CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Programmabegroting 2027-2030 (0098867263)

Raadsvergadering 2 november 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Najaarsnota 2026 en Programmabegroting 2027-203062.636 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 8

| 0 Resultaat | -4.361 | -3.617 | -3.857 | -3.587 | -3.692 | -3.692 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 en meerjarenperspectief Lasten en baten Bestuur Het verschil wordt veroorzaakt door hogere loonkosten. Dit wordt veroorzaakt door een uitbreiding van de formatie met 0,4 FTE. Deze uitbreiding is het gevolg van de afspraken die zijn gemaakt in het Coalitieakkoord 2026-2030. De pensioenvoorziening voor wethouders wordt naar verwachting vanaf 1 januari 2028 overgedragen aan het ABP. Tot die tijd blijft de gemeente verantwoordelijk voor de opgebouwde pensioenrechten en wordt hiervoor een voorziening aangehouden. Door de overdracht aan het ABP komt de de huidige pensioenvoorziening naar verwachting te vervallen. Hierdoor is het niet langer nodig om jaarlijks een bedrag aan deze voorziening toe te voegen. De dotatie aan de voorziening vervalt daarmee vanaf 2028, wat leidt tot een structurele verlaging van de lasten in de begroting. Na twee succesvolle open dagen in 2019 en 2024 met duizenden bezoekers, wordt in 2027 opnieuw een open dag georganiseerd. Er zijn daarnaast hogere lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. Het programma Dienstverlening heeft voor 2027 geen eigen programmabudget. Een deel van de activiteiten wordt uitgevoerd binnen bestaande budgetten en capaciteit.

Niet alle beschreven ambities en inspanningen passen echter daarbinnen. Om de verbeteringen voor onze inwoners waar te maken, moeten we bepalen wat prioriteit krijgt en eventueel daar voldoende capaciteit en middelen voor vrijmaken. We komen hier bij de voorjaarsnota 2027 en kadernota op terug. Burgerzaken De verwachte lasten en baten van reisdocumenten en rijbewijzen hebben een golfbeweging in de meerjarenreeks. Ook is de verkiezingskalender in de begroting verwerkt, daardoor fluctueert ook deze reeks in de begroting. 24 25 Programma 1 | Veiligheid Portefeuillehouder(s) Van der Graaf Organisatie Schakelteam Taakvelden • Crisisbeheersing en brandweer • Openbare orde en veiligheid Beleidsnota's 2023 Regionaal beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân 2023-2026 2023 Beleidsplan integrale veiligheid 2024-2027 2023 Regionaal beleidsplan veiligheid Noord Nederland 2024-2027 2026 Regionaal risicoprofiel 2026-2029 Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Op dit moment voeren we de motie uit die de gemeenteraad op 3 juli 2023 heeft aangenomen over het behoud van het politiebureau in Wolvega. Inmiddels heeft de politie besloten dat Wolvega een opkomstlocatie blijft. We willen het behoud van deze locatie verbinden aan een sterkere samenwerking op het gebied van leefbaarheid en veiligheid. Gezamenlijke huisvesting is hierbij een belangrijk uitgangspunt.

In 2027 geven we verder vorm aan de veiligheidsalliantie. De Wet veilige jaarwisseling is inmiddels van kracht. Door de korte voorbereidingstijd kiezen we voor de komende jaarwisseling voor een praktische en uitvoerbare aanpak voor het verlenen van ontheffingen voor het afsteken van vuurwerk. We zetten de beschikbare capaciteit hierbij zo efficiënt mogelijk in. In 2027 evalueren we de aanpak van de jaarwisseling en specifiek de uitvoering van de Wet veilige jaarwisseling. De afgelopen jaren is de aandacht voor maatschappelijke weerbaarheid sterk toegenomen. De veranderende geopolitieke situatie, de toename van cyberdreigingen, klimaatgerelateerde incidenten, risico's rondom de energievoorziening en de lessen uit de coronapandemie laten zien dat de kans op langdurige verstoringen van de samenleving is toegenomen. Hoewel gemeenten ruimte hebben om de uitvoering af te stemmen op de lokale situatie, is de richting die landelijk wordt ingezet niet vrijblijvend. De gemeentelijke bijdrage vormt een essentieel onderdeel van de nationale weerbaarheidsopgave en vraagt om een structurele verankering binnen de gemeentelijke organisatie en het veiligheidsbeleid. Hierbij staan drie thema's centraal. Als eerste de continuïteit van de gemeentelijke organisatie, invulling geven aan de noodsteunpunten en als laatste het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners en bedrijven.

In het coalitieakkoord staan verschillende thema’s die raken aan veiligheid. Denk aan ondermijning, cameratoezicht en uitbreiding van de boa-capaciteit. Op dit moment vertalen we deze thema’s naar het collegeprogramma. Om de sociale kwaliteit in onze wijken en dorpen te behouden en/of versterken, zetten wij in op een integrale aanpak van jeugdoverlast. We verkennen kansrijke interventies. Dit doen we in samenwerking met partners als jongerenwerk, politie, handhaving, scholen en zorgpartners. We willen een aanpak neerzetten waarbij overlastgevend gedrag snel wordt gesignaleerd en wordt opgevolgd met passende maatregelen. Hierbij hebben we oog voor het stellen van grenzen en het bieden van perspectief. In het coalitieakkoord is uitbreiding van de boa-capaciteit opgenomen. In 2027 werven we extra boa’s en zetten we deze capaciteit gericht in op leefbaarheid en veiligheid in Weststellingwerf. Over de inzet en resultaten rapporteren we in het jaarverslag VTH. In het derde kwartaal van 2027 actualiseren we het Integraal Veiligheidsbeleid. Het huidige beleid loopt tot en met 2027. In het vierde kwartaal van 2027 leggen we het nieuwe Integraal Veiligheidsbeleid 2028 -2031 aan de gemeenteraad voor.

26 Doelstellingen Uitvoeren van beleidsplan integrale veiligheid Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners, ondernemers en bezoekers zich veilig voelen en prettig kunnen wonen, werken en verblijven in Weststellingwerf. We werken hierbij samen met onder andere inwoners, politie, maatschappelijke partners en andere betrokken organisaties aan een leefbare, veilige en weerbare gemeente, waarin problemen zoveel mogelijk worden voorkomen en die waar nodig snel en gericht worden aangepakt. Hierbij zetten we in op preventie, samenwerking, toezicht en handhaving op de door de gemeenteraad bepaalde speerpunten. We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsbeleid 2024 - 2027 (IVB). Dit is een kaderstelling door de gemeenteraad en is door de raad voor de komende vier jaar vastgesteld. Speerpunten in het IVB zijn: 1. Aanpak ondermijnende criminaliteit; 2. Aanpak digitale criminaliteit verbeteren; 3. Het verbinden van zorg en veiligheid voor een veilige woon- en leefomgeving; 4. Lokale verbinding en betrokkenheid bij brandveiligheid. Het tot stand komen van de speerpunten is gerealiseerd in nauw overleg met diverse interne en externe partijen. Belangrijke partijen zijn in ieder geval de politie, het OM en RIEC. Onder het kopje 'Wat doen we ervoor' worden deze speerpunten nader omschreven. In het genoemde IVB concretiseren wij deze speerpunten.

We maken gebruik van slimme technologie (smart solutions) ten behoeve van de speerpunten uit het IVB. Wat gaan we daarvoor doen Aanpak ondermijnende criminaliteit De gemeente Weststellingwerf weerbaarder maken door misbruik van de gemeentelijke faciliteiten en regelgeving te minimaliseren. De gemeente heeft een herkenbare rol als regiehouder en is ingericht als centraal punt voor informatie voor zowel in- als externe partners. Er is een aanpak op risicobranches, drugs, witwassen en ongebruikelijk bezit. Inwoners en bedrijven zijn bewust van de risico’s van ondermijning. Voor inwoners is zichtbaar dat er opgetreden wordt tegen ondermijnende criminaliteit. Het uitvoeringsplan Ondermijning is opgesteld met daarin aandacht voor het voeren van een Bibob-beleid voor de kwetsbare sectoren in de gemeente, zoals zorgcriminaliteit en vastgoedcriminaliteit. Tevens worden integrale controles door politie en vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) uitgevoerd. Aanpak digitale criminaliteit verbeteren De geregistreerde en traditionele criminaliteit in Nederland neemt af, terwijl andere, minder zichtbare vormen toenemen. Digitale criminaliteit is hiervan een belangrijk voorbeeld. Inwoners en ondernemers kunnen slachtoffer worden van bijvoorbeeld phishing, identiteitsfraude en online oplichting.

Door samen te werken met de politie, ondernemers en andere veiligheidspartners vergroten we het bewustzijn rondom digitale risico’s en helpen we inwoners en ondernemers zich beter te beschermen tegen digitale criminaliteit. 27 Het verbinden van zorg en veiligheid voor een veilige woon- en leefomgeving We blijven inzetten op de versterking van de domein overstijgende samenwerking tussen zorg en veiligheid. Door te weten wat ‘de ander’ doet en dit benutten om te komen tot andere, slimme(re) combinaties. Wij hebben daarbij nadrukkelijk aandacht voor jeugd en de aanpak van woonoverlast. Met de geïmplementeerde persoonsgerichte aanpak zorgen we ervoor dat we ernstige overlast door personen in de woonomgeving bij huiselijk geweld, zorgmijders, als ook (jeugd)criminaliteit tegengaan. Hierbij hanteren wij het AVE -model (Aanpak Voorkomen van Escalatie). Het succes van dit model valt of staat met de borging ervan; het is geen statisch product, maar een dynamische werkwijze die continue voeding en structurele aandacht vraagt om effectief te blijven. Het verkeersveiligheidsbeleid is ondergebracht in het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP), zie Programma 2 'Verkeer, Vervoer en Waterstaat'. Verkeersveiligheid is een speerpunt in dit beleid. Inwoners moeten zich veilig voelen op straat, ongeacht of zij lopen, fietsen of rijden.

We blijven inzetten op de kwaliteit van de infrastructuur en op verkeerseducatie. Daarnaast willen we de samenwerking tussen gemeente, politie en boa’s versterken om gevaarlijk gedrag en overlast tegen te gaan. Lokale verbinding en betrokkenheid bij brandveiligheid De gemeente is een veilige samenleving op het gebied van de brandveiligheid. Volgens de Wet op de veiligheidsregio’s voert Veiligheidsregio Fryslân de brandweertaken uit. Wij zijn een verbindende rol tussen het regionale beleid en de lokale uitvoering. De gemeentelijke inzet richt zich op het vergroten van de bewustwording van risico’s op brand en op de eigen verantwoordelijkheid van inwoners voor brandpreventie. Samen met de Veiligheidsregio Fryslân (onderdeel crisisbeheersing) prepareert de gemeente zich op crises en rampen door aandacht te hebben voor een stabiele interne crisisorganisatie. Ook verkennen we het thema 'versterken van de weerbaarheid van de dorpen in Weststellingwerf'. Veiligheidsalliantie Met de veiligheidsalliantie willen we de samenwerking tussen gemeente, politie en andere veiligheidspartners versterken. Dit willen we doen door kennis, informatie en capaciteit beter te verbinden, zodat we sneller kunnen sneller inspelen op ontwikkelingen en veiligheidsproblemen.

We willen de samenwerking rondom leefbaarheid en veiligheid versterken en gezamenlijk zorgen voor een leefbare, weerbare en veilige gemeente. Om dit te realiseren werken we vanuit één gezamenlijke huisvesting om de samenwerking in de praktijk te versterken. Beleidsindicatoren De burgemeester legt jaarlijks verantwoording af aan de gemeenteraad over de uitgevoerde activiteiten die voortvloeien uit het Integraal Veiligheidsbeleid en de uitvoeringsplannen. Hiervoor is in november 2026 een informerende raadsvergadering gepland. Hierbij worden criminaliteitscijfers waar mogelijk ondersteunend gebruikt.

Voor de beleidsindicatoren voor het programma veiligheid verwijzen we naar bijlage 3 Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 1-1 Crisisbeheersing en brandweer | -2.039 | -2.096 | -2.183 | -2.197 | -2.191 | -2.181 1-2 Openbare orde en veiligheid | -339 | -381 | -395 | -395 | -395 | -395 Totaal Lasten | -2.378 | -2.477 | -2.578 | -2.592 | -2.586 | -2.575 Baten 1-2 Openbare orde en veiligheid | 10 | 16 | 16 | 16 | 16 | 16 Saldo van lasten en baten | -2.368 | -2.461 | -2.562 | -2.576 | -2.570 | -2.559 Resultaat | -2.368 | -2.461 | -2.562 | -2.576 | -2.570 | -2.559 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 en meerjarenperspectief De bijdrage aan de VeiligheidsRegio Fryslân is in de begroting 2027 hoger dan in 2026 en zal de komende jaren iets stijgen of gelijk blijven. De toename blijft beperkt tot het noodzakelijke. Uitgangspunt is een sobere en doelmatige uitvoering van de dienstverlening, met behoud van de kwaliteit.

28 29 Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat Portefeuillehouder(s) Hartog, Hoen, Bos Organisatie Beleid, Gemeentewerf en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair Taakvelden • Openbaar vervoer • Economische havens en waterwegen • Openbaar groen en (openlucht) recreatie (in de openbare ruimte) • Verkeer en vervoer • Recreatieve havens • Parkeren (geen lasten en baten) Beleidsnota's 2010 Nota Openbare verlichting 2017 Bomenbeleidsplan 2017-2027 2018 Landschapsbeleidsvisie Zuidoost Friesland 2018- 2028 2019 Omgevingsvisie Weststellingwerf 2021 Centrumvisie Wolvega 2021 2022 Notitie Scenario's uitbreiding ecologisch bermbeheer gemeente Weststellingwerf 2025 Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan Weststellingwerf 2025 Plaatsingsbeleid laadinfrastructuur elektrische voertuigen 2026 Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2026 Duurzame Inrichting Openbare Ruimte Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Pontjes Oldelamer en Oldemarkt Beide pontjes in onze gemeente liggen op dit moment aan de ketting. Ze worden onvoldoende veilig geacht. Voor het pontje in de Tjonger werken we samen met gemeente De Fryske Marren om de huidige pont te vervangen voor een elektrische. Voor de pont in de Linde gaan we in gesprek met gemeente Steenwijkerland om te beoordelen of de huidige pont nog veilig genoeg is om in de vaart te houden. Of dat deze ook vervangen moet worden.

De twee pontjes zijn essentieel voor een hoogwaardig recreatief fiets- en wandelnetwerk. Door het geringe aantal vaste oversteek locaties betekent een uitgevallen pont al gauw tientallen kilometers omfietsen of -lopen. 30 Doelstellingen Gebiedsontwikkeling "de Westhoek" Wat willen we bereiken? Wij willen een sterke, leefbare en toekomstbestendige Westhoek. Wat gaan we daarvoor doen Lelylijn Het vorige kabinet heeft besloten niet met de MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport) te starten en een deel van het budget anders in te zetten. Daarna is met een Masterplan voor het Noorden 100 jaar vooruitgekeken. Er is ingezoomd op de gebiedsontwikkeling rond vier stationslocaties. Wij zijn betrokken bij de ontwikkelingen rond Heerenveen. Lelylijn-gezant Klaas Knot heeft het advies ‘Sparen voor de Lelylijn’ opgesteld. De meeste kosten voor de Lelylijn hoeven pas tussen 2040 en 2050 te worden gemaakt. Om de Lelylijn aan te leggen en het gebied hierlangs te ontwikkelen, kan het Rijk het beste 25 jaar lang elk jaar minstens 400 miljoen euro sparen in een apart gebiedsfonds. Ook kan gekeken worden naar 10% à 20% vanuit regio, bedrijfsleven en Europa. Het kabinet heeft hier nog niet gereageerd. Vanuit het noorden ligt de focus nu op lobbyen, politieke druk houden en de urgentie onder de coalitie zichtbaar en voelbaar maken.

Het starten van de MIRT-verkenning is daarbij het doel. De minister heeft in het voorgenomen besluit over de tracékeuze voor de 380 kV hoogspanningsverbinding Ens-Vierverlaten rekening gehouden met de wens van de noordelijke overheden de ontwikkeling van de Lelylijn niet te belemmeren. Het Veenweideprogramma 2021-2030 In 2021 is het Veenweideprogramma 2021 – 2030 vastgesteld door de Friese overheden. Het programma is een samenwerking tussen de drie overheidslagen, landbouworganisaties en natuur - en milieuorganisaties. Het Veenweidegebied speelt een belangrijke rol in het landelijk gebied. Binnen het programma wordt gewerkt aan vier doelen: de negatieve effecten van bodemdaling verminderen, de uitstoot van broeikasgassen-CO2 terugdringen, een duurzaam toekomstperspectief voor landbouw en een robuust en klimaatbestendig watersysteem. Hiervoor zijn zeven programmalijnen, waaronder de Funderingsaanpak. Het programma is actief in zes gebieden, vier met de status ontwikkelgebied en twee hebben de status van kansrijk gebied. Dit laatste is ook op de Groote Veenpolder van toepassing en daarom is er (nog) geen geld vanuit dit programma. Tot nu stond kennisontwikkeling centraal. Er is al veel geleerd in gebiedsprocessen, zoals Aldeboarn-De Deelen zuid, en in diverse pilots, zoals pilots met bodemverbetering in Weststellingwerf. De komende jaren schuiven we meer richting uitvoering.

Om de Groote Veenpolder ook de status van ontwikkelgebied te geven is het van belang, dat voortgang geboekt wordt in het gebiedsproces om te komen tot een toekomstperspectief. Hier ligt een relatie met de ambitie van de coalitie te werken aan een gebiedsplan voor de Westhoek. Groote Veenpolder Er is reeds rijkssubsidie voor een gemeentelijke landschapsbiografie en een cultuurhistorische waardenkaart ontvangen. Daarnaast ontwikkelen de HOWO-gemeenten in 2027 een landschapsgids ZO-Friesland. Deze richt zich op het versterken van de ruimtelijke kwaliteit en toekomstbestendigheid van het landschap. Dit gezamenlijke referentiekader ondersteunt gebiedsprocessen, zoals in de Westhoek – Groote Veenpolder, en kan als onderlegger dienen voor vervolgdocumenten, subsidieaanvragen en dergelijke. Het gebiedsplan voor de Westhoek kan beschouwd worden als voorbeeld hoe de gemeente aan een integraal en gedragen toekomstperspectief voor een gebied wil werken. Hiervoor is de komende jaren ook vanuit de gemeente aanvullend budget nodig. Besluitvorming over cofinanciering, wordt na uitwerking en procesgang te zijner tijd aan de raad voorgelegd. 31 De keuze voor de Westhoek en de Groote Veenpolder kennen een bredere aanleiding dan enkel de doelen binnen het Veenweideprogramma.

De kosten door schade aan gemeentelijke wegen en de funderingsschade aan gebouwen ten gevolge van bodemdaling zijn een constante zorg. Daarnaast doorkruist het voorkeurstracé voor de 380 kV hoogspanningsverbinding de Westhoek (per strekkende kilometer wordt er financiële compensatie geboden in een gebiedsfonds). Over de Lelylijn is nog niet meer duidelijkheid, maar ook deze ontwikkeling zal effect hebben op de Westhoek van Weststellingwerf. Dilemma’s in de Groote Veenpolder vragen niet alleen om een analyse van het watersysteem, de gevolgen van het stikstofbeleid, de opgave voortvloeiend uit de Europese natuurherstelwetgeving en de impact van grote infrastructurele werken, maar ook om een proces met oog voor alle betrokkenen en hun belangen. Het vraagt een zorgvuldig proces en investeren in relaties om richting en perspectief voor de Westhoek en de Groote Veenpolder te kunnen bepalen. Funderingsaanpak De Funderingsaanpak maakt onderdeel uit van het Veenweideprogramma Fryslân en betreft de periode van 2023-2030. Het is een samenwerking van de Provincie, het Wetterskip en 8 gemeenten. De focus van het funderingsloket blijft in samenwerking met gemeenten inwoners te informeren. Ook in de toekomst worden er lokale zittingen georganiseerd. Met behulp van twee subsidieregelingen kan contact leiden tot ondersteuning bij verder funderingsonderzoek en steun om tot herstel over te gaan.

Mede als resultaat op lobbyactiviteiten is Fryslân uitgekozen om vanuit de Funderingsaanpak Veenweide als een van de zes deelpilotgebieden in de Nationale Aanpak Funderingen van het Rijk voor de komende jaren 2026-2028 mee te werken. Het deelproject innovatie past daarin. Het richt zich met de regionale database Fryslân Funderingsaanpak op kennis- en dataontsluiting. Het verzamelen van funderingsgegevens biedt de mogelijkheid gerichter beleid te ontwikkelen. Het Landelijk Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF) vervangt de beoogde regionale garantieregeling. Platform Slappe Bodem We zijn met de andere 8 Friese veenweidegemeenten en het Wetterskip aangesloten bij dit landelijke kennis- en lobby-platform. Het platform brengt partijen samen om vanuit gezamenlijk verantwoordelijkheid naar 4 aandachtsgebieden te kijken: openbare ruimte & infrastructuur, nieuwbouw, funderingen & historische gebouwen en landelijk gebied. Het PSB is nauw betrokken en adviseert over de landelijk Funderingsaanpak, de Nationale Aanpak Funderingen. Vanuit Fryslân zijn we vertegenwoordigd in de kerngroep met een bestuurder van het Wetterskip en één van de gemeentelijke portefeuillehouders.

Code Rood Door Provinciale Staten is op 12 juli 2023 een motie aangenomen waarin is opgeroepen om dertien woningen in de Groote Veenpolder in onze gemeente (deels) te compenseren voor de opgetreden schade als gevolg van peilverlagingen. Per Code Rood geval was er maatwerk nodig. Vanuit de provincie werd de ondersteuning voor deze inwoners opgepakt. De rol van de gemeente is met name geweest mee te denken over ruimtelijke mogelijkheden en het zo soepel mogelijk doorlopen van ruimtelijke procedures. Daarbij stond centraal, dat de gemeente inwoners zoveel mogelijk ter zijde stond. In 12 van de 13 gevallen is een besluitgenomen over subsidieverlening. Eén adres zag hier vanaf. Bij twee adressen zijn we nog betrokken om tot een afronding te komen. Nazorg is beschikbaar indien nodig. Via de Stichting Volkshuisvesting Nederland (SVn) kunnen rente- en aflossingsvrije leningen afgesloten worden. 32 380kv hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens De minister heeft het besluit ten aanzien van een voorkeurstracé voor de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens ter inzage gelegd. Dit tracé doorkruist Weststellingwerf. Wij hebben een zienswijze ingediend op deze ontwerp-voorkeursbeslissing. De gemeente onderkent het belang en de noodzaak van uitbreiding van het landelijke hoogspanningsnet. Het voorkeurstracé is in lijn met het uitgebrachte regioadvies.

Dit tracé heeft van alle alternatieven de minste impact voor de regio. Wel heeft het directe gevolgen voor het grondgebied van Weststellingwerf. Daar zijn we op ingegaan in onze zienswijze. Ook inwoners en anderen zijn in de gelegenheid gesteld zienswijzen in te dienen. Met een inloopavond in Munnekeburen is men uitgebreid geïnformeerd door TenneT en het rijk. Er wordt een individuele uitkoop- en compensatieregeling geboden. Daarnaast is er gebiedscompensatie gerelateerd aan het aantal strekkende kilometers hoogspanningsleiding. Wij zijn hier, met de andere Friese overheden, kritisch op. In relatie hiermee staat de urgentie om tot een gebiedsplan voor de Westhoek te komen. Nu wordt er in gebiedswerksessies nader uitgewerkt waar de masten geplaatst kunnen worden. Het betreft een dubbele rij Moldau masten. Wij maken ons zorgen over de hoogte van de compensatie, de beslissing over het wel/niet ondergronds brengen van de bestaande 110kV verbinding, negatieve effecten in relatie tot de slappe bodem in de Westhoek, negatieve effecten op landschap en natuur, gevolgen voor de agrarische sector en de inzet van ambtelijke capaciteit die dit vraagt. Doelstellingen Leefbare openbare ruimte Wat willen we bereiken? Wij willen zorgen voor een schone, veilige en aantrekkelijke openbare ruimte met voldoende groen.

Door goed onderhoud en duurzame inrichting van groenvoorzieningen dragen we bij aan de leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid van onze gemeente. Wat gaan we daarvoor doen Handboek inrichting openbare ruimte (HIOR) De HIOR is een leidraad die richtlijnen geeft tijdens de planvorming en de inrichting van de openbare ruimte. Zo realiseren we een functioneel, samenhangend en goed te beheren duurzame openbare buitenruimte. Waarbij we niet alleen kijken naar de aanleg maar ook naar het onderhoud over de totale levensduur van onze kapitaalgoederen. Hierbij ontwerpen we slim en investeren we meer in de aanleg, als dit in het onderhoud geld bespaart. De HIOR is een feite een Handboek waar zowel de interne organisatie als externe partijen gebruik van maken bij de ontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte. De HIOR wordt komende periode verder uitgewerkt en wordt aangeboden ter vaststelling. Na vaststelling is de HIOR verplicht bij alle nieuwbouw- en herinrichtingsprojecten van de openbare ruimte. Ongeacht of het een gemeentelijk plan of een ontwikkeling van een externe initiatiefnemer is. 33 Het opstellen van een Groenstructuurplan Om voor het groenbeleid doelgerichte ambities, doelen en maatregelen voor een langere periode uit te kunnen werken is een degelijke basis noodzakelijk.

We stellen een groenstructuurplan op en bekijken daarbij ook de huidige kwaliteit van de leefomgeving, de zogeheten BasiskwaliteitNatuur. In een groenstructuurplan beschrijven en visualiseren we de belangrijkste groenstructuren binnen de gemeentegrenzen. Ieder stukje groen heeft een of meerdere functies. Door de structuren inzichtelijk te maken en 'labels' te hangen aan die structuren creëren we een helder beeld van alle functies die het groen vervult of kan vervullen. Denk aan een natuurnetwerk, wegbegeleiding, gebruiksgroen, etcetera. Het groenstructuurplan omvat zowel groen als bomen. Participatie is een essentieel onderdeel voor het opstellen van een groenstructuurplan, dit geldt voor interne participatie, maar ook met inwoners en externe partijen. We zijn in 2025 gestart met het plan van aanpak en de inventarisatie. De verwachting is het groenstructuurplan in 2027 aan de gemeenteraad aan te kunnen bieden voor vaststelling. Het opstellen van een rapport BasisKwaliteitNatuur De gemeente moet ervoor zorgen dat de openbare ruimte wordt onderhouden. Dit draagt bij aan de veiligheid en het welzijn, en hiermee ook aan de mate van tevredenheid van de inwoners in Weststellingwerf. Het doel is natuurlijke processen in stand te houden en te verbeteren, zodanig dat algemene soorten algemeen blijven en andere soorten meeliften. Elk landschapstype vraagt een eigen aanpak.

Maar voordat wij met elkaar kunnen werken aan een verbetering van de leefomgeving is het noodzakelijk een goed beeld te hebben van de huidige kwaliteit van die leefomgeving; de zogeheten basiskwaliteit van die natuur. Vanaf 2026 starten we met de voorbereidingen. Daarbij wordt bekeken of uitvoering kan plaatsvinden binnen de bestaande middelen. Het groenstructuurplan en de BKN vormen samen de basis voor een, daarna, op te stellen omgevingsprogramma. Groenbeleid/Omgevingsprogramma 'groen' Het huidige bomenbeleidsplan loopt af in 2027. We zien hierin dat het huidige beleid aanpassingen behoeft. In het verleden zijn bepaalde keuzes gemaakt ten aanzien van boomsoorten welke nu niet naleefbaar zijn. Daarnaast spelen enkele andere onderwerpen die aandacht vragen. Vanuit het rijk hebben we te maken met de Natuurherstelverordening (NHV). Deze geldt sinds 2024 en is bedoeld om de achteruitgang van de natuur te stoppen en beschadigde ecosystemen te herstellen. Beide noodzakelijk voor een gezonde leefomgeving met voldoende biodiversiteit. Met een te lage biodiversiteit staat ook het aantal bestuivers onder te grote druk en daarmee onder andere ook onze voedselvoorziening. Momenteel wordt artikel 8 van de NHV nog nader uitgewerkt; hierin is opgenomen dat de huidige boomkroonbedekking niet verder af mag nemen tot aan 2030 en daarna zelfs toe moet nemen.

De boomkroonbedekking is onder andere ook een zeer belangrijk onderdeel in het tegengaan van hittestress. Tegelijk hebben we steeds meer te maken met invasieve exoten, op dit moment hebben we daar nog geen 'aanvalsplan' voor, maar deze soorten vragen om een gerichte aanpak om te voorkomen dat zij de inheemse soorten verdrijven. Denk hierbij aan soorten zoals de Reuzenberenklauw, de Japanse duizendknoop, de Waternavel en de Amerikaanse rivierkreeft. De aanbesteding voor het bestrijden van de Eikenprocessierups vindt in 2027 weer plaats. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar preventief bestrijden, maar ook naar curatief en het creëren van meer leefruimte voor natuurlijke vijanden van deze rups. Gedragscode soortbescherming Om te voorkomen dat voor het werken in de openbare ruimte verschillende losse vergunningen aangevraagd moeten worden is de Gedragscode soortenbescherming gemeenten 2025 ontwikkeld. Deze is aangewezen onder de Omgevingswet. Medewerkers weten al hoe zij hiermee moeten werken en hebben hiervoor benodigde opleidingen gevolgd. Echter moeten we de gedragscode ook implementeren en deze van toepassing laten verklaren door het college. Een omgevingsprogramma groen omvat al het groen binnen de gemeente, zowel in de dorpskernen als in het landelijk gebied. Tegelijk is er aandacht voor de raakvlakken/gezamenlijkheid met Klimaat & Duurzaamheid en Gezondheid.

34 Doelstellingen Toekomstbestendige fietspaden Wat willen we bereiken? Wij willen veilige en goed onderhouden fietspaden realiseren. Door tijdige vervanging van verouderde fietspaden verbeteren we de verkeersveiligheid, het comfort voor fietsers en stimuleren we duurzaam vervoer. Wat gaan we daarvoor doen Fietspad tussen Langelille en Munnekeburen De fietsverbinding tussen Langelille en Munnekeburen is belangrijk voor inwoners, scholieren en recreanten. Het fietspad verkeert grotendeels in slechte staat en zal in z’n geheel vervangen moeten worden. In 2027 zal hiertoe een plan worden opgesteld en de uitvoering hiervan worden gestart. Fietspad Om den Noort De komende jaren gaan we onderzoeken waar we het fietsnetwerk kunnen verbeteren, door onder meer het toevoegen van ontbrekende tracés die aansluiten op het bestaande fietsnetwerk. Een van deze tracés betreft de afronding van het fietspad langs Om den Noort in Wolvega. Doelstellingen Veilig verkeer Wat willen we bereiken? Wij willen zorgen voor een veilige, bereikbare en leefbare gemeente, waarin inwoners en bezoekers zich vlot en verantwoord kunnen verplaatsen. Dit bereiken we door de verkeersinfrastructuur goed te onderhouden, verkeersveiligheid te verbeteren en duurzame vervoersvormen te stimuleren.

Wat gaan we daarvoor doen Actualiseren uitvoeringsplan GVVP Een aantal maatregelen die volgens het uitvoeringsprogramma GVVP in 2026 zijn voorbereid, zijn in 2027 gereed voor uitvoering. In aanvulling hierop worden er ook een aantal nieuwe maatregelen/onderzoeken voorbereid/uitgevoerd. Deze worden in het te actualiseren uitvoeringprogramma GVVP opgenomen. Het oplossen van verkeerskundige knelpunten Ten behoeve van de aanpak van acute, en met enige urgentie aan te pakken verkeersknelpunten, is vanaf 2023 een incidenteel werkbudget (knelpuntenpot verkeer) beschikbaar gesteld. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om het treffen van snelheidsremmende maatregelen, het plaatsen van verkeersborden en kleinschalige herinrichting. Hiermee kunnen we adequaat reageren op het ontstaan van nieuwe verkeersknelpunten waarmee de verkeersveiligheid wordt vergroot en de overlast voor inwoners wordt beperkt. Parkeerbeleid Goede parkeervoorzieningen (zowel qua ligging als aantal) zijn een belangrijke voorwaarde voor een goed bereikbare gemeente. Een tekort aan parkeerplaatsen leidt tot een verslechtering van de bereikbaarheid en leefbaarheid. Maar ook een overschot leidt tot een verslechtering van de leefbaarheid. Het is daarom van belang te streven naar een goede parkeerbalans.

In het gemeentelijk verkeerbeleid (GVVP) is het belang hiervan onderkend en is het realiseren van een goede parkeerbalans in zowel de centra als woongebieden als een van de opgaven benoemd waarvoor parkeerbeleid moet worden opgesteld. In 2027 starten we met het opstellen van een parkeerbeleidsplan. Dit plan biedt kaders voor het omgaan met parkeren binnen de gemeente Weststellingwerf met als doel het behouden van de bereikbaarheid voor alle verkeer en stimulering van actieve duurzame mobiliteit door onder andere te faciliteren in goede fietsvoorzieningen. Verkeerseducatie We blijven inzetten op verkeerseducatie en bewustwording. Veilig verkeer begint immers niet alleen bij een veilige infrastructuur, maar zeker ook bij gedrag. We werken hierin samen, onder regie van het Regionaal Orgaan verkeersveiligheid Fryslân (ROF), met de diverse verkeersveiligheidspartners bij het organiseren en uitvoeren van verkeerseducatieprojecten, publieksacties en voorlichtingsactiviteiten. Dit doen we samen met de andere Friese gemeenten binnen het Manifest Verkeersveiligheid Fryslan 2026-2040 en stellen hiertoe jaarlijks een activiteitenprogramma op.

Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 2-1 Verkeer en vervoer | -6.945 | -7.551 | -6.735 | -6.972 | -7.410 | -7.501 2-3 Recreatieve havens | -106 | -68 | -74 | -63 | -64 | -62 2-4 Economische havens en waterwegen | -13 | -45 | -49 | -49 | -49 | -49 2-5 Openbaar vervoer | -3 | -4 | -4 | -4 | -4 | -4 5-7 Prog 2 Openbaar groen (openlucht)recr. | -2.380 | -2.566 | -2.808 | -3.098 | -3.094 | -3.091 Totaal Lasten | -9.448 | -10.234 | -9.670 | -10.187 | -10.621 | -10.707 Baten 2-1 Verkeer en vervoer | 143 | 704 | 152 | 162 | 172 | 180 2-3 Recreatieve havens | 57 | 71 | 71 | 71 | 71 | 71 2-5 Openbaar vervoer | 3 | 6 | 6 | 6 | 6 | 6 5-7 Prog 2 Openbaar groen (openlucht)recr.

| 88 | 58 | 58 | 58 | 58 | 58 Totaal Baten | 292 | 838 | 287 | 297 | 306 | 314 Saldo van lasten en baten | -9.156 | -9.395 | -9.383 | -9.890 | -10.314 | -10.393 Onttrekkingen 0-10A Mutaties reserves | 636 | 1.082 | 277 | 309 | 461 | 456 Stortingen 0-10A Mutaties reserves | -3.461 | -598 | 0 | 0 | 0 | 0 Mutaties reserves | -2.825 | 485 | 277 | 309 | 461 | 456 Resultaat | -11.982 | -8.910 | -9.106 | -9.581 | -9.853 | -9.937 35 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 Lasten Verkeer en vervoer Het verschil wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2026 incidenteel budget beschikbaar is gesteld via de Voorjaarsnota en het meerjarenperspectief voor het aanbrengen van walbeschoeiing, het verlagen van bermen. Eerder zijn al middelen beschikbaar gesteld voor het oplossen van verkeerskundige knelpunten. Daarnaast zijn in 2026 middelen ontvangen vanuit een SPUK | -regeling ter stimulering van verkeersmaatregelen. Vanaf 2027 vervallen deze incidentele budgetten en subsidies, terwijl de doorbelasting aan het taakveld structureel toeneemt, wat leidt tot een hogere lastenontwikkeling. Openbaar groen Het verschil wordt voornamelijk veroorzaakt doordat vanaf 2027 extra middelen beschikbaar zijn voor het onderhoud van groen binnen en buiten de bebouwde kom. Deze uitbreiding houdt verband met de uitbreiding van het areaal in het centrum van Wolvega.

Daarnaast is het project Driewegsluis in 2026 afgerond, waardoor vanaf 2027 kapitaallasten worden toegerekend. Ook neemt vanaf 2027 de doorbelasting aan het taakveld structureel toe, wat resulteert in hogere lasten ten opzichte van 2026. Baten Verkeer en vervoer Het verschil wordt onder meer veroorzaakt doordat in 2026 een specifieke uitkering (SPUK) is ontvangen voor het stimuleren van verkeersmaatregelen. Deze incidentele bijdrage wordt in 2027 niet meer ontvangen, waardoor de baten in 2027 lager uitvallen dan in 2026. Begroting 2027 ten opzichte van het meerjarenperspectief Lasten Verkeer en vervoer De komende jaren wordt uitvoering gegeven aan de vervangingsopgave voor wegen. De investeringen die hiervoor noodzakelijk zijn leiden tot een stijging van de kapitaallasten, waardoor de lasten in de meerjarenraming toenemen ten opzichte van voorgaande jaren. Mutatie reserves In 2026 wordt het incidenteel budget voor de verkeerskundige knelpunten onttrokken. Daarnaast wordt er een onttrekking gedaan uit de reserve dynamische investeringsagenda voor het fietspad Peperga-Steggerda en is er een onttrekking ter dekking van de kapitaallasten begroot. De onttrekking van de reserves van 2027 en verdere jaren betreft de dekking van kapitaallasten van diverse projecten. In 2026 is er een storting gedaan in de dekkingsreserve kapitaallasten voor het fietspad Peperga-Steggerda.

In 2027 en verdere jaren zijn er geen stortingen begroot. Investeringen Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Meerjarig investeringskrediet kwaliteit wegen | 500.000 | 500.000 | 0 | 0 ISHP (Infrastructuur) | 0 | 150.000 | 0 | 50.000 GVVP * | 2.000.000 | 2.000.000 | 2.000.000 | 0 Totaal bruto investeringsbedrag | 2.500.000 | 2.650.000 | 2.000.000 | 50.000 * Voor het beschikbaar stellen van deze investeringskredieten ontvangt de raad een afzonderlijk raadsvoorstel. 36 37 Programma 3 | Economie Portefeuillehouder(s) Hoen Organisatie Beleid en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair Taakvelden • Bedrijvenloket en bedrijfsregeling • Economische ontwikkeling • Economische promotie • Fysieke bedrijfsinfrastructuur Beleidsnota's 2019 Afspraken bedrijventerrein regio zuidoost 2019-2026 2020 Subsidieregeling Ondernemersfonds Weststellingwerf 2020 2021 Centrumvisie Wolvega 2021 Uitvoeringsprogramma Centrumvisie Wolvega 2021 Detailhandelsvisie gemeente Weststellingwerf 2022 Beleid Uitgifte bedrijfskavels 2025 Beleidsnotitie Economie Het Werkt! in Weststellingwerf 2025 Nota Grondbeleid 2026 Grondprijzenbrief 2026 Recreatieve Toeristische Visie Weststellingwerf 2026-2031 Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Economische beleidsnotitie en Ondernemershuis Met de Economische beleidsnotitie 'Het werkt! in Weststellingwerf' is richting gegeven aan het economisch beleid van de gemeente.

De pijlers Verbinden, Versterken en Doen staan hierbij centraal. Eén van de acties uit de economische beleidsnotitie is de pilot van het Ondernemershuis. In 2026/2027 wordt op basis van de ervaringen en de evaluatie van de pilot bepaald op welke wijze het Ondernemershuis een vervolg krijgt. Daarbij wordt gekeken naar het gebruik van het Ondernemershuis, de behoefte van ondernemers, de samenwerking met partners en de bijdrage aan de gemeentelijke ondernemersdienstverlening. Economische kansen Olympische Spelen 2030 We vinden de organisatie van het olympisch langebaanschaatsen in Thialf tijdens de Winterspelen van 2030 een zeer aansprekend en mondiaal sportevenement voor Nederland maar zeker ook voor de regio. Op bestuurlijk niveau is reeds contact met de gemeente Heerenveen. We zien welke kansen zich voor Weststellingwerf voordoen en hoe hierop kan worden aangesloten. Daarbij kijken we naar kansen om onze gemeente als aantrekkelijke verblijf-, recreatie- en bezoeklocatie onder de aandacht te brengen en waar mogelijk lokale ondernemers hiervan te laten profiteren. Toekomstbestendige winkelkernen De regionale samenwerking binnen de Friese Retailagenda wordt verder uitgebouwd. Met de Vitale Kernen Alliantie Fryslân (VKAF) werken Friese gemeenten en partners gezamenlijk aan sterke en toekomstbestendige winkelgebieden, vitale kernen en een aantrekkelijk ondernemersklimaat.

Door kennis, ervaring en initiatieven te bundelen, vergroten we de slagkracht bij opgaven rond leefbaarheid, economische vitaliteit en lokaal ondernemerschap. 38 Doelstellingen Samen werken aan een sterke en vitale lokale economie Wat willen we bereiken? Samen met ondernemers en stakeholders werken aan een sterke, vitale en toekomstbestendige lokale economie door het versterken van het ondernemersklimaat, het stimuleren van werkgelegenheid, recreatie en toerisme, en het uitvoeren van de Economische Beleidsnotitie Het Werkt! in Weststellingwerf. Wat gaan we daarvoor doen De economische verbinding vergroten Versterken van ondernemersnetwerken en benutten van kennis en subsidies Om ondernemers beter te verbinden met beschikbare kennis, innovatie en ontwikkelkansen breiden we onze capaciteit uit. Deze functie richt zich op het leggen en versterken van verbindingen tussen ondernemers en relevante kennis- en netwerkpartners. Daarnaast zetten we deze capaciteit in om subsidiemogelijkheden op provinciaal, landelijk en Europees niveau actief te signaleren en te verkennen. Ruimte bieden voor economische ontwikkeling We willen investeren in aantrekkelijke, duurzame en goed bereikbare bedrijventerreinen. Omdat de beschikbare voorraad bedrijventerrein afneemt, willen we de mogelijkheden verkennen voor nieuwe ontwikkellocaties.

Daarbij houden we rekening met de kwaliteit van de leefomgeving en zorgen we voor voldoende ruimte om toekomstige economische ontwikkelingen binnen de gemeente mogelijk te maken. Samenwerken met Ondernemend Weststellingwerf We werken in de uitvoering van onze activiteiten zoveel mogelijk samen met Ondernemend Weststellingwerf. Dit is voor ons een belangrijke partner om een beeld te krijgen wat er speelt bij onze ondernemers. We hebben structureel overleg. Versterken van de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt We bevorderen een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt door samenwerking tussen scholen, ondernemers en maatschappelijke partners. Het centrum van Wolvega en Noordwolde aantrekkelijk en toekomstbestendig maken Centrumontwikkeling Wolvega Het Groene Hart van Wolvega is een centrumontwikkelingsproject waarbij het gebied rond het Pastorieplein, Huize Lindenoord en de Kerk op de Hoogte wordt heringericht tot een groen en aantrekkelijk verblijfsgebied. Het project heeft als doel de leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit en aantrekkingskracht van het centrum van Wolvega te vergroten. De plannen omvatten onder meer de realisatie van drie appartementengebouwen met commerciële plint, de aanleg van een parkachtige omgeving en het versterken van de verbinding tussen cultuurhistorische locaties in het centrum.

Daarnaast draagt de ontwikkeling van het Groene Hart bij aan klimaatadaptatie en een aantrekkelijk woon- en verblijfsklimaat voor eigen inwoners en bezoekers. Als onderdeel van de verdere uitvoering bestaat het voornemen om de door de gemeente aangekochte panden in 2027 te slopen zodat ruimte ontstaat voor de verdere inrichting van het Groene Hart en de beoogde kwaliteitsverbetering van het gebied. Tijdens het tot stand komen van de Centrumvisie is besloten om een deels autoluw centrumgebied te creëren. Dit zorg ervoor dat het voor bezoekers prettiger wordt om in het centrum te verblijven. De Van Harenstraat wordt dagelijks afgesloten tussen 12.00 en 05.00 uur en de Hoofdstraat Oost gedurende twee jaar lang elke zaterdag afgesloten tussen 12.00 en 17.00 uur. De pilot gaat naar verwachting eind 2026 in en zal doorlopen tot 2028. Fonds Historische Gevels We werken aan de versterking van de uitstraling van het centrum van Wolvega door het opstellen van een beeldkwaliteitsplan en het ontwikkelen van een subsidieregeling voor historische gevels. De regeling ondersteunt eigenaren bij het behoud en de verbetering van karakteristieke panden en draagt bij aan een aantrekkelijk verblijfsgebied en een vitaal ondernemersklimaat. Centrumontwikkeling Noordwolde De economische vitaliteit en toekomstbestendigheid van het centrum van Noordwolde blijft een belangrijk aandachtspunt.

Samen met ondernemers en andere betrokken partijen werken we aan een aantrekkelijk centrum en aan het versterken van het lokale ondernemerschap. In Noordwolde is afgelopen jaar reclamebelasting ingevoerd. Hiermee is een structurelere basis ontstaan voor de financiering van gezamenlijke activiteiten die bijdragen aan een aantrekkelijk ondernemersklimaat. Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 3-1 Economische ontwikkeling | -72 | -113 | -250 | -250 | -250 | -250 3-2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | -401 | -320 | -350 | -346 | -342 | -339 3-3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | -191 | -196 | -209 | -209 | -209 | -209 3-4A Economische promotie | -81 | -56 | -64 | -64 | -64 | -64 Totaal Lasten | -745 | -685 | -873 | -869 | -865 | -861 Baten 3-2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 672 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 3-3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen | 17 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 Totaal Baten | 689 | 21 | 21 | 21 | 21 | 21 Saldo van lasten en baten | -56 | -663 | -852 | -848 | -844 | -840 Onttrekkingen 0-1I Mutaties reserves | 0 | 317 | 313 | 310 | 306 | 303 Stortingen 0-1I Mutaties reserves | -36 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Mutaties reserves | -36 | 317 | 313 | 310 | 306 | 303 Resultaat | -92 | -347 | -538 | -538 | -538 | -537 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten

opzichte van de begroting 2026 Lasten Economische ontwikkeling Vanuit het coalitieakkoord is structureel 1,0 fte beschikbaar gesteld voor de invulling van de functie strategisch beleidsadviseur economie. Fysieke bedrijfsinfrastructuur (bedrijventerreinen) Het taakveld fysieke bedrijfsinfrastructuur gaat over de grondexploitaties van de bedrijventerreinen. Een toelichting hierop vindt u in de paragraaf grondbeleid. De baten en lasten van dit taakveld hebben nagenoeg geen invloed op het saldo van dit programma. Mutatie reserves De onttrekking van de reserves betreft de dekking van kapitaallasten van het project centrum Wolvega.

39 40 Programma 4 | Onderwijs Portefeuillehouder(s) Hartog Organisatie Vastgoed, Grondzaken & Facilitair, Beleid en Gebiedsteams Taakvelden • Onderwijsbeleid en leerlingzaken • Onderwijshuisvesting • Openbaar basisonderwijs • VVE en peuteropvang • Volwasseneneducatie Beleidsnota's 2015 Verordening Voorziening huisvesting onderwijs en beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs 2018 Kadernotitie Peuteropvang Weststellingwerf 2021 Beleidsvisie Het onderwijs als schatkamer 2021 Beleidsnotitie Spelenderwijs (Onderwijsachterstandenbeleid) 2025 Beleidsregels gemeentelijke taken Toezicht en Handhaving Wet Kinderopvang Gemeente Weststellingwerf 2025 Integraal Strategisch Huisvestingsplan 2026 - 2041 (ISHP) 2026 Verordening Leerlingenvervoer Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid In het coalitieakkoord beschrijven we dat ieder kind een veilige, gezonde en kansrijke jeugd verdient. Onderwijs is hier een belangrijk onderdeel van en daarom investeren we op verschillende manieren in onderwijs. Leerlingenvervoer Elk kind heeft recht op onderwijs volgens de Leerplichtwet. Daarom is leerlingenvervoer geregeld in de wet. De regels staan in een verordening. In 2026 is de nieuwe verordening ingegaan. Er zal voor het eerst volgens deze verordening gewerkt worden in schooljaar 2026 - 2027.

In de gemeente Weststellingwerf geldt: als leerlingen niet zelf naar school kunnen, kunnen deze leerlingenvervoer aanvragen. Dit geldt ook voor kinderen die door hun zorgbehoefte naar een speciale school gaan. Per leerling wordt er geke ken welke mogelijkheden en opties er zijn voor vervoer, zoals bijvoorbeeld de fiets, het openbaar vervoer en waar nodig speciaal taxivervoer. We overleggen ook met ouders om te kijken hoe zij kunnen helpen en overleggen of een leerling in staat is zelfstandig te (leren) reizen. Naast het werken met deze verordening gaan we in schooljaar 2026 - 2027 ook het taxivervoer evalueren. VVE-Beleid In 2026 is er gewerkt aan het evalueren van het onderwijsachterstandenbeleid binnen de OWO-gemeenten. Dit beleid wordt naar verwachting begin 2027 herijkt. De OWO -gemeenten monitoren onderwijsachterstanden met een kansengelijkheidsmonitor. De uitkomsten zijn van invloed op de herijking van het beleid. De herijking gebeurt in samenwerking met stakeholders (onderwijs, kinderopvang). 41 Financiering onderwijsachterstandenbeleid De gemeente ontvangt middelen van de Rijksoverheid om voorschoolse educatie te kunnen bieden en onderwijsachterstanden tegen te gaan. Het kabinet heeft in het hoofdlijnenakkoord besloten om alle specifieke uitkeringen om te zetten naar een fondsuitkering.

Dit geldt dus ook voor de financiële tegemoetkoming die gemeenten ontvangen voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB) via een specifieke uitkering. Deze omzetting wordt nu verwacht vanaf 2028. De middelen voor onderwijsachterstanden worden uitgekeerd in periodes. De hoogte van het SPUK budget wordt jaarlijks bepaald aan de hand van de achterstandsscores van de gemeenten twee en drie jaar eerder. Maximaal 50% van het budget van 2026 mag worden doorgeschoven naar de volgende periode en dus vanaf 2027 worden besteed. Pilot PeuterPlus De afgelopen jaren heeft er een pilot gedraaid voor een PeuterPlus voorziening in samenwerking met de Kinderkei. PeuterPlus is een voorziening voor peuters die naast VVE extra ondersteuning nodig hebben in een kleine groepssetting (maximaal 8 peuters). Deze pilot loopt tot maart 2027. De pilot wordt geëvalueerd en er zal besloten worden wat de toekomst is voor deze voorziening. Peuterplus is een gedeelde voorziening vanuit programma onderwijs en programma Sociaal Domein. Regio Zuidoost-Friesland Onderwijs & Gemeenten Weststellingwerf werkt in de regio Zuidoost-Friesland samen vanuit het regionaal actieplan Regio Zuidoost-Friesland Onderwijs & Gemeenten. We versterken de samenwerking tussen zorg en onderwijs in de regio Zuidoost-Friesland.

We werken aan een gezamenlijk afwegingskader op basis van gedeelde visie, ambities en doelen, om de ondersteuning voor jeugdigen beter af te stemmen. Doelstellingen Een goed doorgaande schoolloopbaan voor iedereen Wat willen we bereiken? In Weststellingwerf is het streven om op een zo vroeg mogelijke leeftijd een goede start te maken in het onderwijs. Daarom starten de kinderen met de Voor- en Vroegtijdige Educatie (VVE) vanaf de leeftijd van twee en een half jaar. Dit is belangrijk om tot een goede doorstroming te komen en aansluiting op het vervolgonderwijs te krijgen. In de beleidsvisie is opgenomen dat alle kinderen in Weststellingwerf: • opgroeien in een veilige, gezonde, stimulerende omgeving, zodat zij zich kunnen voorbereiden op de toekomst. • optimale kansen hebben om zichzelf, hun talenten en de wereld om hen heen te ontdekken. • recht hebben op passende en kwalitatief goed onderwijs. Het is daarom van belang dat een adequate zorgstructuur wordt gecreëerd die als basis dient. Dit betekent dat er wordt gezorgd voor voldoende voorschoolse voorzieningen met als doel de band tussen kind, ouder en onderwijs te versterken. En als het nodig is samenwerking met jeugdhulp (gebiedsteam) en ketenpartners om aan te kunnen sluiten bij de hulpvraag. Wat gaan we daarvoor doen Passend onderwijs Voor passend onderwijs verwijzen we naar programma 6 van deze begroting.

42 Leerplicht De gemeente streeft ernaar om de jongeren die leerplichtig (tot 18 jaar) zijn, de kans te geven om een startkwalificatie te behalen. Een startkwalificatie (mbo-niveau 2, havo of vwo) wordt als basis gezien om een goede start te kunnen maken in de maatschappij. In samenwerking met Startwijzer heeft de gemeente Weststellingwerf met zeven andere gemeenten in Friesland het beleid rondom leerplicht vastgelegd. Hierin wordt gezamenlijk opgetrokken om het percentage voortijdig schoolverlaters en ongeoorloofd verzuim laag te houden. Vanuit de Wet van school naar werk speelt de Startwijzer een belangrijke rol om jongeren aangesloten te houden in het onderwijs. In 2026 is de Wet van School naar Duurzaam Werk in werking getreden. Centraal staat hierbij de samenwerking tussen scholen, doorstroompunten en gemeenten met als doel het zicht hebben op jongeren die ondersteuning nodig hebben op de arbeidsmarkt. De doelgroep zijn jongeren tot 27 jaar (zonder startkwalificatie) die moeite hebben met het vinden en/of behouden van werk. Uit deze wet volgt een verplicht gezamenlijk regionaal programma. Dit regionale programma is een uitbreiding op het huidige regionale programma voortijdig schoolverlaters (VSV). Het regionale programma is in 2026 goedgekeurd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De looptijd van dit programma is 2026 - 2029.

Binnen dit regionaal programma wordt er aan de hand van vier programmalijnen gewerkt aan een goede overgang van school naar duurzaam werk: 1. Stay in School: gericht op het op school houden van jongeren; 2. Next Step Education: gericht op alle overstapmomenten naar vervolgonderwijs; 3. At Work: gericht op alle overstapmomenten naar arbeid; 4. Back to School: gericht op het terugleiden naar onderwijs. Gelijke kansen Ieder kind moet de kans krijgen zijn of haar talenten te ontwikkelen. Ieder kind moet de kans krijgen zich volledig te ontwikkelen. Hierin mag achtergrond, opleidingsniveau van ouders of financiële situatie niet van invloed zijn op de schoolprestatie van een kind. Ook bieden we in Weststellingwerf een breed aanbod van cultuur en sport aan. Dit is terug te vinden in de lokale samenwerking tussen voorzieningen, zoals: • voorschoolse voorzieningen • naschoolse opvang • jongerenwerk • culturele bijeenkomsten • aanbieden van sport bij lokale sportverenigingen • buurtsportcoaches De OWO-gemeenten monitoren kansengelijkheid in de gemeenten middels een kansengelijkheidsmonitor. Gelijke kansen voor iedereen Ook voor volwassen inwoners zijn gelijke kansen van belang. De gemeente werkt aan laaggeletterdheid en het versterken van de basisvaardigheden van inwoners, bijvoorbeeld via taallessen, het taalhuis en taalmaatjes.

In 2025 werd het Regionaal Programma basisvaardigheden WEB (Wet educatie en beroepsonderwijs) 2025 tot en met 2028 vastgesteld door de centrumgemeente (gemeente Leeuwarden). Dit regionale programma is de basis voor het verbeteren van basisvaardigheden en de besteding van het budget voor volwasseneneducatie. Samen met lokale partners werken we aan een lokale actieagenda basisvaardigheden. Ook voor de periode 2025-2028 stelt het Rijk middelen beschikbaar aan gemeenten om nieuwe lokale plannen te maken, gericht op de verbetering van basisvaardigheden. De middelen worden door het Rijk overgemaakt naar gemeente Leeuwarden als contactgemeente en worden verdeeld, zoals vastgelegd in de WEB. Vanaf 2027 zal ook de provincie investeren in een brede aanpak van basisvaardigheden. Wat dit betekent voor Weststellingwerf is nog niet bekend. 43 Kinderopvang en Peuteropvang De gemeente Weststellingwerf is verantwoordelijk voor voldoende aanbod voorschoolse educatie. Daarnaast streeft de gemeente ernaar dat peuters in de gemeente naar peuteropvang kunnen. In samenwerking met de GGD zijn afspraken gemaakt om de kwaliteit van de kinderopvang te bewaken. Zij verzorgen de inspecties bij locaties voor kinderopvang (wettelijk verplicht) en stellen een rapport op. De gemeente is verantwoordelijk voor de handhaving en het toezicht op de kinderopvang.

Doelstellingen Toekomstbestendige onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? Schoolgebouwen die klaar zijn voor de toekomst. Dit betekent dat de gemeente en schoolbesturen samen zorgen voor passende schoolgebouwen met een brede functie. Hierbij speelt duurzaamheid, goede spreiding en keuzevrijheid voor ouders een rol. We borgen hiermee de kwaliteit en betaalbaarheid. Wat gaan we daarvoor doen Integraal Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs Het Integraal Strategisch Huisvestingsplan (ISHP) is samen met de schoolbesturen opgesteld om in de komende jaren naar toekomstbestendige onderwijshuisvesting toe te werken. Op hoofdlijnen is de gemeente financieel verantwoordelijk voor (ver)nieuwbouw, uitbreiding (inclusief de eerste volledige inrichting van het gebouw) of het beschikbaar stellen van een bestaand gebouw. In 2026 zijn wij samen met de schoolbesturen begonnen met de voorbereidingen en/of gestart met uitbreiding, verduurzamings- en (ver)nieuwbouwplannen die in het ISHP zijn opgenomen. In 2027 wordt een deel van deze plannen gerealiseerd en worden de voorbereidingen getroffen voor de komende jaren. Als gemeente zijn we betrokken bij deze projecten tijdens de planvorming en realisatie. Beheer en onderhoud multifunctionele centra De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van zes multifunctionele centra.

Deze zijn primair ingericht voor onderwijs, aangevuld met functies als kinderopvang en andere maatschappelijke activiteiten. Voor deze gebouwen draagt de gemeente zorg voor beheer en onderhoud op basis van een meerjarenonderhoudsplan (MJOP), volgens NEN 2767. Uitgangspunt is een sober en doelmatig onderhoudsniveau, waarbij investeringen waar mogelijk worden gekoppeld aan verduurzamingskansen. De lasten zijn structureel in de begroting opgenomen. Afwijkingen worden toegelicht in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen. De komende jaren worden op diverse locaties onderhouds- en renovatiewerkzaamheden uitgevoerd, in nauwe afstemming met de beleidscollega's van onderwijs, om de functionaliteit en beschikbaarheid van het maatschappelijk vastgoed te waarborgen. Hieronder is een selectie van enkele grotere werkzaamheden opgenomen: • Vensterschool Noordwolde: In 2026 zijn de voorbereidende werkzaamheden gestart met technische uitwerking voor vervanging van de beglazing door HR+++ isolatieglas, vernieuwing van de luchtbehandelingsinstallatie met duurzame warmteterugwinning en vervanging van de plafonds inclusief energiezuinige ledverlichting. Deze maatregelen dragen bij aan een duurzaam en toekomstbestendig gebouw. • | MFC 3Turven: In 2027 vinden de voorbereidende werkzaamheden en de technische uitwerking plaats voor de vervanging van de ventilatie-installatie.

Hiermee wordt de basis gelegd voor een duurzaam en energiezuinig ventilatiesysteem. Daarnaast worden de voorbereidingen getroffen voor de vervanging van de dakbedekking. Daarbij wordt gebruikgemaakt van het natuurlijke vervangingsmoment om de dakisolatie te verbeteren en deze te laten voldoen aan de huidige isolatie-eisen. Tot slot zullen in de uitvoering de plafonds worden vervangen en voorzien van energiezuinige ledverlichting. Door deze werkzaamheden integraal uit te voeren, wordt het gebouw toekomstbestendig gemaakt. Doelstellingen Openbaar onderwijs Wat willen we bereiken? We werken aan voldoende aanbod openbaar onderwijs in de gemeente. Wat gaan we daarvoor doen Samenwerking met schoolbestuur Comprix Stichting Comprix is verantwoordelijk voor het openbaar basisonderwijs in de gemeenten Weststellingwerf, Ooststellingwerf en Opsterland. In Weststellingwerf gaat het om 15 basisscholen. Uit de meerjarenbegroting van 2025 tot en met 2029 blijkt dat het bestuur rekening houdt met lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen, waaronder bijvoorbeeld regionale demografische ontwikkelingen. De focus in de komende jaren ligt op het gebied van basisvaardigheden en het verkleinen van kansenongelijkheid. Door nauwgezet te monitoren verwacht Comprix flexibel en proactief in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden.

Beleidsindicatoren Goede schoolloopbaan voor iedereen: zoveel mogelijk leerlingen en cursisten hebben een doorlopende schoolloopbaan aantal x 1 Omschrijving | 2021-2022 | 2022-2023 | 2023-2024 | 2024-2025 | 2025-2026 Kindplaatsen Voorschoolse Educatie | 45 | 51 | 54 | 48* Leerlingen basisonderwijs | 1.912 | 1.925 | 2.004 | 2.040 | 2080** Leerlingen voortgezet onderwijs | 1.448 | 1.400 | 1.334 | 1.250 | 1230** Leerlingen speciaal onderwijs | 60 | 60** Locaties Kinderopvang/Peuteropvang | 19 | 19 | 20 | 20 | 20 Scholen primair onderwijs | 21 | 21 | 20 | 20 | 19 Scholen voortgezet onderwijs | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 * Nieuwe bron: aantal beschikkingen ** Bron: waarstaatjegemeente.nl/CBS Deelnemers leerlingenvervoer aantal x 1 Omschrijving | 2021-2022 | 2022-2023 | 2023-2024 | 2024-2025 | 2025-2026 Leerlingen | 145 | 137 | 129 | 114 | 112 44 Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 Lasten 4-2 Onderwijshuisvesting | -2.341 | -2.677 | -2.587 | -2.704 | -3.335 | -3.204 4-3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | -1.685 | -1.725 | -1.662 | -1.662 | -1.662 | -1.662 Totaal Lasten | -4.026 | -4.402 | -4.250 | -4.366 | -4.997 | -4.866 Baten 4-2 Onderwijshuisvesting | 441 | 443 | 443 | 443 | 443 | 443 4-3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | 574 | 559 | 481 | 481 | 481 | 481 Totaal Baten |

1.015 | 1.002 | 924 | 924 | 924 | 924 Saldo van lasten en baten | -3.011 | -3.400 | -3.326 | -3.442 | -4.073 | -3.942 Resultaat | -3.011 | -3.400 | -3.326 | -3.442 | -4.073 | -3.942 Toelichting wat mag het kosten Begroting 2027 ten opzichte van de begroting 2026 en meerjarenperspectief Lasten Onderwijshuisvesting In 2026 is nog eenmalig een uitkering aan het Linde College in Wolvega verstrekt voor schilderwerk als gevolg van afspraken uit het verleden. Ook is in 2026 is een incidentele subsidie voor de vervanging van noodzakelijk gymmateriaal in sporthal De Schakel begroot. In 2026 is eenmalig een bedrag van € 70.000 begroot voor de onderzoekskosten die samenhangen met het Integraal Strategisch Huisvestingsplan (ISHP). Daarnaast zijn er in 2027 meer kapitaallasten als gevolg van de geplande investeringen uit het MJOP en integraal strategisch onderwijshuisvestingsplan (ISHP). Baten Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Voor 2026 is voor de Specifieke Uitkering Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) een hoger bedrag begroot dan in het meerjarenperspectief is opgenomen. In 2027 hebben we een beter beeld van de hoogte van de te ontvangen specifieke uitkering voor 2027. We komen hier bij de voorjaarsnota 2027 en kadernota op terug.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://weststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/85fb98c0-0d35-4222-821d-27d2a5e4bd3d?agendaItemId=a4370b5e-53b2-445d-8a09-aa9afcba0b6b