3. Programmabegroting 2026 - 2029 (0098759562)
Tekst van het document
De invoering van het Werkcentrum Fryslân is onderdeel van een landelijke hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur en wetswijziging per 1 januari 2026 (wet SUWI: Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen). Werkcentrum Fryslân is er voor iedereen met vragen over werk. Met dit centrale loket maken we het voor inwoners en werkgevers eenvoudiger om de juiste ondersteuning en hulp te vinden bij vragen over werk. Waar het voorheen voor inwoners en werkgevers soms onoverzichtelijk was en lastig om het juiste loket te vinden, brengen we met Werkcentrum Fryslân via één centraal punt toegang tot relevante kennis en dienstverlening van alle partners in ons netwerk. Wet Van school naar duurzaam werk Met de wet 'Van school naar duurzaam werk' krijgen scholen, Doorstroompunten en gemeenten (verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet) meer mogelijkheden om jongeren tot 27 jaar te ondersteunen bij de overgang van school naar werk en het behoud van werk. De wet treedt naar verwachting 1 januari 2026 in. Voor de gemeente gaat het om het bieden van meer preventieve en passende ondersteuning aan jongeren tot 27 jaar. Het gaat hier om ondersteuning terug naar school, naar werk of een combinatie van beiden. Gemeenten ontvangen hiervoor in 2026 middelen. Ter uitvoering van deze taak wordt de re-integratieverordening in 2026 aangepast. Zie ook programma 4 Onderwijs.
51
Lokale Inclusie Agenda Voortkomend vanuit het VN-verdrag Handicap, heeft de lokale inclusieagenda als doel dat iedereen volwaardig kan meedoen in de samenleving. In 2026 en 2027 gaan we concreet vorm en uitvoering geven aan deze agenda. In een inclusieve samenleving kan iedereen meedoen en wordt niemand gediscrimineerd of uitgesloten. Voor mensen met een beperking betekent een inclusieve samenleving dat ze meedoen op basis van gelijkheid, dat ze regie hebben over hun eigen leven en dat ze toegang hebben tot dezelfde voorzieningen en diensten als mensen zonder beperking. Wanneer het gaat over ‘inclusie’ wordt een bredere groep bedoeld. Niet alleen de groep mensen met een beperking, maar ook andere groepen die om verschillende redenen worden uitgesloten van volwaardige deelname aan de samenleving, denk aan leeftijd, etnische herkomst, seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Aanbestedingen Wmo Per 1 juli 2026 sluiten we nieuwe contracten met zorgaanbieders voor huishoudelijke ondersteuning, dagbesteding, begeleiding en kortdurend verblijf. Dit doen we samen met gemeente Ooststellingwerf en Opsterland. Om te komen tot reële tarieven voor de Wmo-ondersteuning hebben we een extern kostprijsonderzoek laten uitvoeren. De uitkomst van het kostprijsonderzoek leidt tot hogere tarieven vanaf 1 juli 2026. Met de nieuwe inkoop gaan we voor een verschuiving van zorg naar welbevinden.
Hierbij is de verbinding met sociale basis belangrijk. In 2026 lopen ook de contracten voor Wmo-hulpmiddelen af. We gaan in 2026 samen met gemeente Heerenveen, Ooststellingwerf en Opsterland verder met de aanbesteding daarvan. Eigen bijdrage Wmo/ Abonnementstarief Het wetsvoorstel voor de Wet vervanging abonnementstarief Wmo 2015 is op dit moment controversieel verklaard. Hierdoor is het niet duidelijk wanneer de wet inwerking treedt. De wetswijziging zorgt ervoor dat de inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor de maatwerkvoorzieningen weer ingevoerd wordt. De verwachting is dat dit zorgt voor een minder grote instroom van nieuwe cliënten dan in de afgelopen jaren het geval was. Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Het is nog niet zeker wanneer de Wams ingaat. Het doel van de Wams is om de aanpak van meerdere problemen in het sociaal domein beter te regelen. De wet zorgt er ook voor dat de nodige persoonsgegevens gedeeld, verzameld en verwerkt kunnen worden. De GGD Fryslân heeft van de Friese gemeenten de opdracht gekregen om te onderzoeken wat de gevolgen van de Wams zijn. Ook moet zij de gemeenten helpen bij de invoering van de wet.
Onzekerheid toekomstige baten Brede SPUK We maken gebruik van de baten vanuit de Brede SPUK regeling bij de onderwerpen: terugdringen gezondheidsachterstanden, versterken sociale basis, mantelzorg, één tegen eenzaamheid en welzijn op recept. De uitkomst van toegepaste korting, de ontschotting en geschrapte indexatie van de Brede SPUK 2026 is nog onduidelijk. Ook zijn de middelen die we mogelijk vanaf 2027 ontvangen nog onzeker. De uitwerking hiervan nemen we mee in de voorjaarsnota 2026.
52
Doelstellingen Aan de slag met de Sociale Basis Wat willen we bereiken? Vanuit de sociale basis werken we aan: •
Zichtbaar zijn en horen wat er speelt in de samenleving.
•
Versterken van buurten en gemeenschappen.
•
Ondersteunen van inwoners- en vrijwilligersinitiatieven.
•
Werken aan toegankelijke en laagdrempelige voorzieningen.
•
Opbouwen van netwerken met en tussen formele en informele organisaties.
•
Sleutelfiguur zijn tussen de samenleving en de gemeente.
We werken verder aan de ontwikkeling van een integrale visie op de Sociale Basis.
Wat doen we ervoor Opbouwwerk De opbouwwerkers zijn belangrijke schakels tussen de samenleving en de gemeente. Ze werken nauw samen met inwoners om hen te ondersteunen en te stimuleren bij initiatieven van inwoners en vrijwilligers/verenigingen. De opbouwwerkers verbinden inwoners en verschillende organisaties, zowel formeel als informeel. In Wolvega en Noordwolde is er ook een dorpsondersteuner actief die zorgt voor laagdrempelig contact en praktische hulp. Mantelzorg We willen in de sociale basis meer aandacht geven aan de waarde van mantelzorg, mantelzorgers meer erkenning geven en hen beter ondersteunen. We richten ons op toegankelijke en structurele mantelzorgondersteuning om de inzet van mantelzorgers duurzaam en effectief te borgen. Welzijn op recept De welzijnscoaches helpen inwoners met zorgvragen of problemen op psychisch of sociaal gebied om weer actief mee te doen in de samenleving. Samen met partners in de zorg (zoals huisarts en thuiszorg) wordt de samenwerking sterker gemaakt en verder ontwikkeld. We kijken vooral voor welke groepen mensen de aanpak van de welzijnscoaches geschikt is en hoe de samenwerking met andere partners en informele netwerken goed geregeld kan worden. Eenzaamheid Het tegengaan van eenzaamheid vraagt om een aanpak die verschillende thema’s raakt.
We ondersteunen en faciliteren initiatieven en interventies gericht op het voorkomen van eenzaamheid. We zetten welzijnscoaches (Welzijn op recept) in om eenzaamheid te verminderen. We faciliteren organisaties (zoals OSW) om meer mensen te betrekken bij activiteiten en zo samen eenzaamheid terug te dringen. Vrijwilligerspunt Het vrijwilligerspunt is het loket en kenniscentrum voor vrijwilligerswerk, waar inwoners terechtkunnen om iets te betekenen en organisaties en collega's hulp krijgen om vrijwilligers te vinden, te behouden en te waarderen.
53
Jongeren Talentenplek De Talentenplek is een plek waar jongeren hun talenten kunnen ontdekken, nieuwe ervaringen kunnen opdoen en zo duurzame keuzes kunnen maken voor de toekomst. De Talentenplek Noordwolde en Talentenplek Wolvega worden in 2026 verder uitgebouwd en verstevigd. Doordat de jongerenwerkers van de talentenplek ook binnen het reguliere jongerenwerk werkzaam zijn, wordt de band onderling verstevigd en worden er meer jongeren bereikt. Jongerenwerk We zetten het ambulant en accommodatie gebonden jongerenwerk voort. Het ambulante jongerenwerk wordt ingezet om tijdig signalen op te pikken over wat er speelt onder jongeren. Het jongerenwerk zoekt jongeren op in hun leefomgeving, dat is in de eigen straat, buurt of dorp, op de middelbare scholen, online op social media enzovoort. Zo zal het jongerenwerk bijvoorbeeld te vinden zijn in de pauzes op het voortgezet onderwijs, worden er gastlessen gegeven voor verbinding en om actuele onderwerpen te kunnen bespreken met de jongeren. Ouderen We stimuleren en ondersteunen ouderen om zelfredzaam te blijven en eigen regie te houden. Dit binnen een krachtige gemeenschap waarin omkijken naar elkaar een belangrijke waarde is. Samen met de ouderen, ouderenverenigingen, mantelzorgers en zorgprofessionals bepalen we waar de behoefte aan activiteiten en voorzieningen liggen en wat ieders rol daarbij kan zijn.
Vervolg bestemming Wolvega Het project bestemming Wolvega eindigt eind 2025, in navolging van dit project worden de volgende werkzaamheden in de sociale basis uitgevoerd: •
Team Samenlevingsopbouw is het aanspreekpunt en zorgt voor ondersteuning aan de stichting van Theater op de Hoogte en Huis op de Hoogte.
•
De beheerder van Huis op de Hoogte en Theater op de Hoogte wordt ondergebracht in team samenlevingsopbouw.
Zelfoogsttuin In 2026 werken we verder aan de ontwikkeling van een zelfoogsttuin. Het hebben van een zelfoogsttuin in onze gemeente helpt om verschillende doelen te bereiken binnen het Sociaal Domein.
Doelstellingen Aan de slag met Inburgering Wat willen we bereiken? Inburgeraars doen snel en volwaardig mee in de Nederlandse maatschappij, het liefst via betaald werk. Meedoen vraagt kennis van de Nederlandse taal en (lokale)cultuur. Het vraagt om te participeren in het onderwijs of door (vrijwilligers)werk en mee te doen aan sport- en/of culturele activiteiten. Integratie is niet alleen taal en werk maar ook breder, zoals meedoen in de buurt en schoolactiviteiten van de kinderen.
Wat doen we ervoor Opgave inburgering De instroom van statushouders is in 2025 gedaald. Dit heeft onder andere te maken met een gewijzigd beleid voor Syrische aanvragers. Veel asielzoekers zijn alleenreizend. De meesten doen nadat zij een status ontvangen een aanvraag voor het nareizen van directe familie. De taakstelling 2026 voor onze gemeente is nog niet bekend.
54
In 2025 is door de gemeente Weststellingwerf de intentie uitgesproken om deel te nemen aan de regionale doorstroomlocatie voor statushouders in de gemeente Opsterland. Als de gemeente definitief deelneemt aan de doorstroomlocatie wordt een deel van de taakstelling voor het huisvesten van statushouders tijdelijk in Opsterland ingevuld. Hiermee wordt de verstopte asielketen, waaronder Ter Apel, ontlast. We blijven verantwoordelijk voor de inburgering en duurzame huisvesting van de statushouders in een regionale doorstroomlocatie. We blijven ons inzetten voor het zorgvuldig doorlopen van alle stappen in het inburgeringsproces van intake tot afronding van examens. De bevindingen van de evaluatie van het beleidsplan in OWO verband 2022-2025 worden in eerste instantie verwerkt in een actieplan 2026. Nadat er meer duidelijkheid is over het te verwachten landelijk beleid van een nieuw te vormen Kabinet wordt besloten over de noodzaak van een nieuw OWO-beleidsplan. Het aanbieden van leerroutes Voor een kwalitatief goed taalaanbod wordt zoveel mogelijk samengewerkt in OWO-verband en met de gemeenten in Friesland. We monitoren de uitvoering van de leerroutes. En werken hierin samen met Stavoor, Firda en de internationale schakelklas (ISK). Ons uitgangspunt is dat iedere leerroute start binnen de minimale gestelde wachttijd.
Integratie van statushouders Volwaardig meedoen en iedereen kan meedoen zijn belangrijke elementen voor onze gemeente bij inburgering en participatie. In 2026 zetten we meer in op het begeleiden van statushouders bij het wegwijs worden en meedoen in onze gemeente. We stimuleren hen om mee te doen aan buurtactiviteiten, cultuur, sport en vrijwilligerswerk. Daarbij zoeken we de samenwerking met onze lokale verenigingen, organisaties en sleutelfiguren. We maken actief gebruik van de bestaande regelingen zoals Stichting Leergeld en het Volwassenenfonds en waar mogelijk betrekken we vrijwilligers bij de maatschappelijke begeleiding. Participatie naar vermogen We maken in 2026 een betere verbinding met de Participatiewet, als het gaat om statushouders die een uitkering ontvangen. Daarbij maken we gebruik van de Module arbeidsmarkt en participatie (MAP) waarbij statushouders kennisnemen van de verschillende onderdelen van de Nederlandse arbeidsmarkt. Met behulp van ons netwerk van lokale werkgevers, re-integratiebureaus en sociaal ontwikkelbedrijven begeleiden we de inburgeraars naar werk. Waar nodig maken we gebruik van de inkoop (OWO) re-integratie en participatie-instrumenten.
Doelstellingen Aan de slag met Participatie Wat willen we bereiken? In Weststellingwerf willen wij dat iedereen mee kan doen en dat niemand aan de zijlijn staat. We zetten actief in op het verlagen van drempels en zorgen dat inwoners optimaal mee kunnen doen in de samenleving. We zetten ons in om inwoners naar werk te begeleiden eventueel met inzet van loonkostensubsidie. Of via een beschutte werkplek. Een grote groep inwoners in de bijstand kan niet op korte termijn aan het werk door diverse of multiproblematiek. We zetten hier actief in op meedoen en maatschappelijke participatie. Inkomensregelingen De verwachting is dat het aantal inwoners met een bijstandsuitkering iets toeneemt. Meer inwoners zijn langdurig aangewezen op het vangnet van de bijstand. Voor statushouders duurt het langer voordat ze uitgestroomd zijn. De verwachting is dat deze groep in de bijstand toeneemt. In 2026 zetten we dan ook extra in op participatie van deze doelgroep. Zie hiervoor de toelichting onder 'Aan de slag met Inburgering'.
55
Wat doen we ervoor Iedereen kan meedoen in Weststellingwerf In 2026 werken we verder aan de uitvoering van het beleidsplan arbeidsdeelname en participatie onder de noemer 'Iedereen kan meedoen in Weststellingwerf'. We hebben hiervoor de volgende beleidsdoelen vastgesteld: Doel 1: Iedereen is in beweging. Hierbij werken we onder andere aan het in beeld brengen van onze inwoners en de positie op de participatieladder. En dat inwoners in beweging zijn via een re-integratievoorziening. Doel 2: We ondersteunen inwoners bij het vinden en behouden van werk. We werken hierbij aan het versterken van werkvaardigheden en talenten van inwoners. Ook gaan we aan de slag met het blijvend in beeld brengen van inwoners met een indicatie Banenafspraak en bieden we inwoners passende nazorg bij uitstroom naar werk. Doel 3: We werken samen met werkgevers aan passende betaalde en onbetaalde werkplekken. We blijven voor dit doel actief inzetten op het instrument loonkostensubsidie en beschut werk. Daarnaast zetten wij in op de relatie met werkgevers, voor het bieden van betaalde en onbetaalde werkplekken. Voor de uitvoering van de Participatiewet zetten we naast onze eigen dienstverlening ook re-integratietrajecten via diverse aanbieders in. Deze trajecten hebben wij ingekocht via een Open House systematiek.
Per 1 januari 2026 start hiervoor de nieuwe inkoop (OWO) voor re-integratie en participatie-instrumenten. Sociale werkvoorziening (SW) Gemeenten zijn in het kader van de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) verplicht om aan mensen met een SW-indicatie passende arbeid te bieden onder aangepaste omstandigheden. De uitvoering van de Sociale Werkvoorziening (SW) is sinds 1 januari 2020 belegd bij Caparis. In 2025 hebben we de dienstverleningsovereenkomst (DVO) verlengd met vijf jaar. We volgen in 2026 de voortgang van de DVO via de kwartaalgesprekken en bestuurlijke overleggen.
Doelstellingen Aan de slag met aanpak armoede en schulden Wat willen we bereiken? Aanpak armoede Vanuit de aanpak armoede zetten we in op bekendheid en het vergroten van het bereik van de regelingen voor inwoners met een laag inkomen. Hierdoor kunnen inwoners meedoen in de samenleving en vergroten we de financiële armslag van inwoners. De bestaande voorzieningen vanuit het armoedebeleid worden voortgezet. Zoals de individuele inkomenstoeslag, bijzondere bijstand, Stichting Leergeld, het Volwassenenfonds Sport en Cultuur en de gemeentepolis (collectieve zorgverzekering). Binnen de regelingen zoeken we de mogelijkheden om zoveel mogelijk inwoners mee te laten doen en het bereik te vergroten. Met samenwerkingspartners zetten we ons in om waar dat kan nog meer te doen voor de doelgroep. Voor het vergroten van het bereik van de regelingen maken we gebruik van De VoorzieningenWijzer (www.datgeldtvoormij.nl). Door de samenwerking met partijen die zich in de gemeente inzetten voor inwoners met een laag inkomen kunnen we meer inwoners ondersteunen. Bijvoorbeeld met hulp bij geldzaken vanuit Humanitas Thuisadministratie of met het toevoegen van gezonde voeding aan de voedselpakketten die de Voedselbank onder de doelgroep verstrekt.
56
Aanpak schulden Door onze inzet vanuit de vroegsignalering bereiken we inwoners met beginnende betaalachterstanden en geldzorgen eerder. We bieden inwoners vanuit de schuldhulpverlening passende trajecten aan zodat er zo snel mogelijk een oplossing voor hun schuld of betaalproblemen wordt gevonden. Met de inzet van budgetcoaching voorkomen we dat inwoners opnieuw in de problemen komen.
Wat doen we ervoor Integrale aanpak Door de samenwerking met partners die zich inzetten voor de doelgroep vanuit de Thematafel Armoede kunnen we meer inwoners bereiken met armoedeproblematiek. Partijen als de Voedselbank, Kledingbank, Stichting Leergeld, een afvaardiging vanuit kerken, Speel-o-theek, Papierwinkel, bibliotheek, GGD, Humanitas en ons gebiedsteam nemen deel aan de Thematafel. Door kennis en signalen met elkaar te delen en actuele thema's met elkaar te bespreken weten partijen elkaar beter te vinden, gaan ze mogelijke samenwerkingsverbanden aan en kunnen we de doelgroep nog beter ondersteunen. Waar samenwerkingspartners zien dat er meer hulp nodig is, worden inwoners in contact gebracht met ons gebiedsteam. Zo bieden we een integrale aanpak en kunnen we inwoners op alle leefgebieden helpen. Ook krijgt de integrale aanpak vorm door armoede en gezondheid met elkaar te verbinden. Wij zetten in op het actieprogramma Kansrijke Start. Hierbij richten wij ons op kinderen in de eerste 1000 dagen van hun leven, en vooral op kinderen die geboren worden in een gezin dat te maken heeft met een kwetsbare situatie. Signalen rondom armoede worden door onze samenwerkingspartners zoals verloskundigen en de GGD vroegtijdig opgepakt. Zo kan tijdig de juiste hulp ingezet worden en worden voorzieningen door de doelgroep benut.
We zorgen ervoor dat de partijen rond armoede en gezondheid elkaar weten te vinden en elkaar versterken. Zo is er ook een uitgebreidere samenwerking met Stichting Babyspullen. Naast de verloskundige kunnen gezinnen ook via Stichting Leergeld worden aangemeld. Hierdoor kunnen wij (aanstaande) ouders in kwetsbare situaties nog beter bereiken en ondersteunen. Ondersteunen doelgroep Samen met samenwerkingspartners zetten we ons in om nog meer te doen voor de doelgroep. Bijvoorbeeld door het pakket met voorzieningen vanuit Stichting Leergeld uit te breiden en in te spelen op de behoefte van de doelgroep. Hiervoor worden signalen opgehaald bij partijen waar we mee samenwerken. Om menstruatiearmoede tegen te gaan breiden we de uitgiftepunten voor menstruatieproducten verder uit. Ook Buurtkastjes worden ingericht als uitgiftepunt. Zo hebben alle meisjes en vrouwen in onze gemeente laagdrempelig toegang tot gratis producten. Ook breiden we het aanbod aan producten uit met zonnebrand en verzorgingsproducten. Vanuit onze aanpak rond armoede en gezondheid leggen we verbinding met samenwerkingspartners om inwoners nog meer te ondersteunen, bijvoorbeeld vanuit het ouder kindcafé dat we samen met de Bibliotheek en Home-Start organiseren voor ouders. Waarbij thema’s zoals veiligheid en EHBO, voeding voor gezondere eetgewoontes en samen lezen aan bod komen.
Bereiken doelgroep Binnen de regelingen zoeken we de mogelijkheden om zo veel mogelijk inwoners mee te laten doen en het bereik te vergroten. Zo verstrekken we de individuele inkomenstoeslag ambtshalve als inwoners hier al eerder gebruik van gemaakt hebben. Inwoners hoeven dan zelf geen aanvraag te doen. Dit helpt om het bereik van de regelingen te vergroten en inwoners hoeven hiervoor zelf geen actie te ondernemen. Om het bereik van de voorzieningen verder te vergroten maken we gebruik van De VoorzieningenWijzer. Inwoners kunnen zelf via datgeldtvoormij.nl bekijken op welke regelingen ze recht hebben. Ook kan dit met hulp tijdens een adviesgesprek. Het gebiedsteam, Humanitas Thuisadministratie en de Papierwinkel helpen inwoners met het bekijken van welke regelingen ze gebruik kunnen maken. We brengen samen met partners die zich inzetten voor de doelgroep inwoners actief op de hoogte van de voorzieningen. 57
Hulp bij geldzorgen Inwoners met geldzorgen en schulden kunnen voor hulp bij ons gebiedsteam terecht. Ook werken we samen met Humanitas Thuisadministratie en de Papierwinkel om inwoners met hun financiële administratie, het aanvragen van regelingen of het lezen van een ingewikkelde brief te helpen. We zijn aangesloten bij Geldfit zodat inwoners kunnen bekijken wat ze kunnen doen om weer grip te krijgen op hun geldzaken en de weg naar schuldhulp beter weten te vinden. Inwoners kunnen ons lokale aanbod op Geldfit.nl vinden. Om hulp bij geldzorgen nog toegankelijker te maken gaan we in onze eigen communicatie over geldzaken nog meer verwijzen naar Geldfit. Ook door landelijke communicatiecampagnes en partijen zoals een zorgverzekeraar die verwijzen naar Geldfit voor hulp bij geldzorgen, worden drempels verlaagd om hulp te vragen bij geldzorgen. Om geldzorgen ook onder de aandacht van jongeren te brengen werken we samen met de jongerenwerkers van ons gebiedsteam en scholen. Vroegsignalering van schulden We gaan door met onze aanpak om inwoners met beginnende schulden in een vroeg stadium te bereiken en hulp aan te bieden. We zoeken actief contact met inwoners waar we van vaste lasten partners signalen van betaalachterstanden (huur, water, zorg, en elektra) doorkrijgen. We benaderen inwoners per brief, telefoon/WhatsApp of via een huisbezoek om laagdrempelig hulp aan te bieden.
Door de aanpak weten inwoners ons gebiedsteam te vinden en informeren we inwoners over de hulp die het gebiedsteam kan bieden. Schulden hoeven hierdoor minder ver op te lopen. Ook de signalen van inwoners met een betaalachterstand bij de zorgverzekering die onder de wanbetalersregeling van het CAK vallen gaan we meenemen bij de vroegsignalering. Hulp en nazorg bij schulden Aan inwoners met betaalproblemen en schulden bieden we een passend traject. Hiervoor werken we soms samen met externe partijen. Waar we zelf meer kunnen doen binnen de schulddienstverleningstrajecten zoeken we ruimte om in eigen beheer een oplossing te bieden voor inwoners. Zo gaan we onderzoeken of we rond budgetbeheer meer zelf kunnen gaan doen. Het is daarbij de bedoeling dat de gemeente de inkomsten en uitgaven beheert van inwoners met financiële problemen. Door budgetbeheer wordt financiële rust gecreëerd, nieuwe schulden voorkomen en krijgt de inwoner weer controle over de eigen geldzaken. Inwoners kunnen we dan nog sneller helpen met een oplossing voor hun betaalproblemen. We ondersteunen hen bij het weer duurzaam financieel zelfredzaam worden. Om het opnieuw opbouwen van schulden te voorkomen bieden we vanuit nazorg passende ondersteuning als er een oplossing is gevonden voor de schuld.
Door budgetcoaching worden inwoners weer zelfstandig financieel zelfredzaam en kunnen ze hun financiële administratie op orde houden. We gaan verdere invulling geven aan de basisdienstverlening schuldhulpverlening die vanuit de rijksoverheid is ingezet.
58
Doelstellingen Aan de slag met jeugdhulp Wat willen we bereiken? Gemeenten zijn wettelijk verplicht een aantal taken op gebied van jeugdhulp uit te voeren, namelijk: • jeugdhulp van goede kwaliteit aanbieden; • voorzieningen op het gebied van jeugdhulp (jeugdhulpplicht) treffen; • jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering organiseren; • maatregelen voor de aanpak van kindermishandeling nemen; • de samenwerking met andere sectoren zoals zorg, onderwijs, politie en justitie zoeken. We streven ernaar om zoveel mogelijk lokale oplossingen te bieden voor de ondersteuning van kinderen en hun ouders. Voor deze preventieve taak is samenwerking met lokale partners, zoals GGD, sportverenigingen en het onderwijs, essentieel. Vanuit de wettelijke taken én het lokale preventieve beleid zijn het normaliseren van hulp en het bieden van ondersteuning dichtbij belangrijke pijlers. Daarbij zoeken we nadrukkelijk de verbinding met de integrale visie op de sociale basis. Deze aanpak kan bijdragen aan het verminderen van de inzet van specialistische jeugdhulp en biedt kinderen en gezinnen passende ondersteuning in hun directe omgeving. Bovendien verwachten we hiermee een kostenbesparing te realiseren.
Wat doen we ervoor Sterke basis en preventie In onze gemeente zijn we gestart met Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Dit draagt bij aan positief opgroeien, een sterke sociale basis en preventie. De aanpak richt zich op het voorkomen van alcohol, drugs en tabak gebruik door jongeren door een leefomgeving te vormen waarin ze gelukkig en gezond kunnen opgroeien. We werken aan vier domeinen waarin jongeren zich bevinden, namelijk: gezin, school, peergroup en vrije tijd. Dit doen we door het versterken van beschermende factoren en risicofactoren aan te pakken (zie ook programma 7). Het nieuwe Kader lokaal preventief jeugdbeleid is vastgesteld. We richten ons in 2026 op het verkennen van de verrijkte schooldag. Daarnaast gaan we samen met volksgezondheid inzetten op het eerder herkennen van signalen en inzetten op mentale gezondheid. Toegang naar jeugdhulp We stimuleren het integraal werken binnen alle leefgebieden van een kind/jongere in deze gemeente. Hiervoor hebben we praktijkondersteuner (POH) GGZ-jeugd, schoolmaatschappelijk werkers en jongerenwerkers, naast de vlechtwerkers jeugd. Sociaal Domein Fryslan (SDF) heeft in de inkoopafspraken per 2024 de reikwijdte van de specialistische inkoop ingeperkt. Dit betekent dat de Friese gemeenten de mogelijkheid hebben om zelf lokaal aanbod ("complementaire ondersteuning") te contracteren.
Binnen OWO hebben we er voor gekozen om deze contracten met twee jaar te verlengen tot 2028. SDF start met de voorbereidingen van de nieuwe aanbesteding specialistische jeugdhulp. De verwachting is dat deze contracten per 2028 ingaan. We gebruiken de periode tot 2028 om het lokale aanbod af te stemmen op het regionale specialistische aanbod. Jeugdhulp en onderwijs In 2026 continueren we onze inzet op de samenwerking tussen (passend) onderwijs, kinderopvang (zie ook programma 4) en jeugdhulp om kinderen/jongeren beter te ondersteunen. We zien een toename van kosten door zorgvragen in het onderwijs en specialistische kinderopvang.
59
Er is een coördinator aangesteld omdat steeds meer kinderen extra steun nodig hebben in hun ontwikkeling. De coördinator zoekt samen met scholen, kinderopvang en de gemeente naar oplossingen. Er is samenwerking nodig, zonder dat elkaars rollen en verantwoordelijkheden overgenomen worden. Daarin is scherpte nodig om de verantwoordelijkheden vanuit de Wet passend onderwijs en de Jeugdwet te respecteren. Hiermee leveren we ook een bijdrage aan het normaliseren. Tot slot krijgen we beter inzicht in de inzet van zorggeld en zicht op mogelijkheden voor meer collectieve inzet.
Doelstellingen Aan de slag met de Wmo Wat willen we bereiken? Onze doelstelling is dat mensen zelfredzaam zijn zo lang het kan en met ondersteuning van het netwerk waar mogelijk. Een maatwerkvoorziening wordt ingezet als een algemene of voorliggende voorziening niet passend is. Dit alles met de insteek dat het Wmo vangnet beschikbaar blijft voor degene die dat daadwerkelijk nodig hebben.
Wat doen we ervoor Samenwerken We zetten ons in om inwoners met ondersteuningsvragen zo veel mogelijk in staat te stellen zelf de regie te houden. Daarbij werken we samen met lokale partners zoals andere gemeenten, zorg- en ondersteuningsorganisaties, woningcorporaties, GGZ en politie. Hierdoor kan de ondersteuning snel worden geboden om mee te kunnen blijven doen in de samenleving. Aanbestedingen Wmo Per 1 juli 2026 sluiten we nieuwe contracten met zorgaanbieders voor huishoudelijke ondersteuning, dagbesteding, begeleiding en kortdurend verblijf. Met de nieuwe inkoop gaan we voor een verschuiving van zorg naar welbevinden. Hierbij is de verbinding met sociale basis belangrijk. In 2026 lopen ook de contracten voor Wmo-hulpmiddelen af. We gaan in 2026 verder met de aanbesteding daarvan. Beschermd Wonen De gemeente Weststellingwerf sluit aan bij de landelijke decentralisatie en provinciale afspraken over beschermd wonen. Deze decentralisatie is uitgesteld. De bedoeling van de decentralisatie is dat de zorg vaker thuis bij de inwoner plaatsvindt. Dit in plaats van in een instelling die bijvoorbeeld niet in de buurt is van de eigen leefomgeving. Deze verandering noemen we Beschermd Thuis. Bij de nieuwe inkoop van voorzieningen beschermd wonen wordt rekening gehouden met de verandering en de randvoorwaarden die voor deze beweging nodig zijn.
Ontwikkelingen eigen bijdrage Wmo/ Abonnementstarief We volgen de landelijke regels voor de veranderingen in de Wmo. Het wetsvoorstel voor de Wet vervanging abonnementstarief Wmo 2015 is controversieel verklaard. Deze wet zorgt ervoor dat er weer een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen geldt. We verwachten dat hierdoor minder nieuwe mensen hulp aanvragen.
60
Inzetten op preventie en voorliggende voorzieningen We zetten in op preventie en willen problemen zo vroeg mogelijk aanpakken. Dit betekent dat we aandacht besteden aan het ontwikkelen van voorzieningen en activiteiten die problemen kunnen voorkomen. Een voorbeeld hiervan is de Ketenaanpak valpreventie. Dit is een samenwerking met fysiotherapeuten om vallen te voorkomen. Dit valt onder de brede SPUK-regeling (zie ook programma 7). Daarnaast zorgen we ervoor dat eenvoudige en toegankelijke voorzieningen goed blijven bestaan en beter aansluiten bij wat onze inwoners nodig hebben. We willen toe naar laagdrempelige ontmoetingsplekken, waar inwoners zonder indicatie ondersteuning vinden. Dit doen we samen met zorgaanbieders en andere partners. Vitaal ouder worden Met de beweging van zorg naar welbevinden verwachten we dat ouderen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Hiervoor is het van belang dat mensen in een geschikte woning wonen (zie programma 8 Woonzorgvisie). In 2026 gaan we onderzoeken op welke manier we onze oudere inwoners kunnen ondersteunen bij het verbeteren van hun fysieke zelfredzaamheid. We onderzoeken op welke wijze mensen met (beginnende) dementie en hun mantelzorgers ondersteund kunnen worden, om te komen tot een dementievriendelijke gemeente. Een brede bewustwording over de behoeften van mensen met dementie is hiervoor een vereiste.
Tevens kunnen laagdrempelige ontmoetingsplekken de instroom in dagbesteding voor ouderen beperken.
Doelstellingen Opvang bieden aan Oekraïense ontheemden Wat willen we bereiken? Sinds 2022 is de gemeente verantwoordelijk voor het bieden van opvang voor ontheemden uit Oekraïne. De tijdelijke bescherming van Oekraïense ontheemden is verlengd tot maart 2027. Dit betekent dat Weststellingwerf ook in 2026 opvang biedt voor ontheemden uit Oekraïne. In 2026 opent een nieuwe opvanglocatie voor ontheemden uit Oekraïne.
Wat doen we ervoor Werken aan leefbaarheid en zelfredzaamheid Voor bestaande opvanglocaties werken wij aan de leefbaarheid. Ook blijven wij ons inzetten voor de zelfredzaamheid van ontheemden met extra nadruk op onderwijs en participatie.
61
Wat mag het kosten x € 1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029 41.387
Lasten
40.691
43.784
42.390
42.121
41.487
Baten
-13.348
-12.212
-9.489
-9.303
-9.303
-9.303
Saldo van lasten en baten
27.343
31.572
32.901
32.818
32.185
32.085
-31
-300
-247
-243
-151
Onttrekkingen
-517
Stortingen Mutaties reserves Resultaat
732 -517
701
-300
-247
-243
-151
26.826
32.273
32.601
32.571
31.942
31.934
Lasten, gegroepeerd naar beleidsveld x € 1.000 Toelichting per beleidsveld:
Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Samenkracht en burgerparticipatie
4.816
5.502
2.849
2.641
2.608
Toegang en eerstelijnsvoorziening
2.971
3.758
3.987
3.987
3.987
3.987
Participatie
16.269
16.861
16.762
16.701
16.701
16.701
WMO
7.000
7.718
8.349
8.349
8.349
8.349
Jeugdzorg
9.634
9.945
10.442
10.442
9.842
9.842
40.690
44.516
42.390
42.121
41.487
41.387
Mutaties reserves Totaal lasten programma 6
2.507
732
Toelichting wat mag het kosten Begroting 2026 ten opzichte van 2025 Samenkracht en burgerparticipatie Er zijn in 2025 lasten geraamd voor de opvang Oekraïners (€ 2.125.000), voor de uitvoering van de SPUK wet inburgering (€ 509.000) en er zijn incidentele middelen beschikbaar voor dorpshuis Oosterstreek (€ 200.000). Daarnaast stijgen de kapitaallasten vanaf 2026 door opvang Tjongerpad en zijn er extra lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. Toegang en eerstelijnsvoorziening Vanaf 2026 is de ombuiging 'gehandicapten parkeerkaart - medisch onderzoek door aanvrager laten betalen' verwerkt (€ 15.000). Daarnaast zijn er hogere lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. Participatie In 2025 (€ 127.000) en in 2026 (€ 66.300) zijn er incidentele middelen beschikbaar vanuit ESF samen aan de slag. Daarnaast zijn er hogere lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten. Wmo en Jeugdzorg Bij de voorjaarsnota 2025 en Kadernota 2026 zijn de budgetten voor Wmo maatwerkvoorzieningen en Jeugdhulp geïndexeerd. Voor de Wmo is dit in 2025 € 490.000 en vanaf 2026 € 860.000. Voor de Jeugdhulp is dit vanaf 2026 € 565.000. Daarnaast zijn er hogere lasten voor dit beleidsveld door een hogere doorbelasting van de directe loonkosten.
62
Begroting 2026 en meerjarenperspectief Samenkracht en burgerparticipatie Vanaf 2027 is de ombuiging 'verlagen budget sociale basis' (€ 58.000) verwerkt. Daarnaast is de uitkomst van toegepaste korting, ontschotting en geschrapte indexatie van de Brede SPUK nog onduidelijk, we houden daarom nog geen rekening met lasten, en daartegenover baten, vanaf 2026. Mutaties reserves De storting in de reserve in 2025 betreft de storting in de dekkingsreserve kapitaallasten voor de opvang Tjongerpad.
Baten, gegroepeerd naar beleidsveld x € 1.000 Toelichting per beleidsveld:
Rekening 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029
Samenkracht en burgerparticipatie
-4.330
-3.107
-287
-167
-167
Toegang en eerstelijnsvoorziening
-121
-38
-38
-38
-38
-38
-8.662
-8.873
-8.939
-8.873
-8.873
-8.873
WMO
-235
-196
-226
-226
-226
-226
Mutaties reserves
-517
-31
-300
-247
-243
-151
-13.865
-12.243
-9.790
-9.549
-9.546
-9.453
Participatie
Totaal baten programma 6
-167
Toelichting wat mag het kosten Begroting 2026 ten opzichte van 2025 Baten Samenkracht en burgerparticipatie Er zijn in 2025 baten geraamd die er in 2026 niet zijn: voor de opvang Oekraïners (€ 2.125.000), de SPUK wet inburgering (€ 509.000), hoofdlijnenakkoord GGZ (€ 85.500) en deelname MDT divers (€ 75.000). Participatie In 2026 ontvangen we middelen vanuit ESF samen aan de slag (€ 66.300). Begroting 2026 en meerjarenperspectief Samenkracht en burgerparticipatie Vanaf 2026 is de uitkomst van toegepaste korting, ontschotting en geschrapte indexatie van de Brede SPUK nog onduidelijk, we houden daarom nog geen rekening met lasten, en daartegenover baten. Mutaties reserves De onttrekking in 2025 betreft de dekking vanuit de algemene reserve voor de incidentele budgetten die doorgeschoven zijn vanuit 2024 naar 2025. Vanaf 2026 hebben we een aantal reservemutaties vanuit de dekkingsreserve kapitaallasten begroot. Daarnaast wordt er in 2026 € 50.000 onttrokken uit de reserve investeringsambities voor de beheerder van Huis op de Hoogte en Theater op de Hoogte.
Investeringen Omschrijving
2026
Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP
82.500
Totaal bruto investeringsbedrag
82.500
2027
2028
2029 67.000
0
0
67.000
63
Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Portefeuillehouder(s)
Den Hartigh, Hartog en Zonderland
Organisatie
Beleid en Sport & Leefstijl
Taakvelden •
Riolering
•
Volksgezondheid
•
Milieubeheer
•
Afval
•
Begraafplaatsen en crematoria
Beleidsnota's 2007 Notitie Mestvergisting 2008 Notitie Beleidskaders nieuwe Wet geluidshinder 2010 Notitie Geurbeleid 2010 Integraal Vergunningenplan 2011 Gebiedsvisie Wet geurhinder en veehouderij 2012 Geurverordening Weststellingwerf 2018 Watergangen waarop via een riooloverstort wordt geloosd 2020 VTH beleidsplan OWO 2020-2024 2020 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 2021 Transitievisie Warmte OWO 2021 Strategienota Grondstoffenbeleid Weststellingwerf 2022 Lokaal gezondheidsbeleid Gemeente Weststellingwerf 2022-2025 2022 Nota Bodembeheer (inclusief bodemkwaliteitskaarten) 2022 Notitie Scenario's uitbreiding ecologisch bermbeheer gemeente Weststellingwerf 2023 OWO- Uitvoeringsprogramma warmtetransitie 2023 Uitvoeringsprogramma 2024 en Jaarverslag 2023 Fysieke leefomgeving 2023 Regioplan Friesland (FrIZA) 2023 Plan van Aanpak GALA/Brede SPUK Gemeente Weststellingwerf 2023 - 2026 2024 Beleidsbrief Klimaat & Duurzaamheid 2024 Communicatieplan Diftar+ 2025 Plan van Aanpak JOGG in Weststellingwerf 2025 2025 Uitvoeringsplan Drank en Alcoholwet NIX18 2025 2025 OWO actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkomen (MVOI) 2025 Communicatieplan Klimaat & Duurzaamheid
64
Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Gezondheidsbeleid In 2026 zetten wij ons onverminderd in voor het bevorderen van de volksgezondheid, met als leidraad de Wet Publieke Gezondheid (WPG), het nieuwe Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), het huidige Integraal Zorgakkoord (IZA) en het aflopende landelijke gezondheidsnota die plaatsmaakt voor een hernieuwde gezondheidsnota. Door de landelijke politieke onzekerheid is nog niet bekend wat dit voor de inzet en uitvoer voor gemeenten betekent. Naar verwachting zal in het najaar van 2025 de nieuwe landelijke gezondheidsnota worden vastgesteld. Op basis van de nieuwe landelijke gezondheidsnota zullen wij in 2026 het nieuwe gezondheidsbeleid 2026 – 2030 opstellen en laten vaststellen. Gezondheid is voor iedereen belangrijk. Dit is ook terug te zien in de nieuwe Omgevingswet. Zoals het rapport van het RIVM over de toekomst van de volksgezondheid (VTV) schetst is er een toename van overgewicht, chronische ziektes en mentale problemen. Daarnaast zijn er tekorten in de zorg en verandert de leefomgeving door klimaatverandering. Dit zorgt voor grotere uitdagingen om gezondheid te borgen. Het nieuw lokaal gezondheidsbeleid geven we integraal vorm met ketenpartners, inwoners, zorgpartijen en de verschillende beleidsterreinen.
Onzekerheid toekomstige baten Brede SPUK Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) We maken gebruik van de baten vanuit de Brede SPUK regeling bij de onderwerpen: kansrijke start, mentale gezondheid, aanpak overgewicht en obesitas, valpreventie, OKO & vroegsignalisering alcoholproblematiek, versterking kennis- en adviesfunctie GGD en coördinatiekosten regionale aanpak preventie. De uitkomst van toegepaste korting, de ontschotting en geschrapte indexatie van de Brede SPUK 2026 is nog onduidelijk. Wel worden er waarschijnlijk in 2026 extra middelen beschikbaar gesteld voor het beschermen en bevorderen van de mentale gezondheid van onze inwoners. Ook zijn de middelen die we mogelijk vanaf 2027 ontvangen nog onzeker. De totale uitwerking hiervan nemen we mee in de voorjaarsnota 2026. Wet integrale suïcidepreventie Vanuit de nieuwe Wet integrale suïcidepreventie is iedere gemeente verplicht om vanaf 2026 integraal preventief suïcidebeleid te ontwikkelen. In 2026 geven wij hieraan invulling in nauwe samenwerking met 113, ketenpartners, GGD Fryslân, ervaringsdeskundigen en inwoners. Klimaat en duurzaamheid POVI In juni 2025 heeft de Provincie de Contourenschets Omgevingsvisie Fryslân vastgesteld. Dit document vormt de koers voor de nieuwe Provinciale omgevingswet (POVI) en is bedoeld als basis voor verdere draagvlakvorming en besluitvorming.
De verwachting is dat de POVI in 2026 wordt vastgesteld. De nieuwe POVI zal aanvullende kaders vaststellen voor energie infrastructuur projecten en nieuwe energie opweklocaties. Beleid en uitvoeringcapaciteit klimaat en duurzaamheid op orde De uitvoeringscapaciteit is op orde gebracht. Beleid en uitvoering zijn nu beter in balans en afgestemd op de klimaat- en duurzaamheidsambities. We werken programmatisch aan klimaat- en duurzaamheid en doen dit via vier inhoudelijke pijlers. We hebben onze ambities vastgelegd in de Beleidsbrief klimaat en duurzaamheid, deze gaat uit van vier beleidspijlers. Als gemeente hebben we een regierol in het duurzaam verwarmen en isoleren van woningen en andere gebouwen. Daarom hebben we de warmtetransitie als extra pijler toegevoegd. Communicatie is ondersteunend aan de pijlers en is daarom als zelfstandige pijler komen te vervallen. We werken vanuit deze beleidspijlers: • energie • warmte • klimaatadaptatie • circulaire economie Voor elke pijler wordt een programmaplan vastgesteld. Voor energie is dat het Kaderstellend Adaptief Programmaplan Energietransitie (KAPE; vaststelling naar verwachting eind 2025). Voor warmte het warmteprogramma (vaststelling 2026). Ook voor klimaatadaptatie (vaststelling 2026) en voor circulaire economie (vaststelling eind 2025) worden programmaplannen vastgesteld. 65
Onzekerheid over CDOKE-middelen na 2025 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland werkt aan de CDOKE-regeling voor na 2025. Landelijk is er budget gereserveerd maar er is op dit moment nog geen zekerheid over de vorm en voorwaarden van de regeling na 2025. De middelen blijven primair bedoeld voor klimaat- en energietaken en zijn bedoeld voor het structureel inzetten voor personeelskosten en externe expertise. Ook is al duidelijk dat we een 10% korting gaan ontvangen. Eind 2025 verwachten we duidelijkheid over deze nieuwe regeling, de uitwerking hiervan nemen we mee in de voorjaarsnota 2026. Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 Het Gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025 (GRP) is vastgesteld tot en met 31 december 2025. In het GRP staat beschreven hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplicht op het gebied van afvalwater, regenwater en grondwater. Daarnaast staat in het GRP beschreven wat ons dat kost en hoe wij dat financieren. Met inwerking van de Omgevingswet is het opstellen van een gemeentelijk rioleringsplan geen wettelijke verplichting meer. Wel wordt van de gemeente gevraagd om binnen haar eigen omgevingsvisie een visie te ontwikkelen op waterbeheer. Deze visie kan worden gezien als een vervanger van het GRP. Er wordt in 2026 een voorstel gedaan om het GRP 2021-2025 met 2 jaar te verlengen en daarna een visie op te stellen.
De redenen daarvoor zijn: - In 2026 wordt er een nieuwe klimaatstresstest uitgevoerd. Mogelijk dat er uit de klimaatstresstest nieuwe opgaven komen voor het onderdeel wateroverlast. Deze nieuwe opgaven kunnen dan verwerkt worden in de op te stellen visie; - De klimaatmaatregelen zoals die omschreven in het GRP 2021-2025 zijn nog niet uitgevoerd. Oorzaak hiervan zijn personeelstekort en de lange voorbereidingstijd per project; - In 2025 is er een start gemaakt met het opstellen van een nieuwe omgevingsvisie. In het voorstel wordt ook het thema 'water bewustwording' meegenomen. Er wordt een voorstel gedaan om: 1. een regentonactie uit te voeren; 2. deel te nemen aan het NK-tegelwippen; 3. een subsidie in te stellen voor de aanleg van groene daken.
Doelstellingen Aan de slag met gezondheidsbeleid Wat willen we bereiken? Vanuit het gezondheidsbeleid blijven we ons inzetten op de drie vastgestelde ambities: Een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en mentale gezondheid. 1. Gezonde Leefstijl We continueren de programma’s Kansrijke Start, Gezonde Jeugd Gezonde Toekomst (JOGG), NIX18 en Opgroeien Kansrijke Omgeving (OKO), die bijdragen aan een gezonde en veilige ontwikkeling van onze jeugd. Deze programma’s sluiten aan bij het lokaal preventief jeugdbeleid en versterken de gezondheidsbevorderende en beschermende factoren voor kinderen en jongeren. Daarnaast zetten we actief in op de ketenaanpakken overgewicht bij ouderen en volwassenen (KOOV) en Kind naar Gezonder gewicht (KNNG). Dit doen we in actieve samenwerking met het sociaal en medisch domein waar we de gezamenlijke ambitie hebben om de transitie van zorg naar gezondheid door te zetten. Dit betekent op termijn minder zorgkosten, door eerder in te zetten op preventie. We blijven inzetten op kansengelijkheid wat bijdraagt aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden.
66
2. Gezonde Leefomgeving Gezondheid is een integraal onderdeel van alle beleidsterreinen, waaronder het fysiek ruimtelijk domein. In lijn met de Omgevingswet (zie programma 8) blijven we gezondheid nadrukkelijk meenemen in ruimtelijke ontwikkelingen. Het programma JOGG is actief ondersteunend om de gezondheidsbevorderende en -beschermende accenten in de fysieke leefomgeving te borgen. Dit is terug te zien in het vormgeven van een veilige en beweegvriendelijke omgeving voor jong en oud, waar bewegen en ontmoeten centraal staan. Verder willen we in 2026 meer doen om hittestress tegen te gaan en om de luchtkwaliteit te bevorderen. Ook willen we het makkelijker maken voor inwoners om gezonde keuzes te maken. Bijvoorbeeld op het gebied van bewegen, voeding en roken. 3. Gezonde Geest De goede mentale gezondheid van onze inwoners is een groeiende prioriteit. De programma’s JOGG, OKO en Welzijn Op Recept (WOR) zijn actief preventief ondersteunend voor onze jeugd, jongeren, volwassenen en ouderen. In 2026 gaan we deze inzet verder uitbreiden.
Wat doen wij ervoor Een gezonde leefstijl • In 2026 vindt de tussenevaluatie van OKO plaats. In het najaar van 2026 wordt de nieuwe OKO-monitor afgenomen en de gegevens worden in het voorjaar van 2027 gepubliceerd. Uit eerdere dialoogsessies zijn de speerpunten ouderbetrokkenheid en vrije tijd naar voren gekomen. Werkgroepen ontwikkelen komend jaar passend aanbod op deze thema’s. • Binnen Kansrijke Start ligt de focus op laagdrempelige ondersteuning voor (aanstaande) ouders. In samenwerking met Humanitas richten we in 2026 een Ouder-Kind Café in, als ontmoetingsplek en informatiepunt. Het Ouder-Kind Café is een interventie die is ontstaan vanuit de programma’s JOGG en Kansrijke Start. En is ondersteunend aan het preventief jeugdbeleid (zie programma 6). • Voor enkelvoudige opvoedvragen blijven we inzetten op maatwerk via de GGD, onder andere via inloopspreekuren van de pedagoog (zie programma 6). Een gezonde leefomgeving • Integratie van gezondheid in ruimtelijke plannen, zoals groenbeleid, luchtkwaliteit, geluidsoverlast en een beweegvriendelijke inrichting. Een concreet voorbeeld is de betrokkenheid van volksgezondheid bij het dossier lelieteelt, waarbij gezondheidseffecten worden meegewogen in de regelgeving in het omgevingsplan. • We verkennen de mogelijkheden om hittestress in Weststellingwerf tegen te gaan en voor het maken van een hitteplan.
• De gezonde sportomgeving draagt bij aan een gezonde omgeving voor iedereen (zie programma 5). Het programma JOGG ondersteunt hierbij. In 2025 zijn we gestart met de pilot gezondere box. In 2026 evalueren we deze pilot en beoordelen we hoe we dit in samenwerking met omliggende gemeenten en sportverenigingen vormgeven. • In 2026 zetten we in op het creëren van fysieke laagdrempelige ontmoetingsplek(en) voor onze jongeren. Dit is een onderdeel binnen het programma OKO onder het speerpunt vrije tijd (zie programma 6). Deze richten we samen met de jongeren en jongerenwerk in op basis van de behoefte van de jongeren. Dit draagt bij aan het preventief jeugdbeleid en gezondheidsbeschermende factoren in de leefomgeving van de jongeren (zie programma 6). • Rookvrije omgeving: er wordt onderzocht welke zones binnen onze gemeente Rookvrije zones kunnen worden. Wij sluiten aan bij de landelijke campagne tegen vapen. • In samenwerking met supermarkten en horecaondernemers blijven we actief inzetten op NIX18.
67
Mentale gezondheid • De ontwikkeling van een integraal suïcidepreventiebeleid, met aandacht voor signalering, doorverwijzing en nazorg. • Versterking van de samenwerking tussen het sociaal domein, de GGD, scholen, huisartsen en GGZ-instellingen. • Bevordering van mentale veerkracht via laagdrempelige initiatieven in de wijk, zoals ontmoetingsplekken, preventieve trainingen en inzet van ervaringsdeskundigen. • Blijvend aanbieden van Welzijn op recept. Verdere uitwerking komt terug in programma 6 bij de Sociale Basis.
Doelstellingen Klimaat en duurzaamheid Wat willen we bereiken? Samenwerking • We werken samen aan grote opgaven: - We werken in Fries verband samen aan het bereiken van de ambitieuze doelen van de Friese Energievisie. - We werken in OWO verband samen aan het behalen van de doelstellingen uit onze transitievisie warmte. Energie • We willen de overgang naar duurzame energiebronnen en het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving versnellen, met als richtlijn 55% CO2 reductie in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. • Naar verwachting wordt eind 2025 het Kaderstellend Adaptief Programmaplan Energietransitie vastgesteld. Dit programma geeft richting aan de ambities en doelstellingen voor lokale energie opwek- en besparingsprojecten. Hieruit volgt ook een uitvoeringsprogramma waar we de komende jaren op willen focussen. Warmte • We maken de gebouwde omgeving aardgasvrij. Uiterlijk in 2050 zijn alle wijken, dorpskernen en utiliteitsgebouwen aardgasvrij en goed geïsoleerd. Hiermee dragen we bij aan het nationale streven naar een klimaat neutrale gebouwde omgeving en het drastisch terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Circulaire economie • We zetten in op het sluiten van kringlopen (de cirkel van materialen, producten en grondstoffen binnen de economie) en het verminderen van afval en grondstoffengebruik.
Dit doen we door circulaire initiatieven te stimuleren, samenwerking te zoeken met regionale partners en bewustwording te vergroten bij inwoners en ondernemers. • We hebben de ambitie om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. Hierbij houden we ons aan de landelijke doelstellingen. Klimaatadaptatie • De doelstelling van de pijler klimaatadaptatie is om de openbare ruimte zodanig in te richten en te beheren zodat de fysieke leefomgeving de weersextremen (wateroverlast, hittestress en droogtestress) op kan vangen.
68
Wat doen wij ervoor Samenwerking • Vanuit de Friese Energietafel werken we samen aan de energie- en warmtetransitie. We doen dit samen met andere overheden, inwoners, bedrijfsleven, netbeheerders, energiecoöperaties en maatschappelijke organisaties. We werken hieraan vanuit vier beleidspijlers: Duurzame opwek elektriciteit, Warmtetransitie & energiebesparing, Mienskipsenergie (lokale energieprojecten), en Energie-infrastructuur. • In OWO-verband werken we samen aan energiebesparing, warmtetransitie en maatschappelijk verantwoord inkopen en ondernemen. Daarnaast stemmen we regelmatig af over andere duurzaamheidsonderwerpen Energietransitie Het kaderstellend adaptief programmaplan energietransitie is door het college worden vastgesteld. We richtten ons de komende jaren op de volgende maatregelen: • Uitvoering RES: Verkenningen naar nieuwe elektriciteit-opwekprojecten (wind en zon) • Stimuleren lokale buurtinitiatieven • Verkenningen en realisatie van groen gas • Verduurzaming / Isoleren woningen • Verduurzaming maatschappelijk vastgoed en utiliteiten • Stimuleren elektrisch vervoer Warmetransitie Het gemeentelijke Warmteprogramma is door het college vastgesteld. Dit programma is een verplicht programma onder de omgevingswet en vervangt de Transitievisie warmte. De kaders voor het warmteprogramma nemen we op in de omgevingsvisie.
Het warmteprogramma beschrijft hoe Weststellingwerf overstapt van aardgas naar duurzame manieren van verwarmen, zoals warmtepompen of een warmtenet, zodat huizen en gebouwen in de toekomst klimaatvriendelijk verwarmd worden. Concreet gaan we aan de slag met: - wijkgerichte verkenningen - uitvoeringsplannen voor kansrijke buurten - actieve ondersteuning van inwoners bij energiebesparende maatregelen. Hierbij zetten we onder meer het OWO-energiebureau in. Circulaire economie • Het beleid van de pijler circulaire economie is vastgesteld. In de jaren hierna geven we hier uitvoering aan. • Het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is vastgesteld. Het MVOI-actieplan implementeren we in de organisatie. We geven daarbij een vervolg aan de CO2-prestatieladder. Klimaatadaptatie • We geven uitvoering aan klimaatmaatregelen die voortkomen uit het Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 om wateroverlast zoveel mogelijk te beperken; • Wij werken verder aan het opstellen van een Klimaatadaptatieplan; • We zetten in op het vergroten van het waterbewustzijn met het Maatregelenplan Waterbewustzijn.
69
Doelstellingen Grondstoffenbeleid - Diftar Wat willen we bereiken? VANG-doelstelling Wij blijven inzetten op het bereiken van de VANG doelstelling (Van Afval Naar Grondstof). We streven naar een circulaire economie. Met de invoering van Diftar+ is een belangrijke stap in het behalen van de VANG-doelstellingen gezet. Het doel is om geen afval meer te verbranden maar grondstoffen opnieuw te gebruiken Het beleid is erop gericht dat de kosten voor het inzamelen en verwerken van afval volledig gedekt worden door de afvalstoffenheffing. Deze 100% kostendekkendheid blijft een uitgangspunt. De kosten voor het verwerken van restafval zijn de laatste jaren aanzienlijk gestegen. Dat komt onder andere door de verhoging van de verbrandingsbelasting vanuit het Rijk. Inmiddels weten we dat er ook een CO2-heffing zal worden ingevoerd voor iedere ton afval die verbrand wordt, waarmee verwerkingskosten voor restafval nog verder op zullen lopen. De hoogte van deze CO2-heffing en het moment van invoering weten we nog niet. Communicatieplan Diftar+ Om onze inwoners goed te informeren over de veranderingen in de afvalinzameling en de invoering van Diftar+ is een communicatieplan opgesteld. In het communicatieplan is het volgende uitgewerkt: 1. De twee fasen om het nieuwe inzamelplan in te voeren: het testjaar in 2025 en het formele invoeringsjaar in 2026. 2.
Het bewerkstelligen van gedragsverandering. 3. De diensten van afvalinzameling en overgang naar Omrin.
Wat doen wij ervoor Invoering Diftar+ Om de toekomstbestendigheid van de afvalinzameling te waarborgen en de toenemende mate van kwetsbaarheid met de bijbehorende investeringslasten te beperken, is de overgang naar Omrin als afvalinzamelaar inmiddels afgerond. Vanaf 1 januari 2026 starten we met het systeem Diftar+. Dit staat voor een “gedifferentieerd tariefstelling” waarbij inwoners niet alleen een vast bedrag betalen via de afvalstoffenheffing, maar ook kosten per lediging en per kilo afval dat wordt aangeboden. De tariefstelling wordt vastgesteld door de raad en alle noodzakelijke voorbereidingen zijn getroffen of in gang gezet en onze inwoners zijn goed geïnformeerd aan de hand van een uitgebreid communicatieplan. Het effect van Diftar+ wordt in 2026 gemonitord op basis van de beschikbare weegdata. Daarnaast wordt het compenserend beleid, bestaande uit flankerende maatregelen, gemonitord en geëvalueerd op basis van ingediende aanvragen. De uitkomsten hiervan worden meegenomen in de jaarlijkse herziening van de tariefstelling.
70
Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
7-1 Volksgezondheid
1.872
2.232
2.145
2.026
2.026
1.985
7-2 Riolering
2.218
2.260
2.289
2.563
2.680
2.686
7-3 Afval
3.182
3.334
3.698
3.697
3.697
3.696
7-4 Milieubeheer
2.607
3.288
2.396
2.393
2.393
2.393
Lasten
7-5 Begraafplaatsen en crematoria Totaal Lasten
379
387
431
437
438
437
10.258
11.502
10.960
11.116
11.233
11.198
Baten 7-1 Volksgezondheid
-216
-261
-147
-27
-27
0
7-2 Riolering
-2.313
-2.467
-2.549
-2.549
-2.549
-2.549
7-3 Afval
-3.565
-3.637
-4.338
-4.338
-4.338
-4.338
7-4 Milieubeheer
-1.049
-1.119
-548
-548
-548
-548
-195
-209
-209
-209
-209
-209
Totaal Baten
-7.338
-7.693
-7.791
-7.672
-7.672
-7.645
Saldo van lasten en baten
2.920
3.808
3.169
3.444
3.562
3.553
-720
-383
0
0
0
0 30
7-5 Begraafplaatsen en crematoria
Onttrekkingen 0-10E Mutaties reserves Stortingen 0-10E Mutaties reserves
462
25
30
30
30
Mutaties reserves
-258
-358
30
30
30
30
Resultaat
2.662
3.450
3.199
3.474
3.592
3.583
Toelichting wat mag het kosten Begroting 2026 ten opzichte van de begroting 2025 en meerjarenperspectief Lasten Volksgezondheid Het verschil komt (bij zowel de lasten als de baten) doordat er in 2025 meer geld beschikbaar is dan in 2026 voor Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) door een hogere bijdrage van FrIZA. Daarnaast vervallen na 2025 een aantal Brede SPUK onderdelen. Afval Vanaf 2026 wordt Diftar+ ingevoerd, hierdoor is er een verschuiving van kosten. De dienstverleningsovereenkomst van Omrin zorgt voor een stijging van € 1.035.000. Hier staat een daling van de interne doorbelasting van € 470.000 tegenover. Daarnaast verwachten we een verlaging van de verwerkingskosten door betere afvalscheidingen en iets meer kosten voor het compensatiebeleid. Riolering De reeds beschikbaar gestelde kredieten en toekomstige investeringen met betrekking tot riolering zorgen vanaf 2027 voor hogere kapitaallasten.
71
Milieubeheer In 2025 zijn er incidenteel middelen beschikbaar voor uitvoering energietransitie (€ 70.000), uitvoering OWO-transitievisie warmte (€ 153.000), opstellen Soorten ManagementPlan (€ 141.000), Systeemstudie (€ 35.000) en Quick scan warmtenetten (€ 25.000), dit is ook zichtbaar bij onttrekking reservemutaties. Ook is er in 2025 € 435.000 meer SPUK CDOKE begroot dan in 2026. We houden structureel rekening met een ontvangst van € 518.000 (de omvang van de eerste tranche van die we in 2023 hebben ontvangen). Door de aangekondigde korting en de onzekerheid over de structurele voortzetting van deze middelen is de uiteindelijke omvang van deze specifieke uitkering echter nog onduidelijk. Baten Volksgezondheid Het verschil komt (bij zowel de lasten als de baten) doordat er in 2025 meer geld beschikbaar is dan 2026 voor Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) door een hogere bijdrage van FrIZA. Daarnaast vervallen na 2025 een aantal Brede SPUK onderdelen. Ook is de uitkomst van toegepaste korting, ontschotting en geschrapte indexatie van de Brede SPUK nog onduidelijk, we houden daarom nog geen rekening met lasten, en daartegenover baten, vanaf 2026. Riolering Het riooltarief is geactualiseerd, zie ook de paragraaf Lokale heffingen. Afval Het afvaltarief is geactualiseerd, zie ook de paragraaf Lokale heffingen.
Milieubeheer In 2025 zijn er incidenteel middelen ontvangen voor het opstellen Soorten ManagementPlan (€ 141.000). Ook is er in 2025 € 435.000 meer SPUK CDOKE ontvangen dan in 2026. We houden structureel rekening met een ontvangst van € 518.000 (de omvang van de eerste tranche van die we in 2023 hebben ontvangen). Door de aangekondigde korting en de onzekerheid over de structurele voortzetting van deze middelen is de uiteindelijke omvang van deze specifieke uitkering echter nog onduidelijk. Mutaties reserves De onttrekking in 2025 betreft de dekking vanuit de algemene reserve voor de incidentele budgetten die doorgeschoven zijn vanuit 2024 naar 2025. Vanaf 2026 zijn er alleen nog toevoegingen begroot aan de reserve voor de energietransitie.
Investeringen Omschrijving
2026
2027
2028
2029
Vervangen riolering
250.000
250.000
250.000
250.000
Vervangen rioolgemalen (elektromechanisch)
153.125
62.500
153.125
62.500
Aanleg hemelwaterriool
687.500
1.956.250
0
0
1.090.625
2.268.750
403.125
312.500
Totaal bruto investeringsbedrag
72
Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Portefeuillehouder(s)
Zonderland, Hartog en Hoen
Organisatie
Beleid & Projecten
Taakvelden •
Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
•
Ruimtelijke ordening
•
Wonen en bouwen
•
Beheer overige gebouwen en gronden
Beleidsnota's 2004 Welstandsnota Weststellingwerf 2011 Handleiding schaalvergroting agrarische sector 2012 Facetbestemmingsplan Kernen Weststellingwerf 2013 Beheersverordening agrarische percelen bestemmingsplan buitengebied 2014 Bestemmingsplan Buitengebied 2014 Nadere regels Algemene Plaatselijke Verordening (APV) voor terrassen en uitstallingen (2014) 2016 Bestemmingsplan Buitengebied (versie VA03) aangepast naar aanleiding van uitspraak Raad v State 2017 Uitvoeringsregels evenementen gemeente Weststellingwerf 2017 2017 Bestemmingsplan Buitengebied intensieve veehouderijen 2017 Notitie strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed 2019 Omgevingsvisie Weststellingwerf 2020 Plan van aanpak Verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille 2021 Algemeen plaatselijke verordening Weststellingwerf 2021 2022 Facetbestemmingsplan Geitenhouderijen 2022 Facetbestemmingsplan kleine windturbines Weststellingwerf 2022 Beleidsnotitie kleinschalige recreatie 2023 Woonzorgvisie 2024-2028 2023 Woonvisie 2024-2028 2024 Meerjaren prestatieafspraken 2025-2028 (woningbouw) 2025 Beleidsregels Ruimte - voor- ruimte