CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Programmabegroting 2025-2028 (0098650326)

Raadsvergadering 4 november 2024, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: RV Najaarsnota 2024 en Programmabegroting 2025-202837.017 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

73

Overzicht Algemene dekkingsmiddelen Overzicht algemene dekkingsmiddelen Portefeuillehouder(s)

Hoen

Organisatie

Advies & Ondersteuning

Taakvelden •

OZB woningen

•

OZB niet-woningen

•

Belastingen overig

•

Economische promotie

•

Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds

•

Treasury

Algemeen Dit overzicht gaat over de algemene dekkingsmiddelen. Het kenmerk van deze dekkingsmiddelen is dat ze vrij besteedbaar zijn. Ze zijn dus niet aan een bepaald programma gebonden. De algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële dekking van de bestedingen in de programma`s 0 tot en met 8. Specifieke dekkingsmiddelen zijn bijvoorbeeld de opbrengst afvalstoffenheffing, de opbrengst rioolheffing maar ook de specifieke uitkeringen van het rijk. Specifieke uitkeringen zijn onder andere de Gebundelde Uitkering (BUIG; zie programma 6). De specifieke dekkingsmiddelen zijn opgenomen in de betreffende programma`s in deze begroting. Ze verlagen het saldo van lasten en baten op het betreffende programma. Gemeentelijke belastingen Naast de twee taakvelden van de onroerende-zaakbelastingen (OZB) wordt hier ook het taakveld Belastingen overig opgenomen. Dat is de reclamebelasting. In Wolvega heffen we reclamebelasting vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting keren we volledig uit als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Onder het taakveld Economische promotie vallen de toeristenbelasting en de forensenbelasting. In de paragraaf lokale heffingen gaan we uitgebreid in op de gemeentelijke belastingen.

Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Gemeenten ontvangen geld van het Rijk uit het gemeentefonds om hun taken uit te voeren. Het is de grootste inkomstenpost voor iedere gemeente. Gemeenten bepalen zelf waar ze dit geld aan besteden. Uiteraard wel binnen de regels van de wet. Hoeveel geld een individuele gemeente uit het gemeentefonds krijgt, hangt af van de kenmerken en de belastingcapaciteit van een gemeente. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. De 'landelijke pot van het gemeentefonds' wordt verdeeld over alle gemeenten op basis van een groot aantal verdeelmaatstaven zoals het aantal inwoners, de oppervlakte van de gemeente, enzovoort. Een groot deel van het geld uit het gemeentefonds keert het rijk uit in de vorm van een Algemene uitkering. Gemeenten ontvangen normaal gesproken op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkering. De raming van de gemeentefondsuitkering voor de jaren 2025-2028 is in deze programmabegroting bepaald op basis van de meicirculaire 2024. Voor 2025 verwachten we ruim € 67,4 miljoen uit het gemeentefonds te ontvangen.

74

Treasury Alle rente ramen we op het taakveld Treasury. Dat is de rente die we moeten betalen voor de langlopende geldleningen die we hebben. Daar tegenover staat de ontvangen rente van het schatkistbankieren en voor geldleningen die wij als gemeente hebben verstrekt (bijvoorbeeld de hypothecaire geldleningen aan ambtenaren). Ook staat op dit taakveld de ontvangen dividenduitkering van BNG.

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Herijking gemeentefonds Vanaf 2023 wordt het geld uit het gemeentefonds op een nieuwe manier verdeeld over de Nederlandse gemeenten. Dit nieuwe systeem is eenvoudiger en beter uit te leggen. Het sluit ook beter aan bij de kosten die gemeenten maken. Voor sommige gemeenten (ook gemeente Weststellingwerf) betekent dit dat ze meer geld uit het gemeentefonds krijgen, voor andere gemeenten betekent het juist minder geld. Om te voorkomen dat de inkomsten van gemeenten te veel veranderen, heeft het Rijk een grens gesteld aan de effecten van het nieuwe systeem. Er worden nu verschillende onderzoeken gedaan om te kijken hoe het nieuwe systeem werkt. Op basis van de resultaten van deze onderzoeken kan het systeem nog aangepast worden. Hoe het Rijk de effecten van dit model precies gaat corrigeren, is op dit moment nog niet duidelijk. Financieel ravijn vanaf 2026 Afgelopen jaar is er veel gesproken over de financiële problemen bij Nederlandse gemeenten. Helaas is er nog weinig verbeterd. Hoewel de opschalingskorting door het Rijk is afgeschaft, blijft er vanaf 2026 een financieel probleem. Zoals de VNG ook zegt: "Er is geen evenwicht tussen de taken en de middelen". De VNG praat nog steeds met het kabinet over deze problemen. Ze willen een eerlijk, duurzaam en stabiel financieel plan voor de komende jaren.

Of het nieuwe kabinet de gemeenten gaat helpen, wordt de komende periode duidelijk. Nieuwe financieringssystematiek In de meicirculaire van 2024 van het gemeentefonds is een verandering doorgevoerd in de manier waarop de omvang van het gemeentefonds wordt berekend. Dit betekent dat het geld van het gemeentefonds niet meer verbonden is aan de uitgaven van de overheid (samen trap op - samen trap af). De groei van het gemeentefonds hangt nu af van het bruto binnenlands product (bbp). Het geld dat gemeenten extra krijgen vanwege de groei van de economie en dergelijke, wordt nu berekend op basis van een gemiddeld bbp van de afgelopen 8 jaar. Het bedrag dat gemeenten krijgen om prijsstijgingen op te vangen, is gebaseerd op het bbp van het huidige jaar. Dit moet zorgen voor meer stabiliteit in de inkomsten uit het gemeentefonds. Middelen hervormingsagenda jeugd Het Rijk en de VNG werken al een tijdje aan een plan voor veranderingen in de jeugdzorg. Naast dit plan moeten er ook nog extra besparingen worden doorgevoerd. Deze besparingen zijn de verantwoordelijkheid van het Rijk. De extra besparing die voor 2025 gepland stond, gaat niet door. De maatregelen die hiervoor nodig waren, zijn namelijk nog niet uitgevoerd. In het hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet staat dat deze besparingen ook voor 2026 en daarna vervallen. Dit is echter nog niet definitief besloten.

In 2025 verwachten we meer duidelijkheid over het plan voor de jeugdzorg en de bijbehorende besparingen.

Doelstellingen Balans tussen gemeentelijke inkomsten en uitgaven Wat willen we bereiken? •

Met goede planning en control een duidelijk en gezond financieel beleid voeren. Zo zorgen we voor een evenwichtige begroting, gaan we verantwoord om met publieke middelen en is er ruimte voor investeringsambities.

•

Betaalbare gemeentelijke (woon)lasten.

75

Wat doen we ervoor Sturen via de reguliere P&C cyclus De raad besluit over het aangaan van nieuwe voornemens. De (meerjarige) financiële effecten verwerken wij in de jaarlijkse p&c documenten. Ook maken wij de gevolgen op de kengetallen inzichtelijk. Op deze manier kan de gemeenteraad sturen op het realiseren van: - meerjarig structureel evenwicht in baten en lasten - weerstandsratio van 2.0 - solvabiliteitsratio van minimaal 20% - betaalbare gemeentelijke (woon)lasten

Algemene dekkingsmiddelen Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028

Lasten 0-5 Treasury

178

304

-48

-59

-32

-58

0-61 OZB woningen

195

307

319

319

319

319

0-62 OZB niet-woningen

190

307

319

319

319

319

0-64 Belastingen overig

195

93

95

95

95

95

0-7 Algemene uitkering en overige uitkeringe

0

0

0

0

0

0

0-8 Overige baten en lasten

-6

0

13

13

13

13

3-4 Economische promotie

0

0

0

0

0

0

752

1.010

697

687

714

688

Totaal Lasten Baten 0-5 Treasury

921

780

487

146

146

146

0-61 OZB woningen

3.069

3.169

3.258

3.258

3.258

3.258

0-62 OZB niet-woningen

1.838

1.915

1.968

1.968

1.968

1.968

0-64 Belastingen overig

128

137

140

140

140

140

60.945

64.487

67.436

63.659

64.080

64.689

0-7 Algemene uitkering en overige uitkeringe 0-8 Overige baten en lasten

0

0

0

0

0

0

3-4 Economische promotie

232

218

224

224

224

224

Totaal Baten

67.133

70.706

73.512

69.394

69.815

70.424

Saldo van lasten en baten

-66.381

-69.695

-72.815

-68.708

-69.101

-69.736

16.202

2.528

0

0

0

0

Onttrekkingen 0-10G Mutaties reserves Stortingen 0-10G Mutaties reserves

5.252

1.500

0

0

0

0

Mutaties reserves

-10.950

-1.028

0

0

0

0

Resultaat

-77.331

-70.724

-72.815

-68.708

-69.101

-69.736

76

Toelichting algemene dekkingsmiddelen Begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 en meerjarenperspectief Lasten Treasury Op het taakveld treasury staat de rente die we moeten betalen voor onze langlopende geldleningen (zie ook paragraaf financiering). Deze rentekosten berekenen we door aan de taakvelden in de programma's. De totale doorberekende rente is in mindering gebracht op de rente die we moeten betalen. Hier staat dus het saldo. OZB woningen, OZB niet-woningen, Overige belastingen en Economische promotie Het verschil komt door hogere doorbelasting van de directe loonkosten en door aangepaste regelgeving over wat moet worden doorbelast. Baten OZB woningen en OZB niet-woningen De geraamde opbrengst is gecorrigeerd met een inflatiepercentage van 2,8%. Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds De raming voor de jaren 2025-2028 zijn gebaseerd op de meicirculaire 2024. De raad is hierover via een memo geïnformeerd. Reserve mutaties De reservemutaties in 2024 betreffen de onttrekkingen aan de reserve dynamische investeringsprogramma voor de centrumontwikkeling Noordwolde, de ontmoetingslocatie Wolvega en de vrijval van de reservering voor de huisvesting onderwijs. Daarnaast betreft het de storting in de algemene reserve van € 1,5 miljoen vanuit de voorjaarsnota 2024. In 2025 voorzien wij geen reserve mutaties bij de algemene dekkingsmiddelen.

77

Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten Overzicht kosten overhead Overhead kosten De definitie van overhead uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) luidt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Alle bedrijfskosten die direct verbonden zijn aan activiteiten die gericht zijn op de externe klant vallen hier dus niet onder maar zijn in de betreffende taakvelden opgenomen. De bedrijfskosten die gerekend worden tot de overhead zijn: • Personele kosten (niet primair proces) • Huisvesting • ICT • Communicatie • Overige bedrijfsvoeringskosten Toerekening aan kostendekkende activiteiten Alle directe kosten zijn rechtstreeks toegerekend aan de taakvelden. Voor taakvelden waar kostendekkende tarieven het uitgangspunt zijn, zoals bij de exploitatie afvalinzameling en riolering, wordt een opslag voor de overheadkosten toegepast. De opslag is een percentage van de directe salariskosten. De overhead waarmee wij voor de begroting 2025 rekenen is 83%. Ter informatie: Er zijn ook andere manieren om de opslag voor overhead uit te rekenen. Bij de door het rijk verplichte beleidsindicatoren wordt het saldo van de overhead uitdrukt in een percentage van de totale geraamde lasten. Zie hiervoor de beleidsindicatoren in programma 0.

Tabel overhead kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023

Begroting 2024

Lasten

20.550

21.612

20.527

20.420

20.208

Baten

8.387

8.610

9.114

9.183

9.060

9.312

Saldo van lasten en baten

12.163

13.002

11.414

11.237

11.148

11.370

Onttrekkingen Resultaat

Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 20.683

0

128

0

0

0

0

12.163

12.874

11.414

11.237

11.148

11.370

Investeringen Omschrijving Budget informatisering Vervaningsbudget automatisering

2025

2026

2027

2028

450.000

450.000

450.000

450.000 669.945

1.151.898

609.691

1.535.270

Laptops

90.000

90.000

90.000

90.000

Tractie

557.500

727.500

560.000

110.000

Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP Totaal bruto investeringsbedrag

-

520.000

83.000

86.000

2.159.398

2.307.191

2.628.270

1.315.945

78

Vennootschapsbelasting Vennootschapsbelasting Per 1 januari 2016 is er de Wet belastingplicht overheidsondernemingen. Dit houdt in dat gemeenten vennootschapsbelasting (Vpb) moeten betalen op het moment dat ze activiteiten uitvoeren waarvoor ze aangemerkt worden als ondernemer. De afvalinzameling doen wij als gemeente zelf. De afvalverwerking wordt gedaan door Omrin. Omrin heeft geen vaststellingsovereenkomst (VSO) met de Belastingdienst gesloten met betrekking tot de opbrengsten uit huishoudelijke afvalstromen. Deze opbrengsten verlagen de aan de gemeente doorbelaste kosten en Omrin geeft deze opbrengsten niet zelf aan. Daarom moet de gemeente deze opbrengsten aangeven als belaste bate. De andere activiteit waarbij we de afgelopen jaren als ondernemer konden worden aangemerkt is de grondexploitatie. Daarvoor is de verwachting dat we voor de begroting 2025 niet door de zogenaamde ondernemerspoort komen (geen fiscale winst) en daarom geen Vpb hoeven te betalen.

79

Overige baten & lasten Overige baten en lasten Het taakveld 'Overige baten en lasten' is hier verantwoord. De post onvoorziene uitgaven maakt deel uit van dit taakveld.

Stelpost risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023

Lasten

Begroting 2024 0

Begroting 2025

530

Begroting 2026

530

Begroting 2027

530

Begroting 2028

530

530

Indexatie Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023

Lasten

Begroting 2024 0

Begroting 2025 0

Begroting 2026

800

Begroting 2027

500

Begroting 2028

500

500

Stelpost coalitieakkoord Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2023

Lasten

Begroting 2024 0

Begroting 2025 40

Begroting 2026 40

Begroting 2027 40

Begroting 2028 40

40

Toelichting Stelpost algemene risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Wij ramen in de begroting een structurele stelpost om risico's af te dekken. Dit is een stelpost van € 500.000. Beschikking over deze stelpost kan alleen via een raadsbesluit en is uitsluitend bedoeld ter dekking van structurele risico’s die op enig moment werkelijkheid worden. De post voor onvoorziene incidentele uitgaven bedraagt ieder jaar € 30.000. Stelpost indexatie Vanwege de enorme fluctuatie in het accres van het gemeentefonds hebben wij vanaf 2023 een buffer gevormd om schommelingen in de algemene uitkering op te kunnen vangen. Jaarlijks wordt deze stelpost bij de kadernota beoordeeld en valt het lopende jaar vrij. Stelpost coalitieakkoord De middelen voor het collegeprogramma zijn opgenomen in de exploitatie of in de reserves. Alle middelen zijn toegekend aan de desbetreffende programma's en taakvelden op € 40.000 na. Dit bedrag staat nog op de stelpost. Het betreft middelen voor de ontmoetingslocatie in Wolvega. Zodra plannen voldoende concreet zijn, worden de middelen toegekend aan het juiste programma.

80

Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Lokale heffingen Portefeuillehouder

Hoen

Organisatie

Advies & Ondersteuning

Deze paragraaf gaat over alle gemeentelijke heffingen. Hier gaan we ook in op de actuele ontwikkeling rondom het gemeentelijk belastinggebied. Ook de lokale lastendruk en de kwijtschelding komen in deze paragraaf aan de orde.

Inleiding De lokale heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten. Belastingen De opbrengsten van belastingen vallen onder de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. In onze gemeente heffen we de onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, (water-) toeristenbelasting en reclamebelasting. Rechten Dit zijn vergoedingen voor concrete prestaties die door de gemeente worden geleverd. Denk aan de afvalinzameling, het onderhoud aan de riolering en het verstrekken van een paspoort. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar. Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt kostendekkende tarieven.

Actuele ontwikkelingen Index op heffingen Voor 2025 zijn de lokale heffingen verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,8%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan (februari 2024). Wet WOZ De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering van de Wet Onroerende Zaken (WOZ). De Waarderingskamer geeft aan dat de mogelijkheid om WOZ-waarden van andere woningen te raadplegen via www.woz-waardeloket.nl door veel Nederlanders wordt gewaardeerd en benut. De berekening van de taxaties voor woningen vindt sinds 2022 verplicht plaats op basis van de oppervlakte van een woning. Afvalstoffen- en rioolheffing Rioolheffing De tarieven zijn conform het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. Het rioolheffingstarief wordt geïndexeerd in 2025. Een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het beleid voor de uitvoering van de drie watertaken die gemeenten volgens de wet hebben. Deze drie wettelijke watertaken zijn het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het verwerken van hemelwater (neerslagwater), en een zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied.

Alleen de verplichting tot het hebben van een vastgesteld GRP, nu nog opgenomen in de wet Milieubeheer, verdwijnt met invoering van de Omgevingswet. Het ministerie heeft een nieuw model rioolverordening uitgegeven naar aanleiding van het Watertakenprogramma 2025 voor de gemeenten. Deze watertaken staan nu nog in verschillende wetten, maar zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in de Omgevingswet.

81

Afvalstoffenheffing Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Zij hebben de plicht om het huishoudelijk restafval en het (gescheiden aangeboden) gft-afval (groente, fruit en tuinafval) bij elk perceel in te zamelen. Daarnaast zijn zij verplicht een aantal droge componenten zoals papier en karton, glas, textiel, klein chemisch afval, elektr(on)ische apparaten, asbesthoudend afval gescheiden in te zamelen. Dit kan zijn huis aan huis, maar een brengsysteem is hierin ook voldoende. Voor grof huishoudelijk afval geldt een plicht tot inzameling bij elk perceel (zonder minimale frequentie) en de plicht om een brengvoorziening beschikbaar te stellen. Al deze verplichtingen zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm), de belangrijkste Nederlandse wetgeving op het gebied van afvalstoffen. Het tweede belangrijk nationaal beleidskader is het Landelijk AfvalbeheerPlan, kortweg LAP. Omgevingswet en legesverordening algemene leges De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) gingen per 2024 in. Gelijktijdig met het invoeren van de nieuwe wetgeving is ook de legesverordening aangepast om aan te sluiten op de nieuwe wetgeving. In de gemeenteraad van december ontvangt u het voorstel voor de OWO-geharmoniseerde legesverordening 2025. De komende jaren blijven we in OWO-verband monitoren en waar nodig aanpassen/bijsturen.

Opbrengst van de belangrijkste heffingen x € 1.000 Lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028 5.226

5.226

5.226

5.226

Forensenbelasting

54

54

54

54

Toeristenbelasting

170

170

170

170

Afvalstoffenheffing

3.207

3.207

3.207

3.207

Rioolheffing

2.467

2.467

2.467

2.467

Leges burgerzaken

399

459

449

397

Leges omgevingsvergunningen

530

530

530

530

Marktgelden

14

14

14

14

Begraafplaatsen

97

97

97

97

Reclamebelasting

105

105

105

105

12.269

12.328

12.318

12.266

Eindtotaal

Toelichting op opbrengst van de belangrijkste heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) De OZB zijn veruit de belangrijkste gemeentelijke belastingen. Er zijn drie belastingsoorten, namelijk: 1. een belasting geheven van de eigenaren van woningen; 2. een belasting geheven van de eigenaren van niet-woningen; 3. een belasting geheven van de gebruikers van niet-woningen. De heffingsgrondslag is gebaseerd op de waarde zoals vastgesteld in het kader van de Wet waardering onroerende-zaken (wet WOZ). Het OZB-bedrag wordt berekend op basis van een percentage (het tarief) van de WOZ-waarde. Voor de genoemde OZB-belastingen hanteren we verschillende percentages. De aanslag OZB voor het belastingjaar 2025 is gebaseerd op tarieven voor 2025 en de waardepeildatum per 1 januari 2024. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven 2025 vindt in de raad van december plaats. Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die niet in de gemeente wonen, maar daar meer dan 90 dagen per jaar voor zichzelf en/of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Grondslag voor de heffing is net als bij de OZB de WOZ-waarde.

82

(Water) toeristenbelasting (Water) toeristenbelasting wordt geheven van degene die tegen vergoeding overnachtingen aanbiedt, bijvoorbeeld in een hotel, een bed & breakfast of op een camping. Grondslag voor de heffing is de logiesomzet. In vergadering van 22 juni 2015 heeft de raad besloten de grondslag en het tarief vast te stellen op 4%. Reclamebelasting In Wolvega wordt vanaf 2016 reclamebelasting geheven vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting wordt volledig uitgekeerd als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing

Werkelijk 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Tarief meerpersoonshuishouden

290,00

299,72

305,00

Tarief eenpersoonshuishouden

193,00

199,41

203,00

Opbrengsten (x € 1.000)

3.005

3.148

3.208

Afvalstoffenheffing kan worden geheven wanneer de gemeente tenminste eenmaal per week het huishoudelijk afval ophaalt, zoals de Wet milieubeheer voorschrijft. Het uitgangspunt is een 100% kostendekking. Rioolheffing Rioolheffing

Werkelijk 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Tarief huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater

136,46

136,46

145,06

Tarief hemel- en grondwatertaken

54,60

54,60

55,03

Opbrengsten (x € 1.000)

2.300

2.277

2.467

De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. De tarieven zijn conform de investeringen in het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. Het riooltarief wordt in 2025 geïndexeerd. Evenals bij de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt 100% kostendekking. Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Markt- en staangelden Marktgeld word geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijkse) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Leges burgerzaken Leges worden geheven voor gemeentelijke diensten, bijvoorbeeld het afgeven van paspoorten en rijbewijzen of het verstrekken van afschriften. De legesverordening bevat een tarieventabel waarin de diensten worden genoemd met de bijbehorende tarieven. De variabelen in de begrotingsreeks komen voort uit de vervangingscyclus van rijbewijzen en reisdocumenten.

83

Leges omgevingsvergunningen De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben impact op de legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2025 nog relatief beperkt, doordat de OWO gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. Hierin worden gemeentelijk keuzes gemaakt of omgevingsplanactiviteiten vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide. Deze keuzes kunnen gevolgen hebben voor de legesbaten. De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. De eerste jaren waarin we met de nieuwe wetgeving werken zijn overgangsjaren, waarin in verband met overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Een echt goed beeld van de werkelijke kostendekkendheid ontstaat naar verwachting in 2026. Kwijtschelding Voor kwijtschelding komt iemand met een inkomen op bijstandsniveau bijna altijd in aanmerking, tenzij er sprake is van vermogen (spaargeld of eigen woning). We hanteren bij kwijtschelding 100% van de bijstandsnorm. Daarmee hanteren we de maximaal door het rijk toegestane normen. Het jaarlijkse bedrag aan kwijtschelding ramen we voor 2025-2028 op € 115.000. Kwijtschelding

Werkelijk 2022

Werkelijk 2023

Aantal aanvragen (incl. automatisch)

605

585

Toegewezen

468

432

Toegewezen t.o.v. totaal (in %)

77%

74%

Kosten

102.000

98.000

Kostendekkendheid riolering x 1.000 Kostendekkendheid taakveld riolering

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

1.777

1.722

1.870

00

00

00

1.777

1.722

1.870

Overhead

320

323

349

Straatreiniging

14

21

21

Compensabele btw

186

211

227

Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten:

Toe te rekenen kosten

520

555

597

Totale kosten

2.297

2.277

2.467

Opbrengst heffingen

2.301

2.277

2.467

Dekkingspercentage

100%

100%

100%

Toelichting kostendekkendheid riolering Het dekkingspercentage voor 2025 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. De kosten voor straatreiniging wordt voor 40% toegerekend aan het taakveld riool, dit is in het GRP opgenomen. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 83% (zie "overzicht kosten overhead"). 84

Kostendekkendheid afval x 1.000 Kostendekkendheid taakveld afval Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

2.356

2.620

2.619

466

524

429

1.890

2.096

2.190

Toe te rekenen kosten: straatvegen

14

23

23

minimabeleid

98

113

113

Overhead

522

609

615

Compensabele btw

308

307

267

Toe te rekenen kosten

942

1.052

1.017

Totale kosten

2.832

3.148

3.207

Opbrengst heffingen

3.009

3.148

3.207

Dekkingspercentage

106%

100%

100%

Toelichting kostendekkendheid afval Naast de afvalstoffenheffing ontvangen we vergoedingen vanuit de stichting Afvalfonds voor glas, kunststof, papier en dergelijke en de opbrengsten vanuit het gemeentelijk afvalbrengstation. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. Van de kosten voor straatreiniging wordt 40% toegerekend aan het taakveld afval. Dit percentage is op basis van historische gegevens vastgesteld. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 83% (zie "overzicht kosten overhead"). Het dekkingspercentage voor 2025 bedraagt 100%.

Kostendekkendheid algemene leges x 1.000 Algemene legesverordening totaal

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

1.656

988

1.252

-

-

-

1.656

988

1.252

313

591

864

4

-

-

Totale kosten

1.973

1.579

2.116

Opbrengst heffingen

1.432

996

966

Dekking

73%

63%

46%

Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW

85

x 1.000 Hoofdstuk/Titel 1 Algemene dienstverlening

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente

440

550

816

Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen

-

-

-

440

550

816

224

346

620

-

-

-

Totale kosten

664

896

1436

Opbrengst heffingen

310

406

399

Dekking

47%

45%

28%

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

1.007

389

389

-

-

-

1.007

389

389

Overhead incl. (omslag)rente

61

229

229

BTW

4

-

-

Totale kosten

1.072

618

618

Opbrengst heffingen

1.086

529

530

Dekking

101%

86%

86%

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

209

49

47

Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW

x 1.000 Hoofdstuk/Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te reken kosten

x 1.000 Hoofdstuk/Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen

-

-

-

209

49

47

28

16

15

-

-

-

Totale kosten

237

65

62

Opbrengst heffingen

36

61

37

15%

94%

60%

Netto kosten taakveld

Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW

Dekking

86

Toelichting kostendekkendheid algemene leges In bovenstaande tabellen staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen leges. De totale kostendekkendheid van de legesverordening komt uit op 46%. Tussen de titels van de legesverordening vindt geen kruissubsidiëring plaats. Kostendekkendheid bij leges burgerzaken (hoofdstuk 1) is niet haalbaar, vanwege wettelijke maximumtarieven voor de belangrijkste diensten in dit hoofdstuk. De toerekenbare kosten bij leges omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) en verwachte inkomsten daalt onder andere als gevolg van Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb). De kostendekkendheid van dit hoofdstuk fluctueert bovendien jaarlijks door fluctuaties in de omvang van bouwactiviteiten. Daarnaast is hoofdstuk 3 niet kostendekkend zodat we stimuleren dat vergunningen voor deze diensten worden aangevraagd. De tarieven worden extracomptabel berekend. Bij de kosten taakvelden zijn de directe personeelskosten en de materiële kosten opgenomen die samenhangen met het verstrekken van de diensten waarvoor leges geheven wordt. Bij directe personeelskosten gaat het bijvoorbeeld om de uren van baliemedewerkers en de uren van de medewerkers bij Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO).

Materiële kosten zijn bijvoorbeeld de kosten die samenhangen met de afdracht aan het Rijk voor reisdocumenten en de afdracht aan het RDW voor rijbewijzen. De overhead wordt via een opslag op de directe personeelskosten toegerekend. Voor hoofdstuk 1 rekenen we met een opslag van 83% (zie ook "Overzicht kosten overhead") voor overhead over de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 2 en 3 rekenen we met het integraal uurtarief van VTH. Daarin hanteren we een opslag van 60% voor overhead over de directe loonkosten. Er is voor gekozen om de btw niet als kostenelement mee te wegen, omdat het overgrote deel van de kosten de eigen personele kosten betreft, waarvoor geen btw verschuldigd is. De wel toerekenbare btw maakt slechts een klein onderdeel uit van de kosten.

Kostendekkendheid begraafrechten x 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente

197

311

290

Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen

-

-

-

197

311

290

150

228

218

5

-

-

Totale kosten

352

539

508

Opbrengst heffingen

119

145

145

Dekking

34%

27%

28%

Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW

Toelichting kostendekkendheid begraafplaatsen Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kostendekkendheid van de begraafplaatsen ruim onder de toegestane 100% kostendekkendheid blijft. De kosten die toegerekend worden aan het taakveld zijn de kosten van publiekszaken voor het behandelen van de aanvragen. Daarnaast worden kosten van de afdeling Gemeentewerf toegerekend voor het onderhouden van de begraafplaats.

87

Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de woonlasten over 2024 van de 18 Friese gemeenten. Woonlastendruk 2024

OZB (gem) Afvalstoffenheffing

Rioolheffing

Totaal woonlasten

Eph

Mph

Eph

Mph

Eph

Mph

1 Ameland

275

178

234

150

177

603

686

2 Harlingen

286

217

323

191

191

694

800

3 Weststellingwerf

329

199

299

191

191

719

819

4 Opsterland

309

199

241

211

277

719

826

5 Ooststellingwerf

268

219

279

171

296

657

844

6 Leeuwarden

359

210

324

137

169

705

851

7 De Fryske Marren

343

236

300

125

214

704

857

8 Noardeast-Fryslân

385

167

237

240

240

793

863

9 Terschelling

440

242

242

191

191

873

873

10 Súdwest Fryslân

383

240

287

203

203

826

873

11 Vlieland

353

266

355

116

174

735

882

12 Tytsjerksteradiel

504

197

282

145

161

847

948

13 Smallingerland

368

251

295

296

296

915

959

14 Heerenveen

430

220

285

190

253

840

968

15 Dantumadiel

530

205

256

188

188

923

974

16 Schiermonnikoog

454

258

337

130

188

842

979

17 Waadhoeke

343

250

313

263

329

857

985

18 Achtkarspelen

421

245

350

220

220

886

991

Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2024)

88

Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder

Hoen

Organisatie

Advies & Ondersteuning

Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen: •

het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;

•

een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;

•

een inventarisatie van de risico’s;

•

de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;

•

een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;

•

een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.

Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s Onze doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd: De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0; Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal). In ons collegeprogramma hebben wij opgenomen dat we een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 2.0 en een minimale solvabiliteitsratio van 20%. In 2025 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 1,81. Daarmee voldoen wij aan de minimale weerstandsratio, maar niet aan onze eigen gestelde norm van 2,0.

Daarnaast voldoen we aan de solvabiliteitsnorm van 20%.

89

Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moeten worden. De weerstandscapaciteit is de som van: a. de stelpost risicobeheersing en onvoorzien; b. de algemene reserve; c.

bestanddelen van de bestemmingsreserves;

d. de stille reserves; e. de niet-benutte belastingcapaciteit; f.

mogelijke ombuigingsmaatregelen.

a. De stelpost risicobeheersing en onvoorzien Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben gekozen voor een bedrag van € 30.000. Daarnaast is in de meerjarenbegroting een stelpost risicobeheersing opgenomen om specifieke risico’s op voorhand af te dekken. Het gaat om een bedrag van € 500.000 per jaar. Beschikking over deze stelpost kan alleen via een raadsbesluit en is uitsluitend bedoeld ter dekking van structurele risico’s die op enig moment werkelijkheid worden. b. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg per 31 december 2023 € 8,3 miljoen. Als de jaren 2025 tot en met 2028 verlopen volgens deze begroting, dan is de stand van de algemene reserve € 10,0 miljoen per 31 december 2028. c. De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve.

Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. d. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet bij onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. e. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. De landelijke benchmark woonlasten (Coelo) maakt jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. f.

Mogelijke ombuigingsmaatregelen Omdat de laatste ombuigingen vrij recent zijn gerealiseerd (2022) en omdat we aan de vooravond staan van een nieuwe taakstelling is de invloed van ombuigingsmaatregelen op de weerstandscapaciteit op dit moment nihil. 90

Samenvattend De structurele weerstandscapaciteit in de begrotingsexploitatie bedraagt € 0,5 miljoen. De incidentele weerstandscapaciteit bedraagt over 2025 afgerond € 15 miljoen, waarna deze afloopt naar afgerond € 10 miljoen in 2028. Totaalbeeld De totale weerstandscapaciteit van de gemeente Weststellingwerf geven we in de volgende tabel weer: x € 1.000 Onderdeel a.

2025

2026

2027

2028

De structurele begrotingsruimte

500

500

500

500

De incidentele begrotingsruimte

30

30

30

30

b.

De algemene reserve

15.155

13.441

11.882

10.008

c.

Bestemmingsreserves

-

-

-

-

d.

De stille reserves

-

-

-

-

e.

De onbenutte belastingcapaciteit

-

-

-

-

f.

Mogelijke ombuigingsmaatregelen

-

-

-

-

15.685

13.971

12.412

10.538

Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. De inventarisatie is gemaakt in een tweetal domeinen: (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Hiervoor zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3. vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4.

deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (=het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij voor dit begrotingsjaar bepaald op € 8,7 miljoen. De belangrijkste risico’s loopt onze gemeente op de volgende onderwerpen, die hierna één voor één worden behandeld.

91

Onzekerheden gemeentefonds en rente € 387.500 (GF&R) Gemeentefonds De inkomsten vanuit het gemeentefonds staan onder druk. Hier is landelijk veel aandacht voor. Vanaf 2026 komt er een ravijn op de Nederlandse gemeenten af. Vanuit de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) vindt er een lobby plaats richting het Rijk. Inmiddels heeft het Rijk de opschalingskorting geschrapt. Hier tegenover staat in 2025 een extra korting op het gemeentefonds. Daarnaast is de nieuwe normeringssystematiek al vanaf 2025 doorgevoerd. Deze nieuwe systematiek is eenzijdig door het Rijk doorgevoerd. De VNG pleit bij de normeringssystematiek met name voor een indexering van het gemeentefonds die aansluit bij de toename van de kosten van wettelijke taken. De nieuwe systematiek, op basis van het bbp, schiet met name tekort om de groei van de uitgaven voor zorgkosten op te vangen. Die kosten stijgen namelijk harder dan het gemiddelde bbp. Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening. Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting. We houden de toekomstige noodzakelijke financieringen nauwlettend in de gaten om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen op dit moment.

Op korte termijn is het afsluiten van een nieuwe geldlening echter niet nodig en is het renterisico beperkt. Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenen op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moet zijn op de peildatum 31 december van het betreffende jaar. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt. We verwachten niet direct een daling van de rekenrente. Daardoor is dit risico beperkt.

92

Onzekerheden grondexploitaties € 950.000 miljoen (GREX) Hoewel de ramingen van de grondexploitaties, zoals te doen gebruikelijk jaarlijks, zijn geactualiseerd, blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. Doordat de boekwaarde daalt door de gerealiseerde verkopen nemen de onzekerheden en risico`s geleidelijk af. De risico inschatting neemt hierdoor ook af. De winst- en verliesnemingen worden jaarlijks geactualiseerd per grondexploitatie. De verliesvoorzieningen worden berekend op basis van de netto contante waarde (2%). De winstnemingen worden berekend met de Percentage of Completion Methode (POC). Risico’s Sociaal Domein € 780.000 (SD) De risico’s binnen het Sociaal Domein liggen met name in de open einderegelingen. Dit zijn regelingen die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar in feite financieel niet zijn begrensd. Als er meer aanspraak op dergelijke regelingen wordt gedaan, zal de gemeente vanuit haar wettelijke taak aanvullend (financiële) middelen beschikbaar moeten stellen. De gemeente kan deze middelen veelal niet verhalen op derden. Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen.

Wmo Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo-cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen per 2026 en ook Maatschappelijke Opvang. De invoeringsdatum is tot dusver steeds uitgesteld, maar de maatregelen zitten er aan te komen. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. Het blijft daarbij de vraag of het rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen. Door monitoring hebben we goed zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. Jeugdwet De financiering van de Jeugdwet in Fryslân is een zeer complex stelsel. Het onderdeel resultaat gestuurde inkoop is opnieuw aanbesteed. De nieuwe aanbesteding is ingegaan per 1 januari 2024. De financiële effecten van de aanbesteding zijn nog onvoldoende bekend. Wel zien we een aantal kostenverhogende effecten van de inkoop op casusniveau. Hoe zich dat in de volle breedte ontwikkelt is nu nog niet in beeld. Het onderdeel hoog specialistische Jeugdhulp kenmerkt zich door een laag aantal cliënten en hoge kosten per cliënt. Lasten kunnen snel fluctueren bij relatief kleine wijzigingen in omvang van het aantal cliënten.

Vertraging in afgegeven toewijzingen (berichtenverkeer) in combinatie met grillig declaratiegedrag van zorgaanbieders maakt monitoring complex en lastig. We hebben daarom beperkt zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. In de 2e helft van 2024 komt meer informatie beschikbaar in een dashboard jeugd. Op basis daarvan hopen we dit zicht wel te versterken. Hervormingsagenda De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Een deel van de maatregelen uit de hervormingsagenda zijn al geïmplementeerd. Ondanks de reeds genomen maatregelen blijven de kosten Jeugd jaarlijks toenemen en is de besparing vanuit de hervormingsagenda hoogstwaarschijnlijk niet te realiseren. Het is de vraag in hoeverre het Rijk daarvoor compensatie biedt. Het risico neemt hierdoor toe. We volgen de ontwikkelingen op dit punt. Statushouders De gemeente is bezig met de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Dit begint steeds meer vorm te krijgen waardoor de aantallen toenemen. De huisvesting van statushouders kan op korte termijn leiden tot een toename van het aantal uitkeringen. Onzekerheden en risico’s bij onderhoud kapitaalgoederen € 100.000 (OHP) Voor uitvoering van onderhoudsplannen zijn extra middelen beschikbaar gesteld, zowel incidenteel als ook structureel.

Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen.

93

Onzekerheden en risico's bij projecten € 5,7 miljoen (P) De gemeente voert op dit moment diverse projecten uit of heeft deze in voorbereiding. De omvang van de projectenportefeuille neemt daardoor toe. Ook de komende jaren worden relatief grote projecten voorbereid, opgestart of aanbesteed. Voor een aantal projecten hebben we middelen gereserveerd in de Reserve investeringsambities. Deze gereserveerde middelen zijn ramingen. De ramingen in de Reserve investeringsambities zullen niet altijd toereikend zijn. We kijken dan naar haalbaarheid, betaalbaarheid en schaalbaarheid. Ook op het aanbestedingsmoment kunnen kosten mee- of tegen vallen. Verschillende risico’s kunnen een succesvolle realisatie of voortgang van een project beïnvloeden. Het gebied waarop risico’s zich voor kunnen doen is behoorlijk breed. Zo kunnen zich onverwachte kosten voordoen, inkomsten lager uitvallen dan verwacht, technische problemen aan het licht komen, maar bijvoorbeeld ook juridische aspecten gaan spelen. Ook hebben we bij de projecten (bijna) altijd te maken met diverse stakeholders. Dit kan ook risico’s met zich meebrengen. Specifiek voor 2025 zien we op dit moment bij de projecten aanbesteding- en uitvoeringsrisico's. Op projectniveau noemen wij het Groene Hart van centrum Wolvega. Dit betreft bijvoorbeeld opstallen of eventueel tegenvallende investeringskosten om uiteenlopende redenen.

Belangrijkste beheersmaatregel om deze risico’s te verkleinen is het gefaseerd beschikbaar stellen van het investeringskrediet. Risico’s en beheersmaatregelen met betrekking tot verbonden partijen en gerelateerde projecten € 387.500 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt vanuit het oogpunt van risicobeheersing de nodige aandacht omdat de invloed op deze partijen verloopt via besturen van gemeenschappelijke regelingen en stichtingen of de aandeelhouders en de raden van commissarissen en/of toezicht. Dat betekent ook dat de directe invloed op de uitzetting van hun begroting beperkt is, wat weer van invloed is op onze begroting. Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden. We zien binnen onze verbonden partijen op dit moment met name ontwikkelingen bij de OVEF. De omvang van de bedrijfsactiviteiten in een prijsgevoelige markt is toegenomen.

Overige onzekerheden en risico's € 397.500 (OVERIG) Overige risico’s in de bedrijfsvoering zijn: frictiekosten personeel, veiligheids- en aansprakelijkheidsrisico’s en urenramingen op exploitatie ontlastende onderdelen van de begroting, zoals de grondexploitaties, afval en riolering. Tijdig beheersmaatregelen treffen, door bijvoorbeeld een juiste verhouding vast en flexibel personeel in dienst te hebben, voorkomt structurele risico’s in de exploitatie. Ook het treffen van technische beheermaatregelen en het optimaliseren van bedrijfsprocessen zorgen voor een lager risico. Loon- en prijsontwikkelingen Het risico dat we bij de loon- en prijsontwikkelingen lopen is dat we via de inkomsten (gemeentefonds) niet volledig gecompenseerd worden voor stijgingen. Op het gebied van loon- en prijsontwikkelingen zijn er weinig beheersmaatregelen mogelijk. Alleen op het gebied van onze eigen gemeentelijke heffingen kunnen we sturen op indexatie. De afgelopen periode hebben we enorme prijsstijgingen gezien. Deze situatie lijkt zich nu te herstellen en te stabiliseren. Toekomstige ontwikkelingen We zien dat de omvang van onze begroting toeneemt. Dit is inherent aan de activiteiten waar wij als gemeente voor aan de lat staan. We zien meer taken en daarmee ook meer risico's op ons afkomen.

We noemen hier als voorbeeld het klimaatakkoord, duurzaamheid, funderingsaanpak, maar ook de taakstelling statushouders. Daarnaast leven we in een onzekere tijd. De gevolgen van nieuwe wetten en het nieuwe kabinet is (nog) niet volledig duidelijk. Ook kunnen ontwikkelingen zoals vertraging bij netwerkbeheerders van energie (NuLelie) gevolgen voor ons hebben. Uiteraard houden wij de ontwikkelingen, de gevolgen en de risico's nauwlettend in de gaten. Via onze reguliere planning en controlcyclus sturen wij waar nodig bij.

94

Weerstandsvermogen De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico's worden uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven: x € 1.000 Weerstandsvermogen

2025

Weerstandscapaciteit (A)

15.685

Risico's (B)

8.678

Weerstandsvermogen

7.008

Ratio Weerstandsvermogen (A/B)

1,81

Toelichting Weerstandsvermogen Uit bovenstaande tabel blijkt dat ons weerstandsvermogen voldoet aan het uitgangspunt dat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit (B). De ratio weerstandsvermogen is namelijk 1,81. We voldoen niet aan onze eigen gewenst 2,0.

Kengetallen Met ingang van 2016 zijn een vijftal financiële kengetallen verplicht gesteld. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we aan voor de verplichte kengetallen bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal

Categorie A

Categorie B

Categorie C

a. zonder correctie doorgeleende gelden

< 90%

90 - 130%

> 130%

b. met correctie doorgeleende gelden

< 90%

90 - 130%

> 130%

2. Solvabiliteitsratio

> 50%

20 - 50%

< 20%

3. Grondexploitatieruimte

< 20%

20 - 35%

> 35%

Eerste jaar en meerjarig > 0%

Begroting en meerjarig 0%

Begroting en meerjarig < 0%

< 95%

95 - 105%

> 105%

1. Netto schuldquote

4. Structurele exploitatieruimte

5. Belastingcapaciteit

Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt. In onderstaand overzicht wordt het verloop van de kengetallen weergegeven:

95

Kengetallen

1 Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)

Rekening

Begroot

Begroot

MJB

MJB

MJB

Categorie

2023

2024*

2025

2026

2027

2028

(peiljaar 2024)

22,37%

22,48%

21,07%

26,68%

39,02%

40,84%

A

22,35%

22,46%

21,05%

26,66%

39,00%

40,83%

A

2 Solvabiliteitsratio

46,24%

46,39%

50,93%

51,61%

46,98%

44,67%

A

3 Grondexploitatie

12,04%

10,49%

9,42%

8,94%

8,44%

7,87%

A

4 Structurele exploitatieruimte

7,63%

0,96%

2,18%

-1,73%

-1,58%

-1,91%

C

5 Belastingcapaciteit

85,49%

82,39%

84,73%

84,73%

84,73%

84,73%

A

* betreft de geactualiseerde begroting 2024

Toelichting kengetallen Basis voor deze kengetallen is de geprognosticeerde balans voor de jaren 2025-2028. Deze staat onder 'Uiteenzetting van de financiële positie'. 1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Een schuldquote van 100% wordt over het algemeen als grens gezien tussen acceptabel en in toenemende mate risicovol. Wij zitten ruimschoots onder die grens. 2. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we voor de komende vier jaren uit boven ons streefpercentage van minimaal 20%. In 2025 en 2026 zitten we zelfs in categorie A wat betreft de signaleringswaarden, om daarna terug te keren naar categorie B. 3.

Kengetal grondexploitatie Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Ook dit kengetal scoort in categorie A bij ons. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Voorbeelden van structurele lasten zijn de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen, bij structurele baten gaat het onder andere om de Algemene uitkering van het gemeentefonds en eigen belastinginkomsten. Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij komen met dit kengetal in 2025 nog in categorie A, maar vanaf 2026 in categorie C. Dit heeft alles te maken met het financieel ravijn waar de Nederlandse gemeenten mee te maken krijgen. Wij verwijzen u voor meer informatie hierover naar de hoofdlijnen van deze begroting. 5.

Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel blijkt, zijn de woonlasten voor 2025 in onze gemeente lager dan het landelijk gemiddelde van € 994 (=100%) van het belastingjaar 2024. 96

Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Portefeuillehouder

Hartog

Organisatie

Projecten

Beleidsnota's 2010 Nota Openbare Verlichting 2012 Beleidsplan Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte 2017 Bomenbeleidsplan 2017 - 2027 2018 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028 2021 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 2020 Plan van aanpak verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille

Inleiding Onze gemeente heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Om dat mogelijk te maken wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten.

Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte Uw raad heeft in 2011 het beleidsplan Kwaliteitsambitie openbare ruimte (2012-2016) vastgesteld. Hierin zijn de kwaliteitsdoelstellingen voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte (waaronder wegen, groen en bruggen) vastgesteld. Voor onze openbare ruimte zijn de volgende kwaliteitsafspraken afgesproken: •

Kwaliteit basis (voldoende onderhouden) voor centrum, hoofdstructuur en woongebieden;

•

Kwaliteit laag (sober tot onvoldoende) voor industriegebieden en plattelandsgebieden.

Zoals in de Lange Termijn Agenda (LTA) is aangegeven zijn wij bezig met op stellen van: • een visie kwaliteitsambitie openbare ruimte • een DIOR (Duurzame inrichting openbare ruimte) Visie ‘Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte’ Vanuit wetgeving heeft de gemeente een belangrijke zorgplicht van de openbare ruimte. Met het kwaliteitsplan kan gestuurd worden om efficiënt de afgesproken doelen (vastgesteld ambitieniveau) te halen en daarover met inwoners en ondernemers te communiceren. Het plan geeft onder andere ook inzicht in bijvoorbeeld het planmatig baggeren en beschrijft de ambitie (groenstructuur) voor ombouw van traditioneel groen naar ecologisch groen. Duurzame inrichting openbare ruimte (DIOR) De DIOR geeft inzicht in het duurzaam beheer en inrichting van de openbare ruimte om kapitaalvernietiging te voorkomen.

97

Wegen Algemeen Het totale oppervlak van asfalt en straatstenen wat de gemeente beheert is ongeveer 2.557.000 m2 groot. Hiervan ligt 130 km aan wegen binnen de dorpen. Buiten de dorpen liggen nog eens 285 km aan wegen die de dorpen met elkaar verbinden. Ook liggen er binnen de gemeente fietspaden met een totale lengte van 85 km. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van 2.140.000 m2 aan bermen en 442 km aan sloten waar water in staat. Ontwikkeling wegen In 2015 is door provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân een plan gemaakt tegen bodemdaling. Doordat de zomers steeds droger worden komt het water in de bodem steeds lager te staan. Het veen wat in de bodem zit verdwijnt als het uitdroogt. Hierdoor zakt de bodem. Dit probleem speelt op veel plaatsen in Nederland, ook in Weststellingwerf. Op de plekken in de gemeente waar de bodem zakt, liggen ook wegen die mee zakken. In de verzakte wegen ontstaan kuilen en hobbels die gevaarlijk zijn. Wij weten nog niet precies hoeveel kuilen en hobbels er de komende jaren bijkomen. Maar we moeten bij de verzakte wegen vaker en met meer geld onderhoud uitvoeren. Hierbij stellen wij onszelf ook de vraag of onderhoud nog wel voldoende effect heeft, of dat we vaker over moeten gaan tot het vervangen van de wegen. Zeker in de veengebieden kunnen nieuwe wegen met een lichtgewicht constructie uitkomst bieden tegen bodemdaling.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=4418ca69-4a55-451e-8c48-8183aa31e177