Participatie in het Westland - feitenrapport
Tekst van het document
Het onderwerp participatie gaat echter het hele college van B&W aan, omdat participatie vaak binnen een specifiek beleidsterrein plaatsvindt, zoals ruimtelijke ordening of bij evenementen. Het college staat positief tegenover participatie en streeft ernaar dit ruimer toe te passen. Een knelpunt is dat het niet altijd duidelijk is wat het college verwacht van ambtenaren op het gebied van participatie. Zo mist er eenduidigheid in de uitspraken van het college over wat zij verwachten met betrekking tot participatie.33 Verder vinden sommige collegeleden dat zij altijd aanwezig moeten zijn bij participatiebijeenkomsten, terwijl andere collegeleden daar anders over denken. De betrokkenheid van de raad bij participatie ligt primair in het vaststellen van de participatieverordening. Binnen de in deze verordening vastgelegde kaders vult het college de participatie in. Het college bekijkt per project wat de meest passende vorm is. De raad is buiten het stellen van de kaders niet sturend in de vorm van participatie. Wel heeft de raad in het verleden aangegeven dat participatie niet alleen online wordt ingezet, om participatie zo ook toegankelijk te houden voor de digitaal minder onderlegde inwoners. Blijkens de door ons gevoerde gesprekken wordt deze rolverdeling tussen college en raad door raadsleden herkend en onderschreven. Raadsleden zien voor zichzelf geen grote rol in participatie.
Zij laten het aan het college om binnen de kaders van het vastgesteld beleid participatie vorm te geven. Verder blijkt uit de gesprekken dat raadsleden vinden dat de raad er is om vinger aan de pols te houden en daartoe door het college goed dient te worden geïnformeerd over voortgang en resultaten. 33 In gesprekken met verschillende ambtenaren is dit benoemd. Dat er wisselende beelden bestaan binnen het college is ook aan de orde gekomen in het gesprek met de portefeuillehouder.
Feitenrapport pagina 20/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland De raad stuurt vooraf zelden tot nooit op in welke vorm en mate participatie moet plaatsvinden. Wel zijn er raadsleden die graag vooraf worden geïnformeerd over de inrichting van het proces. Zij zouden daar, indien zij daar aanleiding voor zien, wel invloed op willen hebben. Ook willen die raadsleden achteraf actief worden geïnformeerd over de opbrengsten van een participatieproces, iets dat naar hun mening lang niet altijd plaatsvindt. Verschillende raadsleden geven aan dat het nuttig is als inwoners in de gelegenheid worden gesteld hun mening te geven, maar dat uiteindelijk de raad verantwoordelijk blijft voor de beslissing. Andere raadsleden zijn wel geneigd vormen van participatie te overwegen waar de inbreng van de inwoners van grotere betekenis voor de besluitvorming in de raad. Medewerkers van de organisatie geven aan dat zij lang niet altijd kunnen voorzien hoe raadsleden het participatieproces en de opbrengsten zullen beoordelen. Dit draagt eraan bij dat medewerkers soms vrij terughoudend zijn in het inrichten van een participatieproces. Zij vrezen dat als aan participanten meer invloed (een hogere trede op de participatieladder) in het vooruitzicht wordt gesteld, de raad dit na afloop kan ‘overrulen’ en anders besluiten.
In de gesprekken met raadsleden is deze aanname in zoverre bevestigd omdat de meeste raadsleden het belangrijk vinden dat het uiteindelijk besluit altijd bij de raad berust. Zij behouden zich het recht voor om uitkomsten van participatietrajecten niet zomaar te hoeven opvolgen. Zij geven daarbij aan dat het van belang is om vooraf goed aan deelnemers duidelijk te maken hoe hun inbreng wordt verwerkt en meegenomen in het uiteindelijke raadsbesluit. De raadsleden herkennen en erkennen dat de ambities in participatieprocessen vaak beperkt blijven tot informeren of adviseren, en dat van verdergaande invloed van participanten zelden sprake is. Betrokkenheid van raadsleden bij participatietrajecten Raadsleden hechten eraan dat zij geïnformeerd worden over participatiebijeenkomsten en nemen er graag aan deel. De raad heeft aangegeven dat participatiebijeenkomsten niet mogen samenvallen met raadsvergaderingen, zodat raadsleden daarbij aanwezig kunnen zijn.34 In de praktijk ervaren raadsleden dat zij niet altijd tijdig worden geïnformeerd over geplande en voorgenomen participatiebijeenkomsten. Raadsleden geven aan dat zij in de praktijk geregeld aanwezig zijn bij participatiebijeenkomsten. De meeste raadsleden geven aan dat zij zich dan terughoudend opstellen (als toehoorder), maar dat anderen kiezen voor een actievere rol en zich wel inhoudelijk mengen in de gesprekken.
De observatie van menig raadslid dat aanwezig is geweest bij participatiebijeenkomsten is dat deze wisselend van opzet, inrichting en kwaliteit zijn. Een enkel raadslid ziet een stijgende lijn in de kwaliteit van de bijeenkomsten, onder meer omdat er meer aandacht is voor laagdrempelige werkvormen waarbij veel deelnemers inbreng kunnen hebben. Tegelijkertijd noemen zij dat de bijeenkomst niet al te zeer bepaald moet worden door dergelijke bijzondere werkvormen, waardoor deelnemers niet altijd het gevoel hebben dat ze hun mening echt goed kwijt kunnen. Participatie door initiatiefnemers Veel raadsleden tonen zich ontevreden over de kwaliteit van bijeenkomsten waarvoor het initiatief en de regie – vanwege de Omgevingswet – bij de initiatiefnemer ligt van plannen die een effect hebben op de inrichting van de ruimtelijke omgeving. Zij zouden graag zien dat de gemeente bij dergelijke 34 Medewerkers van de gemeente noemen dat deze afspraak soms het participatieproces kan belasten. Feitenrapport pagina 21/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland initiatieven een actievere rol speelt in de inrichting en kwaliteit van het participatieproces.35 Naar hun mening kijken de deelnemers de gemeente aan op dergelijke processen, ook als de gemeente er niet bij betrokken is geweest of voor verantwoordelijk is.
Raadsleden geven aan dat het aan burgers en ondernemers lastig valt uit te leggen dat de gemeente formeel gezien niet altijd een rol heeft bij het vormgeven van participatie. Soms ligt de verantwoordelijkheid hiervoor expliciet bij de initiatiefnemer, zo is dat ook in de Omgevingswet geregeld. In de praktijk leidt dit tot onduidelijkheid en onbegrip waar de gemeente last van heeft, zo is het beeld van de raadsleden. Informatievoorziening over participatie Het college geeft in het kader van dit onderzoek aan dat per project wordt er gekeken op welke manier de raad geïnformeerd dient te worden over het uit te voeren of uitgevoerde participatietraject. Hierbij kan het gaan om een participatieplan, een verslag van de participatie activiteiten/bijeenkomsten, een wethoudersmemo met de uitkomsten of verwerking van de uitkomsten van de participatie in het raadsvoorstel. Bij verschillende participatietrajecten zijn de uitkomsten online algemeen beschikbaar. Raadsleden bevestigen dat zij wisselend worden geïnformeerd. Zij noemen dat zij over het algemeen wel informatie krijgen over grote initiatieven, zoals gebiedstrajecten rondom woningbouw of energietransitie. Kleinere initiatieven, zoals participatie over een speelplaats, komen naar hun mening nauwelijks aan bod. Raadsleden hebben wel de mogelijkheid om verslagen van participatiesessies in te zien, maar maken hier weinig gebruik van.
Een enkel raadslid noemt dat het college de uitkomsten van participatie liever niet actief deelt met de raad, omdat dit mogelijk tot extra vragen zou leiden. In dat verband geven sommige raadsleden aan de indruk te hebben dat het college participatie ziet als ‘een moetje’, dat het college participatie daarom bij voorkeur ‘minimaal’ inzet. Bewonersinitiatieven Bewonersinitiatieven onttrekken zich over het algemeen aan het zicht van raadsleden. Hierdoor kunnen zij de kwaliteit van de ondersteuning door de gemeente niet beoordelen. Een raadslid signaleerde dat de toename van bewonersinitiatieven, met name door woongroepen, kan wijzen op een tekortschietend gemeentelijk beleid voor specifieke doelgroepen, zoals senioren. Dit roept de vraag op of de gemeente voldoende faciliteert en of de raad hier adequaat op kan sturen. 3.7 Verzwaard adviesrecht De raadsleden hebben weinig kennis over het verzwaard adviesrecht bij BOPA’s. Zij weten vaak niet in welke situaties het van toepassing is, hoe de procedure precies werkt of welke gevallen onder de beleidsregel vallen. Het instrument wordt door de meesten gezien als een technische aanvulling op de Omgevingswet, niet als iets dat een duidelijke relatie heeft met participatie. Er heerst onduidelijkheid over de voorwaarden en criteria voor het inzetten van dit recht, evenals over de mogelijkheden om het te monitoren.
De praktische betekenis en werking van het verzwaard adviesrecht zijn voor raadsleden ook onduidelijk. Raadsleden vinden de regels ingewikkeld of ondoorzichtig. Een enkel raadslid merkt op 35 Weliswaar laat de wet veel ruimte, de gemeente heeft wel degelijk mogelijkheden om voorwaarden te stellen aan de participatie. Zo stelt de Omgevingswet dat de gemeente moet vaststellen voor welke situaties en categorieën participatie verplicht is. De gemeenteraad moet daarover dus een besluit nemen. De gemeente kan aan derden geen extra eisen stellen over hoe zij de participatie vormgeven (artikel 7.4 Omgevingswet). De gemeente kan natuurlijk wel voorwaarden verbinden aan haar eigen besluiten en werkwijzen in het participatiebeleid van de gemeente en daarmee de norm stellen voor goede participatie. Verder heeft het college de bevoegdheid om een omgevingsvergunning voor buitenplanse omgevingsplanactiveiten te verlenen. Dit zijn activiteiten die niet in het omgevingsplan passen. De gemeente kan bij die vergunningsverlening eisen stellen aan de participatie, door te toetsen of de derde partij de werkprincipes (Artikel 2 van de Omgevingswet) toepast.
Feitenrapport pagina 22/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland dat het college van B&W het instrument kan omzeilen door aanvragen strategisch in te richten, bijvoorbeeld door te kiezen voor een vergunningsduur die niet valt onder de categorieën waarvoor het verzwaard adviesrecht geldt (bijvoorbeeld: tien jaar met een optie van vijf extra jaar in plaats van direct vijftien jaar). Hierdoor ontstaat het beeld dat het instrument in de praktijk minder effectief is dan beoogd. Raadsleden geven aan dat het instrument vrijwel nooit wordt toegepast. Dit is in lijn met de informatie dat er na inwerkingtreding van het verzwaarde adviesrecht (1 januari 2024) zich pas drie casussen hebben voorgedaan waar dit relevant is. Niet al deze casussen waren ten tijde van dit rekenkameronderzoek al behandeld in de raad. Er zijn geen duidelijke voorbeelden genoemd waarin de raad het verzwaard adviesrecht bewust heeft ingezet. Als er al sprake was van toepassing, betreft het incidentele gevallen die weinig impact hadden. In de dagelijkse praktijk speelt het instrument dus nauwelijks een rol in de besluitvorming. De rol van participatie in relatie tot het verzwaard adviesrecht blijkt eveneens beperkt. Raadsleden ervaren dat zij onvoldoende zicht hebben op hoe participatieprocessen verlopen en op de kwaliteit daarvan.
Daardoor kunnen zij moeilijk beoordelen of participatie zwaar zou moeten meewegen in een advies of besluit. Participatie dient volgens hen wel een rol te spelen, maar wordt in de praktijk zelden betrokken in afwegingen rond het verzwaard adviesrecht. 3.8 Beantwoording onderzoeksvragen In dit hoofdstuk is onder meer ingegaan op de bekostiging van participatieactiviteiten. Dit raakt de tweede deelvraag van dit onderzoek. Het antwoord op die vraag is als volgt: Deelvragen 2. Is er een budget gekoppeld aan de uitwerking van het participatiebeleid? Zo ja, hoeveel en voor welke activiteiten? Is dit budget toereikend gebleken of is er sprake van overschrijding of onderuitputting? Aangezien participatie op verschillende manieren wordt bekostigd, is er geen zicht op het totale budget. Het participatieteam heeft een eigen budget dat wordt aangewend voor generieke, participatie ondersteunende activiteiten. Zo wordt onder meer de ontwikkeling van de nieuwe participatievisie betaald uit dat budget. Verder maakt het faciliteren van participatie deel uit van het budget van concrete projecten. Of er sprake is van overschrijding of onderuitputting is niet te zeggen, omdat niet vooraf een exact bedrag voor participatie wordt vastgesteld. Projectleiders doen aan participatie wat zij nodig achten en wat naar hun inschatting budgettair haalbaar is. Aan die vraag was ook een norm verbonden.
Toetsing aan de norm heeft het volgende resultaat: Normen met betrekking tot het budget Bevinding Er is voldoende ruimte, tijd, geld en capaciteit beschikbaar voor participatie. Neutraal De bevinding is neutraal omdat onduidelijk is gebleven of tijd, geld en capaciteit van wezenlijk belang zijn. In geen van de gevallen is vastgesteld dat ruimte, tijd, geld of capaciteit een beperkende speelden. Tegelijk is duidelijk dat de gemeente weinig zicht heeft op hoeveel ruimte, tijd, geld en capaciteit beschikbaar en nodig is. Feitenrapport pagina 23/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland In dit hoofdstuk is ook ingegaan op de positie van de gemeenteraad. Dat is relevant voor de beantwoording van de vierde deelvraag. De beantwoording van die deelvraag is als volgt: Deelvragen 4. a) Hoe ervaart de gemeenteraad de uitwerking van het verzwaard adviesrecht en het (kunnen) monitoren van de resultaten? b) Wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de uitvoering van het participatiebeleid en de realisatie van beoogde effecten? De regeling voor het verzwaard adviesrecht is bij raadsleden nauwelijks bekend. Er wordt niet tot nauwelijks een beroep op gedaan. Het instrument draagt in huidige vorm nauwelijks bij aan democratische controle, en bovendien wordt het niet ingezet in relatie tot participatie.
Verder blijkt dat de raad weinig wordt geïnformeerd en zichzelf weinig informeert over de uitvoering van participatie en de realisatie van de beoogde effecten. Aan de vierde deelvraag zijn verschillende normen verbonden. Toetsing geeft het volgende resultaat: Normen met betrekking tot de positie van de gemeenteraad Bevinding De rollen en taken van raadsleden bij participatie zijn duidelijk beschreven. Negatief Raadsleden worden geïnformeerd over participatietrajecten en de uitkomsten hiervan. Negatief De informatie stelt raadsleden in staat om de participatieresultaten te monitoren en een oordeel te vormen over de kwaliteit van participatie. Negatief Raadsleden zetten het verzwaard adviesrecht bij buitenplanse activiteiten weloverwogen in. Negatief Raadsleden zijn bekend met de voorwaarden en criteria voor welke soort initiatieven een participatieverplichting voor initiatiefnemers geldt. Negatief Alle normen zijn wat de positie van de gemeenteraad betreft negatief. Immers, het beleid is niet duidelijk over de rollen en taken, de informatie over participatietrajecten is fragmentarisch waardoor monitoring en beoordeling niet mogelijk zijn. Omgekeerd informeren raadsleden zelf ook niet actief naar de uitkomsten van participatietrajecten. Het verzwaard adviesrecht is voor veel raadsleden een ‘black box’.
Het instrument is maar zijdelings bekend, maar wordt door raadsleden niet gericht ingezet om sturing te geven. Bovendien is er weinig tot geen samenhang tussen het instrument en het onderwerp participatie. Het verzwaard adviesrecht wordt niet specifiek aangewend als participatie-uitkomsten daar aanleiding voor geven. Feitenrapport pagina 24/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland 4. Het perspectief van participanten 4.1 Inleiding De vorige hoofdstukken beschreven de ambities van de gemeente Westland met participatie en de uitwerking daarvan. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de uitvoering in de praktijk. Dat is onderzocht aan de hand van vier casussen. Door dit casusonderzoek worden de deelvragen beantwoord over uitvoering en ervaringen. Het hoofdstuk bevat ook informatie voor het beantwoorden van de deelvraag over burgerinitiatieven. Bij drie van de vier participatieprojecten die zijn onderzocht is de gemeente initiatiefnemer. De vierde is een bewonersinitiatief: 1. Vergroenen van de Maasdijk 2. Vernieuwing evenementenbeleid 3. Speelplek Binnenroede in Wateringen 4. Bewonersinitiatief groepswonen in De Lier Bij de selectie van de casussen is gelet op een aantal criteria. Zo zijn recent afgeronde of nog lopende trajecten gekozen, zodat betrokkenen (zowel vanuit de gemeente als participanten) nog benaderbaar zijn.
Daarnaast is gekeken naar variatie in domeinen en onderwerpen (zowel fysieke leefomgeving, sport en bewegen, als een beleidsnota), verschillende doelgroepen en de rol van de gemeente. In dit hoofdstuk worden alle vier de casussen kort beschreven. Uitgebreide casusbeschrijvingen zijn opgenomen in bijlage C. De casussen worden beoordeeld aan de hand van zes criteria. Deze criteria zijn ontleend aan de door het ministerie van BZK en de VNG ontwikkelde ‘democratische bril’ om de democratische kwaliteit van participatieprocessen te bewaken.36 De uitleg van de criteria staat in de tabel hieronder. Per criterium wordt beoordeeld in hoeverre daarvoor binnen het participatietraject aandacht was: Er was in het participatietraject voldoende aandacht voor dit onderwerp Er was in het participatietraject enige aandacht voor dit onderwerp Er was in het participatietraject onvoldoende aandacht voor dit onderwerp 36 De Democratische Bril is een hulpmiddel (ontwikkeld binnen de Democratic Challenge van VNG/BZK) om te kijken naar de kwaliteit van besluitvorming en interactie tussen overheid en samenleving. Het is een manier om het democratisch gehalte van besluitvorming of participatieprojecten inzichtelijk te maken.
Feitenrapport pagina 25/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Criterium Toelichting Inclusie en diversiteit Wie kunnen er allemaal meedoen? Wat doet de gemeente om mensen actief te betrekken of melden ze zichzelf aan? Wat moeten mensen kunnen om deel te nemen? Is dat laagdrempelig? Wordt er ook diverse doelgroep groepen bereikt? Beraadslagen en argumentatie Maakt de gemeente gebruik van ieders wijsheid en ervaring, ook als dat bijvoorbeeld ervaringsdeskundigheid is? Is er overeenstemming over de kern waarover geparticipeerd wordt? Transparantie Is het voor belanghebbenden, betrokkenen en belangstellenden duidelijk wanneer, door wie en waar de belangrijke keuzes worden gemaakt? Efficiëntie Hoeveel tijd, geld en energie vraagt het van zowel bewoners als van de gemeente? Democratische vaardigheden Worden participanten in staat gesteld om goed mee te kunnen praten? Is iedereen in staat om verantwoordelijkheid te dragen voor het gezamenlijke besluit en de uitvoering ervan? Zeggenschap Hoe en door wie wordt bepaald of de participatie van goede kwaliteit is geweest? Zijn de ‘checks & balances ’op orde? Wie ziet waarop toe? Worden besluiten dicht(er) bij de belanghebbenden genomen? 4.2 Het vergroenen van de Maasdijk (casus 1) De gemeente Westland heeft al langere tijd de ambitie om waar mogelijk plekken te ‘vergroenen’ en de mogelijkheden voor kleinschalige
recreatie te versterken. Toen een oud asfaltpad op de Maasdijk werd verwijderd, deed zich hiertoe een concrete mogelijkheid voor. De gemeente benaderde in eerste instantie een brede groep van belanghebbenden aan en om de Maasdijk met een enquête waarin zij suggesties konden doen voor de herinrichting van de dijk. De oproep om ‘mee te denken’ leverde een aanzienlijk aantal reacties op. Met gebruikmaking van de reacties kwam de gemeente met een voorstel waarvan naast wandelpaden en groenvoorzieningen ook kleinschalige zitgelegenheden (‘bankjes’) en speeltoestellen deel uitmaakten. Kort nadat de plannen beschikbaar kwamen, wezen omwonenden erop dat aan de noordzijde van de dijk enkele grootschalige huisvestingsaccommodaties voor arbeidsmigranten zouden worden gerealiseerd. Deze omwonenden voorzagen dat de vergroende dijk, met de zitplekken, veel van deze migranten zou aantrekken. Zij vreesden dat er, zeker op warme avonden, veel alcohol genuttigd zou worden en mogelijk ook drugs zouden worden gebruikt. Omwonenden begonnen vanaf het voorjaar van 2025 aan te dringen op aanpassingen van het plan, om geen zitplekken en speelvoorzieningen op te nemen. Zij hebben ervaren dat ze flinke en aanhoudende druk op de gemeente moesten uitoefenen om daarover alsnog het gesprek met de gemeente aan te gaan.
Uiteindelijk heeft dit geleid tot een inloopavond in november, waar de gemeente de plannen presenteerde en daarover het gesprek is aangegaan met een kleinere groep van direct omwonenden. Ondertussen nemen de omwonenden aan dat de gemeente aan hun bezwaren is tegemoetgekomen. Zo heeft de gemeente toegezegd om de bankjes en speelgelegenheden achterwege te laten. Over gewijzigde (wandel)routes is vooralsnog niets afgesproken. Opmerkelijk is dat geen van de omwonenden bekend is met de definitieve plannen. Feitenrapport De beoordeling van deze casus is als volgt: Onderwerp | Beoordeling | Toelichting Inclusie en diversiteit | De gemeente benaderde de belanghebbende op een weloverwogen, open, brede en laagdrempelige manier. Dit droeg bij aan veel inbreng. Beraadslagen en | De betrokken medewerkers gebruikten de organisatie argumentatie | beschikbare kennis en ervaring. Achteraf vragen zij zich wel af of ze dat in voldoende mate hebben gedaan. Transparantie | De participatie was aanvankelijk ingezet als raadplegen. Voor deelnemers was niet duidelijk wat er met hun inbreng zou gebeuren. Wel heeft de gemeente dat achteraf toegelicht en onderbouwd. Verder gaf de gemeente gehoor aan de latere wensen van direct-omwonenden. Er is nog steeds onduidelijkheid over het uiteindelijke resultaat. Efficiëntie | Medewerkers geven aan dat de participatie meer inzet vroeg dan verwacht was.
Dat was al het geval voordat er onrust ontstond. Ook de enquête leidde tot veel input. De inspanning van de bewoners was aanvankelijk bescheiden. Maar zij hebben wel veel tijd en energie moeten steken om met de gemeente in gesprek te komen. Democratische | Er zijn laagdrempelige participatievormen ingezet die geen vaardigheden | bijzondere vaardigheden van de participanten vroegen Zeggenschap | Uiteindelijk waren de omvang en intensiteit van de participatie niet voorzien. Ook was niet expliciet gemaakt wie besluiten zou nemen over de inbreng. 4.3 | Vernieuwing evenementenbeleid (casus 2) In 2023 startte de gemeente Westland met de vernieuwing van het evenementenbeleid. Dit beleid was tot dan toe vooral georganiseerd rond wet- en regelgeving, met name veiligheid.37 Het nieuwe beleid moest een sterkere economisch component krijgen, evenementenorganisatoren beter ondersteunen, een efficiënter vergunningensysteem introduceren en een subsidieregeling implementeren die aansluit bij de strategische visie van de gemeente.38 Het traject om het beleid te vernieuwen werd georganiseerd langs drie sporen: (1) ontwikkelen van beleid en strategie, (2) herijken van de centrale aanpak/intake en (3) opstellen van de subsidieregeling voor evenementen. Vanaf de start is een participatieadviseur betrokken geweest bij de vormgeving van het traject. Er is een participatieplan opgesteld.
De gemeente koos voor een hybride participatieaanpak, bestaande uit een digitale vragenlijst en een fysieke participatieavond in het World Horti Center. Tijdens de participatieavond in februari 2025 zijn de belangrijkste bevindingen uit de vragenlijst gepresenteerd, gevolgd door interactieve sessies over thema’s zoals spreiding en locatiekeuze, diversiteit in evenementen, veiligheid en overlast, duurzaamheid, economische impact en praktische ondersteuning. Ook is er een webpagina ingericht waar de gemeente updates plaatst over de stappen die worden genomen, de momenten waarop kan worden meegedacht en de voortgang van het traject.39 37 | Gemeente Westland (oktober, 2023). Memo | Beleid Beleidsvernieuwing en Centrale Aanpak van Evenementen in Westland, p. 1. 38 | Gemeente Westland (mei, 2024). Participatieplan Evenementenbeleid. 39 | Gemeente Westland (n.b.). Vernieuwing Evenementenbeleid | Gemeente Westland. pagina 26/45 | April 2026 | PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Feitenrapport pagina 27/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland De participatieavond werd goed ontvangen, met positieve reacties op de open sfeer en de mogelijkheid om input te leveren. Personele wisselingen binnen de gemeente hebben echter invloed gehad op het verloop van het traject.
Binnen de organisatie is wat dat betreft geconstateerd dat de participatie niet optimaal is verlopen. Er was een algemene terugkoppeling via een participatieverslag waarin de opbrengsten van de avond zijn samengevat. Een nadere, inhoudelijke terugkoppeling ontbreekt echter nog: inmiddels een jaar na de participatieavond zijn deelnemers nog niet geïnformeerd over de concrete wijze waarop hun input is meegewogen en verwerkt in het (concept)beleid. De gemeente geeft aan dat de terugkoppeling is vertraagd vanwege het bijstellen van de ambitie. De ervaringen van participanten lopen uiteen. Een deel van de participanten voelde zich tijdens het traject gehoord. De samenstelling van de groepen werd niet door iedereen als representatief gezien. Hoewel er een verslag van de avond is gedeeld met een algemene samenvatting van de resultaten, missen deelnemers concrete informatie over wat er met hun inbreng is gebeurd. Het uitblijven van communicatie over de voortgang en de status van het traject wordt als een gemis ervaren. Hierdoor ontstaat onduidelijkheid over wat hun deelname heeft opgeleverd en bij enkelen het gevoel dat hun tijd en inzet verspild zijn geweest. Sommigen voelden zich genoodzaakt zelf contact op te nemen met de gemeente om inzicht te krijgen in de stand van zaken.
De beoordeling van deze casus geeft het volgende beeld: Onderwerp Beoordeling Toelichting Inclusie en diversiteit De gemeente heeft op basis van een stakeholderanalyse en de Citisens aanpak geprobeerd een brede doelgroep van inwoners, organisatoren en ondernemers te betrekken via een digitale vragenlijst (verspreid via flyers, sociale media en de lokale krant) en een fysieke participatieavond. Daarmee is in de aanpak voldoende aandacht besteed aan inclusie en diversiteit. De vertegenwoordiging tijdens de participatieavond was echter niet evenwichtig: bewoners en jongeren waren ondervertegenwoordigd. Doelgroepgerichte sessies hadden de toegankelijkheid mogelijk kunnen vergroten. Beraadslagen en argumentatie Tijdens het traject is er ruimte gegeven voor discussie en input van de verschillende belanghebbenden, met name tijdens de participatieavond. Door de brede betrokkenheid van verschillende belanghebbenden ontstonden soms brede en uiteenlopende gesprekken. In enkele sessies domineerden specifieke onderwerpen of groepen, waardoor bepaalde perspectieven onderbelicht bleven. De gespreksleiding was niet altijd in staat om voldoende sturing te geven.
Transparantie Hoewel er een verslag van de avond is gedeeld en er een projectwebsite is ingericht, ontbreekt duidelijke informatie over de voortgang van het traject en hoe de opgehaalde input wordt verwerkt, wanneer keuzes plaatsvinden en hoe de bijdragen van de deelnemers een rol spelen. Efficiëntie De participatieactiviteiten (een digitale vragenlijst en participatieavond) waren relatief efficiënt opgezet. Zo werden alle doelgroepen tegelijk op eenzelfde avond uitgenodigd en werden verschillende sessies parallel georganiseerd. Democratische vaardigheden De gemeente heeft ingezet op laagdrempelige en breed toegankelijke deelname en de opzet was volgens deelnemers in Feitenrapport pagina 28/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland de basis duidelijk. Deelnemers beschikten over voldoende inhoudelijke kennis om bij te dragen. Dit in tegenstelling tot de gespreksleiding, die soms dossierkennis miste en vragen niet altijd kon beantwoorden. Zeggenschap Het traject is nog niet afgerond: het conceptbeleid is nog niet gepubliceerd en ook moet de terugkoppeling over de verwerking van de opgehaalde informatie nog plaatsvinden. Zodoende kan de (mate van) zeggenschap nog niet worden beoordeeld. Dit zal moeten blijken uit de uiteindelijke uitwerking van het beleid.
4.4 Speelplek Binnenroede in Wateringen (casus 3) Het traject Binnenroede in Wateringen maakt deel uit van het Actieplan Overal Actief, waarmee de gemeente inzet op het verbeteren van sport-, spel- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte. De gemeente heeft een speciale omgevingsmanager ingehuurd om de participatie in de verschillende deelprojecten te ondersteunen. Een deelproject was het opknappen van de speelplek Binnenroede in Wateringen. Vanaf de start van het traject is een participatieadviseur intensief betrokken geweest. Deze adviseur heeft de projectleider ondersteund bij het opstellen van een participatieplan voor de verschillende projecten binnen het Actieplan, waaronder de Binnenroede. Al vóór de start van het formele participatieproces van de Binnenroede waren er signalen en ideeën uit de buurt over een herinrichting van de speelplek. Een aantal bewoners uitte de wens om de locatie aantrekkelijker te maken voor oudere jeugd, bijvoorbeeld door de aanleg van een skatevoorziening. Deze vooraf geuite wensen vormden voor de gemeente mede de basis voor het participatieproces. De gemeente wilde bij buurtbewoners nagaan welke ideeën en voorkeuren zij hadden voor de speelplek. Het participatietraject kende een mix van digitale en fysieke vormen, om zoveel mogelijk bewoners te bereiken en verschillende typen inbreng te verzamelen.
De gemeente ervaarde het traject als intensief en leerzaam. Het hoge participatieniveau - waarbij bewoners konden bepalen hoe de inrichting eruit komt te zien - werd door betrokkenen als relatief nieuw en pionierend omschreven. De participanten kijken over het algemeen positief terug op de manier waarop de gemeente hen heeft betrokken bij het traject. De begeleiding werd ervaren als toegankelijk, deskundig en rustig, ook wanneer de discussie soms scherp werd gevoerd. De communicatie tijdens het proces was duidelijk en er was voldoende ruimte om vragen te stellen, zowel vooraf als tussentijds en achteraf. De bijeenkomsten zelf werden als goed georganiseerd beschreven, met duidelijke uitleg en bruikbare visualisaties. Deelnemers waardeerden het dat de gemeente bereikbaar was, voortgang deelde en in verschillende vormen (online en fysiek) gelegenheid bood om mee te denken. Tegelijkertijd kwamen er ook knelpunten naar voren. Met name stemmethoden die tijdens het traject werden gebruikt, kunnen op kritiek rekenen. Daarnaast werd de samenstelling van de groep als eenzijdig ervaren: vooral oudere buurtbewoners waren aanwezig, terwijl jonge gezinnen en kinderen, de voornaamste gebruikers van de toekomstige speelplek, relatief ondervertegenwoordigd waren. Dit maakte het volgens deelnemers moeilijk om te komen tot een evenwichtig beeld van de wensen uit de buurt.
Ook was niet altijd duidelijk welk gewicht de verschillende input uit het participatietraject zou krijgen en welke criteria de gemeente hanteerde bij het maken van keuzes. Ondanks deze punten gaven participanten aan dat zij het positief vinden dat de gemeente hen betrok. Hoewel niet iedereen tevreden was met de uitkomst van het proces, was er onder bewoners wel Feitenrapport pagina 29/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland waardering voor de mogelijkheid om invloed uit te oefenen en mee te beslissen over hun leefomgeving. Samengevat levert dit het volgende beeld op: Onderwerp Beoordeling Toelichting Inclusie en diversiteit De gemeente zette meerdere participatievormen in (zowel online als fysiek)met aandacht voor de begrijpelijkheid van communicatie. Uiteindelijk waren echter vooral oudere bewoners aanwezig bij de fysieke bijeenkomst, en waren jonge gezinnen en kinderen — de uiteindelijke gebruikers van de speelplek — ondervertegenwoordigd . Beraadslagen en argumentatie Tijdens de bijeenkomsten was ruimte voor inhoudelijke discussie en gingen bewoners in kleine groepen aan de slag. Maar bewoners begrepen niet altijd waarom bepaalde keuzes wel of niet werden meegenomen. De stemmethodiek leidde bovendien tot twijfel over de betrouwbaarheid van de uitkomsten.
Transparantie De gemeente communiceerde actief via de projectwebsite, verslagen, mailupdates en toelichtingen tijdens bijeenkomsten. Participanten waarderen de bereikbaarheid en open houding van de projectleider. Efficiëntie Het traject vergde behoorlijk veel middelen van de gemeente, zowel qua capaciteit als materiële kosten voor zaalhuur en de inhuur van een omgevingsmanager. Hier werd door de gemeente in voorzien. Democratische vaardigheden De bijeenkomsten waren laagdrempelig, goed begeleid en begrijpelijk ingericht. Bewoners kregen uitleg, konden vragen stellen en werden geholpen om hun voorkeuren te verwoorden. Zeggenschap De gemeente bood participanten een keuze hoe zij de speelplek wilden inrichten, maar de methodiek voor besluitvorming was kwetsbaar (turflijsten, meermalig stemmen, weinig controle). Tegelijk was het voor participanten onvoldoende duidelijk t waarom bepaalde keuzes wel of niet werden meegenomen. 4.5 Bewonersinitiatief groepswonen in De Lier (casus 4) De gemeente heeft de ambitie om meer collectieve woonvormen voor ouderen in Westland te realiseren. In 2021 startte in De Lier een groepswonen-initiatief voor ouderen dat uitmondde in de Vereniging ‘Groepswonen Initiatief De Lier’ (GIL). Het GIL droeg sindsdien tientallen opties aan, die alle werden afgewezen. In mei 2024 opperde het GIL De Viermaster als locatie.
Ambtelijk werd aangegeven dat er haken en ogen zaten aan de locatie omdat er huurders inzaten en het gebouw – als het vrij zou komen – op de vrije markt zou moeten komen.40 In oktober 2024 diende het GIL daarop een plan voor de Viermaster in bij de Omgevingstafel Westland (OTW).41 Begin november gaf het college aan dat het plan op dat moment niet mogelijk was en adviseert het GIL niet verder te gaan 40 Wet- en regelgeving, en jurisprudentie daarover naar aanleiding van casussen in andere gemeenten, maakten dit onvermijdelijk. 41 2024 1010 Intakeformulier Omgevingstafel Westland – Wenselijkheid Project van Rijnstraat 28 – huidige gebouw de Viermaster). Feitenrapport met het initiatief. In april 2025 diende het GIL een burgerinitiatief in om het voorstel op de raadsagenda te plaatsen.42 Betrokken medewerkers geven aan dat deze route schuurde met het feit dat het ontwikkelen van een locatie veel de tijd vergt. In mei stuurde het college de raad een reactie waarin werd aangegeven dat het college geen ruimte ziet om binnen de huidige kaders het voorstel op deze manier te honoreren.43 In juni 2025 is het burgerinitiatief behandeld in de commissie Wonen en Flora.
De meerderheid van de commissieleden onderschreef het maatschappelijk belang, maar vond realisatie op de locatie Viermaster op dat moment nog niet mogelijk.44 Uiteindelijk is het voorstel “op verzoek van de initiatiefgroep” aangehouden. Binnen de gemeente was ondertussen intern een multidisciplinair overleg gestart, omdat dit vraagstuk inzet vereist van meerdere disciplines. Op 14 februari 2026 mailde het GIL naar alle fracties, de griffie en de behandelend ambtenaar het voorstel om het proces te faseren, zodat de raad zorgvuldig geïnformeerd een goed besluit kan nemen.45 In de raadsvergadering van 25 februari 2026 geeft de voorzitter aan dat het voor iedereen wennen is hoe zo’n burgerinitiatief verloopt, aangezien het de eerste keer is. Het GIL spreekt in en geeft aan te respecteren dat de raad naar verwachting kiest voor een andere vorm van nadere uitwerking van het voorstel, en roept op tot voortbouwen op wat er al ligt en goed betrekken van het GIL daarbij. De raad stelt daarop € 50.000 beschikbaar voor het uitwerken van het initiatief tot een volledig en zorgvuldig onderbouwd voorstel zodat de raad een definitief besluit kan nemen. Het ontwikkelen van een groepswonenproject vergt tijd en een brede belangenafweging. Dat was voor alle betrokkenen helder. Het GIL en gemeentelijke medewerkers waren grosso modo tevreden over de onderlinge contacten.
Het vraagt uithoudingsvermogen en expertise van de initiatiefnemers om een dergelijk jarenlang project aan te gaan en vol te houden. Het GIL had in het bestuur veel competenties verzameld die dit mogelijk maakten. Soms liepen de verwachtingen uiteen. Het GIL verwachtte van de gemeente een proactievere rol: ruimhartiger kansen benutten en ruimte maken in wat kan. De medewerkers geven aan dat zij herhaaldelijk de verwachtingen moesten temperen, ook van de raad. Er moest veel worden uitgezocht. De medewerkers geven aan in de allereerste brief aan de raad al aan verwachtingenmanagement te hebben gedaan: aangegeven welke stappen moesten worden doorlopen, maar toch moest de organisatie herhaaldelijk beargumenteren waarom het niet sneller kon. Door het burgerinitiatief stond het plan direct op de politieke agenda, terwijl het nog in voorbereiding was. De medewerkers geven aan dat daarmee de kans bestaat op een raadsbesluit dat onverstandig of zelfs onwettig is. Het proces rond zo’n burgerinitiatief was niet helder, zowel qua bestuurlijke als ambtelijke routing. 42 | Raadsvoorstel Viermaster (ongedateerd). 43 | Ongedateerde Raadsinformatiebrief (25-0076879). 44 | Brief advies commissie Wonen en Flora (G25-000638), 12 juni 2025. 45 | E-mail van GIL aan fracties en griffie betreffende “Procesvoorstel woongroep GIL – Viermaster (met achtergrondinformatie), 14-2-2026.
Deze e-mail sloot aan bij de brief die het college 13-2 aan de raad had gestuurd met daarin het voorstel om het besluit aan te houden om nog een aantal punten uit te kunnen zoeken. Nb. De kern van de conceptmotie die het GIL stuurde was: Viermast aanwijzen als beoogde locatie, voor mei een intentieovereenkomst met GIL sluiten, projectleider aanwijzen en na het voorwerk een uitgewerkt voorstel aan de raad voorleggen. pagina 30/45 | April 2026 | PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Feitenrapport pagina 31/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Samengevat levert dit het volgende beeld op: Onderwerp Beoordeling Toelichting Inclusie en diversiteit In principe kon iedereen meedoen. Er zijn circa 65 huishoudens lid van de Vereniging GIL. Het namens GIL samenwerken met de gemeente (door het bestuur) vergde – gezien het complexe onderwerp – veel expertise. Beraadslagen en argumentatie Het is duidelijk waar het overgaat: iedereen staat achter het doel (groepswonen voor ouderen). Er zijn door het GIL uitgewerkte en onderbouwde plannen ontwikkeld die veel deskundigheid vergden. Het GIL voelde zich over het algemeen serieus genomen als gesprekspartner. Transparantie Hoewel de wederzijdse verwachtingen soms wat uiteenliepen, was grosso modo duidelijk hoe en wanneer welke keuzen gemaakt zouden worden.
Alleen was het proces rond het burgerinitiatief niet helder (mede doordat het de eerste keer was), zowel qua bestuurlijke als ambtelijke routing. Efficiëntie Omdat dit burgerinitiatief de eerste keer was, moesten de procedures en werkwijzen werkende weg worden uitgevonden. Dit langlopende traject vroeg veel tijd, inzet en energie van het GIL en de gemeente. Dat is logisch bij zo’n complexe ontwikkeling. Het burgerinitiatief heeft weliswaar geleid tot grotere aandacht en prioriteit, maar ook tot veel extra tijdsinzet van zowel GIL als gemeente (politiek en ambtelijk). Democratische vaardigheden Dit traject vroeg om bijzondere vaardigheden van de initiatiefnemers. Die waren in het GIL-bestuur ook aanwezig. Het was in dit traject zoeken naar helderheid en overeenstemming over wie verantwoordelijk kon dragen voor het besluit en de uitvoering ervan. Zeggenschap De initiatiefnemers waren en bleven in grote mate eigenaar van hun plan, en werden daarin door de gemeente serieus genomen. Aandachtspunt in dit verband is wel dat bij het proces rond het burgerinitiatief niet altijd helder was wie aanspreekpunt was (raad, college, organisatie).
Feitenrapport pagina 32/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland 4.6 Beantwoording onderzoeksvragen De derde deelvraag van dit onderzoek gaat in op de uitvoering van participatie en op de ervaringen van de gemeente en inwoners. Daarvan is in dit hoofdstuk verslag gedaan. De desbetreffende deelvraag is opgesplitst in drie punten. Deelvragen 3. a) Op welke wijze zijn ervaringen en inzichten inmiddels opgedaan en welke ervaringen en inzichten betreft dat? b) Welke ervaringen en inzichten zijn benut voor het uitwerken van het participatiebeleid? Welke effecten zijn er of worden verwacht? c) Is er bij de uitvoering duidelijk wanneer initiatiefnemers een participatieverplichting hebben bij ‘grote gevallen’ en gaat dit in de ogen van de gemeenteraad om een werkbare lijst? De ervaringen en inzichten die in de participatiepraktijken worden opgedaan worden vooralsnog niet op een gestructureerde manier geïnventariseerd en dienen zo ook niet als basis voor structureel leren en verbeteren. Bij sommige projecten zijn de participatieadviseurs en/of communicatieadviseurs betrokken. Die doen zo veelzijdige ervaringen op die ze ook onderling delen. Op deze wijze dragen ze bij aan de ontwikkeling van het gemeentelijk beleid. Echter: er wordt slechts zeer beperkt geëvalueerd. Bij navraag ontvingen de onderzoekers slechts twee evaluatieverslagen van participatie.
Door het gebrek aan evaluatie vinden deze lessen weinig tot geen doorwerking in het gemeentelijk beleid over participatie. Voor dit onderzoek is specifiek naar drie participatietrajecten gekeken waarvoor de gemeente aan zet was. Die participatietrajecten laten een consistent patroon zien: de gemeente toont inzet, bereikbaarheid en bereidheid om bewoners te betrekken, maar de kwaliteit van uitvoering varieert. Communicatie en toegankelijkheid zijn over het algemeen goed, maar representativiteit, duidelijke verwachtingen over invloed en transparante terugkoppeling schieten geregeld tekort. Hierdoor ervaren deelnemers wel ruimte om mee te doen, maar is onduidelijk in hoeverre hun inbreng daadwerkelijk doorwerkt in besluiten. De trajecten vragen bovendien vaak veel tijd en capaciteit, en laten zien dat het ontbreken van een helder en samenhangend participatiekader leidt tot verschillen in aanpak en kwaliteit. Participatie is een aanvraagvereiste binnen de Omgevingswet: wanneer een initiatiefnemer een omgevingsvergunning aanvraagt, moet hij aangeven of er participatie is geweest, hoe dit is vormgegeven en wat hij of zij met de resultaten heeft gedaan. Normaal gesproken kan de gemeente een vergunning niet weigeren vanwege ‘onvoldoende participatie’, behalve als er sprake is van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (BOPA’s).
De gemeente Westland heeft daarvoor een specifieke lijst gemaakt. Toch is deze regeling bij weinig betrokkenen binnen de gemeente bekend. De gemeente Westland probeert initiatiefnemers actief te informeren over de inspanningsverplichting tot participatie, maar ziet in de praktijk dat initiatiefnemers hier heel wisselend invulling aan geven. In dat licht zou de gemeente initiatiefnemers meer richting kunnen geven over de gewenste invulling van participatie. De handreiking daarvoor is in voorbereiding. Aan deze deelvraag waren normen verbonden. Toetsing van de bevindingen aan die normen leidt tot een gemengd beeld, variërend van neutraal tot negatief. Feitenrapport pagina 33/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Normen met betrekking tot de uitvoering en de ervaringen Bevinding De gemeente informeert belanghebbenden tijdig en volledig over het onderwerp participatie, hun mogelijkheden en rol, de wijze waarop het participatieproces eruitziet en wat er met hun inbreng gebeurt. Neutraal De gekozen vorm en het niveau van participatie wordt door de gemeente voorafgaand aan participatietrajecten zorgvuldig afgewogen. Neutraal De invulling van de participatie is over de hele organisatie in lijn met het beleid en de daarmee verbonden procedures en afspraken.
Neutraal De uitkomsten van participatietrajecten worden meegenomen in de beleids- en besluitvorming en belanghebbenden worden hierover geïnformeerd. Neutraal De gemeente monitort de resultaten, ervaringen en opbrengsten van participatietrajecten en trekt hier lering uit ter verbetering en doorontwikkeling van hun participatiebeleid. Negatief Het is door de gemeente duidelijk gemaakt voor welke soort initiatieven een participatieverplichting voor initiatiefnemers geldt. Negatief Er is vastgesteld dat in verschillende projecten de gemeente zich inspant om belanghebbenden te betrekken. Maar lang niet altijd is voor die belanghebbenden duidelijk wat van hen wordt verwacht. Projectleiders schenken – vaak in overleg met de participatieadviseurs – aandacht aan de vorm van participatie. Maar of er in alle gevallen sprake is van een zorgvuldige afweging is niet gebleken. Dat komt mede omdat het beleid daarover niet duidelijk is. Inzichten die door de participatie zijn verkregen, hebben geregeld doorwerking in besluiten. Maar belanghebbenden worden daar niet altijd over geïnformeerd. Resultaten en ervaringen worden niet structureel gemonitord en geïnventariseerd. Als laatste is niet duidelijk voor welke soort initiatieven een participatieverplichting geldt.
Dit kan leiden tot klachten aan het adres van de gemeente over de kwaliteit van de uitgevoerde participatie, terwijl de initiatiefnemer daar volgens de Omgevingswet verantwoordelijk voor was. De laatste onderzoeksvraag gaat over burgerinitiatieven. In het onderzoek is gebleken dat er vooralsnog slechts sprake is van één formeel burgerinitiatief. Dat initiatief is als casus onderzocht. Over de opgedane inzichten is in dit hoofdstuk gerapporteerd. Tegelijkertijd kunnen op basis van slechts één casus geen generieke uitspraken worden gedaan. Het antwoord op de onderzoeksvraag blijft beperkt tot enkele algemene constateringen. Deelvragen 5. Welke ruimte geeft de gemeente Westland voor burgerinitiatieven en welke ervaringen zijn daar mee opgedaan? Er bestaan zowel een verordening als een procedure voor burgerinitiatieven. Het burgerinitiatief bevat een voorstel aan de raad voor een door de raad te nemen besluit, voorzien van een motivering. Daarmee kunnen inwoners een onderwerp op de agenda van de raad plaatsen. In het enige concrete geval waarin dit is gebeurd, blijkt dat de procedure nog niet is uitgekristalliseerd.
Feitenrapport Bijlage A | Bestudeerde documenten Documentnaam | Datum Verordening participatie en uitdaagrecht Westland | 2021 Beleidsnota Participatie onder de Omgevingswet 2022 | 2022 Beleidsregel verzwaard adviesrecht Westland | 2022 Beleidsregel participatieverplichting initiatiefnemers Westland 2022 | 2022 Participatie-toolkit met participatie checklist, stappenplan participatieproces en | Zonder datum sjabloon uitgebreid participatieplan Coalitieakkoord Actieprogramma Westland 2022-2026 | 2022 Collegewerkprogramma Westland 2022-2026 Samen werken aan een sterk | 2022 Westland Verordening op burgerinitiatief Westland | 2004 Voor de vier praktijkcasussen zijn diverse relevante stukken bestudeerd pagina 34/45 | April 2026 | PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Feitenrapport pagina 35/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Bijlage B Geïnterviewde personen Medewerkers van de gemeente # Functie 1 Participatiemedewerker, participatieadviseur en communicatieadviseur 2 Projectmanager gebiedsontwikkeling/accounthouder omgevingsmanagement 3 Teammanager dienstverlening (lid Omgevingskamer) 4 Regisseur klantcontact (lid Omgevingskamer) 5 Adviseur fysieke leefomgeving 5 Teammanager ingenieursbureau 6 Wethouder 7 Bestuursadviseur 8 Adviseur fysieke leefomgeving 9 Concerndirecteur Mens & Middelen 10 Coördinator team Stedenbouw 11 Teammanager Economie en
Mobiliteit 12 Senior Projectleider Wonen 13 Teammanager Sterke Basis 14 Beleidsmedewerker Economie 15 Beleidsondersteuner MKB Fractievoorzitters 1 Westland verstandig 2 GemeenteBelang Westland 3 CDA Westland 4 LPF (Lokale Politieke Federatie) Westland 5 VVD Westland 6 D66 Westland 7 PvdA Westland 8 GroenLinks Westland 9 ChristenUnie-SGP Westland 10 Forum voor Democratie Westland 11 Fractie Van Vliet In het kader van het onderzoek is ook gesproken met verschillende deelnemers aan participatietrajecten. Feitenrapport pagina 36/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Bijlage C Casusbeschrijvingen participatieprojecten Casus 1: Het vergroenen van de Maasdijk Binnen de gemeente Westland bestaat al langere tijd de ambitie om waar mogelijk plekken te ‘vergroenen’ en de mogelijkheden voor kleinschalige recreatie te versterken. Toen een oud asfalt pad op de Maasdijk werd verwijderd, deed zich hiertoe een concrete mogelijkheid voor. De gemeente heeft in eerste instantie een brede groep van belanghebbenden aan en om de Maasdijk benaderd om door middel van een enquête suggesties te doen voor de herinrichting van de dijk. In de voorbereiding is intensief nagedacht over de samenstelling van de groep belanghebbenden en de mogelijkheden hun te bereiken. Hiervoor zijn verschillende middelen ingezet.
Bovendien heeft de gemeente een projectpagina op de website van de gemeente ingericht.46 In de uitwerking van de communicatie hebben de betrokken ambtenaren zich laten adviseren door zowel de participatie- als een communicatieadviseur. In dat verband is de binnen de organisatie bestaande ‘checklist voor participatie’ ingezet. De oproep om ‘mee te denken’ leverde een aanzienlijk aantal reacties op. Achteraf is de indruk van betrokkenen bij de gemeente dat de groep van belanghebbenden wat ruim was bepaald. Naast het feit dat er zo veel suggesties bij de gemeente binnenkwamen, waren er ook suggesties waaruit de indruk kon worden verkregen dat deze werden gedaan door mensen die nauwelijks bekend waren met de situatie ter plaatse. Met gebruikmaking van de reacties kwam de gemeente met een voorstel waarvan naast wandelpaden en groenvoorzieningen ook kleinschalige zitgelegenheden (‘bankjes’) en speeltoestellen deel uitmaakten. Aanvankelijk werden deze plannen door verschillende omwonenden positief ontvangen. Tegelijkertijd waren er andere omwonenden die wat verbaasd waren dat de mening van inwoners die niet bekend waren met de omgeving ook was meegenomen. Op basis van hun bekendheid met de situatie vonden zij de recreatiemogelijkheden al wat ambitieus. Naar hun idee zouden enkele bomen en een wandelpad al passend zijn geweest.
Kort nadat de plannen beschikbaar kwamen, wezen omwonenden er op dat aan de noordzijde van de dijk enkele grootschalige huisvestingsaccommodaties voor arbeidsmigranten zouden worden gerealiseerd. Deze omwonenden voorzagen dat de vergroende dijk, met de zitplekken, veel van deze migranten zou aantrekken. Zij vreesden dat er, zeker op warme avonden, veel alcohol genuttigd zou worden en mogelijk ook drugs zouden worden gebruikt. Mede daardoor vreesden ze geluidsoverlast en een afname (in de gevoelens) van veiligheid. In dit verband wezen ze er op dat er vanwege bestaande tunneltjes en trappen, ook veel verkeer zou kunnen ontstaan tussen de opvanglocaties van de migranten en de winkels in Maasdijk, hetgeen zowel tot overlast voor de bewoners kon leiden als tot betrekkelijk onveilige verkeerssituaties. Bij dat laatste speelt mee dat de Maasdijk ook deel uitmaakt van de beoogde Metropolitane fietsroute, zodat veel (snelfietsend) verkeer de looproutes zou kruisen. De betrokken ambtenaren hadden de verbinding met de accommodaties voor migranten en de daaruit voortvloeiende onrust bij omwonenden niet voorzien. Allerlei omwonenden begonnen vanaf het voorjaar van 2025 aan te dringen op aanpassingen, waarbij vooral de wens bestond om geen zitplekken en speelvoorzieningen meer in het plan op te nemen.
Omwonenden hadden verschillende 46 Zie: https://www.gemeentewestland.nl/vergroenenmaasdijk Feitenrapport overwegingen om daarop aan te dringen. Als gezegd vonden sommigen de plannen ook voordat bekend werd dat er huisvesting voor arbeidsmigranten zou komen te ambitieus. Voor anderen was die ontwikkeling wel aanleiding voor extra verzet. Ongeacht de motivatie vonden de direct omwonenden zich in gezamenlijk verzet en druk op aanpassingen. De betrokken ambtenaren hadden niet voorzien dat er na vaststelling van de eerste plannen nog aanleiding zou zijn voor overleg met omwonenden. Niet alleen vroeg dit om de inzet van veel extra tijd, die zij eigenlijk niet beschikbaar hadden, het zou ook leiden tot vertraging van de uitvoering. De omwonenden hebben ervaren dat ze flinke en aanhoudende druk op de gemeente hebben moeten uitoefenen om daarover alsnog het gesprek met de gemeente aan te gaan. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een inloopavond in november, waar de gemeente de plannen presenteerde en daarover het gesprek is aangegaan, in dit geval met een kleinere groep van direct omwonenden. Zowel omwonenden als de ambtenaren zelf spreken over een prettige en informele sfeer tijdens deze avond, waarbij er ook ruimte was om hun bezwaren wederom onder de aandacht te brengen. Ondertussen nemen de omwonenden aan dat de gemeente aan hun bezwaren is tegemoetgekomen.
Zo heeft de gemeente toegezegd om de bankjes en speelgelegenheden achterwege te laten. Over gewijzigde (wandel)routes is vooralsnog niets afgesproken. Opmerkelijk is dat geen van de omwonenden bekend is met de definitieve plannen. Sommigen nemen aan dat er nog steeds ruimte is voor aanpassingen. Evenmin is hun bekend of en wanneer de gemeente met de uitvoering zal starten. Het gebrek aan communicatie hierover wordt als vreemd ervaren. Bij nadere analyse van deze casus valt op dat de betrokken vakinhoudelijke ambtenaren grotendeels zelf invulling hebben gegeven aan de participatie. Zij hebben zich daarin laten adviseren door zowel de participatie- als communicatieadviseur. Zij hebben de werkzaamheden die voortkwamen uit de participatie als ‘veel’ ervaren, mede vanwege het ‘succes’ van de aanvankelijk uitgezette enquête. Vervolgens kwam daar de onrust naar aanleiding van de huisvestingsaccommodaties voor arbeidsmigranten bij. Achteraf, zo stellen zij, was het verstandig geweest om meer aandacht te besteden aan de investeringen voor participatie. Zo noemen zij dat het nuttig en verstandig zou zijn geweest om een omgevingsmanager bij de participatie te betrekken. De onverwachte gebeurtenissen en de beperkte capaciteit zijn door omwonenden ervaren als ‘weerstand’ om het gesprek over de bezwaren aan te gaan.
Toen ze eenmaal over die bezwaren in gesprek waren, waren zij tevreden over de interactie en de opbrengsten. Casus 2: Vernieuwing evenementenbeleid In 2023 startte de gemeente Westland met de vernieuwing van het evenementenbeleid. Dit beleid was tot dan toe vooral georganiseerd rond wet- en regelgeving, met name veiligheid.47 Het nieuwe beleid moest een sterker economisch component krijgen, evenementenorganisatoren beter ondersteunen, een efficiënter vergunningensysteem introduceren en een subsidieregeling implementeren die aansluit bij de strategische visie van de gemeente.48 Het traject werd georganiseerd langs drie sporen: (1) ontwikkelen van beleid en strategie, (2) herijken van de centrale aanpak/intake en (3) opstellen van de subsidieregeling voor evenementen. Vanaf de start van het traject is een participatieadviseur betrokken geweest bij de vormgeving van het proces. Er is een participatieplan opgesteld. Deze bevatte een stakeholderanalyse waarbij verschillende belanghebbenden in kaart zijn gebracht. Hierbij is gebruik gemaakt van de Citisens 47 | Gemeente Westland (oktober, 2023). Memo | Beleid Beleidsvernieuwing en Centrale Aanpak van Evenementen in Westland, p. 1. 48 | Gemeente Westland (mei, 2024). Participatieplan Evenementenbeleid.
pagina 37/45 | April 2026 | PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland Feitenrapport pagina 38/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland aanpak. De gemeente heeft in dit traject gekozen voor een hybride participatieaanpak, bestaande uit een digitale vragenlijst en een fysieke participatieavond in het World Horti Center. De digitale vragenlijst is uitgezet onder inwoners, organisatoren en ondernemers om behoeften, ervaringen en verbeterpunten in kaart te brengen. Voor het bereiken van inwoners is gebruik gemaakt van het Westlandpanel. Ondernemers en organisatoren zijn benaderd op basis van een adressenbestand dat reeds beschikbaar was bij team Veiligheid en Vergunningen. Daarnaast is de vragenlijst verspreid via sociale media, de lokale krant en flyers met een QR-code. Deelname stond open voor iedereen. Respondenten die in de vragenlijst hebben aangegeven dat zij benaderd wilden worden voor verdere betrokkenheid, zijn vervolgens gericht uitgenodigd voor de participatieavond. Tijdens de participatieavond, die plaatsvond in februari 2025, zijn de belangrijkste bevindingen uit de vragenlijst gepresenteerd, gevolgd door interactieve sessies over thema’s zoals spreiding en locatiekeuze, diversiteit in evenementen, veiligheid en overlast, duurzaamheid, economische impact en praktische ondersteuning.
Ook is er een gemeentelijke webpagina ingericht waar de gemeente updates plaatst over de stappen die worden genomen, de momenten waarop er kan worden meegedacht en de voortgang van het traject.49 De planning van het traject zag er volgens de participatiematrix als volgt uit: De participatieavond werd goed ontvangen, met positieve reacties op de open sfeer en de mogelijkheid om input te leveren. Personele wisselingen binnen de gemeente hebben echter invloed gehad op het verloop van het traject. De meningen van participanten zijn opgehaald en geanalyseerd. Een algemene terugkoppeling heeft plaatsgevonden in de vorm van een participatieverslag, waarin de opbrengsten van de avond zijn samengevat. Een nadere, inhoudelijke terugkoppeling ontbreekt echter nog. Inmiddels een jaar na de participatieavond zijn deelnemers nog niet geïnformeerd over de concrete wijze waarop hun input is meegewogen en verwerkt in het (concept)beleid. De ervaringen van participanten lopen uiteen. Een deel van de participanten voelde zich tijdens het traject gehoord. Zij waardeerden de mogelijkheid om input te leveren en ervaringen te delen. Met name de thematische sessies tijdens de participatieavond werden als waardevol ervaren, omdat ze ruimte boden voor discussie. Ook de inzet van de gemeente om verschillende doelgroepen te bereiken werd positief beoordeeld.
Voor ondernemers en organisatoren, die regelmatig met de gemeente te maken hebben, bood de avond een laagdrempelige gelegenheid om in gesprek te gaan met de ambtenaren en bestuurders. Tegelijk was er ook kritiek. De samenstelling van de groepen werd niet door iedereen als representatief gezien. Daarnaast domineerden bepaalde groepen en onderwerpen de discussie, waardoor andere belanghebbenden, zoals bewoners of organisatoren van kleinere evenementen, minder gehoord werden. Dit leidde volgens enkele deelnemers tot een onevenwichtige discussie en een (te) sterke focus op specifieke thema’s, zoals grote evenementen zoals feestweken en bepaalde 49 Gemeente Westland (n.b.). Vernieuwing Evenementenbeleid | Gemeente Westland. 1. Interne opstart 2. Externe participatie 3. Interne terugkoppelin g 4. Uitwerken evenementen beleid 5. Vaststellen beleid 6. Externe terugkoppelin g Feitenrapport pagina 39/45 April 2026 PBLQ – Feitenrapport Participatie in Westland kernen. Ook werd aangegeven dat er niet altijd voldoende sturing werd gegeven door de gespreksleiders, waardoor gesprekken soms te breed werden of afdwaalden van de kern van het beleid. Verder schiet de transparantie en terugkoppeling volgens de meeste deelnemers tekort.
Hoewel er een verslag van de avond is gedeeld met een algemene samenvatting van de resultaten, missen deelnemers concrete informatie over wat er met hun inbreng is gebeurd. Het uitblijven van communicatie over de voortgang en de status van het traject wordt als een gemis ervaren. Hierdoor ontstaat onduidelijkheid over wat hun deelname heeft opgeleverd en bij enkelen het gevoel dat hun tijd en inzet verspild zijn geweest. Sommigen voelden zich genoodzaakt zelf actief contact op te nemen met de gemeente om inzicht te krijgen in de stand van zaken. Casus 3: Speelplek Binnenroede in Wateringen Het traject Binnenroede in Wateringen maakt deel uit van het Actieplan Overal Actief, waarin de gemeente inzet op het verbeteren van sport-, spel- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte. Voor dit programma heeft de gemeente een speciale omgevingsmanager ingehuurd om de participatie in de verschillende deelprojecten te ondersteunen. Hier maakte het opknappen van de speelplek Binnenroede in Wateringen deel van uit. Vanaf de start van het traject is een participatieadviseur intensief betrokken geweest. Deze adviseur heeft de projectleider ondersteund bij het opstellen van een participatieplan voor de verschillende projecten binnen het Actieplan, waaronder het traject voor de Binnenroede.