Het traject dat via de provinciale KlimOp-subsidieregeling is gestart, heeft veel vertraging opgelopen. De gecontracteerde partij heeft aangegeven de werkzaamheden alsnog af te ronden. Indien dit uitblijft, zal de gemeente de DMJOP's op eigen initiatief laten opstellen om de voortgang van de verduurzamingsopgave te waarborgen. Met de DMJOP's wordt een actueel en integraal afwegingskader gecreëerd voor onderhoud, verduurzaming en investeringen. De uitkomsten worden verwerkt in een actualisatie van het gemeentelijk vastgoedbeleid, dat via de gebruikelijke bestuurlijke besluitvormingsroute ter vaststelling zal worden aangeboden. 87 Doelstellingen Werken met de Omgevingswet Wat willen we bereiken? De omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Wij hebben ons daar toen al geruime tijd op voorbereid en zijn druk bezig met de verdere invoering. Dit doen wij voor een groot deel in OWO -verband. Er zijn nog veel inspanningen nodig van onze organisatie op allerlei vlakken. Een belangrijk doel dat we voor ogen hebben is dat we de beleidscyclus van de Omgevingswet verder willen invoeren en optimaliseren. Onder de Omgevingswet zijn de omgevingsdocumenten waarmee we werken (in de fysieke leefomgeving) meer dynamisch dan voorheen en vormen samen één geheel.

Zo krijgen ambities en doelen uit de omgevingsvisie die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving hun doorwerking in programma's en in het omgevingsplan (juridische regels). Monitoring van de uitvoering, de behaalde doelen of bijvoorbeeld nieuwe opgaven kan weer aanleiding geven tot aanpassing van de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Deze cyclus is schematisch weergegeven in onderstaande afbeelding. Wat gaan we daarvoor doen Functioneren binnen de Omgevingswet De omgevingsvisie De Omgevingsvisie wordt, na instemming van het college, vrijgegeven voor inspraak. Vaststelling van de visie door de raad vindt plaats in het tweede kwartaal van 2027. Daarna wordt ook bepaald hoe er verder uitvoering wordt gegeven aan de Omgevingsvisie; bijvoorbeeld via programma's en het omgevingsplan. Omgevingsplannen In OWO-verband wordt gewerkt aan het gebiedsdekkend Omgevingsplan. Deze moet volgens de Omgevingswet voor 1 januari 2032 klaar zijn. Het opstellen van dit plan wordt uitbesteed. Verder wordt gemeentelijke beleid, voor zover het relevant is voor de fysieke leefomgeving, vertaald naar het omgevingsplan. Ruimtelijke kwaliteit onder de Omgevingswet Nota Omgevingskwaliteit Op dit moment bevindt het traject voor de Nota Omgevingskwaliteit zich in de aanbestedingsfase.

Na de definitieve gunning start het geselecteerde bureau vervolgens met het opstellen van de nota voor de drie OWO-gemeenten. De gemeente Weststellingwerf is als eerste aan de beurt. Wanneer de nota wordt afgerond is nog niet bekend. Dat is afhankelijk van het bureau dat ermee aan de slag gaat. Provinciaal wordt er gewerkt aan een expertisecentrum ruimtelijke kwaliteit. Dit centrum ondersteunt gemeenten op allerlei vraagstukken op het gebied van omgevingskwaliteit en zal dus een breder takenpakket hebben dan het huidige Hûs en Hiem. Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 0-3 Beheer overige gebouwen en gronden | -301 | -356 | -411 | -439 | -440 | -440 8-1 Ruimtelijke ordening | -1.141 | -2.864 | -1.624 | -1.040 | -1.040 | -1.040 8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreine | -2.537 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 8-3 Wonen en bouwen | -1.594 | -2.182 | -2.093 | -1.999 | -1.461 | -1.203 Totaal Lasten | -5.574 | -5.402 | -4.128 | -3.479 | -2.942 | -2.684 Baten 0-3 Beheer overige gebouwen en gronden | 50 | 43 | 32 | 32 | 32 | 32 8-1 Ruimtelijke ordening | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreine | 2.104 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 8-3 Wonen en bouwen | 2.010 | 1.439 | 1.288 | 1.192 | 754 | 554 Totaal Baten | 4.164 | 1.482 | 1.321 | 1.225 | 787 | 587 Saldo van

lasten en baten | -1.409 | -3.920 | -2.807 | -2.254 | -2.155 | -2.097 Onttrekkingen 0-10F Mutaties reserves | 143 | 1.351 | 400 | 350 | 0 | 0 Stortingen 0-10F Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Mutaties reserves | 143 | 1.351 | 400 | 350 | 0 | 0 Resultaat | -1.266 | -2.569 | -2.407 | -1.904 | -2.155 | -2.097 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 Lasten en baten Beheer overige gebouwen en gronden De interne doorbelastingen die aan dit taakveld worden toegerekend zijn toegenomen. Daarnaast zijn, overeenkomstig de door de raad vastgestelde 5e begrotingswijziging 2026, structurele lasten voor het politiebureau opgenomen. Omdat de plannen rondom het politiebureau momenteel worden heroverwogen, kunnen de uiteindelijke financiële effecten afwijken van de nu geraamde bedragen. Eventuele wijzigingen worden na besluitvorming door de raad verwerkt in de Planning & Control-cyclus. 88 89 Ruimtelijke ordening Het verschil tussen 2026 en de daaropvolgende jaren wordt mede veroorzaakt door een aantal incidentele budgetten die in 2026 beschikbaar zijn. Het betreft onder andere middelen voor de implementatie van de Omgevingswet, het huisvestingsprogramma, de welstandsnota, het omgevingsplan en het Nationaal Programma Vitale Regio's. Omdat deze budgetten een incidenteel karakter hebben, zijn zij vanaf 2027 niet meer opgenomen in de begroting.

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Het taakveld Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) gaat over de grondexploitaties van de niet-bedrijventerreinen. Een toelichting hierop vindt u in de paragraaf grondbeleid. De baten en lasten van dit taakveld hebben nagenoeg geen invloed op het saldo van dit programma. De grondexploitaties hebben voorzichtigheidshalve bij de begroting geen verwachte winsten of toe- en afname van de voorzieningen in 2027-2030. Wonen en bouwen De kosten voor de woningbouwontwikkeling Heirweg worden verhaald op de projectontwikkelaar. Omdat zowel de kosten als de opbrengsten afhankelijk zijn van de voortgang van de planontwikkeling, worden deze via de planning- en controlcyclus geraamd en verantwoord. Voor 2027 zijn daarom nog geen kosten en opbrengsten opgenomen. Daarnaast is in 2026 een aanvraag ingediend voor de SPUK Flexibele Inzet Woningbouw. De ontvangen middelen worden ingezet voor de financiering van de woningbouwcoördinator. Aangezien deze bijdrage een incidenteel karakter heeft, is deze vanaf 2027 niet meer opgenomen in de begroting, wat leidt tot lagere lasten ten opzichte van 2026. Begroting 2027 ten opzichte van meerjarenperspectief Lasten Wonen en bouwen In 2026 heeft de raad ingestemd met de Impulsregeling Woningbouw in dorpen. Deze middelen hebben een incidenteel karakter en zijn geraamd voor de jaren 2026,2027 en 2028.

Daarnaast ontvangen wij vanuit het Rijk tot en met 2028 een vergoeding voor onze locatie aan de Hoofdweg (statushouders doorstroomlocatie). Deze hebben wij ook opgenomen in de meerjarenraming. Mutatie reserves In 2026 worden de incidentele budgetten voor implementatie omgevingswet, huisvestingsprogramma, welstandsnota, omgevingsplan en Nationaal Programma Vitale regio's uit de algemene reserve onttrokken. Daarnaast wordt er een onttrekking gedaan uit de reserve dynamische investeringsagenda voor de impulsregeling kleinschalige woningbouw. In zowel 2027 als in 2028 vindt er eenzelfde onttrekking plaats voor deze impulsregeling. In 2027 wordt er ook nog een onttrekking gedaan uit de algemene reserve voor het incidenteel budget voor de welstandsnota. Er zijn geen stortingen in de reserve begroot. 90 Overzicht Algemene dekkingsmiddelen Portefeuillehouder(s) Hartog Organisatie Advies & Ondersteuning Taakvelden • OZB woningen • OZB niet-woningen • Belastingen overig • Economische promotie • Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds • Treasury Algemeen Dit overzicht gaat over de algemene dekkingsmiddelen. Het kenmerk van deze dekkingsmiddelen is dat ze vrij besteedbaar zijn. Ze zijn dus niet aan een bepaald programma gebonden.

De algemene dekkingsmiddelen vormen de financiële basis voor de uitvoering van de gemeentelijke taken en ambities binnen de programma's 0 tot en met 8 in deze begroting. Specifieke dekkingsmiddelen zijn bijvoorbeeld de opbrengst afvalstoffenheffing, de opbrengst rioolheffing maar ook de specifieke uitkeringen van het Rijk. Specifieke uitkeringen zijn onder andere de Gebundelde Uitkering (BUIG; zie programma 6). De specifieke dekkingsmiddelen zijn opgenomen in de betreffende programma`s in deze begroting. Ze verlagen het saldo van lasten en baten op het betreffende programma. Gemeentelijke belastingen Naast de twee taakvelden van de onroerende-zaakbelastingen (OZB) wordt hier ook het taakveld Belastingen overig opgenomen. Dat is de reclamebelasting. In Wolvega en Noordwolde heffen we reclamebelasting vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting keren we volledig uit als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Onder het taakveld Economische promotie vallen de toeristenbelasting en de forensenbelasting. In de paragraaf lokale heffingen gaan we uitgebreid in op de gemeentelijke belastingen. Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Gemeenten ontvangen geld van het Rijk uit het gemeentefonds om hun taken uit te voeren. Het is de grootste inkomstenpost voor iedere gemeente.

Gemeenten bepalen zelf waar ze dit geld aan besteden. Uiteraard wel binnen de regels van de wet. Hoeveel geld een individuele gemeente uit het gemeentefonds krijgt, hangt af van de kenmerken en de belastingcapaciteit van een gemeente. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. De 'landelijke pot van het gemeentefonds' wordt verdeeld over alle gemeenten op basis van een groot aantal verdeelmaatstaven zoals het aantal inwoners, de oppervlakte van de gemeente, enzovoort. Een groot deel van het geld uit het gemeentefonds keert het Rijk uit in de vorm van een Algemene uitkering. Gemeenten ontvangen normaal gesproken op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkering. De raming van de gemeentefondsuitkering voor de jaren 2027 -2030 is in deze programmabegroting bepaald op basis van de meicirculaire 2026. Voor 2027 verwachten we ruim € 75,3 miljoen uit het gemeentefonds te ontvangen. Treasury Alle rente ramen we op het taakveld Treasury. Dat is de rente die we moeten betalen voor de langlopende geldleningen die we hebben. Daar tegenover staat de ontvangen rente van het schatkistbankieren en voor geldleningen die wij als gemeente hebben verstrekt (bijvoorbeeld de hypothecaire geldleningen aan ambtenaren). Ook staat op dit taakveld de ontvangen dividenduitkering van BNG.

91 Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Jaarlijkse groei van het gemeentefonds De jaarlijkse groei van het gemeentefonds, het zogeheten accres, wordt sinds 2024 via een nieuwe financieringssystematiek berekend. De groei van het gemeentefonds hangt nu af van het bruto binnenlands product (bbp). In deze begroting volgen we de meicirculaire, wat betekent dat het accres is berekend volgens de nieuwste ramingen van het Centraal Economisch Plan (CEP 2026). In 2027 en in 2029 wordt de nieuwe financieringssystematiek geëvalueerd door het Rijk. Het is nog niet duidelijk of de eerste evaluatie ook aanleiding kan zijn voor aanpassing van de normering. Overigens heeft de Tweede kamer in een motie uitgesproken dat er nacalculatie moet komen op het (prijs)accres van het gemeentefonds. Dit omdat er de laatste jaren veel verschil zat tussen het toegekende prijsaccres en het daadwerkelijke bbp. Dat houdt in dat gemeenten de laatste jaren te weinig gecompenseerd zijn voor prijsstijgingen. Herijking gemeentefonds Vanaf 2023 wordt het geld uit het gemeentefonds op een nieuwe manier verdeeld over de Nederlandse gemeenten. Dit wordt ook wel de 'herijking van het gemeentefonds' genoemd. Deze herijking van het gemeentefonds en het bijbehorende ingroeipad blijven onderwerp van landelijke besluitvorming. Wij zijn in deze herijking een voordeel gemeente.

Voor gemeente Weststellingwerf is het voordeel berekend op ongeveer € 100 per inwoner. Voor 2027 (en volgende jaren) blijft echter het ingroeipad op het bestaande maximum van € 37,50 per inwoner gehandhaafd en vindt er geen indexering van het ingroeipad plaats. Het is nog onduidelijk of de herijking van het gemeentefonds nu wel of niet wordt geëvalueerd in de komende jaren. Passende financiering De Nederlandse gemeenten blijven via de VNG aandacht vragen voor een structureel passende financiering van hun taken, vooral binnen het sociaal domein. Het uitgangspunt 'geen taken zonder knaken' sluit hier goed op aan. Zeker ook omdat het Rijk met name bij de jeugdzorg (hervormingsagenda jeugd) nog behoorlijke besparingen in de boeken heeft staan. Gemeenten en de VNG maken zich zorgen over de haalbaarheid hiervan. Daarnaast ontvangen gemeenten onvoldoende compensatie voor de stijgende kosten binnen het sociaal domein en voor prijsontwikkelingen in het algemeen. Zie ook het eerste punt 'jaarlijkse groei van het gemeentefonds'. In dit kader vinden er landelijk diverse onderzoeken plaats (waaronder de commissie Van Ark voor bekostiging jeugdzorg) waarover wij in 2027 geïnformeerd worden. Doelstellingen Financieel gezond en wendbaar Wat willen we bereiken? Wij willen dat Weststellingwerf financieel gezond en wendbaar blijft.

Een solide financiële basis maakt het mogelijk om maatschappelijke opgaven uit te voeren, te investeren in de leefbaarheid van onze dorpen en in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Daarbij zorgen we voor een evenwichtige verhouding tussen ambities, financiële risico's en de lage woonlasten voor inwoners. We streven naar een structureel sluitende begroting, een verantwoord niveau van reserves en een weerstandsvermogen dat hoger ligt dan het minimaal noodzakelijke niveau (weerstandsratio 1,5). Wat gaan we daarvoor doen Sturen op financieel evenwicht Wij zorgen voor een duurzaam evenwicht tussen inkomsten en uitgaven en hanteren als uitgangspunt dat structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten. Nieuwe beleidsvoornemens worden integraal afgewogen op maatschappelijke meerwaarde, financiële haalbaarheid en structurele dekking. Actief financieel risicobeheer Wij monitoren financiële ontwikkelingen vanuit het Rijk, het gemeentefonds en het sociaal domein actief en vertalen deze naar de begroting en meerjarenraming. Financiële risico's worden tijdig geïnventariseerd en waar mogelijk beheerst. Actieve subsidieverwerving Wij onderzoeken bij grotere projecten actief de mogelijkheden voor subsidies en cofinanciering vanuit provincie, Rijk, Europa en andere partners, zodat gemeentelijke middelen zo effectief mogelijk kunnen worden ingezet.

Verantwoording via de P&C-cyclus Via de reguliere planning- en controlcyclus informeren wij de raad over de financiële ontwikkelingen, de voortgang van de begroting en eventuele noodzakelijke bijsturing. Daarbij blijven transparantie, betrouwbaarheid en financieel beleid centraal staan. Ons uitgangspunt is realistisch ramen, voor zowel exploitatiebudgetten als investeringen. Dat betekent dat wij geen lucht in onze begroting ramen, zodat de woonlasten voor onze inwoners zo laag mogelijk blijven. Dit houdt in dat we een grotere kans lopen op overschrijdingen. Via de voor- en najaarsnota informeren wij u hierover.

Algemene dekkingsmiddelen Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 0-5 Treasury | -36 | -40 | 43 | 28 | -64 | -1.239 0-61 OZB woningen | -269 | -211 | -220 | -220 | -220 | -220 0-62 OZB niet-woningen | -264 | -211 | -220 | -220 | -220 | -220 0-64 Belastingen overig | -125 | -90 | -92 | -92 | -92 | -92 0-7 Algemene uitkering en overige | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 uitkeringe 0-8 Overige baten en lasten | -14 | -13 | -13 | -13 | -13 | -13 3-4 Economische promotie | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Lasten | -708 | -563 | -501 | -517 | -608 | -1.783 Baten 0-5 Treasury | 605 | 161 | 161 | 161 | 161 | 161 0-61 OZB woningen | 3.306 | 3.343 | 3.413 | 3.413 | 3.413 | 3.413 0-62 OZB niet-woningen | 2.029 | 2.019 | 2.061 | 2.061 | 2.061 | 2.061 0-64 Belastingen overig | 131 | 162 | 165 | 165 | 165 | 165 0-7 Algemene uitkering en overige | 71.959 | 72.360 | 75.346 | 71.946 | 70.983 | 72.358 uitkeringe 0-8 Overige baten en lasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 3-4 Economische promotie | 256 | 252 | 257 | 257 | 257 | 257 Totaal Baten | 78.285 | 78.297 | 81.402 | 78.002 | 77.039 | 78.414 Saldo van lasten en baten | 77.578 | 77.734 | 80.902 | 77.486 | 76.431 | 76.631 Onttrekkingen 0-10G Mutaties reserves | 4.626 | 0 | 3.100 | 0 | 0 | 0 Stortingen 0-10G Mutaties reserves | -2.732 | 0 | -2.100 | 0 | 0 | 0 Mutaties

reserves | 1.894 | 0 | 1.000 | 0 | 0 | 0 Resultaat | 79.472 | 77.734 | 81.902 | 77.486 | 76.431 | 76.631 92 93 Toelichting algemene dekkingsmiddelen Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 en meerjarenperspectief Lasten Treasury Op het taakveld treasury staat de rente die we moeten betalen voor onze langlopende geldleningen (zie ook paragraaf financiering). Deze rentekosten berekenen we door aan de taakvelden in de programma's. De totale doorberekende rente is in mindering gebracht op de rente die we moeten betalen. Hier staat het saldo. We houden in de meerjarenraming rekening met het aantrekken van een nieuwe lening. Baten OZB woningen en OZB niet-woningen en economische promotie De geraamde opbrengst is gecorrigeerd met een inflatiepercentage van 2,1%. Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds De raming is gebaseerd op de meicirculaire 2026. De raad is hierover via een memo geïnformeerd. In het meerjarenperspectief zien we terug dat de inkomsten uit de Algemene uitkering in 2028 fors afnemen. We zien hierin het ravijn, wat verschoven is van 2026 naar 2028, terug. Dit heeft uiteraard effect op ons structurele evenwicht. Op landelijk niveau is hier volop aandacht voor en lopen er diverse onderzoeken. Meer hierover kunt u lezen bij de actuele ontwikkelingen.

Mutaties reserve De reservemutaties in 2027 betreffen een onttrekking aan de algemene reserve voor sportaccommodaties (€ 2 miljoen), Fonds Historische gevels (€ 100.000) en het sluitend maken van de begroting (€ 1 miljoen). De storting betreft vervolgens dezelfde € 2 miljoen voor de sportaccommodaties en € 100.000 voor Fonds Historische gevels in de reserve dynamische investeringsagenda. 94 Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten Overzicht kosten overhead De definitie van overhead uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) luidt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Alle bedrijfskosten die direct verbonden zijn aan activiteiten die gericht zijn op de externe klant vallen hier dus niet onder maar zijn in de betreffende taakvelden opgenomen. De bedrijfskosten die gerekend worden tot de overhead zijn: • Personele kosten (niet primair proces) • Huisvesting • ICT • Communicatie • Overige bedrijfsvoeringskosten Toerekening aan kostendekkende activiteiten Alle directe kosten zijn rechtstreeks toegerekend aan de taakvelden. Voor taakvelden waar kostendekkende tarieven het uitgangspunt zijn, zoals bij de exploitatie afvalinzameling en riolering, wordt een opslag voor de overheadkosten toegepast. De opslag is een percentage van de directe salariskosten.

De overhead waarmee wij voor de begroting 2027 rekenen is 78%. Ter informatie: Er zijn ook andere manieren om de opslag voor overhead uit te rekenen. Bij de door het Rijk verplichte beleidsindicatoren wordt het saldo van de overhead uitdrukt in een percentage van de totale geraamde lasten. Zie hiervoor de beleidsindicatoren in programma 0. Tabel overhead kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten | -24.127 | -22.401 | -22.264 | -22.216 | -22.274 | -22.549 Baten | 9.917 | 8.730 | 9.189 | 9.111 | 9.163 | 9.354 Saldo van lasten en baten | -14.210 | -13.671 | -13.075 | -13.105 | -13.112 | -13.195 Onttrekkingen | 0 | 40 | 0 | 0 | 0 | 0 Resultaat | -14.210 | -13.631 | -13.075 | -13.105 | -13.112 | -13.195 Investeringen Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Budget informatisering | 553.000 | 567.000 | 582.000 | 597.000 Vervangingsbudget automatisering hardware | 139.893 | 403.706 | 306.380 | 382.076 Vervangingsbudget automatisering software | 144.000 | 509.300 | 1.354.160 | 174.174 Laptops | 90.000 | 90.000 | 90.000 | 90.000 Tractie | 550.000 | 592.500 | 357.500 | 430.000 Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP | 175.000 | 310.000 | 485.000 | 105.000 Totaal bruto investeringsbedrag | 1.651.893 | 2.472.506 | 3.175.040 | 1.778.250 95 96 Vennootschapsbelasting

Per 1 januari 2016 is er de Wet belastingplicht overheidsondernemingen. Dit houdt in dat gemeenten vennootschapsbelasting (Vpb) moeten betalen op het moment dat ze activiteiten uitvoeren waarvoor ze aangemerkt worden als ondernemer. Omrin heeft geen vaststellingsovereenkomst (VSO) met de Belastingdienst gesloten met betrekking tot de opbrengsten uit huishoudelijke afvalstromen. Deze opbrengsten verlagen de aan de gemeente doorbelaste kosten en Omrin geeft deze opbrengsten niet zelf aan. Daarom moet de gemeente deze opbrengsten aangeven als belaste bate. De andere activiteit waarbij we de afgelopen jaren als ondernemer konden worden aangemerkt is de grondexploitatie. Daarvoor is de verwachting dat we voor de begroting 2027 niet door de zogenaamde ondernemerspoort komen (geen fiscale winst) en daarom geen Vpb hoeven te betalen. Overige baten & lasten Het taakveld 'Overige baten en lasten' is hier verantwoord. De post onvoorziene uitgaven maakt deel uit van dit taakveld.

Stelpost risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Bedragen x €1.000 Exploitatie Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten | 0 | -100 | -100 | -100 | -100 | -100 Indexatie Bedragen x €1.000 Exploitatie Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten | 0 | 0 | -500 | -500 | -500 | -500 Stelpost coalitieakkoord Bedragen x €1.000 Exploitatie Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten | 0 | -250 | -168 | -168 | -168 | -168 Toelichting Stelpost algemene risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Conform de voorschriften uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is in de begroting een post onvoorzien opgenomen. Deze post is bedoeld voor niet voorziene uitgaven die onontkoombaar, onvoorzien en onuitstelbaar zijn. De post voor onvoorziene incidentele uitgaven bedraagt ieder jaar € 100.000. Stelpost indexatie Vanwege de enorme fluctuatie in het accres van het gemeentefonds hebben wij vanaf 2023 een buffer gevormd om schommelingen in de algemene uitkering op te kunnen vangen. Jaarlijks wordt deze stelpost bij de Kadernota beoordeeld en valt het lopende jaar vrij.

Stelpost coalitieakkoord De middelen vanuit het coalitieakkoord zijn in deze begroting toegekend aan de desbetreffende programma's en taakvelden. Alleen het bedrag voor de capaciteit voor handhaving staat nog op de stelpost omdat deze nog financiële uitwerking vraagt. In de najaarsnota 2026 worden de uitgaven voor 2026 aan de programma's toegekend, op dat moment verdwijnt ook de stelpost van € 250.000 die nu nog in de jaarschijf 2026 opgenomen staat. 97 98 Paragrafen 99 Paragraaf Lokale heffingen Portefeuillehouder(s) Hartog Organisatie Advies & Ondersteuning Deze paragraaf gaat over alle gemeentelijke heffingen. Hier gaan we ook in op de actuele ontwikkeling rondom het gemeentelijk belastinggebied. Ook de lokale lastendruk en de kwijtschelding komen in deze paragraaf aan de orde. Inleiding De lokale heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten. Belastingen De opbrengsten van belastingen vallen onder de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. In onze gemeente heffen we de onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, (water-) toeristenbelasting en reclamebelasting. Rechten Dit zijn vergoedingen voor concrete prestaties die door de gemeente worden geleverd. Denk aan de afvalinzameling, het onderhoud aan de riolering en het verstrekken van een paspoort. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar.

Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt kostendekkende tarieven. Actuele ontwikkelingen Index op heffingen Voor 2027 zijn de lokale heffingen verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,1%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan (februari 2026). Wet WOZ De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering van de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). De Waarderingskamer geeft aan dat de mogelijkheid om WOZ -waarden van andere woningen te raadplegen via www.woz-waardeloket.nl door veel Nederlanders wordt gewaardeerd en benut. De berekening van de taxaties voor woningen vindt sinds 2022 verplicht plaats op basis van de gebruiksoppervlakte van een woning. Afvalstoffen- en rioolheffing Afvalstoffenheffing We hebben een wettelijke zorgplicht voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen. Deze zorgplicht omvat onder meer de inzameling van restafval, Gft+e-afval en diverse gescheiden afvalstromen, zoals papier, glas, textiel en elektrische apparaten. Om de afvalinzameling toekomstbestendig te organiseren en de kwetsbaarheid van de gemeentelijke uitvoering te beperken, laten we vanaf 2025 de inzameling uitvoeren door Omrin. Vanaf 2026 werken we met Diftar+, waarbij inwoners naast een vast tarief ook betalen voor het aanbieden van restafval.

Met deze systematiek stimuleren we afvalscheiding en afvalvermindering, terwijl de kosten voor inzameling en verwerking eerlijker worden toegerekend aan het daadwerkelijke afvalaanbod. We blijven de effecten van Diftar+ monitoren en zetten in op een toekomstbestendige, betaalbare en kostendekkende afvalstoffenheffing die aansluit bij de doelstellingen van ons grondstoffenbeleid. Rioolheffing Een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het beleid voor de uitvoering van de drie watertaken die gemeenten volgens de wet hebben. Deze drie wettelijke watertaken zijn het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het verwerken van hemelwater (neerslagwater) en een zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied. De verplichting tot het hebben van een vastgesteld GRP is verdwenen met invoering van de Omgevingswet. Het ministerie heeft een nieuw model rioolverordening uitgegeven naar aanleiding van het Watertakenprogramma 2025 voor de gemeenten. Deze watertaken staan nu nog in verschillende wetten, maar zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in de Omgevingswet. De voorgestelde tarieven zijn nog conform het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen.

Omgevingswet en legesverordening algemene leges De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) gingen per 2024 in. Gelijktijdig met het invoeren van de nieuwe wetgeving is ook de legesverordening aangepast om aan te sluiten op de nieuwe wetgeving. In de gemeenteraad van november ontvangt u het voorstel voor de OWO | -geharmoniseerde legesverordening 2027. De komende jaren blijven we in OWO | -verband monitoren en waar nodig aanpassen/bijsturen. Opbrengst van de belangrijkste heffingen x € 1.000 Lokale heffingen | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Onroerende-zaakbelastingen | 5.474 | 5.474 | 5.474 | 5.474 Forensenbelasting | 57 | 57 | 57 | 57 Toeristenbelasting | 200 | 200 | 200 | 200 Afvalstoffenheffing | 4.077 | 4.077 | 4.077 | 4.077 Rioolheffing | 2.658 | 2.658 | 2.658 | 2.658 Leges burgerzaken | 714 | 685 | 457 | 457 Leges omgevingsvergunningen | 544 | 544 | 544 | 544 Marktgelden | 21 | 21 | 21 | 21 Begraafplaatsen | 145 | 145 | 145 | 145 Reclamebelasting | 130 | 130 | 130 | 130 Eindtotaal | 14.019 | 13.991 | 13.763 | 13.763 Toelichting op opbrengst van de belangrijkste heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) De OZB zijn veruit de belangrijkste gemeentelijke belastingen. Er zijn drie belastingsoorten, namelijk: 1. een belasting geheven van de eigenaren van woningen; 2. een belasting geheven van de eigenaren van niet-woningen; 3.

een belasting geheven van de gebruikers van niet-woningen. De heffingsgrondslag is gebaseerd op de waarde zoals vastgesteld in het kader van de Wet waardering onroerende-zaken (wet WOZ). Het OZB-bedrag wordt berekend op basis van een percentage (het tarief) van de WOZ-waarde. Voor de genoemde OZB-belastingen hanteren we verschillende percentages. De aanslag OZB voor het belastingjaar 2027 is gebaseerd op tarieven voor 2027 en de waardepeildatum per 1 januari 2026. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven 2027 vindt in de raad van november plaats. Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die niet in de gemeente wonen, maar daar meer dan 90 dagen per jaar voor zichzelf en/of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Grondslag voor de heffing is net als bij de OZB de WOZ-waarde. 100 (Water) toeristenbelasting (Water) toeristenbelasting wordt geheven van degene die tegen vergoeding overnachtingen aanbiedt, bijvoorbeeld in een hotel, een bed & breakfast of op een camping. Grondslag voor de heffing is de logiesomzet. In vergadering van 22 juni 2015 heeft de raad besloten de grondslag en het tarief vast te stellen op 4%. Reclamebelasting In Wolvega wordt sinds 2016 reclamebelasting geheven vanuit het principe ‘voor ondernemers, door ondernemers’.

De opbrengst wordt via een subsidie volledig beschikbaar gesteld aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Vanaf 1 januari 2026 is deze systematiek, na vaststelling van de verordening in 2025, ook van toepassing in Noordwolde. Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 Tarief meerpersoonshuishouden | 305,00 | 335,76 | 316,38 Tarief eenpersoonshuishouden | 203,00 | 227,97 | 237,98 Opbrengsten (x € 1.000) | 3.207 | 3.918 | 4.077 De afvalstoffenheffing wordt geheven ter dekking van de kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Uitgangspunt is een kostendekkendheid van 100%, waarbij de tarieven jaarlijks worden geactualiseerd op basis van de verwachte kosten en opbrengsten. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vast en een variabel tarief. Met deze tariefstructuur wordt invulling gegeven aan de uitgangspunten van het grondstoffenbeleid, waarbij afvalscheiding en afvalreductie worden gestimuleerd. In 2027 wordt | een eerste stap gezet naar een uniform tarief voor éénpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Voor 2027 worden de volgende variabele tarieven voorgesteld: • | € 1,00 per lediging van een container aan huis; • | € 0,18 per kilogram restafval; • | € 1,04 per aanbieding bij een ondergrondse container. De tarieven worden eind 2026 door de gemeenteraad vastgesteld.

Rioolheffing Rioolheffing | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 Tarief huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater | 145,06 | 148,53 | 153,44 Tarief hemel- en grondwatertaken | 55,03 | 57,58 | 59,45 Opbrengsten (x € 1.000) | 2.467 | 2.549 | 2.658 De rioolheffing wordt geheven ter dekking van de kosten voor het beheer, onderhoud en de vervanging van de riolering en de gemeentelijke watertaken. Uitgangspunt is een kostendekkendheid van 100%. Om het rioolstelsel toekomstbestendig te houden en wateroverlast als gevolg van klimaatverandering te beperken, investeren we in de uitvoering van de maatregelen uit het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 | - 2025. Het riooltarief voor 2027 is geactualiseerd op basis van de geraamde kosten en investeringen. Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. 101 Markt- en staangelden Marktgeld word geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijkse) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond.

Leges burgerzaken Leges worden geheven voor gemeentelijke diensten, bijvoorbeeld het afgeven van paspoorten en rijbewijzen of het verstrekken van afschriften. De legesverordening bevat een tarieventabel waarin de diensten worden genoemd met de bijbehorende tarieven. De variabelen in de begrotingsreeks komen voort uit de vervangingscyclus van rijbewijzen en reisdocumenten. Leges omgevingsvergunningen De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben impact op de legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2027 nog relatief beperkt, doordat de OWO gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. Hierin worden gemeentelijk keuzes gemaakt of omgevingsplanactiviteiten vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide. Deze keuzes kunnen gevolgen hebben voor de legesbaten. De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. De eerste jaren waarin we met de nieuwe wetgeving werken zijn overgangsjaren, waarin in verband met overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Kwijtschelding Voor kwijtschelding komt iemand met een inkomen op bijstandsniveau bijna altijd in aanmerking, tenzij er sprake is van vermogen (spaargeld of eigen woning).

We hanteren bij kwijtschelding 100% van de bijstandsnorm. Daarmee hanteren we de maximaal door het Rijk toegestane normen. Het jaarlijkse bedrag aan kwijtschelding ramen we voor 2027-2030 op € 115.000. Kwijtschelding | Werkelijk 2024 | Werkelijk 2025 Aantal aanvragen (incl. automatisch) | 507 | 449 Toegewezen | 388 | 352 Toegewezen t.o.v. totaal (in %) | 77% | 78% Kosten | 86.434 | 80.735 102 Kostendekkendheid riolering x 1.000 Kostendekkendheid taakveld riolering | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakveld | 1.959 | 1.942 | 2.038 Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) | -2 | 0 | 0 Netto kosten taakveld | 1.957 | 1.942 | 2.038 Toe te rekenen kosten: Overhead | 349 | 347 | 359 Straatreiniging | 9 | 23 | 21 Compensabele btw | 244 | 237 | 240 Toe te rekenen kosten | 602 | 607 | 620 Totale kosten | 2.559 | 2.549 | 2.658 Opbrengst heffingen | 2.428 | 2.549 | 2.658 Dekkingspercentage | 95% | 100% | 100% Toelichting kostendekkendheid riolering Het dekkingspercentage voor 2027 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. De kosten voor straatreiniging wordt voor 40% toegerekend aan het taakveld riool, dit is in het GRP opgenomen. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend.

De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 78% (zie "overzicht kosten overhead"). Kostendekkendheid afval x 1.000 Kostendekkendheid taakveld afval | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakveld | 3.457 | 3.197 | 3.399 Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) | 875 | 420 | 500 Netto kosten taakveld | 2.582 | 2.777 | 2.899 Toe te rekenen kosten: Straatreiniging | 9 | 23 | 21 Minimabeleid | 81 | 113 | 113 Overhead | 452 | 501 | 512 Compensabele btw | 315 | 504 | 532 Toe te rekenen kosten | 857 | 1.141 | 1.178 Totale kosten | 3.439 | 3.918 | 4.077 Opbrengst heffingen | 3.159 | 3.918 | 4.077 Dekkingspercentage | 92% | 100% | 100% Toelichting kostendekkendheid afval Het dekkingspercentage voor 2027 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. Van de kosten voor straatreiniging wordt 40% toegerekend aan het taakveld afval. Dit percentage is op basis van historische gegevens vastgesteld. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd is een opslagpercentage op de directe salarislasten.

De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 78% (zie "overzicht kosten overhead"). Naast de afvalstoffenheffing ontvangen we vergoedingen vanuit de stichting Verpact voor glas, kunststof, papier en dergelijke en de opbrengsten vanuit het gemeentelijk afvalbrengstation. 103 Kostendekkendheid algemene leges x 1.000 Algemene legesverordening totaal | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente | 1.585 | 1.510 | 1.165 Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld | 1.585 | 1.510 | 1.165 Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente | 817 | 831 | 587 BTW Totale kosten | 2.402 | 2.341 | 1.752 Opbrengst heffingen | 1.486 | 1.241 | 904 Dekking | 62% | 53% | 52% x 1.000 Hoofdstuk/Titel 1 Algemene dienstverlening | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente | 885 | 1.075 | 458 Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld | 885 | 1.075 | 458 Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente | 516 | 592 | 202 BTW Totale kosten | 1.401 | 1.667 | 661 Opbrengst heffingen | 545 | 674 | 434 Dekking | 39% | 40% | 66% x 1.000 Hoofdstuk/Titel 3 Dienstverlening vallend onder | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Europese dienstenrichtlijn Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente | 35 | 46 | 57 Inkomsten taakvelden(en), excl.

heffingen | - Netto kosten taakveld | 35 | 46 | 57 Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente | 16 | 10 | 15 BTW Totale kosten | 51 | 56 | 72 Opbrengst heffingen | 27 | 37 | 13 Dekking | 53% | 66% | 18% 104 Toelichting kostendekkendheid algemene leges In de tabellen hierboven is de kostendekkendheid van de verschillende leges berekend. Voor de totale legesverordening komt deze uit op 52%. Tussen de verschillende hoofdstukken van de verordening vindt geen kruissubsidiëring plaats: elk hoofdstuk moet dus op zichzelf kostendekkend zijn. Voor leges Burgerzaken (hoofdstuk 1) is volledige kostendekkendheid niet haalbaar, omdat de belangrijkste producten aan wettelijke maximumtarieven zijn gebonden. Bij leges Omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) dalen de toerekenbare kosten en de verwachte inkomsten, onder meer door de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Daarnaast wisselt de kostendekkendheid jaarlijks, afhankelijk van de hoeveelheid bouwactiviteiten. Ook hoofdstuk 3 is niet kostendekkend. Dat is een bewuste keuze, omdat we hiermee willen stimuleren dat voor deze diensten vergunningen worden aangevraagd. De tarieven worden buiten de boekhouding om berekend (extracomptabel). Bij de kosten zijn de directe personeelskosten en materiële kosten opgenomen die direct samenhangen met de dienstverlening waarvoor leges worden geheven.

Directe personeelskosten: bijvoorbeeld de uren van baliemedewerkers en medewerkers van Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO). Materiële kosten: bijvoorbeeld de afdrachten aan het Rijk voor paspoorten en identiteitskaarten en aan de RDW voor rijbewijzen. De overheadkosten worden toegerekend via een opslag op de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 1 geldt een opslag van 78% (zie “Overzicht kosten overhead”). Voor hoofdstuk 2 en 3 werken we met het integrale uurtarief van VTH, waarin een opslagpercentage voor overhead is verwerkt. De btw is niet meegenomen als kostenelement. Dit komt doordat het grootste deel van de kosten bestaat uit eigen personeelslasten, waarover geen btw verschuldigd is. De wel toerekenbare btw vormt slechts een klein deel van de totale kosten. Kostendekkendheid begraafrechten x 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente | 348 | 317 | 333 Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen | - | - | - Netto kosten taakveld | 348 | 317 | 333 Toe te reken kosten Overhead incl.

(omslag)rente | 218 | 247 | 240 BTW | 11 | 12 | 13 Totale kosten | 577 | 576 | 585 Opbrengst heffingen | 149 | 145 | 145 Dekking | 26% | 25% | 25% Toelichting kostendekkendheid begraafplaatsen Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kostendekkendheid van de begraafplaatsen ruim onder de toegestane 100% kostendekkendheid blijft. De kosten die toegerekend worden aan het taakveld zijn de kosten van publiekszaken voor het behandelen van de aanvragen. Daarnaast worden kosten van de afdeling Gemeentewerf toegerekend voor het onderhouden van de begraafplaats. 105 Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de woonlasten over 2026 van de 18 Friese gemeenten.

Woonlastendruk 2026 | OZB (gem) Afvalstoffenheffing | Rioolheffing | Totaal woonlasten Eph | Mph | Eph | Mph | Eph | Mph 1 Ameland | 265 | 182 | 239 | 150 | 177 | 596 | 681 2 Ooststellingwerf | 288 | 227 | 296 | 184 | 320 | 698 | 904 3 De Fryske Marren | 360 | 258 | 328 | 139 | 239 | 757 | 927 4 Harlingen | 336 | 237 | 351 | 217 | 217 | 790 | 904 5 Leeuwarden | 394 | 230 | 365 | 145 | 179 | 768 | 938 6 Opsterland | 332 | 278 | 349 | 197 | 259 | 807 | 940 7 Vlieland | 363 | 296 | 396 | 135 | 202 | 794 | 961 8 Weststellingwerf | 346 | 268 | 416 | 206 | 206 | 821 | 968 9 Súdwest Fryslân | 406 | 251 | 301 | 217 | 217 | 874 | 923 10 Noardeast-Fryslân | 459 | 192 | 273 | 240 | 240 | 891 | 972 11 Terschelling | 452 | 301 | 301 | 203 | 203 | 957 | 957 12 Tytsjerksteradiel | 535 | 224 | 321 | 157 | 175 | 916 | 1.030 13 Smallingerland | 387 | 258 | 304 | 321 | 321 | 966 | 1.012 14 Waadhoeke | 376 | 266 | 332 | 292 | 366 | 934 | 1.074 15 Dantumadiel | 549 | 247 | 309 | 188 | 188 | 985 | 1.046 16 Schiermonnikoog | 569 | 269 | 350 | 126 | 182 | 964 | 1.102 17 Heerenveen | 502 | 254 | 326 | 207 | 275 | 963 | 1.103 18 Achtkarspelen | 489 | 275 | 393 | 240 | 240 | 1004 | 1.122 Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2026) 106 107 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder Hartog

Organisatie Advies & Ondersteuning Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s Onze doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd: De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0. Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal).

In het coalitieakkoord hebben wij opgenomen dat we een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 1,5. In 2027 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 1,33. Daarmee voldoen wij wel aan de minimale weerstandsratio, maar niet aan onze eigen gestelde norm van 1,5. Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moeten worden. De weerstandscapaciteit is de som van: a. de stelpost risicobeheersing en onvoorzien; b. de algemene reserve; c. bestanddelen van de bestemmingsreserves; d. de stille reserves; e. de niet-benutte belastingcapaciteit; f. mogelijke ombuigingsmaatregelen. 108 a. De stelpost risicobeheersing en onvoorzien Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben een post voor onvoorziene zaken van € 100.0000. b. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg per 31 december 2025 € 18,9 miljoen.

Als de jaren 2027 tot en met 2030 verlopen volgens deze begroting, dan is de stand van de algemene reserve € 14,7 miljoen per 31 december 2030. c. De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve. Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. d. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet bij onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. e. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. De landelijke benchmark woonlasten (Coelo) maakt jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk.

Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. f. Mogelijke ombuigingsmaatregelen Omdat de laatste ombuigingen recent zijn gerealiseerd (begroting 2026) is de invloed van ombuigingsmaatregelen op de weerstandscapaciteit op dit moment nihil. In het kader van het project 'ombuigingen 2026 e.v.' is de lucht uit de begroting gehaald en er zijn technische maatregelen doorgevoerd. Meer of andere ombuigingsmaatregelen vragen een politieke afweging en pijnlijke keuzes. Om die reden nemen we voor dit onderdeel geen bedrag op in de beschikbare weerstandscapaciteit. Samenvattend De weerstandscapaciteit bedraagt over 2027 afgerond € 15 miljoen, deze blijft stabiel rond de € 15 miljoen tot en met 2030. Totaalbeeld De totale weerstandscapaciteit van de gemeente Weststellingwerf geven we in de volgende tabel weer: x € 1.000 Onderdeel | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 a. | De stelpost risicobeh. en onvoorzien | 100 | 100 | 100 | 100 b. | De algemene reserve | 14.880 | 15.275 | 14.910 | 14.661 c. | Bestemmingsreserves | - | - | - | - d. | De stille reserves | - | - | - | - e. | De onbenutte belastingcapaciteit | - | - | - | - f.

| Mogelijke ombuigingsmaatregelen | - | - | - | - 14.980 | 15.375 | 15.010 | 14.761 Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. We inventariseren (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Hiervoor zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. | per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. | daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3.

| vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4. | deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (=het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij voor dit begrotingsjaar bepaald op € | 11,3 miljoen. De belangrijkste risico’s loopt onze gemeente op de volgende onderwerpen, die hierna één voor één worden behandeld. 109 110 Gemeentefonds en rente €420.000 (GF&R) Gemeentefonds De structurele korting op het gemeentefonds is vorig jaar verschoven van 2026 naar 2028. Daardoor is de druk nog niet van de ketel. Het ravijn bestaat nog steeds, alleen is in de tijd opgeschoven. De discussie tussen Rijk en gemeenten over 'taken en middelen' in balans blijft ook bestaan. Het blijft daarom onzeker hoe de toekomst van het gemeentefonds er uit ziet. De herijking van het gemeentefonds is ook nog steeds onderwerp van discussie. De volgende stap in het ingroeipad is niet gezet en het is onzeker óf en wanneer deze wel wordt gezet.

We hadden de volgende stap in het ingroeipad opgenomen in onze meerjarenraming, maar deze hebben we vanwege alle onzekerheden er weer uitgehaald. Daarmee daalt het risico, we nemen immers niet meer inkomsten op in onze begroting dan dat we daadwerkelijk ontvangen uit het gemeentefonds. Tot slot is er steeds meer aandacht voor de tekortschietende financieringssystematiek. Deze is gebaseerd op het bbp, maar deze is niet voldoende om met name de groei van de uitgaven voor zorgkosten op te vangen. Die kosten stijgen namelijk harder dan het gemiddelde bbp. Dit blijft een risico voor ons, maar een hogere compensatie voor de stijgende kosten is wellicht dichterbij dan voorheen. Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening. Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting. We houden de toekomstige noodzakelijke financieringen nauwlettend in de gaten om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen licht op dit moment. We verwachten in deze planperiode wel een nieuwe lening aan te moeten trekken, maar vooralsnog is het renterisico beperkt. We houden in onze meerjarenraming rekening met herfinanciering.

Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenen op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moet zijn op de peildatum 31 december van het betreffende jaar. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt. Bij de afgelopen jaarrekening hebben we een forse storting in de voorziening moeten doen ter voorbereiding op de overgang van de wethouderspensioenen naar het ABP. De voorziening is daarmee op peil. Daardoor is het risico beperkt. Grondexploitaties € 710.000 (GREX) Hoewel de ramingen van de grondexploitaties, zoals te doen gebruikelijk jaarlijks, zijn geactualiseerd, blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. De winst - en verliesnemingen worden jaarlijks geactualiseerd per grondexploitatie. De verliesvoorzieningen worden berekend op basis van de netto contante waarde (2%). De winstnemingen worden berekend met de Percentage of Completion Methode (POC).

We zien dat de boekwaarde van de grex -en nog steeds daalt door de gerealiseerde verkopen. Daardoor nemen de onzekerheden en risico`s geleidelijk af. Sociaal Domein € 672.500 (SD) De risico’s binnen het Sociaal Domein liggen met name in de openeinderegelingen. Dit zijn regelingen die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar in feite financieel niet zijn begrensd. Als er meer aanspraak op dergelijke regelingen wordt gedaan, zal de gemeente vanuit haar wettelijke taak aanvullend (financiële) middelen beschikbaar moeten stellen. De gemeente kan deze middelen veelal niet verhalen op derden. Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen. 111 Wmo Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo -cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen en ook Maatschappelijke Opvang. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. De invoering van de decentralisatie van Beschermd wonen is opnieuw uitgesteld.

Er is nog geen nieuwe streefdatum bekend. Het blijft daarbij de vraag of het Rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen. De indexatie van de tarieven en volumestijging nemen wij op als autonome ontwikkelingen in de kadernota. Jeugdwet De financiering van de Jeugdwet is een complex stelsel met een grote diversiteit aan producten. De grootste risico’s doen zich voor binnen de hoogspecialistische jeugdhulp. Deze vorm van jeugdhulp kenmerkt zich door een relatief laag aantal jongeren, maar zeer hoge kosten per traject. Hierdoor kunnen de lasten sterk fluctueren bij relatief kleine wijzigingen in het aantal cliënten. Inmiddels is een eerste versie van het Jeugddashboard beschikbaar. Dit dashboard moet bijdragen aan een beter inzicht in de ontwikkeling en voorspelbaarheid van de lasten. De indexatie van de tarieven en volumestijging nemen wij op als autonome ontwikkelingen in de kadernota. Hervormingsagenda De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Een deel van de maatregelen uit de hervormingsagenda zijn al geïmplementeerd. Ondanks de al genomen maatregelen blijven de kosten Jeugd jaarlijks toenemen en is de besparing vanuit de hervormingsagenda hoogstwaarschijnlijk niet te realiseren. Begin 2025 is het rapport Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd gepubliceerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://weststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/85fb98c0-0d35-4222-821d-27d2a5e4bd3d?agendaItemId=a4370b5e-53b2-445d-8a09-aa9afcba0b6b