CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Programmabegroting 2025-2028 (0098650326)

Raadsvergadering 4 november 2024, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: RV Najaarsnota 2024 en Programmabegroting 2025-202837.017 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 5

51

Doelstellingen Aan de slag met jeugdhulp Wat willen we bereiken? Gemeenten zijn wettelijk verplicht een aantal taken op gebied van jeugdhulp uit te voeren, namelijk: • jeugdhulp van goede kwaliteit aanbieden; • voorzieningen op het gebied van jeugdhulp (jeugdhulpplicht) treffen; • jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering organiseren; • maatregelen voor de aanpak van kindermishandeling nemen; • de samenwerking met andere sectoren zoals zorg, onderwijs, politie en justitie zoeken. Vanuit de, vastgestelde, Fryske Regiovisie jeugdhulp hebben we doelstellingen waar we lokaal bij aansluiten: •

positief opgroeien

•

sterke basis

•

sterke preventie

•

integrale eerstelijn

•

inzet van (specialistische) jeugdhulp heeft duurzame effecten

Op regionaal niveau hebben we de volgende actielijnen om deze doelstellingen te bereiken: •

samenwerking onderwijs, jeugd en jeugdhulp

•

versterken toegang en de Friese gebiedsteams

Wat doen we ervoor Sterke basis en preventie In onze gemeente starten we met Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Dit krijgt in het jaar 2025 meer vorm. Dit draagt bij aan positief opgroeien, een sterke sociale basis en preventie. De aanpak richt zich op het voorkomen van alcohol, drugs en tabak gebruik door jongeren door een leefomgeving te vormen waarin ze gelukkig en gezond kunnen opgroeien. We werken aan vier domeinen waarin jongeren zich bevinden, namelijk: gezin, school, peergroup en vrije tijd. Dit doen we door het versterken van beschermende factoren en risicofactoren aan te pakken. Het nieuwe Kader lokaal preventief jeugdbeleid is nog in ontwikkeling en zal naar verwachting in 2025 in werking treden. Toegang naar jeugdhulp We stimuleren het integraal werken binnen alle leefgebieden van een kind/jongere in deze gemeente. Hiervoor hebben we POH GGZ-jeugd, schoolmaatschappelijk werkers en jongerenwerkers, naast de vlechtwerkers jeugd. Vanaf 2024 is er sprake van een nieuwe inkoop jeugdhulp via SDF. We zijn continu bezig met een analyse van het Friese jeugdhulpstelsel. Dit geldt ook voor 2025. Waar nodig zullen we verbeteringen aanbrengen. Het doel is dat de inzet van jeugdhulp steeds effectiever is. SDF heeft in de nieuwe inkoop de reikwijdte van de specialistische inkoop ingeperkt.

Dit betekent dat de Friese gemeenten de mogelijkheid hebben om zelf lokaal aanbod ("complementaire ondersteuning") te contracteren. Binnen OWO hebben we er voor gekozen om voor 2024 en 2025 een pilot te doen met een beperkt aantal aanbieders. Het doen van deze pilot is het verkennen van toekomstig benodigde lokale hulp en ondersteuning. 52

Jeugdhulp en onderwijs In 2025 willen we meer inzetten op de samenwerking tussen (passend) onderwijs (zie ook programma 4) en jeugdhulp om kinderen/jongeren beter te ondersteunen. We zien een toename van kosten door zorgvragen in het onderwijs. Ook ontwikkelingsachterstanden nemen toe. Hiervoor zetten we projectmatig een coördinator in die de opdracht krijgt om knelpunten en kansen binnen de huidige situatie te signaleren. Deze gaat hierover vervolgens in gesprek met het onderwijs en de gemeente. Er is samenwerking nodig, maar elkaars rollen en verantwoordelijkheden moeten niet overgenomen worden. Daarin is scherpte nodig om de verantwoordelijkheden vanuit de Wet passend onderwijs en de Jeugdwet te respecteren. Dit project levert ook een bijdrage aan het normaliseren. Tot slot krijgen we beter inzicht in de inzet van zorggeld rond onderwijs en zicht op mogelijkheden voor meer collectieve inzet.

Doelstellingen Aan de slag met de Wmo Wat willen we bereiken? Onze doelstelling is dat mensen zelfredzaam zijn zo lang het kan en met ondersteuning van het netwerk waar mogelijk. Een maatwerkvoorziening wordt ingezet als een algemene voorziening niet passend is. Dit alles met de insteek dat het Wmo vangnet beschikbaar blijft voor degene die dat daadwerkelijk nodig hebben.

Wat doen we ervoor Aan de slag met Wmo Aan de slag met Wmo We zetten ons in om inwoners met ondersteuningsvragen zo veel mogelijk in staat te stellen zelf de regie te houden. Daarbij werken we samen met lokale partners zoals andere gemeenten, zorg- en ondersteuningsorganisaties, woningcorporaties, GGZ en politie. Hierdoor kan de ondersteuning snel worden geboden om mee te kunnen blijven doen in de samenleving. In 2025 richten we ons op de inkoop van Wmo voorzieningen. Daarnaast richten we ons ook op mobiliteit in brede zin. Kwaliteitstoezicht Wmo In 2025 starten we met kwaliteitstoezicht op Wmo-aanbieders door de GGD. Dit geeft ons extra inzicht in de geleverde kwaliteit van zorg aan onze inwoners en naleving van de contractvoorwaarden. Waar nodig sturen we hierin bij. Beschermd Wonen De gemeente Weststellingwerf sluit aan bij de landelijke decentralisatie en provinciale afspraken over beschermd wonen. Deze decentralisatie is uitgesteld, op dit moment wordt gericht op 1 januari 2026. De bedoeling van de decentralisatie is dat de zorg vaker thuis bij de inwoner plaatsvindt. Dit in plaats van in een instelling die bijvoorbeeld niet in de buurt is van de eigen leefomgeving. Deze verandering noemen we Beschermd Thuis. Bij de nieuwe inkoop van voorzieningen beschermd wonen wordt rekening gehouden met de verandering en de randvoorwaarden die voor deze beweging nodig zijn.

Ontwikkelingen eigen bijdrage Wmo/ Abonnementstarief We volgen de landelijke regels voor de verandering in de Wmo. Vanaf 2026 komt er weer een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen. We verwachten dat hierdoor minder nieuwe mensen hulp aanvragen. Inzetten op preventie en voorliggende voorzieningen We zetten in op preventie en willen problemen zo vroeg mogelijk aanpakken. Dit betekent dat we aandacht besteden aan het ontwikkelen van voorzieningen en activiteiten die problemen kunnen voorkomen. Een voorbeeld hiervan is de Ketenaanpak valpreventie. Dit is een samenwerking met fysiotherapeuten om vallen te voorkomen, die in 2025 verder wordt ontwikkeld. Dit valt onder de brede SPUK-regeling (zie ook programma 7). 53

Daarnaast zorgen we ervoor dat eenvoudige en toegankelijke voorzieningen goed blijven bestaan en beter aansluiten bij wat onze inwoners nodig hebben. We willen toe naar laagdrempelige ontmoetingsplekken, waar inwoners zonder indicatie ondersteuning vinden. Dit doen we samen met zorgaanbieders en andere partners. Vitaal ouder worden We verwachten van ouderen dat ze langer zelfstandig thuis blijven wonen. Hiervoor zijn meer andere woonvormen en levensloopbestendige woningen nodig (zie programma 8 Woonzorgvisie). Inwoners boven de 60 jaar die een aanvraag doen voor een maatwerkvoorziening wordt geadviseerd de training Powerful Ageing te volgen. Deze is gericht op het verbeteren van de fysieke zelfredzaamheid. Dit programma wordt doorontwikkeld om meer inwoners te motiveren de training te volgen. We onderzoeken op welke wijze mensen met (beginnende) dementie en hun mantelzorgers ondersteund kunnen worden, om te komen tot een dementievriendelijke gemeente. Een brede bewustwording over de behoeften van mensen met dementie is hiervoor een vereiste. Tevens kunnen laagdrempelige ontmoetingsplekken de instroom in dagbesteding voor ouderen beperken.

Doelstellingen Bestemming Wolvega Wat willen we bereiken? Bestemming Wolvega is onderdeel van de Regiodeal en heeft als doel het versterken van sociale structuren en samenhang in Wolvega. Dit op een manier die recht doet aan de kracht van de lokale samenleving. Het initiatief leggen we daarmee bij inwoners van Wolvega en onderlinge sociale verbanden waarin zij actief zijn. Door de inzet op het versterken van sociale structuren beogen we dat Wolvega meer dan in de huidige situatie - een levendig, inclusief en divers dorp wordt. Zie ook paragraaf Regiodeal. In oktober 2025 ronden we Bestemming Wolvega af. Binnen het project wordt gewerkt aan borging van de deelprojecten in de sociale basis. In 2025 wordt het duidelijk of dit binnen het reguliere werk van de sociale basis past, of dat hier aanpassingen voor nodig zijn.

54

Wat mag het kosten x € 1.000 Exploitatie

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten

38.505

42.185

42.148

39.085

38.995

38.964

Baten

12.278

12.626

11.485

8.797

8.676

8.676

98

446

-

-

-

-

26.129

29.113

53.633

47.882

47.671

47.640

Mutaties reserves Resultaat

Lasten, gegroepeerd naar beleidsveld x € 1.000 Toelichting per beleidsveld:

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

Samenkracht en burgerparticipatie

3.687

5.939

4.988

2.396

2.267

2.236

Toegang en eerstelijnsvoorziening

1.631

2.986

3.758

3.758

3.758

3.758

Participatie

16.682

16.216

16.230

16.230

16.169

16.169

WMO

6.217

7.134

7.228

7.556

7.556

7.556

Jeugdzorg

10.288

9.908

9.945

9.145

9.245

9.245

Totaal generaal Programma 6 Lasten

38.505

42.185

42.148

39.085

38.995

38.964

Toelichting wat mag het kosten Begroting 2025 ten opzichte van 2024 Samenkracht en burgerparticipatie Er zijn minder lasten geraamd in 2025 voor de opvang van vluchtelingen (€ 600.000) en voor de uitvoering van de SPUK wet inburgering (€ 540.900). Daarnaast zijn er extra lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten en door aangepaste regelgeving over wat moet worden doorbelast. Toegang en eerstelijnsvoorziening, Participatie, Wmo en Jeugdzorg In 2024 is incidenteel een extra bedrag geraamd voor de toegenomen jeugdzorg van € 965.000. Bij de voorjaarsnota 2024/kadernota 2025 is het bedrag voor de hervormingsagenda Jeugd voor 2025 vrijgevallen (€ 800.000 voordeel). De rest van het verschil komt door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten en door aangepaste regelgeving over wat moet worden doorbelast. Begroting 2025 en meerjarenperspectief Samenkracht en burgerparticipatie Vanaf 2026 is er geen rekening meer gehouden met lasten en baten voor de opvang van vluchtelingen. Jeugdzorg Meerjarig is het budget Jeugd ten opzichte van 2025 verlaagd met het bedrag voor de hervormingsagenda Jeugd, in 2026 € 800.000 en vanaf 2027 € 700.000

55

Baten, gegroepeerd naar beleidsveld x € 1.000 Toelichting per beleidsveld:

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

MJB 2026

MJB 2027

MJB 2028

Samenkracht en burgerparticipatie

-98

-4.085

-2.944

-256

-136

-136

Toegang en eerstelijnsvoorziening

-3.705

-38

-38

-38

-38

-38

-65

-8.308

-8.308

-8.308

-8.308

-8.308

-8.290

-196

-196

-196

-196

-196

-218

0

0

0

0

0

0

-446

0

0

0

0

-12.376

-13.072

-11.485

-8.797

-8.676

-8.676

Participatie WMO Jeugdzorg Mutaties reserves Totaal Programma 6 Baten

Toelichting wat mag het kosten Begroting 2025 ten opzichte van 2024 Baten Samenkracht en burgerparticipatie In 2024 zijn baten begroot die er in 2025 niet zijn: voor de opvang van vluchtelingen (€ 600.000) en voor de uitvoering van de SPUK wet inburgering (€ 540.900) Participatie. Mutaties reserves In 2024 is er een bijdrage uit de reserve geraamd ter dekking van de incidentele middelen die zijn overgeheveld van 2023 naar 2024. Begroting 2025 en meerjarenperspectief Vanaf 2026 is er geen rekening meer gehouden met kosten en baten voor de opvang van vluchtelingen Mutaties reserves Voor de jaren 2025 tot en met 2027 zijn er geen mutaties reserves begroot.

Investeringen Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP

102.000

337.000

0

369.000

Totaal bruto investeringsbedrag

102.000

337.000

0

369.000

56

Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Portefeuillehouder(s)

Den Hartigh, Hartog en Zonderland

Organisatie

Beleid en Sport & Leefstijl

Taakvelden •

Riolering

•

Volksgezondheid

•

Milieubeheer

•

Afval

•

Begraafplaatsen en crematoria

Beleidsnota's 2007 Notitie Mestvergisting 2008 Notitie Beleidskaders nieuwe Wet geluidshinder 2010 Notitie Geurbeleid 2010 Integraal Vergunningenplan 2011 Gebiedsvisie Wet geurhinder en veehouderij 2012 Geurverordening Weststellingwerf 2014 Preventie- en handhavingsplan Drank- en Horecawet 2017 Projectplan Vitale Regio Noordwolde 2018-2020 2018 Watergangen waarop via een riooloverstort wordt geloosd 2019 Plan van aanpak Jongeren Op Gezond Gewicht 2019-2021 2019 Uitvoeringsprogramma Drank- en Horecawet 2019-2021 2020 VTH beleidsplan OWO 2020-2024 2020 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 2021 Transitievisie Warmte OWO 2021 Strategienota Grondstoffenbeleid Weststellingwerf 2022 Lokaal gezondheidsbeleid Gemeente Weststellingwerf 2022-2025 2022 Notitie Scenario's uitbreiding ecologisch bermbeheer gemeente Weststellingwerf 2022 OWO actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen 2022 Nota Bodembeheer (inclusief bodemkwaliteitskaarten) 2023 OWO- Uitvoeringsprogramma warmtetransitie 2023 Uitvoeringsprogramma 2024 en Jaarverslag 2023 Fysieke leefomgeving 2024 Communicatieplan Klimaat & Duurzaamheid 2024 Beleidsbrief Klimaat & Duurzaamheid

57

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Gezondheidsbeleid Specifieke uitkering gezonde generatie (Brede SPUK) Met de Regeling specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 ('Brede SPUK') stelt het Rijk van 2023 tot en met 2026 geoormerkt budget beschikbaar voor de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Sportakkoord II. Deze SPUK is een specifieke uitkering gericht op het ontwikkelen van een regionale en lokale aanpak voor gezondheid, preventie, sociale basis en sport en bewegen. Stip op de horizon: een gezonde generatie in 2040. Centraal staat het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners van Nederland, met specifieke aandacht voor inwoners met gezondheidsachterstanden en inwoners in kwetsbare situaties. In het Plan van Aanpak Weststellingwerf 2023-2026 staan de doelstellingen van de programma's en interventies die in samenhang worden georganiseerd vermeld. In dit plan van aanpak hebben we integrale, samenhangende plannen opgesteld over de sociale en fysieke domeinen heen. In 2023-2026 ontvangt gemeente Weststellingwerf voor alle vijftien SPUK-onderdelen budget. Het betreft de volgende onderdelen waarop we de komende jaren gaan inzetten: 1. Lokaal Sportakkoord 2. Brede regeling combinatiefuncties 3. Terugdringen gezondheidsachterstanden 4. Kansrijke Start 5. Mentale gezondheid 6.

Aanpak overgewicht en obesitas 7. Valpreventie 8. Leefomgeving 9. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en vroegsignalering alcoholproblematiek 10. Versterken sociale basis 11. Mantelzorg 12. Een tegen Eenzaamheid 13. Welzijn op Recept 14. Versterking Kennis- en Adviesfunctie GGD 15. Coördinatiekosten regionale aanpak preventie Een aantal onderdelen zijn nieuw, maar er zijn ook onderwerpen waarbij we de ingezette koers kunnen blijven volgen en waar nodig en mogelijk uitbreiden. Het betreft hier het Lokaal Sportakkoord, de brede regeling combinatiefuncties, het terugdringen van gezondheidsachterstanden (voorheen waren dit de GIDS-gelden), Kansrijke Start, het versterken van de sociale basis, inzet op mantelzorg, Een tegen Eenzaamheid en Welzijn op Recept. Ook gaan we verder op een aantal onderdelen waarbij ketenaanpakken zijn opgezet. Dit geldt voor ten minste Kansrijke Start, Aanpak overgewicht en obesitas onder kinderen, gecombineerde leefstijlinterventie, Welzijn op Recept en valpreventie. Voor Kansrijke Start en Welzijn op Recept is reeds sprake van een nauwe samenwerking. Voor de andere onderdelen gaan we in 2025 nog meer samenwerken met belangrijke ketenpartners, zoals huisartsen, wijkverpleegkundigen, fysiotherapeuten, buurtsportcoaches en scholen.

Klimaat en duurzaamheid In 2050 hebben wij samen onze gemeente CO2 neutraal, duurzaam en (klimaat)toekomstbesteding gemaakt. Algemeen Het Nationaal Klimaatakkoord (2019) is de basis voor ons gemeentelijk klimaat- en duurzaamheidsbeleid en het uitvoeren van onze ambities op dit thema. In het voorjaar ontvangt uw raad een bijgewerkte versie van de Beleidsbrief Klimaat & Duurzaamheid. Hierin leest u onder meer de laatste ontwikkelingen binnen dit beleidsterrein en de doorvertaling hiervan naar onze operationele aanpak. Wij doen dat vanuit de inhoudelijke pijlers energietransitie, klimaatrobuust en circulaire economie. De pijler communicatie & samenwerken zien wij hierbij als de stuwende kracht naar het bereiken van concreet resultaat. 58

Friese Energietafel (FET) Het samenwerken binnen de Friese Energietafel (FET) richt zich op het actueel houden en uitvoeren van de RES-Fryslân (Regionale Energie Strategie Fryslân). Binnen deze samenwerking wordt de strategie voor duurzame energieopwekking in samenhang gezien met de warmtetransitie en energie-infrastructuur. Het volop inzetten op de ontwikkelkracht van onze samenleving als geheel (Mienskipsenergie) maakt deze samenwerking compleet. Samen met de andere Friese gemeenten, provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, netbeheerder Liander, de Friese Energie Alliantie (FEA) en overige stakeholders werken we binnen de FET verder gezamenlijk aan de energietransitie. Friese Energievisie Eén van de resultaten vanuit de FET is de Friese Energievisie. Provincie Fryslân stelt deze visie vast (naar verwachting in de 2e helft van 2024). De visie wordt één van de bouwstenen voor de herziening van de provinciale omgevingsvisie (POVI). De hierin gemaakte keuzes worden vervolgens door-vertaald in de provinciale Omgevingsverordening en zijn daarmee bindend. Het kan voor onze gemeente een kans zijn om belangrijke stappen voorwaarts te zetten in de energietransitie en een daarbij behorend toekomstbestendig energiesysteem. Wij blijven de ontwikkelingen nauwgezet volgen, en pakken actief onze rol op de ingeplande momenten in dit proces.

Infrastructuur Met de resultaten van de -samen met Ooststellingwerf- uitgevoerde systeemstudie gaan wij verder aan de slag. Met de verkregen inzichten en binnen de ons ten dienste staande mogelijkheden zetten wij ons in om tijdig de benodigde energie-infrastructuur beschikbaar te hebben. Wij doen dat zowel vanuit onze individuele verantwoordelijkheid, als vanuit het gezamenlijk belang van de Friese samenwerking (FET). Daar waar mogelijk geven wij daar ook in OWO-verband verder invulling aan. Zodat wij in onze gemeente zo weinig mogelijk knelpunten ervaren bij bijvoorbeeld woningbouw en economische ontwikkelingen, en bij het realiseren van de gezamenlijke duurzaamheidsambities. Deze gezamenlijke opgave ligt momenteel zwaar onder druk door netbeheerder Liander, die voor de zomer bekend heeft gemaakt dat bestaande planningen van diverse bouwprojecten fors naar achter zijn bijgesteld. Warmtetransitie Met het vaststellen van de Transitievisie Warmte OWO (2021) stelde u de eerste kaders op, om op termijn (2050) het gebruik van fossiele brandstoffen voor verwarmen volledig te beëindigen. Wij werken verder aan het concreet maken van deze visie en de uitvoering hiervan. Daarnaast werken wij samen met Ooststellingwerf en Opsterland aan het bijstellen van de huidige Transitievisie Warmte OWO en leggen u deze voor (medio 2025).

Wij verwachten de hieruit voortkomende kosten te kunnen dekken uit het rijksgeld dat resteert bij het opstellen van de eerste Transitievisie Warmte OWO. Nationaal Isolatieprogramma/Lokale Aanpak Isolatie Met SPUK-gelden uit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) geven wij samen met de andere Friese gemeenten en de provincie Fryslân verder uitvoering aan de Lokale Aanpak Isolatie (LAI). Dit doen wij voor particuliere woningen met een energielabel D, E, F of G en een WOZ-waarde van € 308.000 of lager (peildatum: 1 januari 2022). Op gemeentelijk niveau zetten wij, met onder meer de OWOenergieverkenners, in op extra communicatie richting de particuliere woningeigenaren die minder zelfredzaam zijn en die een laag inkomen hebben. Nadat het Rijk de aangevraagde 2e tranche van de SPUK-gelden uit het NIP heeft toegekend, geven wij een vervolg aan de LAI. OWO-samenwerking warmte- en energietransitie Met inzet van de drie OWO-energieverkenners in het OWO-energiebureau wordt samen met Ooststellingwerf en Opsterland verder uitvoering gegeven aan de warmtetransitie. Gekeken wordt of en zo ja, hoe de personele capaciteit binnen het OWO-energiebureau verder kan worden geoptimaliseerd. Hierbij werken wij ook aan een gezamenlijke communicatieaanpak over wat het OWO-Energiebureau voor onze inwoners in de drie gemeenten kan betekenen.

Het zetten van juiste stappen in de warmte- en energietransitie is niet altijd vanzelfsprekend. Soms vraagt dat om aanvullend onderzoek. Daar waar nodig pakken wij dat op en doen dat zo mogelijk in OWO-verband.

59

Dorp- en wijkuitvoeringsplannen Met de eerste dorpen zijn wij in gesprek om gezamenlijk een dorp- of wijkuitvoeringsplan op te gaan stellen. Het opstellen van zo’n plan en vervolgens de uitvoering daarvan heeft een minimale doorlooptijd van 8 tot 10 jaar. Samen met de betrokken inwoners gaan wij verder op zoek naar hoe wij hier gezamenlijk invulling aan kunnen geven en op welke wijze wij als gemeente hierin met ‘raad en daad’ kunnen bijstaan. Duurzame relatie met onze inwoners en (professionele) stakeholders De warmte- en energietransitie tot een succes te maken, vraagt om onderling vertrouwen bij alle betrokken. Met inzet van de gebiedscoördinator werken wij hier verder aan en leggen hiermee onder meer een basis om ook samen met andere dorpen en/of wijken te kunnen starten met het opstellen van een dorp- of wijkuitvoeringsplan. Communicatie-jaaragenda Klimaat & Duurzaamheid Binnen de kaders van het communicatieplan Klimaat & duurzaamheid stellen wij begin van het jaar een nieuwe communicatie-jaaragenda op. Hierin worden de specifieke activiteiten, projecten en publiekscampagnes benoemd. Lopende het jaar wordt hier uitvoering aangeven. Deze uitvoering is een belangrijke basis binnen de pijler Communicatie & Samenwerken van ons gemeentelijk klimaat- en duurzaamheidsbeleid en draagt in belangrijke mate bij aan het behalen van resultaten binnen de andere drie pijlers.

Circulariteit in projecten Wij nemen deel aan/dragen bij aan de Opdrachtgeversaanpak binnen het Programma Fryslân bouwt Circulair, waarmee de Friese gemeenten, de provincie Fryslân en Vereniging Circulair Friesland gezamenlijk werken aan de transitie naar een volledige circulaire economie in de bouwsector. Rijksgeld Maatregelen aanpak energiearmoede Het Rijk heeft het besteden van deze SPUK-gelden verlengd tot 31 december 2025. Met het nog beschikbare rijksgeld ronden wij het vervolg van het project Energiecoachgesprek en witgoedwissel voor de huishoudens met de laagste inkomens af. Uitvoeringcapaciteit klimaat en duurzaamheid op orde De beperkt beschikbare uitvoeringscapaciteit en het versneld uitvoeren van het gemeentelijk klimaat- en duurzaamheidsbeleid blijft vragen om creatieve oplossingen. Wij blijven ons inzetten op het verder op orde krijgen van de personele bezetting. Wij ontvangen SPUK-gelden (vanuit de CDOKE-regeling), die wij hiervoor structureel inzetten. Opstellen Water- en Klimaatadaptatievisie Het Gemeentelijk riolering 2021-2025 (GRP) is vastgesteld tot en met 31 december 2025. In het GRP staat beschreven hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplicht op het gebied van afvalwater, regenwater en grondwater. Daarnaast staat in het GRP beschreven wat ons dat kost en hoe wij dat financieren.

Met de invoering van de Omgevingswet is het opstellen van een gemeentelijk rioleringsplan geen wettelijke verplichting meer. Wel wordt van de gemeente gevraagd om binnen haar eigen omgevingsvisie een visie te ontwikkelen op waterbeheer. Deze visie kan worden gezien als een vervanger van het GRP. In 2025 gaan wij deze visie opstellen. Naast de invulling van de wettelijk zorgplichten zal in de visie ook het effect van het veranderende klimaat op ons water aandacht krijgen. De visie dient ook als onderbouwing van de hoogte van de rioolheffing.

60

Doelstellingen Aan de slag met gezondheidsbeleid Wat willen we bereiken? Vanuit het gezondheidsbeleid blijven we ons inzetten op de drie vastgestelde ambities. Een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en mentale gezondheid. Een gezonde leefstijl Wij blijven inzetten op de huidige programma’s JOGG en NIX18. Hierin blijven de doelstelling die gekoppeld zijn aan de ambitie gezonde leefstijl leidend. Ook vanuit Kansrijke Start en Nu Niet Zwanger gaan we aan de slag om een gezonde leeftijd bij inwoners te stimuleren en kinderen die opgroeien in onze gemeente een goede start te geven. Een gezonde leefomgeving Vanuit het gezondheidsbeleid wordt er actief meegedacht binnen de ontwikkelingen in de ruimtelijke omgeving. Daarnaast blijven we inzetten op de bestaande samenwerkingen die bijdragen aan de gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Zoals bijvoorbeeld deze scholen die ondersteund worden vanuit de gezondheidsbevorderaar vanuit de GGD (gezonde school) en samenwerking met de specialist gezondheid en leefstijl. Of de sportclubs die ondersteund worden hoe zij een gezonde sportkantine kunnen inrichten door de ondersteuning vanuit TeamFit vanuit JOGG. Mentale gezondheid Welzijn op Recept draagt bij aan de mentale gezondheid. Hier wordt blijvend op ingezet. Deze interventie valt onder het beleidsterrein WMO waarin het gezondheidsbeleid ondersteunend is.

Wij blijven onze jongeren Rots en Water trainingen aanbieden. Deze training zorgt voor een betere weerbaarheid. Vanuit NIX18 en JOGG worden de scholen ondersteund met verschillende programma’s. Voorbeeld hiervan is mediawijsheid. Wij gaan in 2025 onderzoeken welke interventies passend zijn. Specifieke uitkering gezonde generatie (Brede SPUK) In de gemeente Weststellingwerf dragen we bij aan de gezondheid van onze inwoners en een gezonde generatie in 2040. Dat doen we door uitvoering van ons plan van aanpak voor de SPUK-middelen, met daarin aandacht voor de gezondheidsdoelen zoals gesteld in GALA, het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en de afspraken uit Sportakkoord II.

Wat doen wij ervoor Een gezonde leefstijl Wij blijven inzetten op de huidige programma’s JOGG en NIX18. Hierin blijven de doelstelling die gekoppeld zijn aan de ambitie gezonde leefstijl leidend. Een gezonde leefomgeving Binnen de gemeente willen wij actief bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Hierin is een actieve samenwerking tussen het ruimtelijk domein en sociaal domein van essentieel belang. In 2025 blijven we investeren op deze samenwerking. In 2025 willen wij onderzoeken wat er nodig is om de leefomgeving van onze inwoners zo gezond mogelijk in te richten. Eventuele passende interventies zijn om meer beweegtuinen in samenwerking met inwoners te creëren zodat de omgeving uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Dit draagt positief bij aan de gezondheid van onze inwoners. Daarnaast willen wij in 2025 onderzoeken of dat de werkwijze vanuit positieve gezondheid ook toegepast kan worden in het fysiek domein, de GO-methode vanuit het RIVM zou hier een geschikte methode voor kunnen zijn.

61

Specifieke uitkering gezonde generatie (Brede SPUK) Versterken van de sociale basis We willen als gemeente zichtbaar zijn en horen wat er speelt in de samenleving. Daarbij ondersteunen we bewoners- en vrijwilligersinitiatieven. We werken aan voorzieningen in het voorliggend veld en het verhogen van sociale samenhang. Zo loopt er vanuit de Regio Deal Zuidoost Friesland een project om verbinding en ontmoeting in Wolvega te verbeteren: Bestemming Wolvega (zie Programma 6 / Sociaal Domein / Bestemming Wolvega). Wij willen blijven inzetten op de bestaande interventies die voort zijn gekomen vanuit bestemming Noordwolde. Het Buurthuus is hier een goed voorbeeld van, waar de buurthap wordt georganiseerd door vrijwilligers. De buurthap draagt bij aan het terugdringen van eenzaamheid. Het komende jaar gaan we aan de slag met de sociale basis en versterking van het voorliggend veld (zie Programma 6 / Sociaal Domein / Aan de slag met de Sociale Basis). We willen de mantelzorgers in de gemeente beter in beeld hebben en hen de juiste ondersteuning en waardering geven, de mantelzorgcoördinator heeft hierin een belangrijke rol. Het vrijwilligerspunt Weststellingwerf is er om vrijwilligers en hulpvragen bij elkaar te brengen.

Specifieke uitkering gezonde generatie (Brede SPUK) Lokale en regionale samenwerkingen We versterken de bestaande regionale samenwerking tussen de zorgverzekeraar en de gemeenten. Dit doen we door de genoemde ketenaanpakken op te zetten of verder uit te breiden. Maar ook het Friese Regioplan dat opgesteld wordt vanuit het IZA draagt hieraan bij. Het doel hiervan is dat de zorg richting de toekomst toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar blijft. Hieraan werken we samen met andere gemeenten, zorgverzekeraars en verschillende partners uit het brede zorglandschap, zoals ziekenhuizen, huisartsen, wijkverpleging en zorgaanbieders. Mentale gezondheid Specifieke uitkering gezonde generatie (Brede SPUK): Versterking van mentale weerbaarheid en gezondheid Binnen de gemeente zetten we in op geestelijke gezondheid en weerbaarheid. Dat doen we onder andere door inzet van Welzijn op Recept, een alternatief voor mensen met lichte psychosociale klachten, gericht op het verbeteren van het welzijn van mensen door activiteiten of bezigheden te doen. In 2025 willen wij onderzoeken of de interventies zoals STORM en Zeg eens eerlijk geschikt zijn. Deze interventies zijn voor het versterken van de mentale gezondheid van onze jongeren. Scholen en kinderopvang spelen een belangrijke rol in preventie en het vroegtijdig signaleren van problemen op het gebied van geestelijke gezondheid.

Daarom wordt binnen deze instellingen actief gewerkt aan 'welbevinden'. Ook worden er weerbaarheidstrainingen voor kinderen en jongeren gegeven. De vlechtwerkers in de scholen en jongerenwerkers vervullen een belangrijke sleutelfunctie in het vroegtijdig signaleren en aanpakken van problemen bij jongeren en kinderen.

Doelstellingen Klimaat en duurzaamheid Wat willen we bereiken? Wij voeren het gemeentelijk klimaat- en duurzaamheidsbeleid uit. Wij leveren daarmee een bijdrage aan de realisatie van het belangrijkste doel van het Nationaal Klimaatakkoord en het Coalitieakkoord 20212025 van het Rijk, om het klimaat te sparen door stap voor stap de CO2 uitstoot te verminderen. Wij doen dat vanuit de vier pijlers, waarbij de pijler Communicatie & Samenwerken de drager is van de drie andere pijlers. Draagvlak en acceptatie staan hierbij centraal. Zo werken wij aan een duurzamer Weststellingwerf.

62

Wat doen wij ervoor Pijler Circulaire Economie • Wij geven verder uitvoering aan het door onze gemeente ondertekende manifest Maatschappelijk Verantwoord Inkopen en de borging daarvan. • In het OWO-actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) staat hoe wij dit in de praktijk brengen. We geven daarbij een vervolg aan de CO2-prestatieladder. • Met het vaststellen van de Strategienota Grondstoffenbeleid is de koers voor de komende jaren uitgezet met de afvalambitie en -visie. Daarbij zijn maatregelen uitgewerkt die bijdragen aan het halen van de VANG doelstellingen. Pijler Communicatie & Samenwerken • Wij werken verder aan de projectmatige/operationele aanpak. • Met een geactualiseerde Beleidsbrief bieden wij inzicht in de actuele projecten/acties binnen het programma Klimaat & Duurzaamheid. • Wij blijven duurzame dorpsinitiatieven stimuleren. • Wij bouwen verder aan het gemeentelijk energieloket door naast de huidige digitale toegankelijkheid het energieloket door te ontwikkelen. • Daar waar mogelijk organiseren wij dat binnen OWO-verband. Pijler Energietransitie • Wij gaan verder met het verduurzamen van onze gemeentelijke vastgoedportefeuille en komen zo nodig met (financiële) vervolgvoorstellen.

• Wij maken met de twee woningcorporaties de meerjaren-prestatieafspraken over het verder verduurzamen van de woningvoorraad, en werken daar waar mogelijk samen aan de uitvoering van de warmtetransitie. • Wij leveren een actieve bijdrage aan de cyclische uitwerking van de Regionale Energiestrategie Fryslân (RES-Fryslân). • Zo nodig komen wij met vervolgvoorstellen die bijdragen aan het opwekken van duurzame energie, met aandacht voor participatie van onze inwoners en een verantwoorde landschappelijke inpassing. • Wij werken samen en stemmen af binnen OWO en de Friese Energietafel (FET). • In samenwerking met de vier ander regiogemeenten in Zuidoost Fryslân wordt het resultaat van de Regiodeal: onderdeel duurzame lokale energie, verder geïmplementeerd. • Als gevolg van de toenemende beperkingen voor het (terug)leveren van duurzaam opgewekte elektriciteit, hebben wij periodiek overleg met de netbeheerder. Pijler Klimaat-Robuust • We geven uitvoering aan klimaatmaatregelen die voortkomen uit het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken. Wij starten met het opstellen van het Water- & Klimaatadaptatieplan. • We zetten in op het vergroten van het waterbewustzijn met het Maatregelenplan Waterbewustzijn. • Er wordt gewerkt aan een gemeentelijk ambitieplan voor herstel en/of versterken van de biodiversiteit.

Doelstellingen Grondstoffenbeleid - Diftar Wat willen we bereiken? VANG-doelstelling Wij zetten in op het bereiken van de VANG doelstelling (Van Afval Naar Grondstof). Beter scheiden van huishoudelijk afval leidt tot minder te verbranden restafval en tot een hogere kwaliteit van de verschillende deelstromen. En dat is nodig voor een steeds meer en beter hergebruik van grondstoffen. Daarmee maken we stappen richting een duurzame en circulaire economie. In een circulaire economie bestaat bijna geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. 63

De kosten voor het verwerken van restafval zijn de laatste jaren flink gestegen. Dat komt onder andere door de verhoging van de verbrandingsbelasting vanuit het Rijk. Inmiddels weten we dat er ook een CO2heffing zal worden ingevoerd voor iedere ton afval die verbrand wordt, waarmee verwerkingskosten voor restafval nog verder op zullen lopen. De hoogte van deze CO2-heffing en het moment van invoering weten we nog niet. Strategienota Grondstoffenbeleid Weststellingwerf en Diftar+ De raad heeft de strategienota Grondstoffenbeleid Weststellingwerf vastgesteld. Ook besloot de raad om Diftar+ in te voeren. Je betaalt dan een vast tarief én voor elke kilo restafval die je aanbiedt. Diftar+ wordt in 2026 ingevoerd en in het ‘testjaar’ 2025 gaan de afvalinzamelwagens de grijze containers met restafval al wegen. Zo krijgen inwoners inzicht in de hoeveelheid restafval die ze aanbieden, zonder dat ze hiervoor al afgerekend worden. Inwoners kunnen dan wennen en leren het afval beter te scheiden om een goede start te maken als er per 1-1-2026 afgerekend gaat worden op het daadwerkelijke aanbod (in kilo’s en aanbiedingen).

Wat doen wij ervoor Invoering Diftar+ De gemeente zamelt nu zelf het huishoudelijk (rest)afval nog in. Om invulling te geven aan het genomen besluit van Diftar+ zijn grote investeringen noodzakelijk. Om de toekomstbestendigheid van afvalinzameling te borgen en de toenemende mate van kwetsbaarheid met de bijbehorende investeringslast te voorkomen, heeft de gemeenteraad in januari 2024 besloten om de inzameling van het huishoudelijk afval onder te brengen bij organisatie Omrin. Door de invoering van Diftar+ zal de hoeveelheid restafval wat in de afvaloven wordt verbrand afnemen.

Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023 Begroting 2024 Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027 Begroting 2028

Lasten 7-1 Volksgezondheid

1.444

1.988

2.197

2.146

2.027

2.027

7-2 Riolering

2.097

2.031

2.219

2.256

2.390

2.463

7-3 Afval

2.878

3.329

3.234

3.229

3.226

3.209

7-4 Milieubeheer

1.659

3.070

2.429

2.429

2.429

2.429

259

356

387

390

389

390

8.337

10.774

10.467

10.449

10.461

10.518

7-5 Begraafplaatsen en crematoria Totaal Lasten Baten 7-1 Volksgezondheid

102

197

197

147

27

27

7-2 Riolering

2.301

2.277

2.467

2.467

2.467

2.467

7-3 Afval

3.476

3.672

3.637

3.637

3.637

3.637

7-4 Milieubeheer

306

1.018

543

543

543

543

7-5 Begraafplaatsen en crematoria

190

209

209

209

209

209

Totaal Baten

6.375

7.373

7.053

7.003

6.883

6.883

Saldo van lasten en baten

1.962

3.401

3.413

3.446

3.578

3.634

446

835

0

0

0

0 25

Onttrekkingen 0-10E Mutaties reserves Stortingen 0-10E Mutaties reserves

208

458

25

25

25

Mutaties reserves

-238

-377

25

25

25

25

Resultaat

1.723

3.024

3.438

3.471

3.603

3.659

64

Toelichting wat mag het kosten Begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 Lasten Volksgezondheid Het verschil komt door een hogere bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân. We baseren de geraamde bijdrage op de meerjarenbegroting van de VRF. Het budget voor Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) is in 2024 slechts voor een half jaar geraamd. De rest van het verschil komt door hogere doorbelasting van de directe loonkosten en door aangepaste regelgeving over wat moet worden doorbelast. Riolering Door de geplande investeringen in 2024 nemen de kapitaallasten vanaf 2025 toe voor het taakveld riolering (€ 130.000). Afval In 2024 is eenmalig € 100.000 beschikbaar gesteld voor het flankerend beleid (afval). Dit is in het collegeprogramma 2022-2026 opgenomen. Dit geeft een afwijking van € 100.000 ten opzichte van 2025. Milieubeheer Het verschil komt (bij zowel de lasten als de baten) door de geraamde tranche SPUK Lokale Aanpak Isolatie in 2024 (€ 475.000 - totaal ontvangen: € 1.433.226). Daarnaast vallen de lasten door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor uitvoering energietransitie (€ 173.000) en Uitvoeren OWO-Transitievisie Warmte (€ 154.000) in 2024 hoger uit dan in 2025 (ook zichtbaar bij onttrekking mutaties reserves). Baten Volksgezondheid In 2025 zijn er geen verschillen ten opzichte van 2024.

Het meerjarige verschil komt door SPUKuitkeringen die niet doorlopen. Riolering De inkomsten op het taakveld riolering nemen met € 198.000 toe. Dit komt door de indexatie van het riooltarief. Zie ook de paragraaf Lokale heffingen. Mutaties reserves In 2024 zijn er verschillende mutaties begroot in de gemeentelijke reserves. Zo is er € 433.000 gereserveerd voor de winkelstraat. Dit bedrag wordt gehaald uit de reserve voor riolering en wordt toegevoegd aan de dekkingsreserve van de winkelstraat (zowel bij de inkomsten als de uitgaven meegenomen). Daarnaast zijn er ook verschillende eenmalige bedragen die vanuit 2023 worden doorgeschoven naar 2024. Vanaf 2025 zijn er alleen nog toevoegingen begroot aan de reserve voor energietransitie.

Investeringen Omschrijving Vervangen riolering

2025

2026

2027

2028

250.000

250.000

250.000

250.000 153.125

Vervangen rioolgemalen (elektromechanisch)

62.500

153.125

62.500

Aanleg hemelwaterriool

956.250

1.625.000

1.956.250

0

1.268.750

2.028.125

2.268.750

403.125

Totaal bruto investeringsbedrag

65

Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Portefeuillehouder(s)

Zonderland, Hartog en Hoen

Organisatie

Beleid & Projecten

Taakvelden •

Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

•

Ruimtelijke ordening

•

Wonen en bouwen

•

Beheer overige gebouwen en gronden

Beleidsnota's 2004 Welstandsnota Weststellingwerf 2011 Handleiding schaalvergroting agrarische sector 2012 Facetbestemmingsplan Kernen Weststellingwerf 2013 Beheersverordening agrarische percelen bestemmingsplan buitengebied 2014 Bestemmingsplan Buitengebied 2014 Nadere regels Algemene Plaatselijke Verordening (APV) voor terrassen en uitstallingen (2014) 2016 Bestemmingsplan Buitengebied (versie VA03) aangepast na uitspraak Raad van State 2017 Uitvoeringsregels evenementen gemeente Weststellingwerf 2017 2017 Bestemmingsplan Buitengebied intensieve veehouderijen 2017 Notitie strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed 2019 Omgevingsvisie Weststellingwerf 2020 Plan van aanpak Verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille 2021 Algemeen plaatselijke verordening Weststellingwerf 2021 2022 Facetbestemmingsplan Geitenhouderijen 2022 Facetbestemmingsplan kleine windturbines Weststellingwerf 2022 Beleidsnotitie kleinschalige recreatie 2023 Woonzorgvisie 2023 Woonvisie

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Welstandsnota In 2024 wordt er een voorstel richting de gemeenteraden gebracht voor het aanpassen van de sneltoetscriteria in de welstandnota's van de OWO-gemeenten. De sneltoetscriteria zijn een onderdeel van de huidige welstandsnota's, maar zijn al lang niet meer in gebruik omdat ze verouderd zijn. Het aanpassen van de sneltoetscriteria is in OWO-verband opgepakt. In 2025 gaan we ook beginnen met het aanpassen van de rest van de welstandsnota van de gemeente Weststellingwerf. Om dit te kunnen financieren is een budget toegekend. Er moet nog een plan van aanpak geschreven worden.

66

Woningbouw in de dorpen Aan de hand van de vastgestelde toolkit kunnen dorpen zelf aan de slag met woningbouwplannen. Hiervoor is in 2023 en 2024 een subsidie beschikbaar gesteld. Hierdoor hebben een aantal dorpen extra budget om de plannen uit te werken. Een aantal dorpen hebben deze subsidie gekregen en zijn bezig om de plannen verder uit te werken. In 2025 gaan we verder aan de slag met deze dorpen om te komen tot een concreet plan. Uiteindelijk moet dat leiden tot een nieuw omgevingsplan voor deze locaties waardoor de woningen gerealiseerd kunnen worden. WBI-subsidie Lindewijk De gemeente Weststellingwerf heeft voor de Lindewijk een subsidie van € 1.070.000 van het Rijk toegekend gekregen uit de zogeheten Woningbouwimpuls-regeling (WBI). Wij kunnen hiermee meer sociale huurwoningen en betaalbare koop- en huurwoningen bouwen in de Lindewijk. De subsidie sluit aan bij het collegeprogramma 2022-2026 en de door de gemeenteraad onlangs vastgestelde Woonvisie. Zie verder onder de paragraaf Grondbeleid. In de dynamische investeringsagenda is ook geld gereserveerd voor meer betaalbare woningen in de gehele gemeente. Spreidingswet Sinds 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) van kracht. Met deze wet hebben gemeenten een wettelijke taak om asielopvang te realiseren.

De verdeling van asielplekken wordt afgestemd in de Provinciale Regietafel (PRT) onder leiding van de Commissaris van de Koning. Voor 2025 heeft Weststellingwerf een asielopgave van 142 plekken. Dit kan gerealiseerd worden met duurzame opvang of tijdelijke (crisis)noodopvang. Het doel van de Spreidingswet is om te komen tot een stabiel en gespreid opvanglandschap. Huisvesting statushouders Vanwege een grotere instroom van asielzoekers en een achterstand op de taakstelling van voorgaande jaren heeft de gemeente noodhuisvesting gerealiseerd voor statushouders. De bedoeling van deze locatie is dat er doorstroming komt naar reguliere woningen. Hiermee wordt de situatie in de AZC’s en de situatie op de lokale woningmarkt verlicht. Met Woningstichting Weststellingwerf en WoonFriesland heeft de gemeente in 2025 regelmatig contact over de doorstroming naar reguliere woningen. Daarnaast onderzoeken we in 2025 verdere mogelijkheden voor het (tijdelijk) huisvesten van statushouders. Aankoop vastgoed centrum Wolvega In juni 2024 is het raadsvoorstel Aankoop Percelen Protestantse Kerk (PKN) Wolvega behandeld. Voor Revitalisering Groene Hart van Wolvega zijn deze percelen van belang voor het bereikbaar maken van het bos/park (paden langs/om de kerk). Vanuit Bestemming Wolvega is er een belang om deze percelen in te zetten voor maatschappelijke en culturele voorzieningen.

De Kerk op de Hoogte is een rijksmonument en beeldbepalend in het centrum van Wolvega. Door deze kerk een maatschappelijke, culturele en publieke functie te geven, passend binnen de plannen van Bestemming Wolvega, werken we aan behoud van cultureel erfgoed. Exploitatie en beheer zal in samenwerking met het ontmoetingscentrum de Ark in najaar 2024 vorm krijgen. Mogelijk wordt de exploitatie ondergebracht in een daartoe nieuw op te richten stichting. Omgevingsvisie De omgevingsvisie van de gemeente Weststellingwerf is vastgesteld in juni 2019. Daarmee heeft de Gemeente Weststellingwerf in een vroeg stadium ingespeeld op de omgevingswet. De huidige omgevingsvisie is ondertussen 5 jaar oud. Een omgevingsvisie is een dynamisch document dat moet ‘meebewegen’ met de grote maatschappelijke uitdagingen in de leefomgeving, maar ons tegelijkertijd handvatten moet bieden in hoe we daarmee omgaan. Daarom is het tijd om de omgevingsvisie te evalueren. Op basis van deze evaluatie gaan we bepalen welke onderdelen aangepast of geactualiseerd moeten worden. Eind 2024 leveren wij een procesvoorstel op dat inzicht geeft in onze aanpak. Daarin staan we onder andere stil bij het tijdspad en de manier waarop we de samenleving betrekken.

67

Doelstellingen Betaalbaar wonen Wat willen we bereiken? Goed en betaalbaar wonen in Weststellingwerf. Daar zetten we ons voor in! Dat kunnen we niet alleen. Om uitvoering te geven aan onze woonvisie en woonzorgvisie werken we samen met onze inwoners en onze stakeholders zoals Vereniging Kleine Dorpen (VKD), Plaatselijke Belangen, corporaties, zorg- en welzijnspartijen en de huurdersvertegenwoordiging.

Wat doen wij ervoor Woonvisie en woonzorgvisie In 2023 is er hard gewerkt aan een nieuwe woonvisie en woonzorgvisie. Visiedocumenten die aansluiten bij de huidige tijd. En de huidige ontwikkelingen. Een visie die recht doet aan het karakter en de identiteit van de gemeente Weststellingwerf; Lokaal betrokken, rust en ruimte. Kortom een leefbare plattelandsgemeente. Goed kunnen wonen in alle dorpen en op het platteland van onze gemeente staat voorop in onze woon/zorgvisie. Eind 2023 zijn beide visiedocumenten vastgesteld door de raad en leidend in ons handelen rondom wonen en wonen, zorg en welzijn. De woonvisie en de woonzorgvisie hebben een looptijd van 2024-2028. Bij de woonvisie en de woonzorgvisie hoort een uitvoeringsagenda. In de uitvoeringsagenda staan de beleidsonderwerpen en concrete acties die nodig zijn om de woonvisie en de woonzorgvisie tot leven te laten komen.

De speerpunten uit de visie zijn: • Kwalitatief goede nieuwbouw, kwaliteit boven kwantiteit • 600 woningen toevoegen in de komende 10 jaar • Een toekomstbestendige woningvoorraad zowel in de nieuwbouw als de bestaande voorraad • Op initiatief van dorpen en inwoners werken wij mee aan het realiseren van passende huisvesting voor mensen met een (toenemende) zorgbehoefte • Betekenis vol leven, aandacht voor wonen, welzijn en zorg • Behouden van de leefbaarheid in de woonomgeving Regionale woondeal Sinds 2023 hebben we te maken met de regionale woondeal. Een deal gesloten met het Rijk en de provincie, om meer, sneller en een gevarieerd aanbod aan nieuwe woningen te bouwen in onze gemeente. Onze opgave is 500 nieuwe woningen tot 2030, waarvan 30% sociale huurwoningen. In 2024 herijken we deze deal, dit doen we omdat we te maken krijgen met een extra opgave vanuit het Rijk. In de regio Zuid-Oost (OWO met Heerenveen en Smallingerland) kijken we, in het kader van de herijking regionale woondeal, naar de gezamenlijke opgave en de mogelijkheden tot extra nieuwbouw. Voor Weststellingwerf leidt dit tot een plus van ca. 100 woningen. In totaal hebben we een nieuwbouwopgave tot 2030 van 600 woningen. De extra behoefte van 100 woningen zijn al meegenomen in de woonvisie, echter de woondeal streeft naar een realisatie in 2030.

Dit betekent dat we het door ons gewenste aantal versneld moeten gaan realiseren. Regionale woonzorgvisie Het opstellen van de regionale woonzorgvisie met daarbij een uitvoeringsagenda is één van de afspraken uit de aanpak “Fryske Taskforce Wonen en Zorg”. In de regio Zuid-Oost werken we samen met de gemeenten Smallingerland, Opsterland, Ooststellingwerf en Heerenveen aan een gezamenlijke woonzorgvisie. In de planning staat dat deze visie uiterlijk in het eerste kwartaal van 2025 vastgesteld kan worden door de gemeenteraden van de betrokken gemeenten. Naast ouderen houden we rekening met de meeste bijzondere doelgroepen die ook in de urgentieverordening aan de orde komen.

68

Meerjaren prestatieafspraken Vanuit de woningwet zijn we verplicht om prestatie afspraken te maken met de corporaties en de huurdersvertegenwoordiging. In Weststellingwerf worden de huurders vertegenwoordigd door De Bewonersraad. Samen met deze partijen maakten we tot en met 2024 jaarlijks een set prestatieafspraken. Met deze afspraken geven we gezamenlijk uitvoering aan de woon/zorgvisie van Weststellingwerf. In 2024 zijn we het traject gestart naar het maken van meerjaren prestatieafspraken met een looptijd van vier jaar en een doorkijk voor de periode daarna. Deze prestatieafspraken vullen we ieder jaar aan met een activiteitenoverzicht om de afspraken tot uitvoer te brengen. De thema’s waarop we afspraken maken zijn: • Betaalbaarheid – huur, woonlasten en regelingen • Beschikbaarheid – voldoende (aantal) geschikte (type) woningen in de sociale huur • Leefbaarheid – een integrale aanpak op vitale en leefbare dorpen en buurten • Kwaliteit en duurzaamheid – energiemaatregelen, duurzaamheid (ook in gedrag), circulariteit • En wonen welzijn en zorg – samenwerken met zorg en welzijn Wet versterking regie op de volkshuisvesting en het volkshuisvestingsprogramma Volkshuisvesting doen we samen! Samen met het Rijk, de provincie, de inwoners, de corporaties en andere partijen. De wet versterking regie schrijft voor dat tweederde van de nieuwbouw betaalbaar moet zijn.

Om dit te kunnen bereiken en monitoren moeten we (Rijk, provincie en gemeente) een volkshuisvestingsprogramma opstellen. In dit programma leggen we vast wat waar en voor wie gebouwd mag gaan worden. Op deze manier werken we sneller en efficiënter samen aan de volkshuisvestelijke opgave. De meerjaren prestatieafspraken met de corporaties en De Bewonersraad gaan onderdeel uitmaken van dit programma. En het meest gewenste resultaat? Meer tempo, meer regie en meer betaalbare woningen! Het volkshuisvestingsprogramma moet op 1 januari 2026 klaar zijn. Het opstellen van dit programma vindt plaats in 2024 (start) en 2025 (invulling en afronding). Urgentieverordering Op het snijvlak van wonen, volkshuisvesting en het sociaal domein komt de urgentieverordering in beeld. In deze verordening spreken we af welke doelgroep met voorrang in aanmerking komt voor een sociale huurwoning. Gemeente Westellingwerf heeft geen volkshuisvestingsverordening waarin de urgentie en voorrang voor een sociale huurwoning is geregeld. Vanaf 2025 is het hebben van een urgentieverordening verplicht.

Er zijn een aantal verplichte doelgroepen die voor urgentie in aanmerking kunnen komen: • Mantelzorgers – ontvangen of verlenen • Medische urgentie • Uitstroom uit de maatschappelijke opvang/daklozen, slachtoffers van huiselijk geweld/vrouwenopvang en slachtoffers mensenhandel • Uitstroom uit intramurale setting (bijv. beschermd wonen) • Uitstroom uit forensische zorg met verblijf (op basis van Wlz of ZVW) • Uitstroom jeugdhulp met verblijf – 18 tot 23 jaar • Uitstroom (jeugd)detentie • Deelnemers uitstapprogramma voor stoppende sexwerkers Naast deze verplichte doelgroepen voegen wij ook toe: statushouders en bewoners die moeten verhuizen in verband met herstructurering. Wij werken samen in provinciaal verband, samen met alle gemeenten van Fryslân maken we één urgentieverordering.

69

Belangrijke punten voor de Friese urgentieverordening zijn: • Eén duidelijke Friese urgentieregel voor iedereen en overal • Werken zoals we nu al doen • Meer huizen aanbieden om concurrentie te verminderen, gelijke kansen voor urgenten • Eerlijke verdeling van huizen, de beste plek kiezen voor de spoedzoeker, verantwoorden doen we achteraf • Letten op wat buurten en wijken aankunnen, we zoeken de kracht en verdelen de last • Zacht landen in de buurt, door hulp te bieden zolang dat nodig is • Ook spoed voor mensen met verblijfsstatus en verhuizers door herstructurering • Duidelijkheid voor woningzoekenden: we gebruiken één loket Wet goed verhuurderschap Sinds 1 juli 2023 is de wet goed verhuurderschap van kracht. Deze wet zorgt ervoor dat verhuurders en bemiddelaars fatsoenlijk met huurders en woningzoekenden omgaan. Verhuurders en bemiddelaars moeten zich aan de regels houden zoals: • Duidelijke afspraken over onderhoud en huurprijs • Geen hoge kosten vragen voor bemiddelen • Geen hoge borgsom vragen • Afspraken vastleggen op papier De gemeente kan controleren of verhuurders en bemiddelaars zich houden aan de regels. Huurders en woningzoekenden kunnen hierover een melding doen via het meldpunt. Deze is te vinden op onze website en is een verplichting van de gemeente sinds 1 januari 2024. Als verhuurders zich niet aan de regels houden kunnen ze een boete krijgen.

Zo beschermen we huurders en woningzoekenden tegen misstanden. Huurt een huurder van een corporatie? Dan kunnen ze voor klachten contact opnemen met hun eigen corporatie. Wet betaalbare huur Deze wet is er op gericht om huurwoningen betaalbaar te houden voor mensen met een middeninkomen. Deze groep inwoners heeft op basis van hun inkomen geen recht op een sociale huurwoning. De wet richt heeft vier pijlers: Vergroten van aantal betaalbare huurwoningen Betere bescherming van huurders Verduurzamen van de woningen Investeren in nieuwbouw Een belangrijk aspect van de wet is de uitbreiding van het woningwaarderingsstelsel (WWS). Hierdoor worden ook middenhuurwoningen gereguleerd, wat betekent dat de maximale huurprijs wordt bepaald op basis van het puntensysteem. Dit systeem wordt nu ook dwingend, waardoor verhuurders zich verplicht moeten houden aan de maximale huurprijzen. Gemeenten krijgen de taak om hierop te handhaven. Daarnaast introduceert de wet een maximale jaarlijkse huurverhoging, gelijk aan de gemiddelde caoloonstijging plus 0,5%, om te voorkomen dat huren te snel stijgen. Verhuurders die een te hoge huur vragen kunnen een boete krijgen. Ook kunnen huurders makkelijker naar de Huurcommissie stappen als ze vinden dat hun huur te hoog is.

De wet stimuleert verduurzaming door het belonen van woningen met een goed energielabel en het bestraffen van woningen met een slecht energielabel, wat leidt tot lagere energiekosten voor huurders en een hogere huurprijs voor verhuurders met duurzame woningen Bij de uitvoering van de Wet Goed Verhuurderschap en de Wet Betaalbare Huur hebben gemeenten extra taken en verantwoordelijkheden gekregen. De financiering van deze extra taken komt voornamelijk uit een combinatie van gemeentelijke middelen en landelijke subsidies.

70

• Gemeenten kunnen zelf extra budget reserveren uit hun eigen begroting om de handhaving van deze wetten te bekostigen. • De Rijksoverheid heeft extra financiële middelen beschikbaar gesteld om gemeenten te ondersteunen bij de implementatie en handhaving van de Wet Goed Verhuurderschap en de Wet Betaalbare Huur. Deze middelen zijn bedoeld om te zorgen dat gemeenten voldoende capaciteit en middelen hebben voor handhaving. • Daarnaast kunnen gemeenten inkomsten genereren door boetes op te leggen aan verhuurders die zich niet aan de regels houden. Dit kan bijdragen aan de dekking van de handhavingskosten.

Doelstellingen Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Wat willen we bereiken? In 2020 is het plan van aanpak Verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille opgesteld. Hieruit vloeide de opdracht om op gebouwniveau een plan van aanpak op te stellen voor de vijf gebouwen uit de kernportefeuille.

Wat doen wij ervoor Het opstellen van duurzame meerjaren onderhoudsplannen Vorig jaar heeft de gemeente gebruik gemaakt van een door het Rijk bekostigd ontzorgingsprogramma Verduurzamen maatschappelijk vastgoed. Dit programma werd aangeboden door de provincie Fryslân (KlimOp). Hiervoor zijn verduurzamingsmaatwerkadviezen opgesteld voor de vijf gebouwen in de gemeentelijke kernportefeuille. In 2024 is gestart met het opstellen van nieuwe meerjaren onderhoudsplanningen (MJOP's) voor de gemeentelijke vastgoedportefeuille. Deze meerjaren onderhoudsplanningen worden opgesteld door een extern adviesbureau. In deze nieuwe meerjaren onderhoudsplanningen wordt ook het component duurzaamheid meegenomen. Hierdoor worden de meerjaren onderhoudsplannen omgezet in duurzame meerjaren onderhoudsplannen (DMJOP's). Door deze DMJOP's wordt bij vervanging/einde levensduur van gebouwcomponenten een duurzaam alternatief gekozen. De uitkomsten van het ontzorgingsprogramma verduurzamen maatschappelijk vastgoed worden meegenomen in deze nieuw op te stellen DMJOP's.

Doelstellingen Werken met de Omgevingswet Wat willen we bereiken? Vanaf 1 januari 2024 werken we met de omgevingswet. We willen blijven door ontwikkelen en de impact hiervan monitoren.

Wat doen wij ervoor Ruimtelijke kwaliteit onder de Omgevingswet Hûs en Hiem verzorgt de welstandsadvisering voor de gemeenten in Fryslân. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is het mogelijk om de welstandstoetsing een andere invulling te geven. Voorlopig is besloten om de huidige werkwijze voort te zetten onder de omgevingswet. Wel zal Hûs en Hiem aan de voorkant meer betrokken worden in het proces in plaats van alleen bij een volledig uitgewerkt plan (niet alleen maar toetsen). 71

De gemeenten en Hûs en Hiem gaan gezamenlijk toewerken naar een meer flexibele en klantgerichte werkwijze zoals beoogd onder de omgevingswet. Hiervoor wordt een opdracht opgesteld voor de uitvoering van een onderzoek over de toekomstige borging omgevingskwaliteit Fryslân, dit is een vervolg op het eerdere VFG traject.

Functioneren binnen de Omgevingswet De gemeente werkt met het ingaan van de Omgevingswet met een Omgevingsplan. Alle ‘oude’ regels zijn 1 op 1 overgegaan naar het omgevingsplan. De komende jaren moeten worden gebruikt om de systemen toegankelijker te maken en beleid daar waar nodig te herzien. De laatste dagen voor het ingaan van de Omgevingswet zijn er, onder de oude wetgeving, nog veel vergunningsaanvragen ingediend (ongeveer 15% van wat er normaal per jaar binnenkomt). Er is bij inwoners, bedrijven en adviseurs nog veel onbekendheid van de wetgeving. VTH krijgt veel advies- en vooroverleg vragen. Om deze vragen snel te kunnen beantwoorden is er een pilot Mid-office gestart, die deze vragen beantwoordt. We kunnen dus nog niet stellen dat alles nu al eenvoudiger is geworden. Dit is een groeiproces.

Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028

Lasten 0-3 Beheer overige gebouwen en gronden

207

308

258

268

269

273

8-1 Ruimtelijke ordening

881

1.837

1.149

1.099

1.099

1.099

8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreine

897

4.007

0

0

0

0

8-3 Wonen en bouwen

1.214

1.146

1.575

1.442

1.439

1.397

Totaal Lasten

3.199

7.298

2.981

2.809

2.807

2.769

0-3 Beheer overige gebouwen en gronden

9

7

1

1

1

1

8-1 Ruimtelijke ordening

39

0

0

0

0

0

8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreine

762

4.007

0

0

0

0 629

Baten

8-3 Wonen en bouwen

1.030

711

725

725

725

Totaal Baten

1.840

4.726

726

726

726

630

Saldo van lasten en baten

1.359

2.572

2.255

2.083

2.080

2.138

0

917

58

58

58

58

0-10F Mutaties reserves

0

1.372

0

0

0

0

Mutaties reserves

0

455

-58

-58

-58

-58

1.359

3.027

2.196

2.025

2.022

2.080

Onttrekkingen 0-10F Mutaties reserves Stortingen

Resultaat

72

Toelichting wat mag het kosten Begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 en meerjarenperspectief Lasten Ruimtelijke ordening Door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor DIOR (€ 47.000), Beeldkwaliteitsplan openbare ruimte (€ 100.000), implementatie omgevingswet (€ 520.000), huisvestingsprogramma (€ 30.000 in 2024 en € 50.000 in 2025), woon(zorg)visie (€ 25.000) en urgentieverordening (€ 15.000) vallen de lasten in 2024 hoger uit dan 2025. Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Het taakveld Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) gaat over de grondexploitaties van de nietbedrijventerreinen. Een toelichting hierop vindt u in de paragraaf grondbeleid. De baten en lasten van dit taakveld hebben nagenoeg geen invloed op het saldo van dit programma. Wonen en bouwen Door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor de nieuwe welstandsnota (€ 100.000) vallen de lasten in 2025 hoger uit dan 2024. Vanaf 2025 beginnen de kapitaallasten (€ 215.000) van de huisvesting van spoedzoekers te lopen. Een deel hiervan wordt gedekt uit de dekkingsreserve kapitaallasten huisvesting Oekraïners. De rest van het verschil komt door hogere doorbelasting van de directe loonkosten en door aangepaste regelgeving over wat moet worden doorbelast.

Begroting 2025 ten opzichte van meerjarenperspectief Lasten Ruimtelijke ordening Door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor het huisvestingsprogramma (€ 30.000 in 2024 en € 50.000 in 2025) vallen de lasten in 2025 hoger uit dan meerjarig. Wonen en bouwen Door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor de nieuwe welstandsnota (€ 100.000) vallen de lasten in 2025 hoger uit dan meerjarig. Daarnaast zijn de kapitaallasten vanaf 2026 (€ 30.000) lager omdat de herinrichting is afgeschreven. Mutaties reserves De hierboven genoemde beschikbaar gestelde incidentele middelen zijn ook begroot als onttrekking vanuit de algemene reserve. Daarnaast is er in 2023 een storting van € 1 miljoen gedaan in de dynamisch investeringsprogramma voor betaalbare woningen te bouwen. In 2024 zijn toevoegingen gedaan aan de dekkingsreserve Noordwolde (€ 102.000) en dekkingsreserve kapitaallasten Huisvesting Oekraïners (€ 270.000). De toevoegingen van de stelpost kapitaallasten Huisvesting Oekraïners wordt onttrokken van de reserve Spoedzoekers. Deze staat ook bij de onttrekkingen (€270.000).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=4418ca69-4a55-451e-8c48-8183aa31e177