Bijlage 3 - Programmabegroting 2027-2030 (0098867263)
Tekst van het document
Begroting 2027 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 2 Voorwoord ..................................................................................................................................................... 4 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 5 Begroting op hoofdlijnen ................................................................................................................................ 7 Begroting 2027 in één oogopslag ................................................................................................................ 14 Kerngegevens.............................................................................................................................................. 15 Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning .................................................................................................. 16 Programma 1 | Veiligheid ............................................................................................................................
25 Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat ......................................................................................... 29 Programma 3 | Economie ............................................................................................................................ 37 Programma 4 | Onderwijs ............................................................................................................................ 40 Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie ................................................................................................ 46 Programma 6 | Sociaal domein ................................................................................................................... 54 Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu ................................................................................................. 73 Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing ................................... 82 Overzicht Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................................... 90 Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten .................................................................
94 Overzicht kosten overhead ...................................................................................................................... 95 Vennootschapsbelasting ......................................................................................................................... 96 Overige baten & lasten ............................................................................................................................ 97 Paragrafen ................................................................................................................................................... 98 Paragraaf Lokale heffingen ..................................................................................................................... 99 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ......................................................................... 107 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen .............................................................................................. 115 Paragraaf Financiering .......................................................................................................................... 119 Paragraaf Bedrijfsvoering ......................................................................................................................
123 Paragraaf Verbonden Partijen ............................................................................................................... 126 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................................... 133 Paragraaf Dynamisch investeringsagenda ............................................................................................ 135 Paragraaf Wet open overheid (Woo) ..................................................................................................... 138 Uiteenzetting van de financiële positie ...................................................................................................... 140 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................................... 141 Overzicht van incidentele lasten en baten ............................................................................................. 142 Geprognosticeerde balans 2027-2030 .................................................................................................. 145 Reserves en Voorzieningen ..................................................................................................................
146 Meerjareninvesteringsplan 2027-2030 .................................................................................................. 150 Bijlagen ...................................................................................................................................................... 151 3 Bijlage 1: Taakvelden overzicht ............................................................................................................. 152 Bijlage 2: Subsidieplafonds ................................................................................................................... 155 Bijlage 3: Beleidsindicatoren ................................................................................................................. 158 Bijlage 4: Lijst met afkortingen............................................................................................................... 161 Bijlage 5: Lijst met financiële begrippen ................................................................................................ 167 4 Voorwoord Beste leden van de raad van de gemeente Weststellingwerf, Hierbij bieden wij u de programmabegroting 2027-2030 aan. Wij vertrouwen erop dat deze begroting u in staat stelt om uw kaderstellende en controlerende rol inhoud te geven. Een nieuwe bestuursperiode Deze begroting heeft een bijzonder karakter.
Het is de eerste begroting van een nieuwe bestuursperiode en daarmee de (financiële) vertaling van de koers die wij met het coalitieakkoord ‘Met elkaar. Voor Weststellingwerf.’ hebben ingezet. We zetten in op sterke en leefbare dorpen, woningbouw in alle kernen, een sterke sociale basis, economische ontwikkeling en een duurzame leefomgeving. Samenwerking met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties staat daarbij centraal. Tegelijkertijd werken wij aan een nieuw collegeprogramma waarin de ambities uit het coalitieakkoord verder worden uitgewerkt. De financiële verwerking van het coalitieakkoord is opgenomen in deze begroting. Een sluitende begroting, maar blijvende financiële onzekerheden Voor 2027 en 2028 presenteren wij een sluitende begroting. Tegelijkertijd blijven de financiële vooruitzichten voor gemeenten onzeker. De structurele financiële ruimte staat onder druk. De ontwikkeling van het gemeentefonds, stijgende kosten en de inzet en het wegvallen van incidentele middelen voor structurele opgaven vragen om blijvende aandacht. Vanaf 2029 ontstaat daarom een financieel tekort. Daarom blijven wij werken aan een financieel gezonde gemeente, waarin ambities en financiële verantwoordelijkheid met elkaar in evenwicht zijn. Samen bouwen aan Weststellingwerf Ondanks deze onzekerheden blijven wij investeren in de toekomst van Weststellingwerf.
We werken aan opgaven die onze inwoners dagelijks raken, zoals wonen, leefbaarheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en een sterke sociale basis. Daarbij maken we keuzes die bijdragen aan een gemeente die ook op langere termijn aantrekkelijk, leefbaar en toekomstbestendig blijft. Wij geloven dat deze uitdagingen alleen succesvol kunnen worden aangepakt door samen te werken. Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en uw raad bouwen wij verder aan een gemeente waarin betrokkenheid, initiatief en samenwerking vanzelfsprekend zijn. Met vertrouwen, betrokkenheid en daadkracht gaan wij aan de slag. Voor onze dorpen. Voor onze inwoners. Voor de toekomst van onze gemeente. Met elkaar. Voor Weststellingwerf. Burgemeester en wethouders van de gemeente Weststellingwerf 5 Leeswijzer De leeswijzer vertelt hoe deze begroting is opgebouwd. Begroting op hoofdlijnen Als eerste hebben we de onderdelen: • Begroting op hoofdlijnen • Begroting in één oogopslag • Kerngegevens Beleidsbegroting Daarna volgt de beleidsbegroting die bestaat uit een programmaplan en uit paragrafen. Programmaplan In het programmaplan staan de programma's en twee overzichten. De cijfers uit deze onderdelen samen vormen het begrotingssaldo.
Programma’s De indeling van de programma’s is als volgt: • Taakvelden • Beleidsnota’s • Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid • Doelstellingen In deze programmabegroting staan de doelstellingen centraal. Per doelstelling zijn er twee W -vragen uitgewerkt. De twee W-vragen luiden: “Wat willen we bereiken?” (gewenste maatschappelijke ambities en effecten) en “Wat doen we daarvoor?” • Beleidsindicatoren De voorgeschreven beleidsindicatoren staan niet in de programma's maar zijn als bijlage opgenomen. Deze gegevens komen rechtstreeks van de website www.waarstaatjegemeente.nl. De beleidsindicatoren die wij als gemeente zelf willen presenteren staan in de betreffende programma's. • Wat mag het kosten? Per programma worden de baten en lasten per taakveld aangegeven. Daaronder wordt een vergelijking gemaakt tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2027 met die van de vorige begroting jaarschijf 2026. En ook een vergelijking tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2027 met die van het meerjarenperspectief (2028, 2029 en 2030). Overzicht algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen vormen de financiële dekking van de bestedingen in de programma’s 0 tot en met 8. Hier staan de taakvelden die betrekking hebben op de gemeentefondsuitkering, de gemeentelijke belastingen en het renteresultaat.
Overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten Er is een afzonderlijk overzicht van de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces: het overzicht overhead, de (eventueel) verschuldigde vennootschapsbelasting en de overige baten en lasten. Hierin staat de verplichte post voor onvoorziene uitgaven en eventuele stelposten. 6 Paragrafen Naast de programma's moeten gemeenten in ieder geval acht programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen (BBV-verplichting). In de paragrafen staat belangrijke informatie waarmee u inzicht krijgt in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's. De 8 verplichte paragrafen gaan over: • lokale heffingen • weerstandsvermogen en risicobeheersing • onderhoud kapitaalgoederen • financiering • bedrijfsvoering • verbonden partijen • grondbeleid • Wet open overheid Daarnaast hebben wij nog een extra paragraaf opgenomen: de Dynamische investeringsagenda. Financiële begroting In de financiële begroting kunt u lezen hoe we er financieel voor staan. Overzicht baten en lasten In het overzicht baten en lasten staat het totaaloverzicht van de geraamde baten en lasten voor de komende jaren. Ook staan daar de cijfers van de afgelopen jaarrekening en de vorige begroting.
Om het structurele evenwicht van de begroting te kunnen bepalen worden deze cijfers gecorrigeerd met de bedragen van de incidentele baten en lasten. Overzicht van incidentele baten en lasten Omdat de gemeente structurele taken uitvoert zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zitten echter wel in het totaaloverzicht van de baten en lasten. In dit overzicht worden de incidentele budgetten getoond en toegelicht. Geprognosticeerde balans 2027-2030 Om inzicht te geven in de belangrijkste mutaties in het vermogen (investeringen en financieringen) geven wij een geprognosticeerde balans weer. Dit is op basis van een schatting of raming voorspellen hoe de balans wordt de komende jaren. Deze balans geeft de geraamde stand in de vaste activa, het eigen vermogen, de opgenomen langlopende geldleningen en de voorzieningen. Reserves en voorzieningen Hier staat het meerjarige beeld van de reserves en voorzieningen met een toelichting daarop. De structurele reservemutaties staan ook apart genoemd in een tabel. Meerjareninvesteringsplan 2027-2030 Dit is het totaaloverzicht van de geplande investeringen voor de begrotingsperiode 2027 -2030. Bij het vaststellen van de begroting worden de investeringen voor de 1e jaarschijf door de raad geautoriseerd. Bijlagen Er zijn 5 bijlagen: Bijlage 1: Taakvelden overzicht.
Bijlage 2: Een overzicht van de subsidies voor het begrotingsjaar 2027. Bijlage 3: De verplichte beleidsindicatoren van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Bijlage 4: De lijst van afkortingen die in deze begroting voorkomen. Bijlage 5: Hierin leggen we de financiële termen die voorkomen in deze begroting uit. 7 Begroting op hoofdlijnen Algemeen beeld Voor u ligt de programmabegroting 2027-2030, de eerste begroting van het nieuwe college. Deze begroting markeert de start van een nieuwe bestuursperiode en sluit aan bij de richting die we met het coalitieakkoord Weststellingwerf 2026-2030 'Met elkaar. Voor Weststellingwerf.’ hebben ingezet. De komende jaren zetten wij in op sterke en leefbare dorpen, woningbouw in alle kernen, een toekomstbestendige infrastructuur, een sterke sociale basis, economische ontwikkeling en een duurzame leefomgeving. Samenwerking met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties staat daarbij centraal. Tegelijkertijd wordt parallel aan deze begroting gewerkt aan een collegeprogramma. Daarom zijn nog niet alle onderdelen van het coalitieakkoord volledig uitgewerkt. Sommige ambities vragen om nadere uitwerking en concrete keuzes. De financiële verwerking van het coalitieakkoord is wel opgenomen in deze begroting.
Financieel beeld 2027-2030 Een onzeker financieel vooruitzicht, maar onze begroting is in 2027 sluitend De financiële vooruitzichten voor onze gemeente blijven onzeker. De financiële positie van de Nederlandse gemeenten is de afgelopen periode weliswaar iets verbeterd door aanvullende (incidentele) middelen vanuit het Rijk, maar structurele knelpunten zijn niet verdwenen. De discussie over de balans tussen gemeentelijke taken en de beschikbare middelen blijft onverminderd actueel. Gemeenten worden geconfronteerd met stijgende kosten, met name binnen het sociaal domein, terwijl de structurele financiële ruimte onder druk blijft staan. Tegen deze achtergrond presenteert gemeente Weststellingwerf voor 2027 en 2028 een sluitende begroting. Vanaf 2029 ontstaat, evenals bij veel andere gemeenten, een financieel tekort. Hoewel dit tekort gunstiger uitvalt dan eerder bij de Voorjaarsnota werd voorzien, benadrukt het dat de financiële uitdagingen voor gemeenten nog niet zijn opgelost. Ook daarom blijven wij werken aan een financieel gezonde gemeente, waarin ambitie, uitvoerbaarheid en een solide financiële basis met elkaar in evenwicht zijn. Ontwikkeling gemeentefonds De ontwikkeling van het gemeentefonds blijft een belangrijke factor in het financiële perspectief van de gemeente.
Sinds 2024 wordt de jaarlijkse groei van het gemeentefonds gebaseerd op de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Deze nieuwe systematiek wordt in 2027 en 2029 geëvalueerd. Daarnaast is landelijk discussie over een betere compensatie van prijsstijgingen, omdat gemeenten de afgelopen jaren niet volledig zijn gecompenseerd voor de werkelijke kostenontwikkeling. Ook de herijking van het gemeentefonds blijft een aandachtspunt. Weststellingwerf behoort tot de gemeenten die voordeel hebben van de nieuwe verdeling van het gemeentefonds. Dit voordeel wordt echter nog steeds begrensd door het bestaande ingroeipad, waardoor het volledige effect slechts deels beschikbaar is. Bovendien bestaat er onzekerheid over de vraag of onze positie als voordeelgemeente in de toekomst wordt gehandhaafd. Dit vergroot de financiële onzekerheid. Tegelijkertijd blijft de vraag naar een structureel passende financiering van gemeentelijke taken actueel. Vooral binnen het sociaal domein bestaan zorgen over de balans tussen taken, kosten en beschikbare middelen. De uitkomsten van landelijke onderzoeken (zoals de commissie van Ark) en besluitvorming daarover kunnen daarom de komende jaren van invloed zijn op de financiële positie van onze gemeente.
Incidentele middelen voor structureel beleid Een blijvend aandachtspunt is de inzet van incidentele middelen voor opgaven met een structureel karakter. De afgelopen jaren heeft het Rijk regelmatig tijdelijke middelen beschikbaar gesteld, terwijl gemeenten deze middelen vaak moeten inzetten voor langdurige maatschappelijke opgaven. Hierdoor ontstaat op korte termijn financiële ruimte, maar ontbreekt op langere termijn zekerheid over de beschikbaarheid van middelen. 8 Dit speelt onder meer bij diverse specifieke uitkeringen en programma's zoals de Brede SPUK en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Gemeenten worden hierbij gestimuleerd om structureel beleid te ontwikkelen en duurzame resultaten te realiseren, terwijl de financiering veelal tijdelijk is. Dat vraagt om een zorgvuldige afweging tussen maatschappelijke ambities, continuïteit van dienstverlening en financiële houdbaarheid op de langere termijn. Een realistische begroting Deze begroting is opgesteld op basis van de ontwikkelingen en verwachtingen die op dit moment bekend zijn. Daarmee biedt zij een realistisch beeld van de financiële positie van de gemeente voor de komende jaren. Tegelijkertijd blijven er onzekerheden die van invloed kunnen zijn op onze financiële vooruitzichten. Wij volgen deze ontwikkelingen daarom nauwgezet en informeren uw raad hierover via de reguliere planning- en controlcyclus.
Ratio weerstandsvermogen De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0. In ons coalitieakkoord hebben we opgenomen dat we streven naar een weerstandsvermogen dat hoger is dan noodzakelijk. We streven hierbij naar een factor van anderhalf. Met andere woorden een ratio van 1,5. In 2027 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 1,33. Daarmee voldoen wij aan de minimale weerstandsratio, maar (nog) niet aan onze eigen gestelde norm van 1,5. Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen wij u naar de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing'. Structureel begrotingssaldo 2027-2030 In de begroting moet duidelijk zijn welke lasten en baten structureel zijn en welk incidenteel. Als de structurele lasten gedekt zijn door de structurele baten (de structurele baten zijn groter dan de structurele lasten), dan is er sprake van structureel evenwicht. Als de eerste jaarschijf van de begroting (het jaar 2027) niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk zijn dat het evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren er wel is. Uit de tabel hierna blijkt dat we in 2027 voldoen aan het structurele evenwicht. Dit geldt ook voor het jaar 2028. Daarna zien we een negatief saldo ontstaan.
Dit heeft uiteraard alles te maken met de terugval van de inkomsten uit het gemeentefonds. Wij verwachten in 2027 meer duidelijkheid over de verdere ontwikkeling van het gemeentefonds. Op basis van deze informatie beoordelen wij het financieel meerjarenperspectief opnieuw, waarna duidelijk wordt in hoeverre de nu geraamde negatieve saldi zich daadwerkelijk zullen voordoen en welke maatregelen event ueel nodig zijn. Met deze begroting voldoen we echter aan de eis van onze toezichthouder om in aanmerking te komen voor het repressief toezicht (controle achteraf). Uiteraard past dit ook bij onze eigen wens om te streven naar een financieel gezond perspectief. x € 1.000 Saldo van de begroting | Begroot 2027 | MJB 2028 | MJB 2029 | MJB 2030 Lasten (excl. reservemutaties) | 112.322 | 110.908 | 109.794 | 111.038 Baten (excl. reservemutaties) | 112.460 | 109.655 | 108.087 | 109.462 Saldo van baten en lasten | 138 | -1.253 | -1.706 | -1.576 Toevoegingen reserves | 4.130 | 30 | 30 | 30 Onttrekkingen reserves | 4.455 | 1.678 | 1.372 | 1.356 Saldo reservemutaties | 325 | 1.648 | 1.342 | 1.326 Begrotingssaldo | 463 | 395 | -364 | -250 Incidentele lasten (incl. reservemutaties) | 5.486 | 1.042 | 464 | 464 Incidentele baten (incl.
reservemutaties) | 4.134 | 984 | 634 | 434 Saldo incidentele baten en lasten | 1.352 | 58 | -170 | 30 Structureel begrotingssaldo | 1.815 | 453 | -534 | -220 Uitgangspunten bij de begroting 2027-2030 In deze begroting gaan we uit van de onderstaande technische uitgangspunten. Deze hebben betrekking op specifieke onderdelen van de begroting, zoals te hanteren percentages voor rente en loon | - en prijsstijging en de berekening van het gemeentefonds. Daarnaast hebben we in het kader van het financieel toezicht van de provincie een aantal richtlijnen ontvangen. Rente Bij het bepalen van de rekenrente (renteomslag-percentage) volgen we de notitie rente van de commissie BBV. Voor 2027 hanteren we, zoals bij de Voorjaarsnota 2026 inclusief meerjarenperspectief aangegeven, afgerond 1,5%. We blijven de ontwikkelingen op het gebied van de rente in 2027 volgen en rekenen waar nodig de rente opnieuw door. Gemeentefonds Bij de inkomsten uit het gemeentefonds zijn de mutaties op basis van de meicirculaire 2026 (in constante prijzen) meegenomen. De algemene uitkering is structureel van aard. Loonontwikkelingen Voor de ramingen van de salarissen van het ambtelijk personeel vormen de cao | -afspraken het uitgangspunt. De cao gemeenten heeft een looptijd tot 31 maart 2027. Per 1 januari 2027 stijgen de salarissen met 1,6%. Deze is opgenomen in de begroting.
Voor de periode na 1 april 2027 is nog geen nieuwe cao afgesloten. Om die reden baseren we ons voor de periode 1 april t/m 31 december op het indexatiecijfer (cao-loon (b)) uit de raming van het Centraal Economisch Plan door het CPB. De raming uit maart 2026 geeft een verwachte indexatie weer van 3,5 %. Gemiddeld resulteert dit in een salarisontwikkeling van 3% in 2027. De pensioenpremie van het ABP is nog niet bekend. Prijsstijgingen (inflatie) We hanteren in principe de nullijn, ook voor prijsgevoelige ramingen. Het uitgangspunt is dat noodzakelijke verhogingen binnen het budget (door bijvoorbeeld efficiëntiemaatregelen) moeten worden opgevangen. Bij uitzondering kan van deze nullijn worden afgeweken als blijkt/vaststaat dat dit uitgangspunt niet is uit te voeren. Dan is er een mogelijkheid tot budgetbijstelling. We zien op een aantal gebieden dat de nullijn niet realistisch is, hier zijn argumenten om van die lijn af te wijken. Zo stijgen de tar | ieven in het sociaal domein nog steeds behoorlijk. Wij hebben geen invloed op deze tariefstijgingen, daarom moeten we deze extra uitgaven opnemen in onze begroting. Ook is de mogelijkheid tot budgetbijstelling er als we als gemeente op basis van een overeenkomst/contract verplicht zijn subsidie-instellingen te compenseren voor loon/prijsstijgingen.
9 10 Ontwikkeling van de lokale heffingen Uitgangspunt bij de riool- en afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid. De overige gemeentelijke belastingen worden in 2027 verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,1%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan. Ook worden waar mogelijk de huur - en pachtopbrengsten geïndexeerd met een inflatiecorrectie van 2,1%. Dekkingsreserves kapitaallasten Vanwege financieel technische redenen maken we gebruik van een dekkingsreserve kapitaallasten. Deze dekkingsreserves zijn, zoals de naam al zegt, bestemd voor de dekking van de kapitaallasten. Deze reserves zijn niet vrij besteedbaar. De dekkingsreserves kapitaallasten wordt als één bestemmingsreserve weergegeven in het overzicht van reserves en voorzieningen. Dit is het totaal van alle dekkingsreserves kapitaallasten. Administratief is de reserve opgebouwd per investering. Middelen jeugdzorg De provincie, als toezichthouder, heeft een richtlijn uitgebracht over hoe wij in de begroting om mogen gaan met de besparingen op de middelen voor de jeugdzorg zoals het Rijk deze heeft verwerkt. Concreet betekent dit dat wij de besparing als gevolg van het sturen op trajectduur jeugdzorg en de eigen bijdrage jeugdzorg budgettair neutraal mogen verwerken in onze begroting.
Daarmee komt de verantwoordelijkheid om deze besparingen te behalen bij het Rijk te liggen. In onze begroting hebben wij deze twee post en conform de richtlijn budgettair neutraal verwerkt. De besparingsopgave van de Hervormingsagenda, welke is geïndexeerd, mag niet budgettair neutraal worden verwerkt. Wij moeten zelf maatregelen treffen om deze besparing te realiseren. De toezichthouder heeft om die reden in de richtlijnen opgenomen dat wij hiervoor geen stelpost op mogen nemen en de besparing moeten verwerken in onze begroting. Dit betekent concreet dat wij vanaf 2028 fors minder inkomsten krijgen voor de jeugdzorg (via het gemeentefonds). Wij hebben dit conform richtlijn verwerkt in onze begroting. Ook hebben wij geen stelpost opgenomen vooruitlopend op een nieuwe uitspraak van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd (commissie van Ark). De VNG heeft in een begrotingsadvies aan de gemeenten hier wel toe opgeroepen. Omdat deze stelpost niet voldoende onderbouwd kan worden en nog uiterst onzeker is, hebben wij deze niet opgenomen. De toezichthouder zou deze stelpost ook niet accepteren. Middelen Wmo In het coalitieakkoord van kabinet Jetten is een maatregel opgenomen waarbij de huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening met ingang van 1 januari 2029 wordt geschrapt. In de meicirculaire 2026 werd daarom € 1,4 miljard uit het gemeentefonds gehaald.
Voor de inwoners die niet in staat zijn de huishoudelijke hulp zelf te regelen blijft deze taak bij de gemeente. Voor dit vangnet wordt jaarlijks € 430 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. Het is nog onduidelijk hoe dit vangnet eruit komt te zien en wie hiervan gebruik kan maken. Als gevolg hiervan kunnen wij nog niet inzichtelijk maken wat de daadwerkelijke financiële gevolgen zijn van het nieuwe beleid. Om die reden hebben wij deze maatregel budgettair neutraal verwerkt in de begroting. Hiermee volgen wij de richtlijn die de provincie als toezichthouder hiervoor geeft. Middelen klimaat en duurzaamheid In navolging van voorgaande jaren blijft de provincie als richtlijn stellen dat gemeenten de middelen voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid (CDOKE-middelen) budgettair neutraal opnemen in hun begroting. Dat betekent dat wij voor de inkomsten voor CDOKE (inmiddels via de algemene uitkering, niet meer als specifieke uitkering) een gelijk bedrag aan uitgaven voor klimaat- en energietaken op moeten nemen. Wij volgen deze richtlijn (zie programma 7). Ingroeipad herijking gemeentefonds Per 2023 is een nieuw verdeelmodel voor het gemeentefonds ingevoerd. Wij zijn hierin voordeelgemeente. Dat wil zeggen dat wij een grotere bijdrage vanuit het gemeentefonds zouden moeten ontvangen. Voor de invoering van het nieuwe verdeelmodel wordt een ingroeipad gehanteerd.
Volgens dat ingroeipad ontvangen wij nu maximaal € 37,50 per inwoner meer uit het gemeentefonds. De minister van Binnenlandse Zaken heeft ons laten weten dat het ingroeipad vooralsnog wordt bevroren. Dat betekent dat er voorlopig geen volgende stap op het ingroeipad wordt gezet. Er wordt eerst meer onderzoek gedaan naar de uitwerking van de herverdeling. Eerder gingen wij er vanuit dat we in ieder geval nog € 15 per inwoner extra zouden ontvangen op basis van het ingroeipad. Omdat er nu veel onzekerheid bestaat over de volgende stap in de herverdeling, hebben we deze € 15 per inwoner uit de ramingen gehaald. Daarmee voldoen wij inmiddels ook weer aan de richtlijn van de toezichthouder. BTW compensatiefonds (BCF) Gemeenten kunnen in bepaalde gevallen betaalde btw declareren via het BCF. Er zit een landelijk plafond op dit fonds. Als gemeenten minder gebruiken dan het plafond, dan wordt het restant verdeeld via het gemeentefonds. Wij mogen in onze begroting en meerjarenraming rekening houden met de verwachte ruimte onder het plafond van het BCF. Wij mogen de laatst gerealiseerde ruimte onder het BCF | -plafond opnemen in onze ramingen. Voor de raming in deze begroting wordt gebruik gemaakt van de definitieve afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond van het jaar 2025. Deze is bekend gemaakt in de meicirculaire 2026.
Toelichting programmabegroting 2027-2030 Het vertrekpunt van deze programmabegroting is de Voorjaarsnota 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2030. Voor de volledigheid is het overzicht hierna opgebouwd vanuit de eindstand van de programmabegroting 2026-2029 inclusief de begrotingswijzigingen die de raad nadien heeft vastgesteld. Dat leidt tot de eindstand van de Voorjaarsnota 2026 en het meerjarenperspectief 2027 | -2030. Vervolgens staan de diverse mutaties die verwerkt zijn in deze begroting in het overzicht. Het verwerken van deze mutaties leidt tot het eindsaldo van de programmabegroting 2027-2030. De mutaties lichten we toe na de tabel. x € 1.000 Eindstand programmabegroting | Begroot 2027 MJB 2028 MJB 2029 MJB 2030 Eindstand programmabegroting 2026-2029 (incl. begrotingswijziging 1 t/m 5) | 1.341 | 313 | 270 | 521 1. Mutaties Voorjaarsnota 2026 en meerjarenperspectief 2027-2030 | -3.912 | -978 | -928 | -1.067 Eindstand Voorjaarsnota 2026 en meerjarenperspectief 2027-2030 | -2.571 | -665 | -658 | -546 2. Mutaties gemeentefonds (meicirculaire 2026) | 781 | 312 | 64 | 119 3. Mutaties op basis van herijking exploitatie | 1.200 | 822 | 414 | 471 4. Tussentijdse ontwikkelingen - Inzet middelen coalitieakkoord 2026-2030 | 52 | -75 | -185 | -295 - Onttrekking algemene reserve voor coalitieakkoord 2026-2030 | 2.100 - Storting in dynamische investeringsagenda t.b.v.
sportaccommodaties en fonds hist.gevels | -2.100 - Sluitend maken begroting - onttrekking algemene reserve | 1.000 Eindstand programmabegroting 2027-2030 | 463 | 395 | -364 | -250 11 12 1. Mutaties voorjaarsnota 2026 en meerjarenperspectief 2027-2030 De raad heeft op 29 juni 2026 de Voorjaarsnota 2026 en het meerjarenperspectief 2027 -2030 behandeld. De structurele gevolgen van de Voorjaarsnota 2026 en het meerjarenperspectief 2027 -2030 zijn verwerkt in deze begroting. Voor een toelichting op deze mutaties verwijzen wij naar de Voorjaarsnota 2026 en het meerjarenperspectief 2027-2030. Daarnaast zijn de diverse begrotingswijzigingen verwerkt. 2. Mutaties gemeentefonds In juni 2026 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds. De uitkomsten zijn conform de memo aan de raad verwerkt in de begroting 2027. Voor een uitgebreidere toelichting op de mutaties verwijzen wij u naar de raadsmemo en het hoofdstuk Algemene Dekkingsmiddelen in deze begroting. 3. Mutatie op basis van de herijking exploitatie Bij de herijking van de exploitatie actualiseren wij jaarlijks de structurele budgetten op basis van de uitgangspunten van de begroting en de meest recente inzichten. Het gaat hierbij om technische aanpassingen die ervoor zorgen dat de begroting zo goed mogelijk aansluit bij de verwachte werkelijkheid.
Een belangrijk onderdeel van deze actualisatie betreft de kapitaallasten. Hiervoor beoordelen we alle investeringen opnieuw op basis van de meest actuele planning. We kijken kritisch naar het moment waarop projecten daadwerkelijk starten, wanneer investeringen worden afgerond en vanaf wanneer de afschrijving begint. Ook nemen we de nieuwe investeringen op in de begroting op het moment waarop deze naar verwachting daadwerkelijk worden uitgevoerd. Omdat investeringen in de praktijk regelmatig later plaatsvinden dan oorspronkelijk geraamd, verschuiven bijbehorende kapitaallasten vaak naar latere jaren. Hierdoor ontstaat in de eerste jaren van de begroting financiële ruimte. Daarnaast hebben we de dotaties aan de voorzieningen opnieuw beoordeeld. Daarbij wordt bekeken of de hoogte van de jaarlijkse toevoegingen nog aansluit bij de toekomstige verplichtingen waarvoor de voorzieningen zijn gevormd. Een voorbeeld hiervan is de voorziening voor de pensioenen van wethouders. Door de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel worden deze pensioenverplichtingen ondergebracht bij het ABP. Hierdoor zijn vanaf dat moment geen nieuwe dotaties aan deze voorziening meer nodig, wat leidt tot een verlaging van de geraamde lasten en daarmee tot financiële ruimte in de begroting.
Verder zijn de directe loonkosten, de overhead en de toerekening van kosten aan de taakvelden opnieuw berekend op basis van de actuele gegevens. Tot slot zijn huren, pachten en subsidies geactualiseerd volgens de vastgestelde indexeringsuitgangspunten en de meest recente informatie. 4. Tussentijdse ontwikkelingen In de begroting was een stelpost opgenomen voor de financiële gevolgen van het coalitieakkoord. Nu de maatregelen en investeringen uit het coalitieakkoord in deze begroting verwerkt zijn, kan de eerder opgenomen stelpost vervallen. Tegenover het vrijvallen van deze stelpost staan de lasten en baten die voortvloeien uit de uitvoering van het coalitieakkoord. Daarnaast vindt er ook een onttrekking plaats uit de algemene reserve voor de incidentele budgetten uit het coalitieakkoord. Dit zijn de sportaccommodat ies (€ 2 miljoen) en een fonds Historische gevels (€ 100.000). Deze incidentele bedragen worden toegevoegd aan de reserve dynamische investeringsagenda. Een nadere specificatie van deze financiële verwerking is opgenomen in de bijlage bij het coalitieakkoord. In de tabel staat het saldo tussen de vrijval van de stelpost en de financiële verwerking van het coalitieakkoord genoemd. Om de begroting voor 2027 sluitend te presenteren, wordt daarnaast een incidentele onttrekking van € 1 miljoen aan de algemene reserve gedaan.
Gemeenten zijn op grond van de geldende financiële regelgeving verplicht een reëel en sluitend begrotingsbeeld vast te stellen. De onttrekking uit de algemene reserve heeft een incidenteel karakter en wordt ingezet ter dekking van incidentele lasten. 13 Woonlasten De gemiddelde woonlast voor een meerpersoonshuishouden in Nederland - bestaande uit de OZB voor woningen, de riool- en afvalstoffenheffing - bedroeg in 2026 € 1.095. De gemiddelde woonlast voor een meerspersoonshuishouden in gemeente Weststellingwerf ligt met € 968 (woonlasten 2026) onder het gemiddelde van Nederland. OZB De aanslag OZB voor het belastingjaar 2027 is gebaseerd op (nog door de raad vast te stellen) tarieven voor 2027 en de waardepeildatum per 1 januari 2026. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven vindt in de raad van december plaats. De totale opbrengst voor 2027 is ten opzichte van 2026 gecorrigeerd met het inflatiepercentage van 2,1%. Afvalstoffenheffing In 2026 zijn we gestart met het systeem Diftar+. Dit staat voor een “gedifferentieerd tariefstelling” waarbij inwoners niet alleen een vast bedrag betalen via de afvalstoffenheffing, maar ook kosten per lediging en per kilo afval dat wordt aangeboden.
Voor 2027 richten we ons op het handhaven van een kostendekkendheid van 100%, een geleidelijke verhoging van het variabele tarief en het zetten van een eerste financieel verantwoorde stap naar een meer evenwichtige tariefstructuur voor éénpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. Hierbij heeft de gemeente naast de zorgplicht voor afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. Voor de rioolheffing neemt het tarief met 3,5% toe. Het tarief 2027 is zodanig verhoogd, dat de opbrengst uit de rioolheffing de te maken kosten 100% dekken.
14 Begroting 2027 in één oogopslag Kerngegevens Kerngegevens | Jaarstukken 2025 | Begroting | Begroting | Prognose | Prognose | Prognose 2026* | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Sociale structuur | 31/12/2025 | 01/01/2026 | 01/01/2027 | 01/01/2028 | 01/01/2029 | 01/01/2030 Inwoners van 0-4 jaar | 1.174 | 1.174 | 1.165 | 1.160 | 1.150 | 1.140 van 5-19 jaar | 4.084 | 4.084 | 4.090 | 4.095 | 4.095 | 4.090 van 20-64 jaar | 14.318 | 14.318 | 14.265 | 14.210 | 14.140 | 14.060 vanaf 65 jaar | 7.045 | 7.045 | 7.130 | 7.215 | 7.325 | 7.450 Totaal inwoners | 26.621 | 26.621 | 26.650 | 26.680 | 26.710 | 26.740 Uitkeringsgerechtigden | 452 | 452 | 464 | 476 | 488 | 500 Fysieke structuur Oppervlakte gemeente in km² binnenwater | 8,15 | 8,15 | 8,15 | 8,15 | 8,15 | 8,15 land | 220,30 | 220,30 | 220,30 | 220,30 | 220,30 | 220,30 Totaal oppervlakte | 228,45 | 228,45 | 228,45 | 228,45 | 228,45 | 228,45 Woonruimten Koopwoningen (excl.recreatie) | 8.277 | 8.277 | 8.369 | 8.440 | 8.523 | 8.562 Huurwoningen | 3.334 | 3.334 | 3.356 | 3.392 | 3.427 | 3.452 Recreatiewoningen | 221 | 221 | 227 | 233 | 239 | 245 Totaal woonruimten | 11.832 | 11.832 | 11.952 | 12.065 | 12.189 | 12.259 Woonwagens | 16 | 16 | 18 | 18 | 18 | 18 Woonschepen | 1 | 1 | - | - | - | - Lengte van de wegen in meters Binnen de bebouwde kom | 124.800 | 124.800 | 125.350 | 125.745 | 125.845 | 126.830 Buiten de bebouwde kom | 284.815 |
284.815 | 284.815 | 284.815 | 284.815 | 284.815 Totaal lengte van de wegen | 409.615 | 409.615 | 410.165 | 410.560 | 410.660 | 411.645 Lengte van de fietspaden in meters | 87.490 | 87.490 | 87.945 | 87.945 | 88.035 | 88.135 Aantal m2 openbaar groen | 1.142.807 | 1.142.807 | 1.146.797 | 1.149.297 | 1.151.797 | 1.154.297 * Op basis van geactualiseerde begroting 15 16 Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Portefeuillehouder(s) Van der Graaf, Hartog en Bos Organisatie Publiek & Communicatie Taakvelden • Bestuur • Burgerzaken Beleidsnota's 2018 Verordening privacybeleid 2020 OWO-Visie 2023 Verordening op de rekenkamer Weststellingwerf 2024 Subsidieregeling dorpenfonds gemeente Westellingwerf 2025 Visie op dienstverlening 2025 Notitie Samenredzame dorpen - dorpenbeleid in de praktijk 2025 Verordening Basisregistratie Personen Weststellingwerf Doelstellingen Van een goede basis naar dienstverlening die inwoners écht verder helpt Wat willen we bereiken? We willen een gemeente zijn die inwoners en ondernemers ervaren als duidelijk, betrouwbaar en betrokken. Daarvoor moet goede dienstverlening minder afhankelijk worden van afzonderlijke projecten, teams of medewerkers en meer onderdeel worden van hoe we als organisatie werken.
Dit sluit aan bij het coalitieakkoord, dat vraagt om een gemeente die dichtbij inwoners staat en om een organisatie die proactief en integraal werkt en verantwoordelijkheid neemt. We werken aan vier samenhangende bewegingen: 1. Inwoners kunnen rekenen op een goede basis; 2. van bereikbaar zijn naar daadwerkelijk verder helpen; 3. dienstverlening wordt een gezamenlijke manier van werken; 4. van signalen en incidenten naar leren en verbeteren. Wat gaan we daarvoor doen Inwoners kunnen rekenen op een goede basis We ronden verbeteringen in de basis van onze dienstverlening af en zorgen dat deze onderdeel worden van het dagelijks werk. We werken onder andere aan: · bereikbaarheid en terugbellen; · servicenormen; · begrijpelijke communicatie (B1); · inclusie en toegankelijkheid (zie programma 6); · de samenhang tussen telefoon, balie en digitale kanalen; · actuele en begrijpelijke online informatie; · fysieke dienstverlening en de ontwikkeling van de publiekshal. 17 Voor de publiekshal ronden we het Programma van Eisen af en werken we scenario's uit voor een toekomstbestendige inrichting die beter aansluit bij de behoeften van inwoners, medewerkers en de organisatie. De uitkomsten vormen de basis voor een besluit over de aanpassingen van onze publiekshal.
Van bereikbaar zijn naar daadwerkelijk verder helpen We verbinden verschillende onderdelen van onze dienstverlening, zodat inwoners zoveel mogelijk in één keer verder worden geholpen. We werken onder andere aan: · versterking van het Klant Contact Centrum (KCC) als eerste lijn; · doorontwikkeling van digitale dienstverlening; · organisatiebrede kennis- en informatievoorziening; · eenduidige werkafspraken en digitale samenwerking; · teamoverstijgend en procesgericht werken. Daarmee voorkomen we zoveel mogelijk dat inwoners onnodig worden doorverwezen, opnieuw hun verhaal moeten vertellen of zelf hun weg moeten zoeken binnen de gemeente. Dienstverlening wordt een gezamenlijke manier van werken We willen dat onze visie op dienstverlening zichtbaar wordt in het dagelijks werk van medewerkers en leidinggevenden. We richten ons onder andere op: · inwoners- en overheidsparticipatie; · Open Dag; · vakmanschap in dienstverlening; · werken vanuit de bedoeling en het uitgangspunt ‘ja, mits’; · interne communicatie en informatievoorziening; · dienstverlening in teamplannen, managementgesprekken en reguliere sturing; · teamoverstijgende samenwerking vanuit de vraag van de inwoner. Bij inwoners- en overheidsparticipatie geven we uitvoering aan de inwoners- en overheidsparticipatieverordening, die op 1 januari 2027 ingaat.
Eind 2027 hebben we de nieuwe werkwijze in de praktijk toegepast en weten we wat nodig is om deze verder te borgen binnen Weststellingwerf. We maken vooraf duidelijk hoe inwoners kunnen meedenken of meedoen, welke ruimte zij hebben om invloed uit te oefenen en wat we met hun inbreng doen. Ook maken we duidelijk hoe we omgaan met initiatieven uit de samenleving. Het thema inwoners- en overheidsparticipatie komt op verschillende plekken in deze begroting terug. Na twee succesvolle open dagen in 2019 en 2024 organiseren we in 2027 opnieuw een Open Dag. We stellen het gemeentehuis open voor inwoners en ondernemers en laten op een toegankelijke en interactieve manier zien wat de gemeente doet. Zo versterken we het contact tussen inwoners, ondernemers, gemeentelijke organisatie en gemeentebestuur. Van signalen en incidenten naar leren en verbeteren We willen beter weten hoe inwoners onze dienstverlening ervaren en waar verbetering nodig is. Daarom werken we aan: · monitoring van de kwaliteit van dienstverlening; · het structureel verzamelen en benutten van inwonersignalen; · het meten en volgen van servicenormen; · het verbinden van resultaten, klachten, signalen en ervaringen; · dienstverlening als onderdeel van de reguliere sturings- en verbetercyclus. Zo werken we toe naar een vaste cyclus van normeren, meten, begrijpen en verbeteren.
18 Doelstellingen Samen bouwen aan sterke en zelfredzame dorpen en wijken Weststellingwerf bouwt voort op de kracht, betrokkenheid en het initiatief van haar dorpen en wijken. In het Dorpenbeleid en de notitie Samenredzame Dorpen staan vertrouwen, lokaal eigenaarschap, samenwerking en maatwerk centraal. Plaatselijke Belangen, wijkorganisaties, verenigingen en actieve inwoners zijn daarbij belangrijke partners in het behouden en versterken van de leefbaarheid. De gemeente ondersteunt en faciliteert initiatieven uit de samenleving met onder meer het Dorpenfonds. Met de dorpencoördinator en de gebiedswethouders zetten wij in op goede samenwerking, korte lijnen en tijdige informatie-uitwisseling. Ook stimuleren wij samenwerking tussen dorpen en wijken waar dit bijdraagt aan sterke, toekomstbestendige en samenredzame gemeenschappen. Samen werken wij aan leefbare dorpen en wijken waarin inwoners actief betrokken zijn, naar elkaar omzien en gezamenlijk vorm geven aan hun leefomgeving. Wat gaan we daarvoor doen Samenwerken met sterke dorps- en wijkorganisaties Plaatselijke Belangen, wijkverenigingen en de Vereniging Kleine Dorpen Weststellingwerf (VKD) vormen een onmisbare schakel in de lokale samenleving.
Zij zetten zich actief in voor de leefbaarheid van onze dorpen en wijken, signaleren ontwikkelingen en knelpunten, nemen initiatief en leveren een waardevolle bijdrage aan de betrokkenheid en participatie van inwoners. Tegelijkertijd constateren wij dat het vrijwilligerswerk en de beschikbaarheid van bestuursleden onder druk staan. Het is belangrijk om aan te sluiten bij de mogelijkheden, behoeften en kracht van dorpen en wijken. In 2027: • Onderhouden wij structureel contact met Plaatselijke Belangen, wijkverenigingen en de VKD; • Betrekken wij dorps- en wijkorganisaties vroegtijdig bij beleidsontwikkeling, gebiedsontwikkelingen, communicatie en inwonersparticipatie; • Benutten wij de kennis, ervaring en netwerken van de VKD bij actuele maatschappelijke vraagstukken; • Stimuleren wij samenwerking tussen dorpen, verenigingen en maatschappelijke organisaties; • Besteden wij specifieke aandacht aan de betrokkenheid van inwoners en organisaties bij de gebiedsontwikkeling van de Westhoek; • Ondersteunen wij dorpen bij de ontwikkeling van lokale weerbaarheids- en zelfredzaamheidsplannen. Dichtbij inwoners en zichtbaar bestuur Vertrouwen ontstaat door elkaar te kennen en elkaar regelmatig te ontmoeten. Daarom zetten wij in op een zichtbaar, benaderbaar en toegankelijk gemeentebestuur.
Gebiedswethouders vervullen hierbij een belangrijke rol als bestuurlijk aanspreekpunt voor dorpen en wijken. In 2027: • werken wij met gebiedswethouders als vast bestuurlijk aanspreekpunt voor dorpen en wijken; • onderhouden gebiedswethouders actief contact met Plaatselijke Belangen, wijkorganisaties en inwoners; • onderzoeken wij nieuwe vormen van laagdrempelig contact tussen college en inwoners; • bevorderen wij persoonlijk contact en ontmoeting tussen inwoners, bestuur en organisatie. 19 Ondersteunen van lokale initiatieven Inwoners, verenigingen en dorpsorganisaties dragen met hun ideeën en initiatieven bij aan de leefbaarheid van dorpen en wijken. De gemeente ondersteunt deze initiatieven door mee te denken, te verbinden en waar mogelijk te faciliteren. Daarbij kijken wij samen met initiatiefnemers naar rollen, verantwoordelijkheden en mogelijkheden.
In 2027: • Is de dorpencoördinator het eerste aanspreekpunt voor dorpsorganisaties, daaraan verbonden werkgroepen en initiatiefnemers; • Begeleiden wij initiatieven naar de juiste gemeentelijke organisatieonderdelen; • Zetten wij onze kennis, expertise en netwerken in om initiatieven verder te helpen; • Verkennen wij samenwerkingsmogelijkheden met regionale, provinciale en maatschappelijke partners die initiatieven verder kunnen ondersteunen; • Stimuleren wij inwonersinitiatieven die bijdragen aan leefbaarheid, ontmoeting, duurzaamheid en sociale samenhang; • Ondersteunen wij initiatieven die dorpsoverstijgende samenwerking versterken. Dorpenfonds als aanjager van initiatieven Wij zetten het Dorpenfonds voort als laagdrempelig instrument voor lokale initiatieven van inwoners, verenigingen, Plaatselijke Belangen en wijkorganisaties die bijdragen aan leefbaarheid, participatie, ontmoeting en sociale samenhang. In 2027: • beschikt het Dorpenfonds over een budget van € 200.000.
Hiermee stimuleren wij aanvullende investeringen vanuit initiatiefnemers, fondsen en andere partners; • faciliteren wij met de inzet van het dorpenfonds projecten die bijdragen aan nieuwe ideeën rond ontmoeting, leefbaarheid en participatie; • ondersteunen wij het opstellen van dorpsvisies en de uitvoering daarvan; • ontvangen de VKD, Plaatselijke Belangen en Wijkverenigingen een werkbudget; • reserveren wij middelen voor actuele leefbaarheidsvraagstukken; • zullen wij de subsidieregeling dorpenfonds daar waar nodig herzien en uitbreiden op basis van actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Communicatie en participatie Goede samenwerking begint met elkaar kennen, elkaar informeren en elkaar tijdig betrekken. In 2027: • versterken wij de communicatie en informatie-uitwisseling tussen gemeente, Plaatselijke Belangen en wijkorganisaties; • ondersteunen wij lokale communicatiemiddelen die bijdragen aan het informeren en betrekken van inwoners; • betrekken wij inwoners en dorps- en wijkorganisaties vroegtijdig bij ontwikkelingen en participatieprocessen; • organiseren en faciliteren wij bij grotere ontwikkelingen dorps- en regiogesprekken; • benutten en delen wij kennis, ervaringen en signalen uit dorpen en wijken bij beleid, uitvoering en leefbaarheidsvraagstukken.
20 Doelstellingen Professionalisering communicatie Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners en ondernemers onze dienstverlening ervaren als betrouwbaar, duidelijk en betrokken. Daarom communiceren we tijdig, in begrijpelijke taal en via herkenbare middelen. We zorgen er voor dat informatie goed vindbaar en snel beschikbaar is. Zo werken we samen aan een goede dienstverlening en transparante besluitvorming. Daarbij is ook de interne communicatie van belang. De komende periode willen we deze verder gaan versterken. We zetten communicatie professioneel in, zowel online als offline. Daarbij werken we steeds meer op strategische wijze. Dat betekent dat we communicatie vroegtijdig betrekken bij beleid, projecten en maatschappelijke opgaven en bewust nadenken over wat we willen bereiken en op welke wijze. Zo helpt communicatie niet alleen om goed te informeren, maar ook om inwoners te betrekken en signalen uit de samenleving te benutten. We ondersteunen de organisatie om planmatig en doelgericht te communiceren en kijken hoe we bestuur, organisatie en omgeving met elkaar kunnen verbinden. Wat gaan we daarvoor doen Communicatievisie Het communicatielandschap is de laatste jaren flink veranderd. Waar we vroeger meer algemene boodschappen verzonden in het kader van goede voorlichting, ligt de focus nu op verbinden en vertrouwen.
Dit vraagt om een duidelijke strategie, maatwerk en specifieke inhoud om verschillende doelgroepen te bereiken. In 2027 werken we deze ontwikkelingen verder uit in een nieuwe communicatievisie. Heldere taal We schrijven onze teksten in ‘heldere taal’. Want teksten op taalniveau B1 begrijpt bijna iedereen. We trainen de medewerkers om B1 te schrijven en bieden hiervoor diverse hulpmiddelen aan. Eind 2026 zijn we gestart met een nieuwe interne campagne om ‘heldere taal’ nog beter onder de aandacht te brengen. Dit krijgt in 2027 een vervolg, waarbij we ook bekijken hoe AI kan helpen bij helder schrijven. Toegankelijke communicatie We zorgen ervoor dat onze communicatiemiddelen toegankelijk zijn en dat ze voldoen aan de Wet digitale toegankelijkheid. Zo heeft onze website al enkele jaren de A-status voor toegankelijkheid. Bezoekers moeten snel de juiste informatie vinden en producten ook gemakkelijk digitaal af kunnen nemen. Uiteraard hebben we daarbij oog voor minder digitale inwoners, zodat we ook hen goed blijven bereiken. Nieuwe website In 2027 gaan we onze website opnieuw aanbesteden. Een groot project, dat veel inzet vraagt van onze organisatie. We zorgen er uiteraard voor dat onze nieuwe website niet alleen voldoet aan de wet, maar ook aan onze eigen standaard, onder andere op het gebied van informatievoorziening, digitale producten en toegankelijkheid.
Datagedreven werken We blijven inwoners informeren over gemeentelijke onderwerpen, maar willen (social) media daarnaast bewuster inzetten om inwoners te bereiken, te betrekken en te activeren. We kijken niet alleen naar wat wij willen vertellen, maar ook naar wat inwoners interessant en relevant vinden. Zo willen we minder zenden en meer verbinden. Met een analyse brengen we in beeld welke content goed werkt en welke minder goed aansluit bij onze inwoners. We kijken onder andere naar bereik, betrokkenheid en interactie. Op basis van deze inzichten verbeteren we onze content en sturen we onze aanpak waar nodig bij. In 2027 werken we onze kanaalstrategie verder uit. Hierin bepalen we per doelgroep en communicatiedoel welke kanalen we inzetten en hoe deze elkaar kunnen versterken. 21 Versterken interne communicatie De komende tijd werken we aan het versterken van onze interne communicatie. Goede interne communicatie is namelijk een belangrijke voorwaarde voor een goed functionerende organisatie. Het zorgt voor meer verbinding, betrokkenheid en duidelijkheid. Het ondersteunt medewerkers en leidinggevenden bij veranderingen en draagt bij aan een open organisatiecultuur waarin we informatie delen, samenwerken en van elkaar leren.
Doelstellingen Sterke lokale democratie Wat willen we bereiken? Inwoners moeten hun stem kunnen laten horen en betrokken zijn bij wat er gebeurt in de gemeente. Daarom zorgen we voor goede verkiezingen en een gemeenteraad die zichtbaar en bereikbaar is voor inwoners. We zetten ons in voor het verbeteren van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad. We willen inwoners beter informeren over de mogelijkheden om mee te denken en invloed uit te oefenen op de gemeentelijke politiek. We luisteren naar wat inwoners belangrijk vinden en geven ruimte aan ideeën en initiatieven. Ook betrekken we inwoners bij plannen en projecten die gevolgen hebben voor hun leefomgeving. Zo blijft de lokale democratie dichtbij, open en toegankelijk. Wat gaan we daarvoor doen Bestuurlijke vernieuwing Met bestuurlijke vernieuwing willen we de afstand tussen inwoners, gemeenteraad en bestuur verkleinen. Hiervoor doen we het volgende: • Inspraakmogelijkheden actief onder de aandacht brengen We zorgen ervoor dat inwoners weten hoe zij de gemeenteraad en raadsleden kunnen benaderen. Inloopspreekuren en inspreekmogelijkheden tijdens commissie- en raadsvergaderingen worden actief onder de aandacht gebracht. Daarbij gebruiken we onder andere de animatievideo’s ‘Vind de raad’, ‘Schrijf aan de raad’ en ‘Praat met de raad’, die via de raadswebsite beschikbaar zijn.
• Contact met scholen Minimaal twee keer per jaar worden basisschoolleerlingen ontvangen in het gemeentehuis. Zij krijgen uitleg over verkiezingen, de gemeenteraad en het werk van raadsleden. Er is ruimte voor vragen en het geven van hun mening. Raadsleden begeleiden deze bijeenkomsten. • Programma Klassenbezoek Minimaal één keer per jaar organiseert de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing het programma Klassenbezoek voor middelbare scholieren. Leerlingen nemen de rol van raadsleden op zich en houden een raadsvergadering over een plan of onderwerp. Zij kunnen vragen stellen aan echte raadsleden en onderwerpen bespreken die voor hen belangrijk zijn. • Gast van de raad Maandelijks worden inwoners uitgenodigd als Gast van de raad. De avond begint met een gezamenlijke maaltijd en een presentatie over de gemeenteraad, het college, de verkiezingen en het werk van de raad. De presentatie wordt verzorgd door raadsleden. Daarna wonen de gasten een deel van de raadsvergadering bij. 22 • Presentaties aan Plaatselijke Belangen Minimaal twee keer per jaar bezoeken raadsleden lokale belangenorganisaties en Plaatselijke Belangen. Zij geven uitleg over het werk van de raad en over de mogelijkheden om contact op te nemen met het college en de gemeenteraad. Ook wordt toegelicht hoe inwoners en organisaties zaken kunnen aankaarten en invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming.
• Gemeenteraad op pad De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing benadert minimaal één keer per jaar lokale sportverenigingen en andere verenigingen. Raadsleden gaan met hen in gesprek over het werk van de gemeenteraad en de mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de besluitvorming. • Opleidingen en thema-avonden voor raadsleden en duo-commissieleden De kwaliteit van de lokale democratie en het bestuur is mede afhankelijk van goed toegeruste volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren. Daarom krijgen raadsleden en duo-commissieleden voldoende ondersteuning en opleidingsmogelijkheden. Minimaal twee keer per jaar wordt een opleiding of thema-avond georganiseerd. In het verkiezingsjaar vinden minimaal vier bijeenkomsten plaats. De griffie organiseert deze bijeenkomsten rond actuele thema’s en biedt ruimte voor verdieping. Daarnaast ontvangt iedere fractie een vergoeding die kan worden ingezet voor het opleiden en bijscholen van fractieleden. • Informatieve markt De informatieve markt is een initiatief van de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing en is samen met de gemeentelijke organisatie uitgewerkt. Het college van B&W is eigenaar van de informatieve bijeenkomsten. De informatieve markt draagt bij aan de verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad.
De afspraken over de informatieve markt worden opgenomen in het document ‘De raad in stelling’. Raadscommunicatie Een goed vindbare en toegankelijke raad verlaagt de drempel voor inwoners om raadsleden te benaderen, vragen te stellen, ideeën aan te dragen en onderwerpen onder de aandacht te brengen. Dit doen we als volgt: • Digitale toegankelijkheid en actualiteit van de gemeenteraadswebsite De website van de gemeenteraad van Weststellingwerf is een belangrijk middel om de raad toegankelijk en benaderbaar te maken. De website wordt dagelijks bijgewerkt. Conform de Wet open overheid worden ingekomen stukken aan de raad zo snel mogelijk na ontvangst gepubliceerd, voor zover deze stukken overeenkomstig de AVG zijn geanonimiseerd. Inwoners kunnen deze stukken via het dashboard op de website inzien. De animatievideo’s zijn zichtbaar op de website en worden ook tijdens externe bijeenkomsten onder de aandacht gebracht. • Registreren en actualiseren Vergaderingen van de gemeenteraad en de algemene commissie worden kwalitatief goed ondertiteld, zodat ook doven en slechthorenden deze kunnen volgen. Het onderdeel ‘Vraagbaak’ op de website wordt verder ontwikkeld en aangevuld met actuele informatie. Het onderdeel ‘Overzichten’ wordt structureel geactualiseerd door de griffie.
• Publiceren via de website en krant Waar mogelijk wordt maandelijks een conceptagenda van de gemeenteraadsvergaderingen in de krant gepubliceerd. Voor de meest actuele versie van de agenda wordt verwezen naar de gemeentelijke website; dit wordt ook in de krant vermeld. • Sociale media en overige communicatie De content van sociale media wordt in onderlinge afstemming (van griffie en communicatie) voorbereid en gepubliceerd. Betrouwbare en toegankelijke verkiezingen Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen Wij organiseren in 2027 de verkiezingen voor de Provinciale Staten en de waterschappen. Inwoners moeten veilig en makkelijk kunnen stemmen. Daarom zorgen we voor goed bereikbare en toegankelijke stemlokalen. Daarnaast geven we duidelijke informatie over de verkiezingen en het stemmen. Ook zorgen we voor een betrouwbaar en transparant verloop van de verkiezingen, zodat iedere stem zorgvuldig wordt verwerkt. Zo kan iedereen zijn of haar stem laten horen en vertrouwen op een eerlijke verkiezing. Ontwikkeling telproces verkiezingen Voor de verkiezingen in 2027 bereiden we ons voor op de invoering van centrale stemopneming. Deze werkwijze vraagt om aanpassingen in de organisatie van de verkiezingen en de inzet van mensen en middelen. Bij centrale stemopneming worden op de verkiezingsavond alleen de stemmen per lijst geteld.
Hierdoor wordt het telproces op de stembureaus korter en minder complex. De volgende dag vindt tijdens de zitting van het gemeentelijk stembureau de verdere telling op kandidaatniveau plaats. Het gemeentelijk stembureau stelt daarna de uitslag vast. Deze werkwijze maakt het telproces beter controleerbaar en transparanter. Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren vanuit het rijk Eenheid | Begroting 2026 | Begroting 2027 Formatie | Fte per 1.000 inwoners | 13,51 | 13,86 Bezetting | Fte per 1.000 inwoners | 12,67 | 13,44 Apparaatskosten | Kosten per inwoner | € 1.033,21 | € 1.134,00 Externe inhuur | Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen | 20,00% | 20,00% Overhead | % van totale lasten | 12,36% | 11,18% Bron: eigen gegevens 23 Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie | Rekening 2025 | Begroting 2026 | Begroting 2027 Begroting 2028 | Begroting 2029 Begroting 2030 Lasten 0-1 Bestuur | -3.352 | -2.193 | -2.349 | -2.148 | -2.148 | -2.148 0-2 Burgerzaken | -1.900 | -2.161 | -2.284 | -2.187 | -2.063 | -2.063 Totaal Lasten | -5.252 | -4.354 | -4.633 | -4.335 | -4.211 | -4.211 Baten 0-1 Bestuur | 349 | 62 | 62 | 62 | 62 | 62 0-2 Burgerzaken | 542 | 674 | 714 | 685 | 457 | 457 Totaal Baten | 892 | 736 | 776 | 748 | 520 | 520 Saldo van lasten en baten | -4.361 | -3.617 | -3.857 | -3.587 | -3.692 | -3.692 Onttrekkingen 0-10 Mutaties reserves | 0 | 0 | 0 | 0 | 0