3. Programmabegroting 2026 - 2029 (0098759562)
Tekst van het document
Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Welstandsnota/ Nota Omgevingskwaliteit Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is er behoefte aan nieuw beleid over welstand met betrekking tot bouwinitiatieven. De wet vraagt om een meer integrale benadering en ruimte voor maatwerk. Vanwege deze meer integrale benadering wordt er niet meer gesproken over een welstandsnota maar over de nota Omgevingskwaliteit. Een andere belangrijke reden om een nieuwe nota Omgevingskwaliteit te maken is dat onze huidige welstandsnota verouderd is.
73
In OWO-verband gaan we de komende periode samenwerken om tot nieuw beleid voor omgevingskwaliteit te komen. We werken aan een gezamenlijke aanpak daarvoor dat begin 2026 gereed is. We kiezen daarmee als OWO-gemeenten voor dezelfde systematiek waarbij de kaders, per gebied kunnen verschillen. Aan de hand van die aanpak werken we in 2026 aan de drie nieuwe nota’s omgevingskwaliteit, te starten met de gemeente Weststellingwerf. Het eindresultaat is een Nota Omgevingskwaliteit voor Weststellingwerf. We maken voor het opstellen van de nota gebruik van een deskundig bureau. In OWO-verband is via een pilot ervaring opgedaan met een nieuwe methode voor het toetsen omgevingskwaliteit/welstand. Er is daarbij verschil gemaakt tussen de sneltoets-methode en de gespreks-methode. De sneltoets-methode houdt in dat de vergunningverleners aan de hand van de sneltoetscriteria de meest voorkomende initiatieven zelf kunnen beoordelen. De gespreks-methode houdt in dat een bouwplan wordt beoordeeld vanuit zijn specifieke context in een gesprek met de initiatiefnemer en de adviescommissie omgevingskwaliteit. Woningbouw in de dorpen Met de toolkit kunnen dorpen zelf aan de slag met woningbouwplannen. Hiervoor stellen we subsidie beschikbaar (nu via dorpenfonds). Hierdoor kunnen dorpen de plannen verder uitwerken. In 2026 gaan we verder aan de slag met deze dorpen om te komen tot een concreet plan.
Uiteindelijk moet dat leiden tot een nieuw omgevingsplan voor deze locaties waardoor de woningen gerealiseerd kunnen worden. Uitbreiding aantal woningen Lindewijk In het geldende Omgevingsplan “Wolvega Lindewijk – Deelgebied 2” zijn 200 woningen toegestaan. Wij willen dit aantal verhogen naar 300 woningen. Hiervoor is eind juni 2025 een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) aangevraagd. Het doel is om met deze aanpassing meer betaalbare woningen te realiseren in de Lindewijk (in plaats van vrije kavels). Voor de BOPA is advies van de raad benodigd. Verwacht wordt dat het adviesverzoek in het najaar van 2025 in de raadsvergadering is behandeld en dat de procedure in het voorjaar van 2026 wordt afgerond. Spreidingswet Sinds 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) van kracht. Met deze wet hebben gemeenten een wettelijke taak om asielopvang te realiseren. De verdeling van asielplekken wordt afgestemd in de Provinciale Regietafel (PRT) onder leiding van de Commissaris van de Koning. Voor de periode 2025-2026 heeft Weststellingwerf een asielopgave van 142 plekken. Vanwege de asielcapaciteit in Friesland is in het uiteindelijke verdeelbesluit een opgave van 32 plekken vastgesteld. Dit kan gerealiseerd worden met duurzame opvang of tijdelijke (crisis)noodopvang.
Het doel van de Spreidingswet is om te komen tot een stabiel en gespreid opvanglandschap. In 2026 wordt op basis van verwachte benodigde asielcapaciteit een nieuwe opgave voor Weststellingwerf gecommuniceerd voor de periode 2027 - 2028. Kerk op de Hoogte Wolvega In juni 2024 is het raadsvoorstel Aankoop Percelen Protestantse Kerk (PKN) Wolvega behandeld. In 2025 is de levering voltooid. De Kerk op de Hoogte is een rijksmonument en beeldbepalend in het centrum van Wolvega. Deze kerk krijgt een maatschappelijke, culturele en publieke functie met het behoud van het cultureel erfgoed. In 2026 en 2027 zal de kerk worden aangepast aan de nieuwe functie. Omgevingsvisie De omgevingsvisie van de gemeente Weststellingwerf is vastgesteld in juni 2019. Begin 2026 leggen wij de contouren van de nieuwe Omgevingsvisie voor aan de raad waarna deze verder wordt uitgewerkt. De besluitvorming over de definitieve Omgevingsvisie vindt eind 2026 plaats.
74
Doelstellingen Betaalbaar wonen Goed en betaalbaar wonen in Weststellingwerf. Daar zetten we ons voor in. Dat kunnen we niet alleen. Om uitvoering te geven aan onze woonvisie en woonzorgvisie werken we samen met onze inwoners en onze stakeholders zoals Vereniging Kleine Dorpen (VKD), Plaatselijke Belangen, corporaties, zorg- en welzijnspartijen en de huurdersvertegenwoordiging. Inleiding De woningmarkt is volop in beweging en staat hoog op de politieke agenda zowel landelijk, regionaal als lokaal. De druk op de woningvoorraad, veranderende woonbehoeften en maatschappelijke opgaven vragen om een actieve en samenhangende aanpak. Over aantallen en type woningen hebben we afspraken gemaakt in de eerste herijking van de regionale woondeal. Gemeente Weststellingwerf wil 600 woningen toevoegen aan de huidige woningvoorraad in de periode 2022-2030. We hanteren de verdeelsleutel 30% sociale huur, 40% betaalbare koop en/of middenhuur en 30% duur. Binnen het woonbeleid staan de volgende thema’s centraal: • Woningbouw en versnelling Er is een grote behoefte aan nieuwe woningen. Versnelling van projecten en het benutten van beschikbare locaties zijn essentieel. Binnen onze gemeente zetten we hier een coördinator woningbouw op in. Deze coördinator brengt partijen bij elkaar, zorgt voor soepel lopende en tijdig afgestemde procedures zowel intern als extern.
• Betaalbaarheid De toegankelijkheid van de woningmarkt staat onder druk. De betaalbaarheid van wonen voor zowel huurals koopwoningen zijn voor veel huishoudens moeilijk bereikbaar. Beleidsmaatregelen richten zich op het vergroten van het betaalbare aanbod en het zorgen voor geschikte huisvesting van kwetsbare groepen op de woningmarkt zoals starters en mensen die onder de urgentieverordening vallen. • Wonen en zorg De vergrijzing en het langer zelfstandig (moeten) wonen vraagt om passende woonvormen en een goede afstemming tussen wonen, zorg en welzijn. Denk aan geclusterde woonvormen, mantelzorgwoningen en levensloopbestendige woningen. WBI-subsidie Lindewijk Wij hebben een subsidie van € 1.070.000 van het Rijk toegekend gekregen uit de zogeheten Woningbouwimpuls-regeling (WBI). Wij kunnen hiermee meer sociale huurwoningen en betaalbare koopen huurwoningen bouwen in de Lindewijk. Woningbouwimpuls – lokale inzet Voor het stimuleren van woningbouwprojecten hebben we een bedrag gereserveerd van € 1 miljoen. Doel van deze middelen: de realisatie van betaalbare woningen mogelijk te maken, met een nadrukkelijke focus op starterswoningen en sociale huur. De inzet van deze gelden draagt bij aan het versnellen van projecten die zonder financiële ondersteuning niet van de grond komen.
Hiermee geven we invulling aan onze ambitie om voor iedereen een passende woning te realiseren, met extra aandacht voor doelgroepen die nu moeilijk aan bod komen. Verlengen Flexpool middelen/versnellen woningbouw Ook in 2026 vragen we flexpoolmiddelen aan om de woningbouwopgave verder te versnellen. Deze middelen worden ingezet voor capaciteit en expertise die nodig is om projecten vlot te trekken, te versnellen en planvorming te ondersteunen. De flexpoolmiddelen worden door Rijk en provincie beschikbaar gesteld op basis van co-financiering. Het Rijk (SPUK) stelt 50% beschikbaar, de provincie 25% en van de gemeente wordt een investering gevraagd van 25%. Een belangrijk onderdeel hiervan is de voortzetting van de functie van woningbouwcoördinator, die een centrale rol speelt in de afstemming tussen partijen, het oplossen van knelpunten en het bewaken van voortgang. Met deze inzet versterken we onze regierol en vergroten we de uitvoeringskracht.
75
Volkshuisvestelijk Programma In het kader van de aankomende Wet versterking regie volkshuisvesting worden gemeenten verplicht (2026/2027) een volkshuisvestelijk programma op te stellen. Dit programma vormt het strategisch kader voor het lokale woonbeleid en bevat afspraken over onder meer woningbouw, betaalbaarheid, beschikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en huisvesting van aandachtsgroepen. Woonbehoefteonderzoek 2026 Om goed onderbouwd woonbeleid te kunnen voeren, laten we in 2026 een nieuw woonbehoefteonderzoek uitvoeren. Dit onderzoek geeft inzicht in de huidige en toekomstige woonwensen van inwoners, de ontwikkeling van doelgroepen en de benodigde woningtypologieën. De uitkomsten vormen input voor ons volkshuisvestelijk programma, de woningbouwprogrammering en gesprekken met o.a. initiatiefnemers uit de dorpen en de corporaties. Uitvoeringsagenda woonzorgvisie Weststellingwerf In 2025 heeft de raad de regionale woonzorgvisie vastgesteld. Een visie die de komende jaren richting geeft aan hoe we regionaal (samen met Smallingerland, Heerenveen, Opsterland, Ooststellingwerf) de vraagstukken en knelpunten rondom dit thema willen aanpakken.
Wat doen wij ervoor Woonvisie en woonzorgvisie De woonvisie en de woonzorgvisie hebben een looptijd van 2024-2028. Bij de woonvisie en de woonzorgvisie hoort een uitvoeringsagenda. In de uitvoeringsagenda staan de beleidsonderwerpen en concrete acties die nodig zijn om de woonvisie en de woonzorgvisie tot leven te laten komen. De speerpunten uit de visie zijn: • Kwalitatief goede nieuwbouw, kwaliteit boven kwantiteit • 600 woningen toevoegen in de komende 10 jaar • Een toekomstbestendige woningvoorraad zowel in de nieuwbouw als de bestaande voorraad • Op initiatief van dorpen en inwoners werken wij mee aan het realiseren van passende huisvesting voor mensen met een (toenemende) zorgbehoefte • Betekenisvol leven, aandacht voor wonen, welzijn en zorg • Behouden van de leefbaarheid in de woonomgeving Regionale woondeal Sinds 2023 hebben we te maken met de regionale woondeal. Er is een deal gesloten met het Rijk en de provincie, om meer, sneller en een gevarieerd aanbod aan nieuwe woningen te bouwen in onze gemeente. In 2025 hebben we deze deal herijkt. In de regio Zuid-Oost (OWO en Heerenveen en Smallingerland) kijken we naar de gezamenlijke opgave en de mogelijkheden tot (extra) nieuwbouw. De eerste herijking van de regionale woondeal leidt tot 100 extra woningen, dus in totaal 600 nieuwe woningen in de periode 2022-2030.
Regionale woonzorgvisie De regionale woonzorgvisie is in 2025 vastgesteld. Samen met de OWO-gemeenten, Heerenveen en Smallingerland hebben we vorm gegeven aan deze gezamenlijke visie. Het opstellen van deze regionale woonzorgvisie met daarbij een uitvoeringsagenda was één van de afspraken uit de aanpak “Fryske Taskforce Wonen en Zorg”. Naast ouderen houden we rekening met de meeste bijzondere doelgroepen die ook in de urgentieverordening aan de orde komen. Voor 2026 starten wij onder andere met: • Verdere uitwerking en coördinatie van samenwerkingsprojecten • Ondersteuning bij het opstellen van lokale uitvoeringsplannen • Communicatie en participatie van onze stakeholders zoals zorg- en welzijnspartijen, corporaties, inwoners • Monitoren en rapporteren van de voortgang en resultaten Met deze investering kunnen we een start maken met de vertaalslag van visie naar praktijk. 76
Meerjaren prestatieafspraken Vanuit de woningwet zijn we verplicht om prestatie afspraken te maken met de corporaties en de huurdersvertegenwoordiging. In Weststellingwerf worden de huurders vertegenwoordigd door Huurdersbelang Fryslân. We hebben meerjaren prestatieafspraken gemaakt met een looptijd van 2025-2028. Deze prestatieafspraken vullen we ieder jaar aan met een jaarschijf om de afspraken tot uitvoer te brengen. De thema’s waarop we afspraken maken zijn: • Betaalbaarheid – huur, woonlasten en regelingen • Beschikbaarheid – voldoende (aantal) geschikte (type) woningen in de sociale huur • Leefbaarheid – een integrale aanpak op vitale en leefbare dorpen en buurten • Kwaliteit en duurzaamheid – energiemaatregelen, duurzaamheid (ook in gedrag), circulariteit • En wonen welzijn en zorg – samenwerken met zorg en welzijn Wet versterking regie op de volkshuisvesting en het volkshuisvestingsprogramma Volkshuisvesting doen we samen: samen met het Rijk, de provincie, de inwoners, de corporaties en andere partijen. De wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) schrijft voor dat twee derde van de nieuwbouw betaalbaar moet zijn. Om dit te kunnen bereiken en monitoren moeten we (Rijk, provincie en gemeente) een volkshuisvestingsprogramma opstellen. In dit programma leggen we vast wat waar en voor wie gebouwd mag gaan worden.
Op deze manier werken we sneller en efficiënter samen aan de volkshuisvestelijke opgave. De meerjaren prestatieafspraken met de corporaties en Huurdersbelang Fryslan gaan onderdeel uitmaken van dit programma. En het meest gewenste resultaat? Meer tempo, meer regie en meer betaalbare woningen! Naast meer en sneller bouwen en een passend aanbod bij de vraag schrijft de Wvrv ook voor welke kwetsbare doelgroepen in aanmerking komen om met voorrang gehuisvest te worden. Deze wordt verder uitgewerkt in de urgentieverordening. Door vertraging van de invoering van de Wvrv zijn deadlines opgeschort. Het opstellen van volkshuisvestingsprogramma vindt plaats in 2026 (start) en 2027 (invulling en afronding). Urgentieverordening Door vertraging van de invoering van de Wet versterking regie volkshuisvesting kunnen we in 2026 starten we met de implementatie en uitvoering van de provinciale urgentieverordening. Deze verordening is een verplichting onder de Wet versterking regie volkshuisvesting. We geven hiermee vorm aan het huisvesten van de verplichte aandachtgroepen. Deze verordening regelt de toekenning van urgentie bij woningtoewijzing aan mensen in een kwetsbare of acute woonsituatie. De middelen worden ingezet voor juridische en beleidsmatige uitwerking, communicatie, uitvoering en eventuele bezwaarafhandeling.
Doelstellingen Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Wat willen we bereiken? De gemeente streeft naar een toekomstbestendige vastgoedportefeuille die voldoet aan wettelijke duurzaamheidsnormen, bijdraagt aan de landelijke klimaat- en energiedoelstellingen en rekening houdt met maatschappelijk en financieel rendement.
77
Wat doen wij ervoor Het opstellen van duurzame meerjaren onderhoudsplannen Het gemeentelijk vastgoed wordt beheerd en onderhouden op basis van meerjarenonderhoudsplannen (MJOP) conform NEN 2767. Planmatig onderhoud wordt waar mogelijk gecombineerd met verduurzamingsmaatregelen om het vastgoed toekomstbestendig te houden. Bij vervanging en renovatie wordt gekozen voor energiezuinige installaties en isolatiemaatregelen, binnen een verantwoorde financiële exploitatie. Subsidies en samenwerkingskansen worden benut om investeringen kostenefficiënt uit te voeren. Om de klimaat- en energiedoelstellingen te realiseren, wordt gebruikgemaakt van de provinciale KlimOp-subsidieregeling. Met deze regeling worden de bestaande MJOP’s omgezet naar Duurzame Meerjaren Onderhoudsplanningen (DMJOP’s), waarin onderhoud en verduurzaming structureel en meerjarig worden geïntegreerd. Hiermee ontstaat een solide basis om gericht te sturen op een energiezuinig en toekomstbestendig vastgoedbestand. Waar mogelijk ondersteunt de gemeente maatschappelijk vastgoed bij het volgen van de verduurzamingslijn. De DMJOP’s vormen een belangrijk onderdeel van het te actualiseren vastgoedbeleid. Dit stuk wordt via de reguliere route aangeboden ter besluitvorming.
Doelstellingen Werken met de Omgevingswet Wat willen we bereiken? De omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Wij hebben ons daar toen al geruime tijd op voorbereid en zijn druk bezig met de verdere invoering. Dit doen wij voor een groot deel in OWO-verband. Er zijn nog veel inspanningen nodig van onze organisatie op allerlei vlakken. Een belangrijk doel dat we voor ogen hebben is dat we de beleidscyclus van de Omgevingswet verder willen invoeren en optimaliseren. Wat bedoelen we daarmee? Onder de Omgevingswet zijn de omgevingsdocumenten waarmee we werken (in de fysieke leefomgeving) meer dynamisch dan voorheen en vormen samen één geheel. Zo krijgen ambities en doelen uit de omgevingsvisie die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving hun doorwerking in programma's en in het omgevingsplan (juridische regels). Monitoring van de uitvoering, de behaalde doelen of bijvoorbeeld nieuwe opgaven kan weer aanleiding geven tot aanpassing van de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Deze cyclus is schematisch weergegeven in onderstaande afbeelding.
78
Wat doen wij ervoor Ruimtelijke kwaliteit onder de Omgevingswet Hûs en Hiem verzorgt de welstandsadvisering voor gemeenten in Fryslân. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is het mogelijk om de welstandstoetsing een andere invulling te geven. Voorlopig zetten wij de huidige werkwijze voort maar intussen onderzoeken wij samen met de provincie, andere gemeenten en Hûs en Hiem (vanuit de samenwerking in De Friese Aanpak) hoe 1. er meer flexibel en klantgericht gewerkt kan worden en 2. hoe 'omgevingskwaliteit' concreter en tastbaarder gemaakt kan worden. Een verandering die al in gang is gezet is dat Hûs en Hiem aan de voorkant meer betrokken wordt in het proces van een initiatief in plaats van alleen bij een volledig uitgewerkt plan (niet alleen maar toetsen). Functioneren binnen de Omgevingswet Zoals eerder gezegd werken we verder aan de invoering en optimalisering van de beleidscyclus met de verschillende omgevingsdocumenten. Ook zetten we ons in om onze organisatie en processen 'omgevingswetproof' te maken. Hieronder een toelichting op de inspanningen in 2026. Omgevingsvisie We werken aan actualisering van de huidige omgevingsvisie vanwege nieuwe maatschappelijke opgaven waar de huidige visie onvoldoende antwoord op geeft. De visie wordt eind 2026 aan de raad voorgelegd ter vaststelling.
Programma's De wet kent een aantal verplichte programma's, zoals het warmteprogramma. Naast verplichte programma's zijn er vrijwillige programma's. Alle programma's zijn zelfbindend, inhoudende dat een gemeente zichzelf moet houden aan de programma's. Na vaststelling van de nieuwe Omgevingsvisie gaan wij aan de slag met verdere uitwerking hiervan in omgevingsprogramma's (het omgevingsplan). Omgevingsplan Het gebiedsdekkende omgevingsplan is een onderdeel van de Omgevingswet en zal voor 1 januari 2032 klaar moeten zijn. Het is één omgevingsplan dat voor de hele gemeente geldt en waarin alle regels die relevant zijn voor de fysieke leefomgeving zijn opgenomen. Het maken van een dergelijk omgevingsplan is omvangrijk. In 2025 zijn wij, in OWO verband, begonnen met het gebiedsdekkende omgevingsplan en dit zal waarschijnlijk tot 2032 in beslag nemen. In de tussentijd werken we met tijdelijke omgevingsplannen (van rechtswege omgezette bestemmingsplannen) en worden nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt conform het overgangsrecht. Transitiefase We nemen onze huidige werkprocessen kritisch onder de loep en maken deze 'omgevingswetproof'. Dit geldt voor het vergunningentraject en voor ruimtelijke initiatieven die bij de gemeente binnenkomen. Ook hier kijken we naar harmonisatie en afstemming met onze OWO-partners.
Op dit moment verwerken we de opgedane ervaringen samen met de OWO-partners in onze werkprocessen. We blijven de communicatie richting onze inwoners en bedrijven over de Omgevingswet intensiveren met meer informatie en uitleg.
79
Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Lasten 0-3 Beheer overige gebouwen en gronden
250
258
334
341
345
345
8-1 Ruimtelijke ordening
1.232
2.364
1.852
1.562
978
978
8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen
1.441
700
0
0
0
0
8-3 Wonen en bouwen
1.170
1.590
1.460
1.452
1.408
1.403
Totaal Lasten
4.092
4.912
3.647
3.354
2.732
2.726
0-3 Beheer overige gebouwen en gronden
-12
-1
-1
-1
-1
-1
8-1 Ruimtelijke ordening
-30
0
0
0
0
0
-1.514
-320
0
0
0
0
-973
-740
-740
-740
-644
-644
Totaal Baten
-2.529
-1.061
-741
-741
-645
-645
Saldo van lasten en baten
1.563
3.850
2.905
2.612
2.086
2.081
-680
-705
-30
0
0
0 0
Baten
8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen 8-3 Wonen en bouwen
Onttrekkingen 0-10F Mutaties reserves Stortingen 0-10F Mutaties reserves Mutaties reserves Resultaat
1.618
0
0
0
0
937
-705
-30
0
0
0
2.500
3.145
2.875
2.612
2.086
2.081
Toelichting wat mag het kosten Begroting 2026 ten opzichte van de begroting 2025 Lasten Beheer overige gebouwen en gronden Het verschil komt door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten en tractie. Ruimtelijke ordening In 2025 zijn er incidenteel middelen beschikbaar voor de implementatie van de omgevingswet (€ 567.000) en het huisvestingsprogramma (€ 80.000). In 2026 is er incidenteel € 250.000 beschikbaar voor het uitwerken van de omgevingsvisie. Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Het taakveld Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) gaat over de grondexploitaties van de niet-bedrijventerreinen. Een toelichting hierop vindt u in de paragraaf grondbeleid. De baten en lasten van dit taakveld hebben nagenoeg geen invloed op het saldo van dit programma. De grondexploitaties hebben voorzichtigheidshalve bij de begroting geen verwachte winsten of toe- en afname van de voorzieningen in 2026-2029. In de voorjaarsnota 2025 zijn er kosten en opbrengsten voor herontwikkeling Caparisterrein (Pieterslaan) beschikbaar gesteld. Wonen en bouwen In 2025 zijn er incidenteel middelen beschikbaar voor de nieuwe welstandsnota (€ 100.000), de rest komt door een gewijzigde doorbelasting.
80
Begroting 2026 ten opzichte van meerjarenperspectief Lasten Ruimtelijke ordening In 2026 zijn er incidenteel middelen beschikbaar voor het uitwerken van de omgevingsvisie (€ 250.000), HIOR (€ 15.000), IBOR (€ 15.000) en de urgentieverordening (€ 10.000). Daarnaast zijn tot en met 2027 middelen beschikbaar voor Nationaal Programma Vitale Regio's (€ 289.000) en omgevingsplan (€ 294.000). Wonen en bouwen De kapitaallasten nemen af, de dekking hier tegenover (baten) ook. Mutaties reserves De onttrekking in 2025 betreft de dekking vanuit de algemene reserve voor de incidentele budgetten die doorgeschoven zijn vanuit 2024 naar 2025. In 2026 wordt hiervoor ook nog een klein deel onttrokken (HIOR en IBOR).
81
Overzicht Algemene dekkingsmiddelen Overzicht algemene dekkingsmiddelen Portefeuillehouder(s)
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Taakvelden •
OZB woningen
•
OZB niet-woningen
•
Belastingen overig
•
Economische promotie
•
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
•
Treasury
Algemeen Dit overzicht gaat over de algemene dekkingsmiddelen. Het kenmerk van deze dekkingsmiddelen is dat ze vrij besteedbaar zijn. Ze zijn dus niet aan een bepaald programma gebonden. De algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële dekking van de bestedingen in de programma`s 0 tot en met 8. Specifieke dekkingsmiddelen zijn bijvoorbeeld de opbrengst afvalstoffenheffing, de opbrengst rioolheffing maar ook de specifieke uitkeringen van het Rijk. Specifieke uitkeringen zijn onder andere de Gebundelde Uitkering (BUIG; zie programma 6). De specifieke dekkingsmiddelen zijn opgenomen in de betreffende programma`s in deze begroting. Ze verlagen het saldo van lasten en baten op het betreffende programma. Gemeentelijke belastingen Naast de twee taakvelden van de onroerende-zaakbelastingen (OZB) wordt hier ook het taakveld Belastingen overig opgenomen. Dat is de reclamebelasting. In Wolvega heffen we reclamebelasting vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting keren we volledig uit als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Mogelijk wordt de reclamebelasting ook in Noordwolde ingevoerd in 2026. Onder het taakveld Economische promotie vallen de toeristenbelasting en de forensenbelasting. In de paragraaf lokale heffingen gaan we uitgebreid in op de gemeentelijke belastingen.
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Gemeenten ontvangen geld van het Rijk uit het gemeentefonds om hun taken uit te voeren. Het is de grootste inkomstenpost voor iedere gemeente. Gemeenten bepalen zelf waar ze dit geld aan besteden. Uiteraard wel binnen de regels van de wet. Hoeveel geld een individuele gemeente uit het gemeentefonds krijgt, hangt af van de kenmerken en de belastingcapaciteit van een gemeente. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. De 'landelijke pot van het gemeentefonds' wordt verdeeld over alle gemeenten op basis van een groot aantal verdeelmaatstaven zoals het aantal inwoners, de oppervlakte van de gemeente, enzovoort. Een groot deel van het geld uit het gemeentefonds keert het Rijk uit in de vorm van een Algemene uitkering. Gemeenten ontvangen normaal gesproken op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkering. De raming van de gemeentefondsuitkering voor de jaren 2026-2029 is in deze programmabegroting bepaald op basis van de meicirculaire 2025. Voor 2026 verwachten we ruim € 71,3 miljoen uit het gemeentefonds te ontvangen.
82
Treasury Alle rente ramen we op het taakveld Treasury. Dat is de rente die we moeten betalen voor de langlopende geldleningen die we hebben. Daar tegenover staat de ontvangen rente van het schatkistbankieren en voor geldleningen die wij als gemeente hebben verstrekt (bijvoorbeeld de hypothecaire geldleningen aan ambtenaren). Ook staat op dit taakveld de ontvangen dividenduitkering van BNG.
Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Middelen vanuit het Rijk om het ravijn te dempen In 2025 maakte het Rijk nieuwe financiële afspraken bekend die gevolgen hebben voor gemeenten. Een deel van de financiële druk, zoals we die vorig jaar zagen, wordt hiermee verlicht. Toch blijven er structurele tekorten bestaan. Zo wordt de forse terugval van het gemeentefonds vanaf 2026, het ravijn, deels opgevangen. Van de verwachte daling van ongeveer € 2,4 miljard wordt vanaf 2026 circa € 400 miljoen gecompenseerd. De korting op het gemeentefonds blijft dus fors. Het ravijn blijft daarmee bestaan, al zorgt het op dit moment niet voor een negatief begrotingssaldo. Daarnaast is de jaarlijkse groei van het gemeentefonds (het zogeheten accres) aangepast op basis van de nieuwste ramingen van het Centraal Economisch Plan (CEP 2025). Hiervoor is gebruik gemaakt van de nieuwe financieringssystematiek. De groei van het gemeentefonds hangt nu af van het bruto binnenlands product (bbp). Jeugdzorg en Hervormingsagenda Een belangrijk deel van de afspraken van het Rijk die hiervoor al werden genoemd gingen over de jeugdzorg. Gemeenten krijgen vanaf 2026 structureel € 414 miljoen extra. Daarmee wordt het tekort gelijker verdeeld tussen Rijk en gemeenten. Voor de jaren 2026 en 2027 hoeven gemeenten bovendien minder snel te besparen.
Dat levert tijdelijk verlichting op: in 2026 van € 498 miljoen en in 2027 van € 447 miljoen. Vanaf 2028 moeten de volledige besparingen alsnog worden gerealiseerd. Het Rijk gaat er vanuit dat de maatregelen vanaf 2028 voldoende besparingen opleveren, onder meer door strengere regels voor de duur van trajecten en mogelijke eigen bijdragen. Gemeenten en de VNG maken zich zorgen over de haalbaarheid hiervan. Ook worden de middelen voor jeugdzorg niet geïndexeerd, waardoor het risico bestaat dat de kosten sneller blijven stijgen dan de beschikbare budgetten. Herijking gemeentefonds Vanaf 2023 wordt het geld uit het gemeentefonds op een nieuwe manier verdeeld over de Nederlandse gemeenten. Dit nieuwe systeem is eenvoudiger en beter uit te leggen. Het sluit ook beter aan bij de kosten die gemeenten maken. Voor sommige gemeenten (ook gemeente Weststellingwerf) betekent dit dat ze meer geld uit het gemeentefonds krijgen, voor andere gemeenten betekent het juist minder geld. Om te voorkomen dat de inkomsten van gemeenten te veel veranderen, is er een stapsgewijze overgang naar dit nieuwe model. Voor gemeente Weststellingwerf is het voordeel berekend op ongeveer € 100 per inwoner. Op dit moment ontvangen wij € 37,50 per inwoner extra. Per 1 januari 2027 volgt de volgende stap, op basis van nieuwe gegevens en onderzoek naar het gemeentefonds.
Wij verwachten dan € 15 per inwoner extra te ontvangen en houden daar in de meerjarenbegroting rekening mee.
Doelstellingen Een stabiele en evenwichtige financiële basis Wat willen we bereiken? Wij willen dat de gemeente financieel gezond blijft, nu en in de toekomst. Zo kunnen we de wettelijke taken uitvoeren en ruimte houden voor nieuwe plannen. Een stabiele en evenwichtige financiële basis zorgt ervoor dat de gemeente betrouwbaar is voor inwoners, organisaties en partners. Daarbij streven we naar betaalbare gemeentelijke (woon)lasten.
83
Wat doen we ervoor Sturen via de reguliere P&C cyclus We zorgen voor een meerjarig structureel evenwicht in baten en lasten. Dat wil zeggen: een sluitende meerjarenbegroting met een verantwoorde inzet van de reserves. Daarnaast inventariseren we tijdig (financiële risico's) en nemen maatregelen om deze te beperken. Tot slot informeren we u over de voortgang en sturen we bij via onze voor- en najaarsnota.
Algemene dekkingsmiddelen Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Lasten 0-5 Treasury
82
-48
-22
-18
-37
40
0-61 OZB woningen
330
319
211
211
211
211
0-62 OZB niet-woningen
325
319
211
211
211
211
0-64 Belastingen overig
91
95
90
90
90
90
0-7 Algemene uitkering en overige uitkeringe
0
0
0
0
0
0
0-8 Overige baten en lasten
0
13
13
13
13
13
3-4 Economische promotie Totaal Lasten
0
0
0
0
0
0
828
697
501
505
487
564
Baten 0-5 Treasury
-924
-487
-161
-161
-161
-161
0-61 OZB woningen
-3.221
-3.258
-3.343
-3.343
-3.343
-3.343
0-62 OZB niet-woningen
-1.932
-1.968
-2.019
-2.019
-2.019
-2.019
0-64 Belastingen overig
-127
-140
-142
-142
-142
-142
-66.386
-69.098
-71.280
-71.914
-70.104
-70.865
0-7 Algemene uitkering en overige uitkeringe 0-8 Overige baten en lasten
0
0
0
0
0
0
3-4 Economische promotie
-230
-224
-230
-230
-230
-230
Totaal Baten
-72.820
-75.175
-77.175
-77.809
-75.999
-76.760
Saldo van lasten en baten
-71.991
-74.477
-76.674
-77.304
-75.512
-76.196
-2.528
-4.626
0
0
0
0 0
Onttrekkingen 0-10G Mutaties reserves Stortingen 0-10G Mutaties reserves
1.500
232
0
0
0
Mutaties reserves
-1.028
-4.394
0
0
0
0
Resultaat
-73.020
-78.871
-76.674
-77.304
-75.512
-76.196
Toelichting algemene dekkingsmiddelen Begroting 2026 ten opzichte van de begroting 2025 en meerjarenperspectief Lasten Treasury Op het taakveld treasury staat de rente die we moeten betalen voor onze langlopende geldleningen (zie ook paragraaf financiering). Deze rentekosten berekenen we door aan de taakvelden in de programma's. De totale doorberekende rente is in mindering gebracht op de rente die we moeten betalen. Hier staat het saldo.
84
OZB woningen en OZB niet-woningen Het verschil komt door een gewijzigde doorbelasting. Baten Treasury In 2024 en 2025 hebben we de begroting bijgesteld omdat we meer baten ontvingen vanuit het schatkistbankieren. Daarnaast is vanaf 2026 de raming van het dividend verhoogd naar aanleiding van het project ombuigingen. OZB woningen en OZB niet-woningen De geraamde opbrengst is gecorrigeerd met een inflatiepercentage van 2,6%. Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds De raming is gebaseerd op de meicirculaire 2025. De raad is hierover via een memo geïnformeerd. Reserve mutaties De reservemutaties in 2025 betreffen de onttrekkingen aan de reserve dynamische investeringsprogramma voor de Lycklamaweg en de verbetering zwemgelegenheden. Daarnaast betreft het de onttrekking uit de algemene reserve voor de Lycklamaweg en de onttrekking uit de reserve spoedzoekers voor de opvang Tjongerpad. De storting in 2025 betreft een verhoging van de dekkingsreserve kapitaallasten. In 2026 voorzien wij geen reserve mutaties bij de algemene dekkingsmiddelen.
85
Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten Overzicht kosten overhead De definitie van overhead uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) luidt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Alle bedrijfskosten die direct verbonden zijn aan activiteiten die gericht zijn op de externe klant vallen hier dus niet onder maar zijn in de betreffende taakvelden opgenomen. De bedrijfskosten die gerekend worden tot de overhead zijn: • Personele kosten (niet primair proces) • Huisvesting • ICT • Communicatie • Overige bedrijfsvoeringskosten Toerekening aan kostendekkende activiteiten Alle directe kosten zijn rechtstreeks toegerekend aan de taakvelden. Voor taakvelden waar kostendekkende tarieven het uitgangspunt zijn, zoals bij de exploitatie afvalinzameling en riolering, wordt een opslag voor de overheadkosten toegepast. De opslag is een percentage van de directe salariskosten. De overhead waarmee wij voor de begroting 2026 rekenen is 85%. Ter informatie: Er zijn ook andere manieren om de opslag voor overhead uit te rekenen. Bij de door het Rijk verplichte beleidsindicatoren wordt het saldo van de overhead uitdrukt in een percentage van de totale geraamde lasten. Zie hiervoor de beleidsindicatoren in programma 0.
Tabel overhead kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Lasten
23.970
21.510
21.669
21.426
21.904
21.872
Baten
-9.362
-9.306
-8.597
-8.482
-8.758
-8.758
Saldo van lasten en baten
14.608
12.204
13.072
12.944
13.146
13.113
Onttrekkingen Resultaat
-128
0
0
0
0
0
14.480
12.204
13.072
12.944
13.146
13.113
Investeringen Omschrijving
2026
2027
2028
2029
Budget informatisering
450.000
450.000
450.000
450.000
Vervangingsbudget automatisering hardware
301.645
171.140
380.863
302.727
Vervangingsbudget automatisering software
152.874
1.547.200
292.966
208.160
Laptops
90.000
90.000
90.000
90.000
Tractie
727.500
310.000
165.000
30.000
Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP
284.000
111.500
302.000
521.500
2.006.019
2.679.840
1.680.829
1.602.387
Totaal bruto investeringsbedrag
86
Vennootschapsbelasting Per 1 januari 2016 is er de Wet belastingplicht overheidsondernemingen. Dit houdt in dat gemeenten vennootschapsbelasting (Vpb) moeten betalen op het moment dat ze activiteiten uitvoeren waarvoor ze aangemerkt worden als ondernemer. Omrin heeft geen vaststellingsovereenkomst (VSO) met de Belastingdienst gesloten met betrekking tot de opbrengsten uit huishoudelijke afvalstromen. Deze opbrengsten verlagen de aan de gemeente doorbelaste kosten en Omrin geeft deze opbrengsten niet zelf aan. Daarom moet de gemeente deze opbrengsten aangeven als belaste bate. De andere activiteit waarbij we de afgelopen jaren als ondernemer konden worden aangemerkt is de grondexploitatie. Daarvoor is de verwachting dat we voor de begroting 2026 niet door de zogenaamde ondernemerspoort komen (geen fiscale winst) en daarom geen Vpb hoeven te betalen.
87
Overige baten & lasten Het taakveld 'Overige baten en lasten' is hier verantwoord. De post onvoorziene uitgaven maakt deel uit van dit taakveld.
Stelpost risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Lasten
Begroting 2025 0
Begroting 2026
730
600
Begroting 2027 600
Begroting 2028
Begroting 2029
850
850
Indexatie Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Lasten
Begroting 2025 0
Begroting 2026 0
500
Begroting 2027 500
Begroting 2028
Begroting 2029
500
500
Stelpost coalitieakkoord Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Lasten
Begroting 2025 0
Begroting 2026 20
250
Begroting 2027 500
Begroting 2028
Begroting 2029
500
500
Toelichting Stelpost algemene risicobeheersing en niet voorziene uitgaven In het kader van het project 'ombuigingen 2026 e.v.' zijn de posten voor risicobeheersing en onvoorzien samengevoegd en aangepast in één totaalbedrag. De post voor onvoorziene incidentele uitgaven bedraagt vanaf 2026 ieder jaar € 100.000. Daarnaast staat de stelpost voor diverse ontwikkelingen, zoals opgenomen in de Kadernota 2026, hier in de begroting. Deze stelpost loopt op van € 500.000 in 2026 en 2027 naar € 750.000 vanaf 2028. Voor de verschillende ontwikkelingen verwijzen wij u naar het hoofdstuk 'actuele ontwikkelingen en risico's' in de Kadernota 2026. Stelpost indexatie Vanwege de enorme fluctuatie in het accres van het gemeentefonds hebben wij vanaf 2023 een buffer gevormd om schommelingen in de algemene uitkering op te kunnen vangen. Jaarlijks wordt deze stelpost bij de Kadernota beoordeeld en valt het lopende jaar vrij. Stelpost coalitieakkoord Alle middelen vanuit het coalitieakkoord en collegeprogramma 2022-2026 zijn inmiddels toegekend aan de desbetreffende programma's en taakvelden. In de najaarsnota 2025 wordt de laatste € 20.000 ingezet voor de beheerder van Huis en Theater Op de Hoogte. In de Kadernota 2026 is er vooruitlopend op de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 een bedrag gereserveerd voor het nieuwe college. Deze gereserveerde middelen staan op deze post.
88
Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen
Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Deze paragraaf gaat over alle gemeentelijke heffingen. Hier gaan we ook in op de actuele ontwikkeling rondom het gemeentelijk belastinggebied. Ook de lokale lastendruk en de kwijtschelding komen in deze paragraaf aan de orde.
Inleiding De lokale heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten. Belastingen De opbrengsten van belastingen vallen onder de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. In onze gemeente heffen we de onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, (water-) toeristenbelasting en reclamebelasting. Rechten Dit zijn vergoedingen voor concrete prestaties die door de gemeente worden geleverd. Denk aan de afvalinzameling, het onderhoud aan de riolering en het verstrekken van een paspoort. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar. Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt kostendekkende tarieven.
Actuele ontwikkelingen Index op heffingen Voor 2026 zijn de lokale heffingen verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,6%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan (februari 2025). Wet WOZ De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering van de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). De Waarderingskamer geeft aan dat de mogelijkheid om WOZ-waarden van andere woningen te raadplegen via www.woz-waardeloket.nl door veel Nederlanders wordt gewaardeerd en benut. De berekening van de taxaties voor woningen vindt sinds 2022 verplicht plaats op basis van de gebruiksoppervlakte van een woning. Afvalstoffen- en rioolheffing Rioolheffing Een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het beleid voor de uitvoering van de drie watertaken die gemeenten volgens de wet hebben. Deze drie wettelijke watertaken zijn het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het verwerken van hemelwater (neerslagwater), en een zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied. De verplichting tot het hebben van een vastgesteld GRP is verdwenen met invoering van de Omgevingswet. Het ministerie heeft een nieuw model rioolverordening uitgegeven naar aanleiding van het Watertakenprogramma 2025 voor de gemeenten. Deze watertaken staan nu nog in verschillende wetten, maar zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in de Omgevingswet.
De tarieven zijn conform het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. Het rioolheffingstarief wordt geactualiseerd in 2026. Zoals ook bij de actuele ontwikkelingen in programma 7 is vermeld, wordt in 2026 een voorstel gedaan om het GRP 2021-2025 met 2 jaar te verlengen en daarna een visie op te stellen.
89
Afvalstoffenheffing Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Zij hebben de plicht om het huishoudelijk restafval en het (gescheiden aangeboden) gft-afval (groente, fruit en tuinafval) bij elk perceel in te zamelen. Daarnaast zijn zij verplicht een aantal droge componenten zoals papier en karton, glas, textiel, klein chemisch afval, elektr(on)ische apparaten, asbesthoudend afval gescheiden in te zamelen. Dit kan zijn huis aan huis, maar een brengsysteem is hierin ook voldoende. Voor grof huishoudelijk afval geldt een plicht tot inzameling bij elk perceel (zonder minimale frequentie) en de plicht om een brengvoorziening beschikbaar te stellen. Al deze verplichtingen zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm), de belangrijkste Nederlandse wetgeving op het gebied van afvalstoffen. Het tweede belangrijk nationaal beleidskader is het Landelijk AfvalbeheerPlan, kortweg LAP. Zoals ook in programma 7 is vermeld, hebben wij om de toekomstbestendigheid van de afvalinzameling te waarborgen en de toenemende mate van kwetsbaarheid met de bijbehorende investeringslasten te beperken vanaf 2025 Omrin als afvalinzamelaar. Wij starten vanaf 1 januari 2026 met het systeem Diftar+.
Dit staat voor een “gedifferentieerd tariefstelling” waarbij inwoners niet alleen een vast bedrag betalen via de afvalstoffenheffing, maar ook kosten per lediging en per kilo afval dat wordt aangeboden. Het afvalstoffenheffingstarief wordt geactualiseerd in 2026. Omgevingswet en legesverordening algemene leges De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) gingen per 2024 in. Gelijktijdig met het invoeren van de nieuwe wetgeving is ook de legesverordening aangepast om aan te sluiten op de nieuwe wetgeving. In de gemeenteraad van december ontvangt u het voorstel voor de OWO-geharmoniseerde legesverordening 2026. De komende jaren blijven we in OWO-verband monitoren en waar nodig aanpassen/bijsturen.
Opbrengst van de belangrijkste heffingen x € 1.000 Lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029 5.362
5.362
5.362
5.362
Forensenbelasting
56
56
56
56
Toeristenbelasting
174
174
174
174
Afvalstoffenheffing
3.918
3.918
3.918
3.918
Rioolheffing
2.549
2.549
2.549
2.549
Leges burgerzaken
674
714
685
457
Leges omgevingsvergunningen
544
544
544
544
Marktgelden
21
21
21
21
Begraafplaatsen
145
145
145
145
Reclamebelasting Eindtotaal
107
107
107
107
13.550
13.590
13.562
13.334
Toelichting op opbrengst van de belangrijkste heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) De OZB zijn veruit de belangrijkste gemeentelijke belastingen. Er zijn drie belastingsoorten, namelijk: 1. een belasting geheven van de eigenaren van woningen; 2. een belasting geheven van de eigenaren van niet-woningen; 3. een belasting geheven van de gebruikers van niet-woningen. De heffingsgrondslag is gebaseerd op de waarde zoals vastgesteld in het kader van de Wet waardering onroerende-zaken (wet WOZ). Het OZB-bedrag wordt berekend op basis van een percentage (het tarief) van de WOZ-waarde. Voor de genoemde OZB-belastingen hanteren we verschillende percentages.
90
De aanslag OZB voor het belastingjaar 2026 is gebaseerd op tarieven voor 2026 en de waardepeildatum per 1 januari 2025. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven 2026 vindt in de raad van december plaats. Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die niet in de gemeente wonen, maar daar meer dan 90 dagen per jaar voor zichzelf en/of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Grondslag voor de heffing is net als bij de OZB de WOZ-waarde. (Water) toeristenbelasting (Water) toeristenbelasting wordt geheven van degene die tegen vergoeding overnachtingen aanbiedt, bijvoorbeeld in een hotel, een bed & breakfast of op een camping. Grondslag voor de heffing is de logiesomzet. In vergadering van 22 juni 2015 heeft de raad besloten de grondslag en het tarief vast te stellen op 4%. Reclamebelasting In Wolvega wordt vanaf 2016 reclamebelasting geheven vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting wordt volledig uitgekeerd als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Ingeval de gemeenteraad de Verordening reclamebelasting Noordwolde in 2025 vaststelt, wordt de reclamebelasting per 1-1-2026 ingevoerd volgens dezelfde systematiek als in Wolvega. Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing
Werkelijk 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Tarief meerpersoonshuishouden
299,72
305,00
335,76
Tarief eenpersoonshuishouden
199,41
203,00
227,97
Opbrengsten (x € 1.000)
3.105
3.207
3.918
Afvalstoffenheffing kan worden geheven wanneer de gemeente tenminste eenmaal per week het huishoudelijk afval ophaalt, zoals de Wet milieubeheer voorschrijft. Het afvalstoffenheffingstarief wordt voor 2026 geactualiseerd. Het uitgangspunt is een 100% kostendekking. Het afvaltarief wordt voor 2026 opgesplitst in een vast tarief en een variabel tarief. In bovenstaande tabel zijn de vaste tarieven weergegeven. De voorgestelde variabele tarieven zijn: •
€1,00 per lediging van de container aan huis
•
€0,13 per kilo
•
€0,75 per aanbieding bij de ondergrondse container
De tarieven worden eind 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Rioolheffing Rioolheffing
Werkelijk 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Tarief huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater
136,46
145,06
148,53
Tarief hemel- en grondwatertaken
54,60
55,03
57,58
Opbrengsten (x € 1.000)
2.313
2.467
2.549
De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. De tarieven zijn conform de investeringen in het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. Het riooltarief wordt voor 2026 geactualiseerd. Evenals bij de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt 100% kostendekking.
91
Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Markt- en staangelden Marktgeld word geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijkse) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Leges burgerzaken Leges worden geheven voor gemeentelijke diensten, bijvoorbeeld het afgeven van paspoorten en rijbewijzen of het verstrekken van afschriften. De legesverordening bevat een tarieventabel waarin de diensten worden genoemd met de bijbehorende tarieven. De variabelen in de begrotingsreeks komen voort uit de vervangingscyclus van rijbewijzen en reisdocumenten. Leges omgevingsvergunningen De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben impact op de legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2026 nog relatief beperkt, doordat de OWO gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. Hierin worden gemeentelijk keuzes gemaakt of omgevingsplanactiviteiten vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide.
Deze keuzes kunnen gevolgen hebben voor de legesbaten. De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. De eerste jaren waarin we met de nieuwe wetgeving werken zijn overgangsjaren, waarin in verband met overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Een beter beeld van de werkelijke kostendekkendheid ontstaat naar verwachting in 2026. Kwijtschelding Voor kwijtschelding komt iemand met een inkomen op bijstandsniveau bijna altijd in aanmerking, tenzij er sprake is van vermogen (spaargeld of eigen woning). We hanteren bij kwijtschelding 100% van de bijstandsnorm. Daarmee hanteren we de maximaal door het Rijk toegestane normen. Het jaarlijkse bedrag aan kwijtschelding ramen we voor 2026-2029 op € 115.000. Kwijtschelding
Werkelijk 2023
Werkelijk 2024
Aantal aanvragen (incl. automatisch)
585
507
Toegewezen
432
388
Toegewezen t.o.v. totaal (in %)
74%
77%
Kosten
98.222
86.434
92
Kostendekkendheid riolering x 1.000 Kostendekkendheid taakveld riolering
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
1.895
1.870
1.942
0
0
0
1.895
1.870
1.942
Overhead
323
349
347
Straatreiniging
11
21
23
Compensabele btw
223
227
237
Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten:
Toe te rekenen kosten
557
597
607
Totale kosten
2.452
2.467
2.549
Opbrengst heffingen
2.313
2.467
2.549
Dekkingspercentage
94%
100%
100%
Toelichting kostendekkendheid riolering Het dekkingspercentage voor 2026 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. De kosten voor straatreiniging wordt voor 40% toegerekend aan het taakveld riool, dit is in het GRP opgenomen. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 85% (zie "overzicht kosten overhead").
Kostendekkendheid afval x 1.000 Kostendekkendheid taakveld afval Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
2.573
2.619
3.197
460
429
420
2.113
2.190
2.777
Toe te rekenen kosten: straatvegen
11
23
23
minimabeleid
86
113
113
Overhead
609
615
501
Compensabele btw
330
267
504
Toe te rekenen kosten
1.036
1.017
1.141
Totale kosten
3.149
3.207
3.918
Opbrengst heffingen
3.105
3.207
3.918
Dekkingspercentage
99%
100%
100%
Toelichting kostendekkendheid afval Het dekkingspercentage voor 2026 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. Van de kosten voor straatreiniging wordt 40% toegerekend aan het taakveld afval. Dit percentage is op basis van historische gegevens vastgesteld. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 85% (zie "overzicht kosten overhead"). Naast de afvalstoffenheffing ontvangen we vergoedingen vanuit de stichting Verpact voor glas, kunststof, papier en dergelijke en de opbrengsten vanuit het gemeentelijk afvalbrengstation.
93
Kostendekkendheid algemene leges x 1.000 Algemene legesverordening totaal
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
1.251
1.252
1.512
1.251
1.252
1.512
1.051
864
761
Totale kosten
2.302
2.116
2.273
Opbrengst heffingen
1.435
966
1.241
Dekking
62%
46%
55%
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
831
816
1.075
831
816
1.075
801
620
592
1.632
1.436
1.666
Opbrengst heffingen
539
399
674
Dekking
33%
28%
40%
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
399
389
391
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
0
0
-
399
389
391
234
229
160
Totale kosten
633
618
551
Opbrengst heffingen
869
530
530
137%
86%
96%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
x 1.000 Hoofdstuk/Titel 1 Algemene dienstverlening Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW Totale kosten
x 1.000 Hoofdstuk/Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Dekking
94
x 1.000 Hoofdstuk/Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
21
47
46
21
47
46
16
15
10
Totale kosten
37
63
56
Opbrengst heffingen
27
37
37
74%
59%
67%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld
-
Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Dekking
Toelichting kostendekkendheid algemene leges In de tabellen hierboven is de kostendekkendheid van de verschillende leges berekend. Voor de totale legesverordening komt deze uit op 55%. Tussen de verschillende hoofdstukken van de verordening vindt geen kruissubsidiëring plaats: elk hoofdstuk moet dus op zichzelf kostendekkend zijn. Voor leges Burgerzaken (hoofdstuk 1) is volledige kostendekkendheid niet haalbaar, omdat de belangrijkste producten aan wettelijke maximumtarieven zijn gebonden. Bij leges Omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) dalen de toerekenbare kosten en de verwachte inkomsten, onder meer door de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Daarnaast wisselt de kostendekkendheid jaarlijks, afhankelijk van de hoeveelheid bouwactiviteiten. Ook hoofdstuk 3 is niet kostendekkend. Dat is een bewuste keuze, omdat we hiermee willen stimuleren dat voor deze diensten vergunningen worden aangevraagd. De tarieven worden buiten de boekhouding om berekend (extracomptabel). Bij de kosten zijn de directe personeelskosten en materiële kosten opgenomen die direct samenhangen met de dienstverlening waarvoor leges worden geheven. Directe personeelskosten: bijvoorbeeld de uren van baliemedewerkers en medewerkers van Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO).
Materiële kosten: bijvoorbeeld de afdrachten aan het Rijk voor paspoorten en identiteitskaarten en aan de RDW voor rijbewijzen. De overheadkosten worden toegerekend via een opslag op de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 1 geldt een opslag van 85% (zie “Overzicht kosten overhead”). Voor hoofdstuk 2 en 3 werken we met het integrale uurtarief van VTH, waarin een opslagpercentage voor overhead is verwerkt. De btw is niet meegenomen als kostenelement. Dit komt doordat het grootste deel van de kosten bestaat uit eigen personeelslasten, waarover geen btw verschuldigd is. De wel toerekenbare btw vormt slechts een klein deel van de totale kosten.
95
Kostendekkendheid begraafrechten x 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
290
317
276
290
317
228
218
247
8
9
12
Totale kosten
512
517
576
Opbrengst heffingen
122
145
145
Dekking
24%
28%
25%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
276
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
-
Netto kosten taakveld
-
Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Toelichting kostendekkendheid begraafplaatsen Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kostendekkendheid van de begraafplaatsen ruim onder de toegestane 100% kostendekkendheid blijft. De kosten die toegerekend worden aan het taakveld zijn de kosten van publiekszaken voor het behandelen van de aanvragen. Daarnaast worden kosten van de afdeling Gemeentewerf toegerekend voor het onderhouden van de begraafplaats.
Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de woonlasten over 2025 van de 18 Friese gemeenten. Woonlastendruk 2025
OZB (gem) Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Totaal woonlasten
Eph
Mph
Eph
Mph
Eph
Mph
1 Ameland
265
182
239
150
177
597
681
2 Opsterland
311
209
251
197
259
717
821
3 Weststellingwerf
338
203
305
200
200
741
843
4 Harlingen
330
217
323
202
202
749
855
5 Ooststellingwerf
272
224
290
176
305
672
867
6 De Fryske Marren
350
248
315
131
225
729
890
7 Leeuwarden
367
221
354
144
177
732
898
8 Terschelling
450
254
254
197
197
901
901
9 Súdwest Fryslân
400
244
293
211
211
855
904
10 Noardeast-Fryslân
423
170
242
240
240
833
905
11 Vlieland
353
280
374
127
191
760
918
12 Tytsjerksteradiel
516
212
302
152
169
880
987
13 Dantumadiel
540
209
261
188
188
937
989
14 Smallingerland
382
254
298
321
321
957
1.001
15 Heerenveen
442
234
301
198
263
874
1.006
16 Achtkarspelen
431
239
341
235
235
905
1.007
17 Waadhoeke
365
253
316
278
348
896
1.029
18 Schiermonnikoog
499
264
344
132
192
895
1.035
Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2025)
96
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen: •
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
•
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
•
een inventarisatie van de risico’s;
•
de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;
•
een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;
•
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s Onze doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd: De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0; Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal). In ons collegeprogramma hebben wij opgenomen dat we een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 2.0 en een minimale solvabiliteitsratio van 20%. In 2026 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 2,03. Daarmee voldoen wij aan zowel de minimale weerstandsratio, als aan onze eigen gestelde norm van 2,0.
Daarnaast voldoen we aan de solvabiliteitsnorm van 20%.
97
Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moeten worden. De weerstandscapaciteit is de som van: a. de stelpost risicobeheersing en onvoorzien; b. de algemene reserve; c.
bestanddelen van de bestemmingsreserves;
d. de stille reserves; e. de niet-benutte belastingcapaciteit; f.
mogelijke ombuigingsmaatregelen.
a. De stelpost risicobeheersing en onvoorzien Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. In het kader van het project 'ombuigingen 2026 e.v.' hebben wij vanaf 2026 nog een post voor onvoorziene zaken van € 100.0000. b. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg per 31 december 2024 € 14,3 miljoen. Als de jaren 2026 tot en met 2029 verlopen volgens deze begroting, dan is de stand van de algemene reserve € 20,3 miljoen per 31 december 2029. c. De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve. Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. d. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd.
Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet bij onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. e. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. De landelijke benchmark woonlasten (Coelo) maakt jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. f. Mogelijke ombuigingsmaatregelen Omdat de laatste ombuigingen heel recent zijn gerealiseerd (in deze begroting, vanaf 2026) is de invloed van ombuigingsmaatregelen op de weerstandscapaciteit op dit moment nihil. In het kader van het project 'ombuigingen 2026 e.v.' is de lucht uit de begroting gehaald en er zijn technische maatregelen doorgevoerd. Meer of andere ombuigingsmaatregelen vragen een politieke afweging en pijnlijke keuzes.