Bijlage 3 - Programmabegroting 2027-2030 (0098867263)
Tekst van het document
Doelstellingen Aan de slag met jeugdhulp Wat willen we bereiken? Binnen het jeugdbeleid zetten we de beweging voort naar preventie, een sterke sociale basis en ondersteuning zo dicht mogelijk bij kinderen, jongeren en gezinnen. We willen dat kinderen en gezinnen tijdig passende ondersteuning ontvangen en dat problemen waar mogelijk vroeg worden gesignaleerd en voorkomen. Daarom investeren we in de samenwerking tussen onderwijs, welzijn, zorg en ondersteuning en versterken we het aanbod van algemene en voorliggende voorzieningen. Een belangrijke pijler binnen deze ontwikkeling is de preventieve aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Daarbij werken we steeds integraler samen met het project Kansrijke Start, zodat een samenhangend aanbod ontstaat voor kinderen, jongeren en ouders. Zo verbinden we preventieve ondersteuning in verschillende levensfasen en versterken we de samenhang tussen gezondheid, opvoeding, onderwijs, welzijn en jeugdhulp. Voorbeelden hiervan zijn het ouder -kindcafé, de pedagoog van de Jeugdgezondheidszorg, de praktijkondersteuners jeugd en het jongerenwerk. Tegelijkertijd versterken we de rol van het gebiedsteam als centrale toegang tot ondersteuning voor jeugd en gezin. Het gebiedsteam speelt een sleutelrol in het bieden van passende hulp dichtbij huis en werkt samen met partners aan een samenhangend ondersteuningsaanbod.
Ten behoeve van de specialistische jeugdhulpverlening werken we op regionaal niveau samen binnen Sociaal Domein Fryslân (SDF). In 2027 verwachten we een nieuwe Regiovisie Jeugdhulp aan uw raad voor te leggen. Deze regiovisie vormt het inhoudelijke kader voor de toekomstige organisatie en inkoop van specialistische jeugdhulp en bevat afspraken over onder andere beschikbaarheid, samenwerking en het voorkomen en terugdringen van wachtlijsten. 66 Op basis van deze visie wordt in 2027 ook de aanbesteding voor specialistische jeugdhulp en wonen afgerond. De nieuwe contracten gaan in vanaf 2028. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen regionaal georganiseerde jeugdhulp op basis van de Wet beschikbaarheid jeugdhulp en lokaal georganiseerde ondersteuning. Hiermee zorgen we ervoor dat specialistische hulp beschikbaar blijft voor kinderen en gezinnen die deze nodig hebben, terwijl ondersteuning zoveel mogelijk dichtbij en in samenhang met het lokale aanbod wordt georganiseerd. Wat gaan we daarvoor doen Sterke basis en preventie Vanuit de beweging naar preventie, een sterke sociale basis en ondersteuning dichtbij inwoners werken we verder aan de versterking van ons gebiedsteam. Het gebiedsteam speelt een centrale rol bij het vroegtijdig signaleren van vragen en het bieden van passende ondersteuning aan kinderen, jongeren en gezinnen.
Daarbij sluiten we aan bij de uitgangspunten van de Hervormingsagenda Jeugd en de regionale leidraad voor Stevige Lokale Teams, met aandacht voor onder andere mentale gezondheid, complexe echtscheidingen en het vergroten van de draagkracht van ouders. In 2027 werken we deze ontwikkeling verder uit. Daarbij richten we ons op het versterken van de sociale basis rondom jeugd en gezin, het uitbreiden van algemene en voorliggende voorzieningen en het verder ontwikkelen van het gebiedsteam als stevige lokale toegang tot ondersteuning. Hiermee willen we ondersteuning eerder, dichterbij en meer in samenhang met de leefwereld van inwoners organiseren. Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO) Opgroeien kansrijke Omgeving wordt voortgezet. We investeren in het bouwen van een lokale coalitie van gemeente, ketenpartners en ouders. Met de preventieaanpak OKO werk je als gemeente aan gezonde en gelukkige jeugd: zonder middelengebruik en mét een goede mentale gezondheid. Deze preventieaanpak zet in op het positief veranderen van de leefomgeving van jongeren. OKO: • Richt zich op het versterken van het alledaagse leven van jongeren en daarmee problemen en de inzet van zorg voorkomen. • Is gericht op het positief veranderen van de leefomgeving van jongeren.
Het versterken van de beschermende factoren en werken aan de risicofactoren om het gebruik van middelen te voorkomen en de mentale gezondheid van jongeren te versterken. • Door dit samen te doen met partners uit de gemeente; van school tot preventieprofessional, van ouder tot sport en cultuur. Samen vormt een stevig netwerk rondom opgroeiende jeugd. • Het is een duurzame lange termijn-aanpak. Er wordt geïnvesteerd in de toekomt. Gezonde jongeren groeien op tot gezonde volwassenen wat leidt tot een gezonde samenleving. • De aanpak heeft een stevige wetenschappelijke basis en gebaseerd is op het succesvolle IJslandse preventiemodel. • Lokale cijfers over jongeren zijn de basis voor het beleid. Het Trimbos monitort elke twee jaar de resultaten in de gemeente. Toegang naar jeugdhulp In de doorontwikkeling naar een steviger lokaal gebiedsteam werken we aan een integrale toegang tot ondersteuning voor kinderen, jongeren en gezinnen. Daarbij sluiten we aan bij het Richtinggevend Kader van de VNG en versterken we de verbinding tussen het gebiedsteam, de sociale basis, algemene voorzieningen en specialistische jeugdhulp. Het uitgangspunt is dat ondersteuning zo dichtbij mogelijk wordt georganiseerd en dat specialistische jeugdhulp wordt ingezet wanneer dat nodig is.
Om passende ondersteuning te kunnen bieden, brengen we samen met gezinnen de hulpvraag en de verschillende leefgebieden in kaart. Daarbij maken we gebruik van het Regionaal Ondersteuningsplan en, bij complexere situaties, van de Verklarende Analyse. Hiermee ontstaat een beter inzicht in de oorzaken van problemen en de ondersteuning die nodig is voor het gezin. 67 De inzet van eigen kracht, het sociale netwerk en algemene voorzieningen vormt daarbij het vertrekpunt. In 2027 werken we verder aan het versterken en uitbreiden van deze voorliggende voorzieningen en aan de rol van het gebiedsteam in het bieden van ondersteuning dichtbij huis. We stimuleren integraal werken rondom alle leefgebieden van kinderen en jongeren. Daarbij werken het gebiedsteam, praktijkondersteuners GGZ-jeugd, schoolmaatschappelijk werkers, jongerenwerkers en vlechtwerkers jeugd nauw samen. Zo organiseren we ondersteuning meer in samenhang en sluiten we beter aan bij de leefwereld van kinderen, jongeren en gezinnen. Jeugdhulp en onderwijs De verkenning van de Verrijkte Schooldag wordt voortgezet met de mogelijkheid om een subsidie aan te vragen voor School en Omgeving. Dit wordt opgepakt samen met de scholen in Weststellingwerf. Alle kinderen en jongeren hebben recht op passend onderwijs.
Hiervoor is een goede samenwerking tussen het onderwijs, het samenwerkingsverband en de inkoopondersteuner jeugdhulp van de gemeente nodig. Zij zoeken samen naar de beste oplossing voor kinderen en jongeren die meer nodig hebben dan alleen onderwijs. Doelstellingen Aan de slag met de Wmo Wat willen we bereiken? Binnen de Wmo zetten we de beweging voort ‘van zorg naar gezondheid, welzijn en zelfredzaamheid’. Tegelijkertijd staan we voor verschillende uitdagingen. Door de vergrijzing neemt de vraag naar ondersteuning toe, terwijl de krapte op de arbeidsmarkt het voor zorgaanbieders steeds moeilijker maakt om voldoende personeel te vinden. Dit vraagt om een toekomstbestendige inrichting van ondersteuning en zorg. Om de Wmo ook in de toekomst toegankelijk en betaalbaar te houden, investeren we in preventie, een sterke sociale basis en ondersteuning dichtbij inwoners. Door inwoners te ondersteunen bij het behouden van hun gezondheid, zelfstandigheid en sociale contacten willen we voorkomen dat zwaardere vormen van ondersteuning nodig zijn. Algemene en voorliggende voorzieningen spelen hierbij een belangrijke rol. Maatwerkvoorzieningen blijven beschikbaar voor inwoners die deze ondersteuning nodig hebben. Steeds meer ouderen en inwoners met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking wonen langer zelfstandig thuis.
Dit vraagt om passende woningen, toegankelijke woonomgevingen en een goede verbinding tussen wonen, welzijn, zorg en ondersteuning. Om deze ontwikkelingen in goede banen te leiden werken we samen met zorg- en welzijnsorganisaties, woningcorporaties en andere partners. De gezamenlijke uitvoeringsagenda wonen, zorg en welzijn vormt hiervoor een belangrijke basis (zie programma 8). Ons uitgangspunt blijft dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven deelnemen aan de samenleving, met ondersteuning vanuit het eigen netwerk, de sociale basis en algemene voorzieningen waar dat mogelijk is. Zo houden we het Wmo-vangnet toegankelijk en beschikbaar voor inwoners die ondersteuning vanuit de Wmo daadwerkelijk nodig hebben. Wat gaan we daarvoor doen Samenwerken We zetten ons in om inwoners met een ondersteuningsvraag zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven te kunnen laten behouden en volwaardig te laten deelnemen aan de samenleving. Daarbij werken we nauw samen met zorg- en welzijnsorganisaties, woningcorporaties, de GGZ, de politie, omliggende gemeenten en andere maatschappelijke partners. Door deze samenwerking kunnen we ondersteuning eerder signaleren en beter afstemmen op de behoeften van inwoners. 68 In 2027 sluiten we binnen de Wmo nadrukkelijk aan bij de ontwikkeling van de sociale basis en de verdere versterking van het gebiedsteam.
Door ondersteuning dichter bij inwoners te organiseren en de verbinding met algemene en voorliggende voorzieningen te versterken, geven we verder vorm aan de verschuiving van zorg naar gezondheid en welzijn.Daarbij richten we ons onder andere op de nieuwe inkoop van groepsbegeleiding en op mobiliteit in brede zin. Aanbestedingen Wmo Per 1 juli 2027 sluiten we nieuwe contracten met zorgaanbieders voor groepsbegeleiding. Met deze nieuwe inkoop richten we ons op welbevinden en het versterken van de verbinding met de sociale basis en voorliggende voorzieningen. Door middel van deze aanbesteding zetten we nog meer in op voorliggende mogelijkheden, om zodoende het Wmo-vangnet in de toekomst toegankelijk te houden voor inwoners die maatwerkondersteuning nodig hebben. Beschermd Wonen De gemeente Weststellingwerf sluit aan bij de landelijke decentralisatie en provinciale afspraken over beschermd wonen. Hoewel de invoering opnieuw is uitgesteld, blijft het uitgangspunt dat de zorg zoveel mogelijk thuis bij de inwoner plaatsvindt. In plaats van in een instelling die bijvoorbeeld niet in de buurt is van de eigen leefomgeving. Deze ontwikkeling noemen we Beschermd Thuis. Ontwikkelingen eigen bijdrage Wmo/ Abonnementstarief We volgen de landelijke regels voor de verandering in de Wmo.
Vanaf 2028 verwachten we weer een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen binnen de Wmo. Dit kan gevolgen hebben voor het aantal aanvragen. In 2027 gaan we ons op deze wijziging voorbereiden. Inzetten op preventie en voorliggende voorzieningen In lijn met de versterking van de sociale basis en de verschuiving van zorg naar gezondheid en welzijn zetten we in op preventie en het vroegtijdig signaleren van ondersteuningsvragen. Door problemen eerder te herkennen en aan te pakken, willen we voorkomen dat inwoners zwaardere vormen van ondersteuning nodig hebben. Een voorbeeld hiervan is de ketenaanpak valpreventie, waarbij we samen met fysiotherapeuten en andere partners werken aan het voorkomen van valincidenten bij ouderen (zie ook programma 7). Daarnaast versterken we de algemene en voorliggende voorzieningen die bijdragen aan ontmoeting, zelfredzaamheid en participatie. We werken toe naar laagdrempelige ontmoetingsplekken waar inwoners zonder indicatie terecht kunnen voor ondersteuning, advies en sociale contacten. Samen met zorg - en welzijnsorganisaties en andere partners bouwen we aan een netwerk van voorzieningen dat aansluit bij de behoeften van inwoners en een waardevolle aanvulling vormt op de ondersteuning vanuit het gebiedsteam. Vitaal ouder worden Door de vergrijzing wonen steeds meer ouderen langer zelfstandig thuis.
Dit vraagt niet alleen om passende woonvormen en levensloopbestendige woningen (zie programma 8 Woonzorgvisie), maar ook om een omgeving die bijdraagt aan gezondheid, zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie. Daarom zetten we in op vitaal ouder worden. Samen met inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers en maatschappelijke organisaties onderzoeken we hoe we ouderen kunnen ondersteunen om zo lang mogelijk actief, zelfstandig en betrokken te blijven. Preventie, ontmoeting en een sterke sociale basis spelen hierbij een belangrijke rol. Daarnaast besteden we aandacht aan inwoners met (beginnende) dementie en hun mantelzorgers. We werken aan een dementievriendelijke omgeving waarin herkenning, begrip en ondersteuning centraal staan. Het vergroten van kennis en bewustwording over dementie binnen de samenleving is hiervoor van groot belang. Ook stimuleren we laagdrempelige ontmoetings- en ondersteuningsmogelijkheden dichtbij huis. Deze voorzieningen dragen bij aan het tegengaan van eenzaamheid, het versterken van sociale contacten en het langer zelfstandig functioneren van ouderen. Daarmee kunnen zij ook bijdragen aan het uitstellen of voorkomen van zwaardere ondersteuningsvormen, zoals geïndiceerde dagbesteding. 69 Doelstellingen Opvang bieden aan Oekraïense ontheemden Wat willen we bereiken? Sinds 2022 zijn wij verantwoordelijk voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne.
De tijdelijke bescherming van Oekraïense ontheemden is verlengd tot maart 2028. Ook in 2027 bieden wij opvang aan deze doelgroep. In 2028 wijzigen de rechten en plichten van Oekraïense ontheemden op het gebied van verblijfsrecht, inkomen en onderwijs. In 2027 treffen wij de benodigde voorbereidingen om deze wijzigingen zorgvuldig te kunnen implementeren. Wat gaan we daarvoor doen Werken aan leefbaarheid en zelfredzaamheid Voor bestaande opvanglocaties werken wij aan de leefbaarheid. Ook blijven wij ons inzetten voor de zelfredzaamheid van ontheemden met extra nadruk op onderwijs, taal, participatie en integratie.
Wat mag het kosten? (per taakveld) Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 6-1 Samenkracht en burgerparticipatie | -5.722 | -5.298 | -2.978 | -2.927 | -2.865 | -2.869 6-21 Toegang en eerstelijnsvoorziening WMO | -96 | -23 | -23 | -23 | -23 | -23 6-22 Toegang en eerstelijnsvoorziening Jeugd | -24 | -12 | -12 | -12 | -12 | -12 6-23 Toegang en eerstelijnsvoorziening Integr | -3.755 | -3.953 | -4.172 | -4.172 | -4.172 | -4.172 6-3 Inkomensregelingen | -12.141 | -13.298 | -13.312 | -13.312 | -13.312 | -13.312 6-4 WSW en beschut werk | -4.080 | -4.046 | -4.047 | -4.047 | -4.047 | -4.047 6-5 Arbeidsparticipatie | -1.239 | -1.451 | -1.336 | -1.336 | -1.336 | -1.336 6-60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) | -1.083 | -955 | -955 | -955 | -955 | -955 6-711 Huishoudelijke hulp (WMO) | -3.121 | -3.411 | -3.411 | -3.411 | -1.679 | -1.640 6-712 Begeleiding (WMO) | -1.718 | -1.782 | -1.782 | -1.782 | -1.782 | -1.782 6-713 Dagbesteding (WMO) | -806 | -969 | -969 | -969 | -969 | -969 6-714 Overige maatwerkarrangementen (WMO) | -70 | -140 | -140 | -140 | -140 | -140 6-751 Jeugdhulp ambulant lokaal | -1.167 | -1.346 | -1.346 | -1.346 | -1.346 | -1.346 6-752 Jeugdhulp ambulant regionaal | -5.816 | -6.000 | -6.000 | -6.000 | -6.000 | -6.000 6-753 Jeugdhulp ambulant landelijk | -73 | -100 | -100 | -100 |
-100 | -100 6-761 Jeugdhulp met verblijf lokaal | -64 | -100 | -100 | -100 | -100 | -100 6-762 Jeugdhulp met verblijf regionaal | -2.424 | -2.510 | -2.510 | -2.510 | -2.510 | -2.510 6-763 Jeugdhulp met verblijf landelijk | -143 | -150 | -150 | -150 | -150 | -150 6-791 PGB WMO | -79 | -134 | -134 | -134 | -134 | -134 6-792 PGB Jeugd | -115 | -150 | -150 | -150 | -150 | -150 6-811 Beschermd wonen (WMO) | 449 | -50 | -50 | -50 | -50 | -50 6-812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang | -32 | -73 | -73 | -73 | -73 | -73 (WMO) 6-821 Jeugdbescherming | -708 | -832 | -832 | -832 | -832 | -832 6-822 Jeugdreclassering | -57 | -60 | -60 | -60 | -60 | -60 6-91 Coördinatie en beleid WMO | -798 | -849 | -879 | -879 | -879 | -879 6-92 Coördinatie en beleid Jeugd | -541 | -468 | -466 | 134 | 134 | 134 Totaal Lasten | -45.422 | -48.158 | -45.986 | -45.335 | -43.541 | -43.506 Baten 6-1 Samenkracht en burgerparticipatie | 4.735 | 2.841 | 196 | 196 | 196 | 196 6-22 Toegang en eerstelijnsvoorziening Jeugd | 46 | 38 | 38 | 38 | 38 | 38 6-23 Toegang en eerstelijnsvoorziening Integr | 83 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 6-3 Inkomensregelingen | 9.152 | 9.940 | 9.940 | 10.685 | 10.685 | 10.685 6-5 Arbeidsparticipatie | 3 | 66 | 0 | 0 | 0 | 0 6-60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) | 8 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 6-711 Huishoudelijke hulp (WMO) | 238 | 220 | 220 | 220 | 220 | 220 Totaal Baten | 14.265 | 13.110 | 10.399 | 11.144 |
11.144 | 11.144 Saldo van lasten en baten | -31.157 | -35.048 | -35.588 | -34.191 | -32.397 | -32.362 Onttrekkingen 0-10C Mutaties reserves | 112 | 277 | 249 | 245 | 146 | 144 Stortingen 0-10C Mutaties reserves | -732 | 0 | -2.000 | 0 | 0 | 0 Mutaties reserves | -619 | 277 | -1.751 | 245 | 146 | 144 Resultaat | -31.776 | -34.771 | -37.339 | -33.945 | -32.251 | -32.218 70 Wat mag het kosten? (per beleidsveld) Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 6A Soc.domein Samenkracht en burgerpart. | -5.722 | -5.298 | -2.978 | -2.927 | -2.865 | -2.869 6B Soc.domein Toegang en 1e lijnsvoorz. | -3.875 | -3.987 | -4.206 | -4.206 | -4.206 | -4.206 6C Soc.domein Participatie | -17.460 | -18.795 | -18.696 | -18.696 | -18.696 | -18.696 6D Soc.domein WMO | -7.258 | -8.362 | -8.393 | -8.393 | -6.661 | -6.622 6E Soc.domein Jeugd | -11.107 | -11.716 | -11.714 | -11.114 | -11.114 | -11.114 Totaal Lasten | -45.422 | -48.158 | -45.986 | -45.335 | -43.541 | -43.506 Baten 6A Soc.domein Samenkracht en burgerpart. | 4.735 | 2.841 | 196 | 196 | 196 | 196 6B Soc.domein Toegang en 1e lijnsvoorz.
| 129 | 38 | 38 | 38 | 38 | 38 6C Soc.domein Participatie | 9.155 | 10.006 | 9.940 | 10.685 | 10.685 | 10.685 6D Soc.domein WMO | 245 | 226 | 226 | 226 | 226 | 226 Totaal Baten | 14.265 | 13.110 | 10.399 | 11.144 | 11.144 | 11.144 Saldo van lasten en baten | -31.157 | -35.048 | -35.588 | -34.191 | -32.397 | -32.362 Onttrekkingen 6A Soc.domein Samenkracht en burgerpart. | 112 | 277 | 249 | 245 | 146 | 144 Stortingen 6A Soc.domein Samenkracht en burgerpart. | -732 | 0 | -2.000 | 0 | 0 | 0 Mutaties reserves | -619 | 277 | -1.751 | 245 | 146 | 144 Resultaat | -31.776 | -34.771 | -37.339 | -33.945 | -32.251 | -32.218 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van 2026 Baten en lasten Samenkracht en burgerparticipatie Het verschil komt onder andere doordat er in 2027 geen baten en lasten geraamd voor de opvang Oekraïners. Daarnaast zijn er in 2026 incidentele middelen beschikbaar voor dorpshuis Oosterstreek (€ 80.000) en in 2027 voor de Lokale inclusieagenda (€ 70.000). Ook stijgen de kapitaallasten vanaf 2027 door opvang Tjongerpad en zijn er extra lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. In 2026 ontvingen we nog baten (en deden hiervoor uitgaven) vanuit de Brede SPUK-regeling voor de onderdelen terugdringen gezondheidsachterstanden, versterken sociale basis, mantelzorg, één tegen eenzaamheid en welzijn op recept.
Vanaf 2027 worden verschillende onderdelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) voortgezet binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). De financiële uitwerking van deze nieuwe afspraken is nog niet volledig bekend. Daarom verwerken we de gevolgen in de Voorjaarsnota 2027. Toegang en eerstelijnsvoorziening Er zijn hogere lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. Participatie In 2026 verwachten we een bijdrage vanuit ESF Samen aan de slag (€ 60.000) en zijn er incidentele middelen beschikbaar voor de alleenverdienersproblematiek (€ 49.000). Daarnaast zijn er vanaf 2027 hogere lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. 71 Begroting 2027 en meerjarenperspectief Lasten Samenkracht en burgerparticipatie Voor MFC het Vlechtwerk zijn er in 2027 hogere onderhoudskosten. Vanaf 2029 nemen de kapitaallasten voor huisvesting Oekraïne af. Wmo In het coalitieakkoord van kabinet Jetten is opgenomen dat mensen die dat kunnen, zelf gaan betalen voor hun huishoudelijke hulp. Huishoudelijk hulp (HH) als maatwerkvoorziening binnen de Wmo verdwijnt per 1 januari 2029. Als gevolg hiervan wordt het gemeentefonds gekort, voor ons als gemeente Weststellingwerf betekent dit een bedrag van € 2,5 miljoen minder inkomsten vanaf 2029.
Het Rijk wil voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen een vangnet bieden. De omvang van dat vangnet is voor Weststellingw | erf ongeveer € 740.000 vanaf 2029. De VNG heeft ons geadviseerd om voor beide posten (zowel het schrappen van HH als het vangnet) een stelpost op te nemen in onze begroting zodat deze bedragen budgettair neutraal kunnen worden verwerkt. Daarmee blijft het de verantwoordelijkheid van het Rijk om deze besparing te realiseren. Jeugd De begroting daalt vanaf 2028 door (de geïndexeerde) Hervormingsagenda Jeugd. Alle gemeenten moeten deze besparing verwerken, omdat het Rijk en de VNG hebben afgesproken dat het jeugdstelsel structureel goedkoper moet worden. Wij moeten zelf maatregelen treffen om deze besparing te realiseren. Dit betekent concreet dat wij vanaf 2028 fors minder inkomsten krijgen voor de jeugdzorg (via het gemeentefonds). Mutatie reserves In 2026 worden de incidentele budgetten voor de renovatie en verduurzaming Dorpshuis Oosterstreek en de alleenverdienersproblematiek uit de algemene reserve onttrokken. Daarnaast wordt er een onttrekking gedaan uit de reserve dynamische investeringsagenda voor de beheerder van Huis en Theater op de Hoogte en is er een onttrekking ter dekking van kapitaallasten begroot. De onttrekking van de reserves van 2027 en verdere jaren betreft de dekking van kapitaallasten van de huisvesting van Oekraïners.
De storting in de reserve in 2027 betreft een storting in de dynamische investeringsagenda voor MFC Polderhuus (Groote Veenpolder). Investeringen Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP | 1.075.000 | 55.000 | 675.000 | 1.805.000 Totaal bruto investeringsbedrag | 1.075.000 | 55.000 | 675.000 | 1.805.000 72 73 Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Portefeuillehouder(s) Bos, Den Hartigh, Hoen, Hartog Organisatie Beleid en Sport & Leefstijl Taakvelden • Riolering • Volksgezondheid • Milieubeheer • Afval • Begraafplaatsen en crematoria Beleidsnota's 2007 Notitie Mestvergisting 2008 Notitie Beleidskaders nieuwe Wet geluidshinder 2010 Notitie Geurbeleid 2010 Integraal Vergunningenplan 2011 Gebiedsvisie Wet geurhinder en veehouderij 2012 Geurverordening Weststellingwerf 2018 Watergangen waarop via een riooloverstort wordt geloosd 2020 Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP 2021-2025) 2020 VTH beleidsplan OWO 2020-2024 2021 Transitievisie Warmte OWO 2021 Strategienota Grondstoffenbeleid Weststellingwerf 2022 Lokaal gezondheidsbeleid Gemeente Weststellingwerf 2022-2025 2022 Nota Bodembeheer (inclusief bodemkwaliteitskaarten) 2023 Uitvoeringsprogramma 2024 en Jaarverslag 2023 Fysieke leefomgeving 2023 Regioplan Friesland (FrIZA) 2023 OWO- Uitvoeringsprogramma warmtetransitie 2024 Communicatieplan Diftar+ 2025 Plan van Aanpak
JOGG in Weststellingwerf 2025 2025 Uitvoeringsplan Drank en Alcoholwet NIX18 2025 2025 OWO actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkomen (MVOI) 2025 Jaaragenda Q4 2025 & 2026, Communicatieplan Klimaat & Duurzaamheid 2026 Kaderstellend adaptief programmaplan energietransitie 2026 KAPE Uitvoeringsprogramma 2026 Uitvoeringsstrategie Circulaire Economie Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Gezondheid Beleidsontwikkeling In 2027 blijven we ons inzetten voor een gezonde samenleving. Daarbij volgen we de uitgangspunten van de Wet publieke gezondheid (Wpg), het Integraal Zorgakkoord (IZA), het nieuwe Aanvullend Zorg - en Welzijnsakkoord (AZWA) en de landelijke gezondheidsnota 2025-2028. Ook werken we aan een nieuw lokaal gezondheidsbeleid voor de periode 2027-2030. Dit beleid stellen we samen op met inwoners, zorg- en welzijnsorganisaties, ketenpartners en andere beleidsterreinen. Maatschappelijke ontwikkeling en opgave Landelijke onderzoeken laten zien dat het aantal mensen met dementie, overgewicht, chronische aandoeningen en mentale gezondheidsproblemen toeneemt, en dat hitte leidt tot meer gezondheidsklachten. 74 Ook in onze gemeente is deze ontwikkeling zichtbaar. Daarom zetten we samen met zorg - en welzijnspartners in op preventie en gezondheidsbevordering, zodat inwoners langer gezond blijven en de druk op de zorg afneemt.
Omdat gezondheid wordt beïnvloed door veel verschillende factoren, is het belangrijk om gezondheid mee te nemen in alle beleidsterreinen, zoals de inrichting van de leefomgeving, wonen, sport, onderwijs en sociaal beleid. Uitvoering Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord In 2027 starten we met de uitvoering van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Daarbij bouwen we voort op de basis die al deels is gelegd vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We zetten in op verschillende basisfunctionaliteiten die bijdragen aan preventie en gezondheid. Een belangrijk voorbeeld is Kansrijke Start, waarmee we werken aan een gezonde en veilige start voor ieder kind. Ook investeren we in valpreventie, zodat ouderen langer fit en zelfstandig kunnen blijven. Dit draagt bij aan meer kracht en balans, minder valincidenten en vitaler ouder worden. Lokale ambities We geven uitvoering aan de ambities uit het coalitieakkoord. We zetten ons in voor een gezonde start voor ieder kind, het versterken van preventie, het bevorderen van mentale gezondheid, de inzet van een extra jongerenwerker en een schone en gezonde leefomgeving. Samen met inwoners en onze partners werken we zo aan een gezonde toekomst voor iedereen. Aflopen baten Brede SPUK Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) De Brede SPUK-regeling loopt af per 2026.
Met deze regeling werden activiteiten gefinancierd op het gebied van onder andere Kansrijke Start, mentale gezondheid, de aanpak van overgewicht, valpreventie en regionale preventie. Vanaf 2027 worden verschillende onderdelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) voortgezet binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderen. Hiermee wordt de beweging van zorg naar gezondheid verder vormgegeven, met als doel gezondheidsproblemen te voorkomen en de druk op de zorg te verminderen. De financiële uitwerking van deze nieuwe afspraken is nog niet volledig bekend. Daarom verwerken we de gevolgen hiervan in de Voorjaarsnota 2027. Het Rijk verwacht ook van gemeenten dat zij blijven investeren in een gezonde leefomgeving als belangrijke manier om gezondheidsproblemen te voorkomen. Het is op dit moment echter nog niet duidelijk of hiervoor extra middelen beschikbaar komen. Daarom zijn hiervoor in deze begroting geen middelen opgenomen. In de aanloop van 2027 komen wij hierop terug. Klimaat & Duurzaamheid Van beleidsontwikkeling naar uitvoering In 2026 zijn het Kaderstellend Adaptief Programmaplan Energietransitie, het bijbehorende uitvoeringsplan en de Uitvoeringsstrategie Circulaire Economie 2026-2029 vastgesteld. Daarnaast is de basis gelegd voor het Warmteprogramma en het uitvoeringsprogramma.
Hiermee zijn de belangrijkste beleidskaders vastgesteld en verschuift de aandacht in de komende jaren nadrukkelijk naar de uitvoering van de energietransitie en circulaire economie. Meer focus op maatschappelijke effecten De inzet verschuift steeds meer van technische doelstellingen naar maatschappelijke resultaten. De warmteopgave draagt niet alleen bij aan de energietransitie, maar ook aan de aanpak van energiearmoede, de verbetering van de volksgezondheid en het versterken van de leefbaarheid. Gerichte isolatie van slecht geïsoleerde woningen verlaagt de woonlasten van kwetsbare huishoudens en verbetert het binnenklimaat. Door klimaatverandering neemt daarnaast de behoefte aan koeling van woningen toe. Hierdoor groeit het belang van een integrale aanpak waarin duurzaamheid, gezondheid en sociale doelstellingen samenkomen. Voortzetting lokale isolatieaanpak De middelen voor de Lokale Aanpak Isolatie (SPUK LAI) zijn beschikbaar tot en met december 2028. In de resterende looptijd zetten wij deze middelen maximaal in voor het stimuleren van woningisolatie. Omdat de isolatieopgave ook na 2028 nog niet is afgerond, blijft ondersteuning van inwoners naar verwachting noodzakelijk. 75 Continuïteit van uitvoeringscapaciteit De middelen voor personele capaciteit binnen het klimaat- en energiebeleid worden in 2026 en 2027 door het Rijk beschikbaar gesteld via een decentrale uitkering.
Via de Voorjaarsnota 2026 en het Meerjarenperspectief 2027-2030 zijn deze middelen gekoppeld aan klimaat en duurzaamheid. Hiermee kan uitvoering worden gegeven aan wettelijke taken en landelijke afspraken uit de Klimaatwet. De rijksmiddelen zijn toegezegd tot en met 2030. Voor de periode daarna bestaat nog onzekerheid. Landelijke ontwikkelingen worden gevolgd om eventuele gevolgen tijdig te verwerken in de meerjarenbegroting. Doelstellingen Riolering Wat willen we bereiken? Vanuit de wettelijke zorgplichten (afvalwater, hemelwater en grondwater) blijven we ons inzetten voor een gezonde leefomgeving. Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 Het Gemeentelijk riolering 2021-2025 (GRP) is vastgesteld tot en met 31 december 2025. In het GRP staat beschreven hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplicht op het gebied van afvalwater, regenwater en grondwater. Daarnaast staat in het GRP beschreven wat ons dat kost en hoe wij dat financieren. Met inwerking van de Omgevingswet is het opstellen van een gemeentelijk rioleringsplan geen wettelijke verplichting meer. Wel is aan de gemeenten geadviseerd om onder haar omgevingsplan een programma op te nemen waarin de drie gemeentelijke watertaken (afvalwater, hemelwater en grondwater) worden uitgewerkt. In het coalitieakkoord is opgenomen dat we een waterplan opstellen.
Wij komen in ons collegeprogramma terug op de verdere uitwerking hiervan. Wat gaan we daarvoor doen Uitvoeringsprogramma In 2027 gaan we: • In totaal 1.125 m¹ vrij verval riool vervangen in Munnekeburen, Scherpenzeel en Oldeholtpade; • 110 m¹ vrij verval riool renoveren in Oosterstreek; • 4 hoofdrioolgemalen renoveren; • 45 minigemalen renoveren; • 9 helofytenfilters renoveren; • 42 IBA's (Individuele Behandeling van Afvalwater) renoveren. Doelstellingen Aan de slag met gezondheidsbeleid Wat willen we bereiken? Het versterken van preventie staat centraal. Door uitvoering te geven aan onze wettelijke taken op het gebied van gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming, werken we aan het voorkomen van gezondheidsproblemen. Hierbij richten we ons op de ambities uit het gezondheidsbeleid: een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en een gezonde geest. 76 1. Gezonde Leefstijl Inwoners kunnen gezond opgroeien, gezond leven en gezond ouder worden. Door in te zetten op preventie, gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming ondersteunen we inwoners bij het maken van eigen keuzes en het vinden van een gezonde balans in hun leefstijl. Hiermee voorkomen we gezondheidsproblemen waar mogelijk, verkleinen we gezondheidsachterstanden en verminderen we de druk op zorg en ondersteuning. 2.
Gezonde Leefomgeving Inwoners ervaren een gezonde leefomgeving die bijdraagt aan hun gezondheid en welzijn door voldoende mogelijkheden voor bewegen, ontmoeting, verkoeling en een goede leefkwaliteit. 3. Gezonde Geest Inwoners beschikken over voldoende mentale veerkracht en kunnen, wanneer nodig, tijdig passende ondersteuning ontvangen. Door preventie, vroegsignalering en samenwerking binnen lokale en regionale netwerken voorkomen we waar mogelijk mentale gezondheidsproblemen en versterken we het welzijn van inwoners. Wat gaan we daarvoor doen Een gezonde leefstijl We zetten extra in op jeugdgezondheidszorg in samenwerking met de GGD. Vanuit aanvullende afspraken financieren we onder andere de inzet van een pedagoog en een Gezonde School -adviseur. Hiermee ondersteunen we kinderen, ouders en scholen bij een gezonde en veilige ontwikkeling. Deze inzet draagt bij aan het vroeg signaleren van problemen en kan het beroep op specialistische jeugdzorg verminderen. Daarnaast voert de GGD de wettelijke taken op het gebied van de publieke gezondheid uit. Hieronder vallen onder andere het consultatiebureau, de jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en de uitvoering van epidemiologisch onderzoek. De gemeente houdt toezicht op de uitvoering van deze taken en maakt gebruik van de kennis- en adviesfunctie van de GGD bij de ontwikkeling en uitvoering van gezondheidsbeleid.
Hiermee zorgen we voor een goede basis voor de gezondheid van onze inwoners en kunnen we tijdig inspelen op lokale gezondheidsontwikkelingen. We blijven inzetten op de programma's Kansrijke Start, Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst (JOGG), NIX18 en Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Deze programma's dragen bij aan een gezonde en veilige ontwikkeling van kinderen en jongeren en sluiten aan bij het lokaal preventief jeugdbeleid (programma 6). In 2027 starten we daarnaast met een pilot Centering Parenting. Dit is een groepsgerichte aanpak waarbij ouders met jonge kinderen elkaar ontmoeten, ervaringen uitwisselen en ondersteuning krijgen bij opvoed - en ontwikkelvragen. Hiermee versterken we niet alleen de kennis en vaardigheden van ouders, maar stimuleren we ook onderlinge ontmoeting, sociale verbondenheid en het vormen van ondersteunende netwerken. Deze aanpak draagt bij aan een kansrijke start en een gezonde ontwikkeling van kinderen. In samenhang met het sportbeleid (programma 5) zetten we sport en bewegen in als belangrijke bouwstenen voor een gezonde leefstijl. Met Sport & Chill stimuleren we jongeren om actief bezig te zijn, elkaar te ontmoeten en hun vrije tijd op een positieve manier in te vullen. Daarnaast bevorderen we bewegen voor jong en oud als middel om een gezond gewicht te bereiken en te behouden.
We blijven inzetten op de ketenaanpakken Kind naar Gezonder Gewicht (KNGG) en Ketenaanpak Overgewicht Ouderen en Volwassenen (KOOV). Samen met partners uit het sociaal en medisch domein werken we hiermee aan de beweging van zorg naar gezondheid. Door vroegtijdig te investeren in preventie, bewegen en een gezonde leefstijl versterken we de gezondheid van inwoners en dragen we op termijn bij aan het beperken van de zorgvraag en zorgkosten. Tot slot blijven we ons inzetten voor kansengelijkheid. Hiermee willen we gezondheidsachterstanden verminderen en ervoor zorgen dat iedereen de kans krijgt om gezond op te groeien en gezond ouder te worden. 77 Een gezonde leefomgeving Gezondheid is een belangrijk onderdeel van al het gemeentelijk beleid, waaronder de inrichting van de fysieke leefomgeving. In lijn met de Omgevingswet en de landelijke gezondheidsnota nemen we gezondheid mee bij ruimtelijke ontwikkelingen. Daarbij werken we aan een veilige, groene en beweegvriendelijke omgeving, waarin bewegen, spelen en ontmoeten worden gestimuleerd. Het programma JOGG ondersteunt hierbij door gezondheid structureel mee te nemen in de inrichting van de leefomgeving. Binnen het nieuwe gezondheidsbeleid werken we in 2027 het beleid voor een gezonde leefomgeving verder uit.
De focus ligt op een beweegvriendelijke leefomgeving, vergroening, het verbeteren van de luchtkwaliteit en het terugdringen van gezondheidsrisico's. Ook maken we het voor inwoners gemakkelijker om gezonde keuzes te maken op het gebied van bewegen, voeding en roken. In 2027 ronden we het integrale hitteplan af en starten we met de uitvoering. Dit is een vast onderdeel van de afspraken uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Het plan richt zich op het beperken van gezondheidsklachten en sterfte onder kwetsbare inwoners tijdens warme periodes en op het vergroten van schaduw en verkoeling in de openbare ruimte en woningen. We zoeken hierin samenwerking met andere beleidsterreinen, zoals Wmo, Sociale Basis, Wonen, Groen, Water en Klimaat & Duurzaamheid (zie ook onder Klimaatadaptatie elders in dit programma). Hiermee versterken we de gezondheid en leefbaarheid binnen onze gemeente. Als voor de uitvoering aanvullende financiële middelen nodig zijn, wordt hiervoor een voorstel opgenomen in de Voorjaarsnota 2027 en Kadernota 2028-2031. Mentale gezondheid We zetten in op het versterken van de mentale gezondheid van inwoners. In 2027 werken we verder aan de ontwikkeling van een integraal suïcidepreventiebeleid, met aandacht voor signalering, doorverwijzing en nazorg.
Daarnaast versterken we de samenwerking binnen de regionale mentale gezondheidsnetwerken en tussen het sociaal domein, de GGD, scholen, huisartsen en GGZ-instellingen, zodat inwoners tijdig passende ondersteuning kunnen krijgen. Ook bevorderen we mentale veerkracht door laagdrempelige initiatieven, zoals ontmoetingsplekken in de wijk, preventieve trainingen en de inzet van ervaringsdeskundigen. Het aanbod Welzijn op Recept wordt voortgezet. De verdere uitwerking hiervan is opgenomen in programma 6 (Sociale Basis). Doelstellingen Klimaat en duurzaamheid Wat willen we bereiken? Samenwerking We werken samen met onze Friese en OWO-partners aan een duurzame en toekomstbestendige energievoorziening. Door regionale samenwerking vergroten we onze slagkracht bij het realiseren van de doelstellingen uit de Friese Energievisie en de warmtetransitie. Daarbij streven we naar een efficiënte inzet van kennis, capaciteit en middelen, zodat inwoners optimaal worden ondersteund bij het verduurzamen van hun woning en de overstap naar duurzame warmte. Energie In 2050 is Weststellingwerf energieneutraal, dan wekken we evenveel energie zelf op, als dat we gebruiken. Dit gaan we doen door energie te besparen waar mogelijk, de transitie naar duurzame energie te bevorderen en efficiënter om te gaan met de energie die we al hebben. Warmte We maken de gebouwde omgeving aardgasvrij.
Uiterlijk in 2050 zijn alle wijken, dorpskernen en utiliteitsgebouwen aardgasvrij en goed geïsoleerd. Hiermee dragen we bij aan het nationale streven naar een klimaat neutrale gebouwde omgeving en het drastisch terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. 78 Circulaire economie We zetten in op het sluitend maken van kringlopen (de cirkel van materialen, producten en grondstoffen binnen de economie) en het verminderen van afval en grondstoffengebruik. We sluiten daarbij aan bij de landelijke ambitie om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. Klimaatadaptatie De doelstelling van de pijler klimaatadaptatie is om de openbare ruimte zodanig in te richten en te beheren zodat de fysieke leefomgeving de weersextremen (wateroverlast, hittestress en droogtestress) op kan vangen. Wat gaan we daarvoor doen Samenwerking • We werken in Fries verband samen aan de uitvoering van de ambities en doelstellingen uit de Friese Energievisie. • We stemmen in OWO-verband onze energie- en duurzaamheidsdoelstellingen zowel ambtelijk als bestuurlijk af en zoeken actief samenwerking waar dit meerwaarde oplevert. • We werken gezamenlijk aan de warmtetransitie binnen de OWO-gemeenten.
• We zetten het gezamenlijke energiebureau in voor ondersteuning van inwoners bij woningisolatie, onafhankelijk energieadvies en financiële en praktische ondersteuningsmogelijkheden. • We ontwikkelen en actualiseren in OWO-verband gezamenlijk de gemeentelijke warmteprogramma's en stemmen de uitvoering hiervan op elkaar af. Energietransitie We geven uitvoering aan het Kaderstellend Adaptief Programmaplan Energietransitie (KAPE) middels het aansluitende uitvoeringsprogramma: • We bewandelen nieuwe mogelijkheden voor andere energievormen, zoals groen gas en windenergie. • We kijken of we de transitie naar elektrische voertuigen kunnen versnellen door onderzoek te doen naar onze laadinfrastructuur. • We hebben de intentie om jaarlijks tien nieuwe laadpalen te realiseren met de extra middelen die (budgettair neutraal) hiervoor zijn opgenomen in de begroting. We zetten proactief in op laadpalen op strategische locaties. • We stimuleren lokale initiatieven en begeleiden bestaande initiatieven zoals Zonnepark Oldeholtpade. • We zoeken actief de samenwerking met andere domeinen binnen de organisatie om de energietransitie te versnellen. Warmetransitie • Het college stelt in 2027 het Warmteprogramma met bijbehorend uitvoeringsprogramma vast. • We verbreden en professionaliseren het ondersteuningsaanbod vanuit het OWO -energiebureau.
De ondersteuning bestaat onder meer uit advies, financiële en praktische ondersteuning, die wordt geboden door energiecoaches, -verkenners en -fixers. Een belangrijk deel van de landelijke middelen voor uitvoeringscapaciteit zetten we hiervoor in. • We zetten de middelen uit de SPUK Aanpak Energiearmoede in om inwoners te ondersteunen bij het verlagen van hun energielasten. De regeling loopt eind december 2029 af. Omdat betaalbare energie voor veel huishoudens een aandachtspunt blijft, volgen we de ontwikkelingen rond eventuele vervolgmiddelen vanuit het Rijk en bereiden we ons voor op een passende voortzetting van deze ondersteuning. 79 • We voeren het Soortenmanagementplan (SMP) uit, zodat inwoners woningen kunnen isoleren en stappen kunnen zetten naar aardgasvrije warmte, terwijl we beschermde soorten monitoren, leefgebieden versterken en noodzakelijke compensatiemaatregelen realiseren. Circulaire economie • We geven uitvoering aan de Uitvoeringsstrategie Circulaire Economie. • We implementeren het Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) in de eigen organisatie. Zo zetten we actief in op de inzet van schoner en emissievrij materieel bij eigen projecten. De eventuele meerkosten hiervan worden gecompenseerd door gebruik te maken van de bijbehorende SPUK-regeling.
• We stimuleren het verduurzamen van de bouwsector door hoogwaardig hergebruik en de toepassing van biobased materialen. • We stimuleren lokale initiatieven zoals Repair cafés en deelinitiatieven. Klimaatadaptatie • We geven uitvoering aan klimaatmaatregelen die voortkomen uit het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken. • We zetten in op het vergroten van het waterbewustzijn. • We zijn betrokken bij het opstellen van het integrale hitteplan (zie ook onder Gezonde Leefomgeving elders in het programma). Doelstellingen Grondstoffenbeleid - Diftar Wat willen we bereiken? VANG-doelstelling (Van Afval Naar Grondstof) We blijven inzetten op het behalen van de landelijke VANG-doelstellingen en de verdere transitie naar een circulaire economie. Met de invoering van Diftar+ wordt gestuurd op het verminderen van de hoeveelheid restafval en het vergroten van afvalscheiding. Hierdoor blijven waardevolle grondstoffen behouden voor hergebruik en neemt de hoeveelheid afval die moet worden verbrand verder af Tegelijkertijd nemen de kosten voor de verwerking van restafval toe. Dit komt onder andere door hogere belastingen op afvalverbranding en de invoering van een CO2-heffing. Hierdoor wordt het steeds belangrijker om restafval te verminderen en afval beter te scheiden.
Inwoners leveren hiermee niet alleen een bijdrage aan de circulaire economie, maar helpen ook de kosten van afvalverwerking te beperken. Toekomstbestendige afvalstoffenheffing We streven naar een toekomstbestendige, betaalbare afvalstoffenheffing die aansluit bij de doelstellingen van het grondstoffenbeleid. Uitgangspunt blijft dat de kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval volledig wordt gedekt uit de afvalstoffenheffing. Voor 2027 richten we ons op: • Het handhaven van een kostendekkendheid van 100%; • Het voortzetten van de compenserende maatregelen binnen Diftar+, zolang monitoring en evaluatie aantonen dat deze bijdragen aan de betaalbaarheid en toegankelijkheid van het systeem; • Het zetten van een eerste financieel verantwoorde stap naar een meer evenwichtige tariefstructuur voor éénpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens, passend binnen de door ons en uw raad gewenste ontwikkeling van de afvalstoffenheffing. Wat gaan we daarvoor doen Uitvoering en monitoring Diftar+ Sinds 1 januari 2026 werkt de gemeente Weststellingwerf met Diftar+. Binnen dit systeem betalen inwoners naast een vast tarief een variabel tarief op basis van de hoeveelheid aangeboden restafval. De tarieven worden jaarlijks door de gemeenteraad vastgesteld. Medio 2027 evalueren wij de effecten van Diftar+ op afvalscheiding, restafval, kostenontwikkeling en inwonersgedrag.
Daarbij worden ook het bereik en het gebruik van de compenserende maatregelen betrokken. De resultaten gebruiken wij voor de verdere ontwikkeling van het grondstoffenbeleid en de jaarlijkse actualisatie van de afvalstoffenheffing. Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 7-1 Volksgezondheid | -2.186 | -2.307 | -2.094 | -2.080 | -2.045 | -2.056 7-2 Riolering | -2.307 | -2.339 | -2.397 | -2.631 | -2.869 | -2.958 7-3 Afval | -3.932 | -3.698 | -3.911 | -3.911 | -3.910 | -3.909 7-4 Milieubeheer | -3.226 | -2.983 | -2.967 | -2.026 | -2.026 | -2.026 7-5 Begraafplaatsen en crematoria | -411 | -443 | -453 | -456 | -460 | -460 Totaal Lasten | -12.063 | -11.769 | -11.822 | -11.103 | -11.309 | -11.407 Baten 7-1 Volksgezondheid | 263 | 272 | 0 | 0 | 0 | 0 7-2 Riolering | 2.430 | 2.549 | 2.658 | 2.701 | 2.701 | 2.701 7-3 Afval | 4.034 | 4.338 | 4.577 | 4.577 | 4.577 | 4.577 7-4 Milieubeheer | 1.487 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 7-5 Begraafplaatsen en crematoria | 226 | 209 | 209 | 209 | 209 | 209 Totaal Baten | 8.440 | 7.399 | 7.474 | 7.517 | 7.517 | 7.517 Saldo van lasten en baten | -3.623 | -4.371 | -4.348 | -3.586 | -3.792 | -3.890 Onttrekkingen 0-10E Mutaties reserves | 594 | 170 | 0 | 0 | 0 | 0 Stortingen 0-10E Mutaties reserves | -30 | -30 | -30 | -30 | -30 | -30 Mutaties
reserves | 564 | 140 | -30 | -30 | -30 | -30 Resultaat | -3.059 | -4.231 | -4.378 | -3.616 | -3.822 | -3.920 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 en meerjarenperspectief Lasten Volksgezondheid In 2026 ontvingen we nog baten (en deden hiervoor uitgaven) vanuit de Brede SPUK-regeling voor de onderdelen Kansrijke Start, mentale gezondheid, de aanpak van overgewicht, valpreventie en regionale preventie. Ook kregen we nog baten vanuit FrIZA wat we deels besteden aan OKO. Vanaf 2027 worden verschillende onderdelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) voortgezet binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). De financiële uitwerking van deze nieuwe afspraken is nog niet volledig bekend. Daarom verwerken we de gevolgen in de Voorjaarsnota 2027. 80 Afval De kosten binnen dit taakveld nemen toe als gevolg van de jaarlijkse indexatie van de inzamelingsdienstverleningsovereenkomst met Omrin. Daarnaast stijgen de verwerkingskosten voor GFT+E-afval en nemen de doorbelastingen die aan dit taakveld worden toegerekend toe. Riolering De interne doorbelastingen die aan dit taakveld worden toegerekend zijn toegenomen. De reeds beschikbaar gestelde kredieten en toekomstige investeringen met betrekking tot riolering zorgen vanaf 2028 voor hogere kapitaallasten.
Milieubeheer De SPUK CDOKE is vervallen, hiervoor in de plaats hebben we voor de jaren 2026 en 2027 algemene middelen ontvangen (2x € 941.000) in het gemeentefonds. Deze zijn bij de voorjaarsnota 2026 beschikbaar gesteld voor klimaat & duurzaamheid. Baten Volksgezondheid In 2027 ontvangen we geen baten meer van de Brede SPUK-regeling voor de onderdelen Kansrijke Start, mentale gezondheid, de aanpak van overgewicht, valpreventie en regionale preventie en FrIZA wat we deels besteden aan OKO. Afval De tarieven voor de afvalstoffenheffing zijn in lijn gebracht met de kosten voor inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. De baten van afvalstoffenheffing zullen toenemen om 100% kostendekkend te blijven, zie ook de paragraaf Lokale heffingen. Riolering De tarieven voor de rioolheffing zijn in lijn gebracht met de kosten voor de wettelijke zorgplicht op het gebied van afvalwater, regenwater en grondwater. De baten van rioolheffing zullen toenemen om 100% kostendekkend te blijven, zie ook de paragraaf Lokale heffingen. Mutatie reserves In 2026 wordt het incidenteel budget voor klimaat & duurzaamheid uit de algemene reserve onttrokken. Daarnaast is een onttrekking uit de reserve riolering begroot ter dekking van een riooloverstort. In 2027 en verdere jaren zijn geen onttrekkingen begroot. De storting in de reserve betreft de huuropbrengsten van de zonneparken.
Deze worden gestort in de reserve energietransitie. Investeringen Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Laadpaalinfrastrucuur | 82.500 | 85.000 | 87.500 | 90.000 Vervangen riolering | 1.170.000 | 1.340.000 | 1.120.000 | 1.000.000 Vervangen rioolgemalen (elektromechanisch) | 475.000 | 450.000 | 415.000 | 440.000 Aanleg hemelwaterriool | 1.978.300 | 525.750 | 345.160 | 306.300 Totaal bruto investeringsbedrag | 3.705.800 | 2.400.750 | 1.967.660 | 1.836.300 81 82 Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Portefeuillehouder(s) Bos, Hoen, Hartog Organisatie Beleid, Projecten en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair Taakvelden • Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) • Ruimtelijke ordening • Wonen en bouwen • Beheer overige gebouwen en gronden Beleidsnota's 2004 Welstandsnota Weststellingwerf 2011 Handleiding schaalvergroting agrarische sector 2012 Facetbestemmingsplan Kernen Weststellingwerf 2013 Beheersverordening agrarische percelen bestemmingsplan buitengebied 2014 Bestemmingsplan Buitengebied 2014 Nadere regels Algemene Plaatselijke Verordening (APV) voor terrassen en uitstallingen (2014) 2016 Bestemmingsplan Buitengebied (versie VA03) aangepast n.a.v.
uitspraak Raad van State 2017 Uitvoeringsregels evenementen gemeente Weststellingwerf 2017 2017 Bestemmingsplan Buitengebied intensieve veehouderijen 2017 Notitie strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed 2019 Omgevingsvisie Weststellingwerf 2020 Plan van aanpak Verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille 2022 Facetbestemmingsplan Geitenhouderijen 2022 Facetbestemmingsplan kleine windturbines Weststellingwerf 2022 Beleidsnotitie kleinschalige recreatie 2023 Woonzorgvisie 2024-2028 2023 Woonvisie 2024-2028 2024 Meerjaren prestatieafspraken 2025-2028 (woningbouw) 2025 Beleidsregels Ruimte - voor- ruimte 2025 Regionale woonzorgvisie 2025 Algemeen plaatselijke verordening Weststellingwerf 2025 2025 Nota grondbeleid Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Woningbouw In de kleine dorpen De woningbouwtoolkit biedt kleine dorpen ondersteuning bij het onderzoeken en onderbouwen van woningbouwinitiatieven. Eind 2026 evalueren we de gebruiksvriendelijkheid van de toolkit en passen deze waar nodig aan. Daarnaast blijft in 2027 subsidie beschikbaar voor het uitvoeren van woningbehoefte - en haalbaarheidsonderzoeken, zodat dorpen initiatieven verder kunnen ontwikkelen en onderbouwen. 83 Inmiddels zijn in Oldeholtpade, Nijeholtpade en De Blesse concrete woningbouwinitiatieven in ontwikkeling.
Daarnaast zijn verschillende andere dorpen gestart met een eerste verkenning van de woningbehoefte en de mogelijkheden voor woningbouw. Om deze initiatieven te ondersteunen blijven de woningbouwtoolkit en de subsidieregeling voor woningbehoefte- en haalbaarheidsonderzoeken beschikbaar. De woningbouwcoördinator vervult hierbij een belangrijke rol door initiatieven te begeleiden, knelpunten weg te nemen en ervoor te zorgen dat plannen zo snel en efficiënt mogelijk kunnen doorstromen naar realisatie. In Wolvega en Noordwolde In de twee grote kernen zijn diverse woningbouwplannen in ontwikkeling zoals de realisatie van circa 150 tot 200 woningen aan de Heirweg in Wolvega en 9 huurwoningen aan de Hoofdstraat West in Noordwolde. Dit betreffen twee ontwikkelingen waarbij de initiatiefnemer wordt gefaciliteerd in de planvorming. De hiervoor te maken kosten worden op basis van de Omgevingswet verhaald op de initiatiefnemer. Ook wordt in 2027 verder gewerkt aan de realisatie van 18 sociale huurwoningen aan de Pieterslaan in Wolvega. Dit is een ontwikkeling waar de gemeente initiatiefnemer is en een samenwerking heeft met de woningstichting. Uitbreiding aantal woningen Lindewijk In het geldende Omgevingsplan “Wolvega Lindewijk – Deelgebied 2” zijn 200 woningen toegestaan. Wij willen dit aantal verhogen naar 300 woningen.
Hiervoor is eind juni 2025 een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) aangevraagd. De gemeenteraad heeft op 26 januari 2026 een voorlopig instemmend advies afgegeven op de aanvraag 1e fase omgevingsvergunning voor de realisatie van maximaal 100 extra woningen in Lindewijk deelgebied 2. Daaropvolgend heeft het ontwerpbesluit ter inzage gelegen, daarop zijn twee zienswijzen ingediend. Na afgifte van een bindend advies van de gemeenteraad nemen wij een definitief besluit. Naar verwachting wordt dit advies leidend voor het aantal toe te voegen woningen in 2027. Spreidingswet Sinds 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) van kracht. Met deze wet hebben gemeenten een wettelijke taak om asielopvang te realiseren. De verdeling van asielplekken wordt afgestemd in de Provinciale Regietafel (PRT) onder leiding van de Commissaris van de Koning. Het doel van de Spreidingswet is om te komen tot een stabiel en gespreid opvanglandschap. In het najaar van 2026 stellen de 18 Friese gemeenten een provinciaal plan vast voor de periode 2027-2028. Daarna sturen zij dit plan naar het ministerie. In het plan staat welke bijdrage elke Friese gemeente levert om samen aan de doelen van de Spreidingswet te voldoen.
Sierteelt De raad heeft gevraagd om regulering van sierteelt en lelieteelt met het oog op het beperken van gezondheidsrisico's vanwege het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Het voorbereidingsbesluit dat het college heeft genomen, met voorbeschermingsregels, loopt 22 juli 2027 af. Vanaf dat moment gelden de regels in het omgevingsplan. In de eerste helft van 2027 wordt de gemeenteraad gevraagd beslissingen te nemen voor wijziging van het omgevingsplan met betrekking tot de regulering. Theater op de Hoogte Per 1 januari 2025 is de Kerk op de Hoogte in Wolvega in eigendom gekomen van de gemeente. Het pand is, samen met de Ark, aangekocht voor de realisatie van een centrale ontmoetingsplek in Wolvega. De Kerk op de Hoogte krijgt de functie van een theaterkerk: Theater op de Hoogte. Uit het haalbaarheidsonderzoek van architectenbureau Kijlstra-Brouwer blijkt dat de Kerk op de Hoogte, na aanpassingen, geschikt gemaakt kan worden voor deze doeleinden. Binnen de aanpassingen van de Kerk op de Hoogte hoort het op orde brengen van de voorzieningen zoals entree, balie, keuken en toilettengroep, isolatiewerkzaamheden, de mogelijkheid om de toren te beklimmen en in te zetten als uitkijkpunt en een foyerruimte.
Een definitief ontwerp wordt in samenwerking met de werkgroep (enthousiaste groep inwoners, toekomstige vrijwilligers) uitgewerkt en gaat in 2027 ter beoordeling naar de Rijksdienst van monumenten en vergunningen. 84 Doelstellingen Betaalbaar wonen Wat willen we bereiken? In 2027 werken we verder aan de woningbouwopgave in Weststellingwerf. De uitkomsten van het woonbehoefteonderzoek uit 2026 en het nieuwe volkshuisvestingsprogramma (vast te stellen voor 1 juli 2027) vormen de basis voor toekomstige keuzes. We blijven investeren in woningbouw in zowel de grotere dorpen als de kleine kernen, omdat dit bijdraagt aan de leefbaarheid en kansen biedt voor inwoners. Daarbij zetten we beschikbare middelen zo effectief mogelijk in. De gemeente neem t, afhankelijk van de opgave en de mogelijkheden, een actieve rol bij nieuwe woningbouwontwikkelingen en ondersteunt initiatieven die aansluiten bij de aangetoonde behoefte. Met de inzet van een woningbouwcoördinator werken we aan het versnellen van woningbouwprojecten en het versterken van de woningbouwopgave. Wat gaan we daarvoor doen Woonvisie en woonzorgvisie De woonvisie en woonzorgvisie zijn in 2023 vastgesteld en vormen een belangrijke basis voor ons beleid rondom wonen, wonen met zorg en welzijn.
De uitgangspunten uit deze visies sluiten aan bij het karakter en de identiteit van Weststellingwerf: lokaal betrokken, met rust en ruimte, als leefbare plattelandsgemeente. Goed kunnen wonen in alle dorpen en op het platteland blijft daarbij het uitgangspunt. De komende periode krijgen de woonvisie en woonzorgvisie een plek in het nog op te stellen Volkshuisvestingsprogramma. Daarmee worden de ambities en speerpunten uit beide visies verbonden met de bredere volkshuisvestelijke opgave en vertaald naar actuele keuzes, maatregelen en uitvoeringsafspraken. Het Volkshuisvestingsprogramma wordt daarmee het kader voor de verdere uitwerking van onder andere woningbouw, betaalbaarheid, leefbaarheid, wonen met zorg en de toekomstbestendige woningvoorraad. Belangrijke speerpunten die hierin terugkomen zijn: • kwalitatief goede nieuwbouw, waarbij kwaliteit boven kwantiteit gaat; • het toevoegen van 600 woningen in de komende 10 jaar; • een toekomstbestendige woningvoorraad, zowel in de nieuwbouw als in de bestaande voorraad; • meewerken aan passende huisvesting voor mensen met een (toenemende) zorgbehoefte, op initiatief van dorpen en inwoners; • aandacht voor betekenisvol leven en de verbinding tussen wonen, welzijn en zorg; • het behouden en versterken van de leefbaarheid in de woonomgeving.
Regionale woondeal De woondeal is een afspraak tussen gemeenten, provincie en Rijk om meer, sneller en gerichter woningen te realiseren. Voor Weststellingwerf blijft de opgave gericht op het toevoegen van 600 woningen tot 2030, met aandacht voor betaalbaarheid, passende woningtypen en bouwen naar behoefte. In 2026 en 2027 werken we verder aan de actualisatie van de woondeal. Daarbij kijken we samen met de provincie, het Rijk en de regio naar de actuele woningbouwopgave, de haalbaarheid van plannen en de mogelijkheden om woningbouw te versnellen. De uitkomsten van het woonbehoefteonderzoek en het Volkshuisvestingsprogramma vormen hiervoor een belangrijke basis. We streven ernaar de geactualiseerde woondeal begin 2027 samen met provincie en Rijk vast te stellen. 85 Regionale woonzorgvisie In de regio Zuid-Oost werken we, op het gebied van wonen en zorg, samen met de gemeenten Smallingerland, Opsterland, Ooststellingwerf en Heerenveen. De bijbehorende uitvoeringsagenda bij de regionale woonzorgvisie, is door het college vastgesteld in de zomer van 2026. Een aantal onderwerpen uit deze agenda, zoals Lang Leven Thuis, wordt regionaal opgepakt. Daarnaast werken we lokaal verder aan passende huisvesting en een geschikte leefomgeving voor onder andere senioren en andere aandachtsgroepen.
Hierbij gaat het om de verbinding tussen wonen, welzijn en zorg, maar ook om de vraag wat er nodig is om inwoners zo lang mogelijk prettig, veilig en zelfstandig te laten wonen. Meerjaren prestatieafspraken Vanuit de Woningwet zijn we verplicht om prestatieafspraken te maken met de woningcorporaties en de huurdersvertegenwoordiging. In Weststellingwerf worden de huurders vertegenwoordigd door Huurdersbelang Fryslân. Samen met Woningstichting Weststellingwerf, WoonFriesland en Huurdersbelang Fryslân hebben we meerjarenprestatieafspraken gemaakt. Deze afspraken geven richting aan de gezamenlijke inzet op wonen, leefbaarheid, duurzaamheid en wonen, welzijn en zorg. De meerjarenafspraken werken we ieder jaar uit in een jaarschijf met concrete activiteiten en prioriteiten voor dat jaar. Dat blijven we doen. Zo houden we de afspraken actueel en kunnen we inspelen op nieuwe ontwikkelingen, lokale behoeften en regionale afspraken. Ook onderdelen uit de regionale uitvoeringsagenda wonen en zorg brengen we in bij de prestatieafspraken, zodat de verbinding tussen wonen, welzijn en zorg goed geborgd blijft.