Document · PDF

Mulier-Ruimte voor sport in Westland [25-002361]

Gemeenteraad 16 april 2025, gemeente WestlandBij agendapunt: Voorstel tot vaststelling van het uitvoeringsplan programmering Strategische Accommodatieplanning Sport 2026-202927.792 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Stichting De Wielepet – De Wielepet Stichting De Wielepet is de exploitant van de sporthal in Monster. Zij hanteert al jaren hetzelfde rooster. Doordeweeks is er alleen nog ruimte voor meer gebruik tussen 15:00 en 18:00 uur. RKVV Westlandia – Balleringhal RKVV Westlandia is de exploitant van de Balleringhal. Tot een paar jaar geleden waren er meerdere verenigingen actief in de hal. Maar RKVV Westlandia is gaan werken met één hoofdhuurder: WPK Westlandia. De handbalvereniging is minder uren gaan afnemen vanwege de slechte staat van de hal. De exploitant krijgt regelmatig aanvragen voor avonduren die ze moeten afwijzen. WPK Westlandia en RKVV Westlandia zijn in gesprek over of bij nieuwbouw de handbalvereniging volledige huurder van de sporthal wordt. Stichting Verburch Exploitatie – Jan van der Valkhallen Stichting Verburch Exploitatie is de exploitant van de sporthallen in Poeldijk. De grootste gebruikers van de sporthallen zijn de ‘eigen’ verenigingen (volleybal, tennis en handbal). Deze verenigingen hebben voorrang bij de inroostering. Daarnaast zijn er externe huurders, waaronder Quintus, VELO en diverse hockeyverenigingen. In de periode oktober-maart wordt de sporthal volop gebruikt, zowel doordeweeks als op zaterdag. De druk is het grootst op de doordeweekse uren tussen 17:00 en 20:00 uur. In dit tijdsblok willen de verenigingen het liefst in de hal.

Maar er wordt regulier ingeroosterd tot 22:00 uur. Zaalvoetbal huurt tot 23:00 uur, maar die doen dit niet uit luxe. Toch kunnen alle aangevraagde uren ingepland worden. De stichting heeft voldoende vrijwilligers om de boel draaiende te houden. Zij krijgen een vrijwilligersvergoeding. Maar dit staat wel onder druk. Een professionaliseringsslag is in de toekomt misschien nodig, maar dat heeft gevolgen voor de exploitatie. Stichting Exploitatie Accommodatie VELO – Velohallen Stichting Exploitatie Accommodatie VELO is de exploitant van de sporthallen in Wateringen. De Velohallen worden voornamelijk gebruikt door de eigen omnisportvereniging (badminton, handbal, vechtsport, voetbal en volleybal). De handbalafdeling wijkt uit naar externe locaties (zoals Jan van der Valkhallen) door gebrek aan ruimte voor (topsport) trainingen in de eigen hallen.

Behoefte De gemeente Westland telt 42 locaties voor basisonderwijs, vijf locaties voor speciaal onderwijs (sbo & (v)so) en zes locaties voor voortgezet onderwijs in het schooljaar 2023-2024.5 De gemeente heeft een taakstelling om te voorzien in gymnastieklokalen, zodat deze scholen het verplichte aantal lessen bewegingsonderwijs voor hun leerlingen kunnen verzorgen. De gemeente heeft mogelijkheden om zaken te vergoeden aan schoolbesturen, zoals de huur van niet-gemeentelijke gymnastieklokalen. Het aantal lessen bewegingsonderwijs waarvoor de gemeente een taakstelling heeft, wordt uitgedrukt in klokuren (60 minuten).

Gymnastieklokaal Een gymnastieklokaal is minstens 252 vierkante meter en de hoogte is minstens 5 meter. Dit kan een gymzaal van (minimaal) 21 bij 12 meter zijn, of een af te scheiden zaaldeel in een sporthal of sportzaal.

In alle kernen van de gemeente Westland zijn in theorie voldoende gymnastieklokalen aanwezig om het verplichte bewegingsonderwijs te kunnen laten plaatsvinden, nu en in de toekomst. In de volgende paragrafen zetten we dit uiteen. Hierbij hebben we in onze analyses gangbare uitgangspunten gebruikt om de behoefte aan ruimte voor bewegingsonderwijs te bepalen. We nemen de huidige situatie (inroostering) als uitgangssituatie en kijken daarbij naar de uitwijkmogelijkheden voor de scholen. Als maximale afstand houden we 1.000 meter voor de scholen in het primair onderwijs en 2.000 meter voor scholen in het voortgezet onderwijs aan.6 De Lier In De Lier zijn zes basisscholen gevestigd in het schooljaar 2023-2024. De leerlingen van De Vlieten, Prins Maurits, De Liereling en de Achtsprong gymmen in het schooljaar 2023-2024 in de Vreeloohallen. De gemeentelijke sporthallen bieden ruim voldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs van de scholen (tabel 3.10).

Dit is exclusief de locaties van Lentiz. Lentiz is een mbo-instelling met een afdeling voorgezet onderwijs bestaande uit het Flora College en het Dalton College. De gemeente is niet verantwoordelijk voor de huisvesting van Lentiz. Wel vindt er regelmatig overleg plaats tussen de instellingen en de gemeente over de inzet van de accommodaties. 6 Volgens de gemeentelijke verordening mag er voor de scholen met weinig klokuren in het primair onderwijs een grotere afstand worden aangehouden. Maar dit leidt tot onwenselijke situatie waarbij veel onderwijstijd verloren gaat.

Tabel 3.10 Aanbod-behoefteanalyse Vreeloohallen (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

De Vlieten

7,50

Pr. Maurits

9,00

10,50

De Liereling*

9,00

De Achtsprong

18,00

19,50

21,00

Totaal

43,50

37,5

39,00

+87

+100,5

+117

Uitwijkmogelijkheden

De Vlieten

Gymzaal Achterlaantje (G), gymzaal WSKO De Achtsprong

Pr. Maurits

Gymzaal WSKO De Achtsprong, Gymzaal Achterlaantje (G)

De Liereling verhuist naar het oosten van De Lier en zal daar over een eigen gymzaal beschikken.

De Liereling verhuist naar het oosten van De Lier.7 Zij beschikt daar over een eigen gymzaal. De gymzaal biedt voldoende capaciteit voor het (toekomstige) bewegingsonderwijs van de school (tabel 3.11). Binnen 1.000 meter van de beoogde locatie zijn geen andere scholen gevestigd. Tabel 3.11 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal De Liereling (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

2024

2030

2040

2024

2030

2040

De Liereling*

15,00

Totaal

15,00

School

+11,00 +11,00

Uitwijkmogelijkheden De Liereling *

De Liereling is in het schooljaar 2023-2024 gevestigd in het westen van De Lier en maakt gebruik van de Vreeloohallen.

Op de huidige locatie van (voorheen) basisschool Prins Willem Alexander (nu: De Liereling) start per 1 augustus 2025 de Ondernemende School Westland. De school begint naar verwachting met kleutergroepen en klassen 1 en 2 (groep 3 en 4). Mogelijk wordt later ook een klas 3 (groep 5) toegevoegd. De Vreeloohallen bieden voldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs van de school.

Het bewegingsonderwijs van Koningin Julianaschool en Taalschool Westland vindt plaats in de gymzaal Achterlaantje. De gemeentelijke gymzaal biedt nipt voldoende capaciteit voor de scholen in het schooljaar 2023-2024. In de toekomst is dit niet meer het geval (tabel 3.12). Taalschool Westland kan uitwijken naar de Vreeloohallen, waar nog voldoende capaciteit is. Tabel 3.12 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal Achterlaantje (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

Koningin Julianaschool

9,00

10,50

12,00

Taalschool Westland*

16,50

Totaal

25,50

27,00

28,50

+0,50

-1,00

-2,50

Uitwijkmogelijkheden

Koningin Julianaschool

Taalschool Westland

Gymzaal WSKO De Achtsprong, Vreeloohallen (G)

Voor Taalschool Westland zijn geen prognoses beschikbaar. Het toekomstige aantal klokuren bewegingsonderwijs hebben we gelijkgesteld aan dat in het schooljaar 2023-2024.

Ervaringen scholen De scholen geven aan dat slechts twee of drie van de zes zaaldelen van de Vreeloohallen zijn ingericht voor het bewegingsonderwijs. Er zijn onvoldoende ‘nagelvaste materialen’ aanwezig voor het bewegingsonderwijs. In het schooljaar 2023-2024 levert dit nog geen knelpunten op. In de toekomst verwachten ze die wel, door onder andere de groei van de Achtsprong. De scholen geven aan dat de gymzaal het Achterlaantje een oude zaal is en de klimaatbeheersing niet goed is. Wel is er voldoende capaciteit. Honselersdijk In Honselersdijk zijn drie basisscholen gevestigd. Daltonschool Honselersdijk, De Hoeksteen en ’t Startblok maken allemaal gebruik van de Sosefhal voor het bewegingsonderwijs. De sporthal biedt ruim voldoende capaciteit voor de scholen, nu en in de toekomst (tabel 3.13).

Tabel 3.13 Aanbod-behoefteanalyse Sosefhal (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

Daltonschool

3,00

De Hoeksteen

9,00

10,50

‘t Startblok

12,00

13,50

Totaal

24,00

27,00

+54,00

+54,00 +51,00

Uitwijkmogelijkheden Daltonschool

De Hoeksteen

‘t Startblok

Ervaringen scholen De Sosefhal biedt voldoende capaciteit voor de scholen. De scholen geven wel aan dat de akoestiek van de hal erg slecht is. Daarnaast zijn veel gymmaterialen onlangs afgekeurd. Kwintsheul Andreashof is de enige school gevestigd in Kwintsheul. Zij maakt gebruik van de Eekhouthallen voor het bewegingsonderwijs. De sporthallen bieden ruim voldoende capaciteit voor de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.14). Tabel 3.14 Aanbod-behoefteanalyse Eekhouthallen (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

Andreashof

13,50

16,50

Totaal

13,50

16,50

+90,50

+87,50 +87,50

Uitwijkmogelijkheden Andreashof

Ervaringen scholen De scholen hebben aangegeven dat de Eekhouthal is ingericht voor één gymzaal. De Andreashof heeft zelf gymmaterialen gekocht voor de sporthal. De Eekhouthallen bieden voldoende capaciteit.

Maasdijk In Maasdijk zijn twee basisscholen gevestigd. Het Kompas en Het Tweespan maken voor het bewegingsonderwijs gebruik van de sporthal in de kern van Maasdijk. Sporthal Maasdijk biedt ruim voldoende capaciteit voor de scholen, nu en in de toekomst (tabel 3.15). Tabel 3.15 Aanbod-behoefteanalyse sporthal Maasdijk (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

Het Kompas

9,00

10,50

Het Tweespan

6,00

7,50

Totaal

15,00

18,00

+37,00

+34,00 +34,00

Uitwijkmogelijkheden Het Kompas

Het Tweespan

Ervaringen scholen Het Kompas geeft aan dat zij met de groepen 3, 4 en 5 gymmen op het schoolplein. Zij vinden de afstand tot sporthal Maasdijk te ver. De sporthal biedt voldoende capaciteit. Monster In Monster zijn zes scholen gevestigd in het schooljaar 2023-2024. De gymzaal van De Zeester biedt ruim voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.16). Tabel 3.16 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal WSKO De Zeester (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

De Zeester

13,50 12,00 12,00

Totaal

13,50 12,00 12,00

Uitwijkmogelijkheden De Zeester

De Wielepet (G)

+12,50 +14,00 +14,00

De leerlingen van De Blinkerd en de Eerste Westlandse Montessorischool gymmen (onder andere) in gymzaal Madeweg. De capaciteit van de gemeentelijke gymzaal is (nipt) voldoende voor de basisscholen, nu en in de toekomst (tabel 3.17). De Blinkerd kan in de toekomst meer gebruik maken van De Wielepet (tabel 3.18). Tabel 3.17 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal Madeweg (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

De Blinkerd*

8,25

9,75

Eerste Westlandse

15,00

23,25

24,75

Montesorrischool Totaal

+2,75

+1,25

Uitwijkmogelijkheden De Blinkerd

Gymzaal WSKO De Zeester, De Wielepet (G)

Eerste Westlandse

Montesorrischool *

Het bewegingsonderwijs van De Blinkerd vindt ook in De Wielepet plaats.

Het bewegingsonderwijs van basisscholen De Blinkerd en Willem en scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs De Strandwacht en Herman Broeren8 vindt (deels) plaats in De Wielepet. De sporthal biedt ruim voldoende capaciteit voor de scholen, nu en in de toekomst (tabel 3.18).

De locatie van de Herman Broerenschool (vo & vso) in Monster is in het schooljaar 2023-2024 verhuisd. Zij is nu gehuisvest aan de Hazelaarsstraat, samen met De Strandwacht (so). Voorheen zat zij op het terrein van De Westerhonk aan de Tuinlaan.

Tabel 3.18 Aanbod-behoefteanalyse sporthal De Wielepet (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030 2040

2024

2030

2040

De Blinkerd*

6,75

Willem

7,50

De Strandwacht (so)**

9,00

6,75

Herman Broeren (so & vso)**

6,75

Totaal

30,00

30,00 30,00

+22,00

+22,00 +22,00

Uitwijkmogelijkheden De Blinkerd

Gymzaal Madeweg (G), gymzaal WSKO De Zeester

Willem

Gymzaal WSKO De Zeester

De Strandwacht (so)

Gymzaal WSKO De Zeester

Herman Broeren (so & vso) Gymzaal WSKO De Zeester *

Het bewegingsonderwijs van De Blinkerd vindt ook in gymzaal Madeweg (G) plaats.

Voor het (voortgezet) speciaal onderwijs zijn geen prognoses beschikbaar. Het toekomstige aantal klokuren bewegingsonderwijs hebben we in de tabel gelijkgesteld aan dat in het schooljaar 2023-2024.

Op het terrein van ’s Heeren Loo (Het Westerhonk) is onder andere een gymzaal aanwezig. Voor de verhuizing van de Herman Broerenschool (so & vso) gebruikte de school deze voor het bewegingsonderwijs. De gymzaal wordt nu niet meer ingezet voor het bewegingsonderwijs van een Westlandse school. Aan het Haagpad in Monster wordt een nieuwe basisschool gesticht (‘Monster Noord’). De verwachting is dat het aantal leerlingen van de school rond 2035 op het hoogst zal zijn (ongeveer 740 leerlingen). Voor het bewegingsonderwijs zijn twee gymnastieklokalen nodig (of een sportzaal met scheidingswand). Gymzaal Madeweg ligt op 900 meter van de beoogde locatie. Maar de gymzaal biedt onvoldoende restcapaciteit voor de nieuwe school. Ervaringen scholen De Zeester geeft aan dat zij hun speellokaal hebben ingericht als klaslokaal. Hierdoor is er geen ruimte voor het bewegingsonderwijs van groep 1 en 2. Het is niet bekend hoe zij dit oplossen. Bij de overige accommodaties ervaren de scholen geen knelpunten. Naaldwijk Naaldwijk telt de meeste scholen van de Westlandse kernen. In totaal zijn er veertien scholen gevestigd.

De gymzaal van Bernadette biedt ruim voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.19). Tabel 3.19 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal WSKO Bernadette (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

Bernadette

18,00 16,50 16,50

Totaal

18,00 16,50 16,50

+8,00

+9,50 +9,50

Uitwijkmogelijkheden Bernadette

Gymzalen ISW Vakcollege, gymzaal ISW Praktijkcollege, gymzaal Hoge Woerd (G)

De gymzaal bij de locatie Sint Martinus van De Diamant (sbo) biedt nipt onvoldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de school, nu en in de toekomst (tabel 3.20). Binnen 1.000 meter van het schoolgebouw is De Pijl beschikbaar waar de school naar kan uitwijken. Dit gebeurt niet in het schooljaar 2023-2024. In De Pijl is nu en in de toekomst, zonder verschuiving van andere scholen, geen ruimte voor deze school. Wel zou de school kunnen uitwijken naar de niet-gemeentelijke gymzalen van het ISW praktijkcollege. Tabel 3.20 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal PCPOW De Diamant (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

De Diamant - Sint Martinus (sbo)*

29,25 29,25 29,25

Totaal

29,25 29,25 29,25

-3,25

2030

2040

Uitwijkmogelijkheden De Diamant - Sint Martinus

Gymzaal Hoge Woerd (G), De Pijl (G), ISW Praktijkcollege

Voor het speciaal basisonderwijs zijn geen prognoses beschikbaar. Het toekomstige aantal klokuren bewegingsonderwijs hebben we in de tabel gelijkgesteld aan dat in het schooljaar 2023-2024.

Leerlingen van de locatie Hoge Woerd van De Diamant (sbo) krijgen bewegingsonderwijs in gymzaal Hoge Woerd. De gemeentelijke gymzaal biedt nipt onvoldoende capaciteit voor de school, nu en in de toekomst (tabel 3.21). Binnen 1.000 meter zijn geen andere gemeentelijke binnensportaccommodaties waar de school naar kan uitwijken. Wel zijn er niet-gemeentelijke binnensportaccommodaties binnen 1.000 meter met restcapaciteit. Tabel 3.21 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal Hoge Woerd (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

2024 2030 2040

2024

2030

2040

(sbo)*

29,25 29,25 29,25

Totaal

29,25 29,25 29,25

-3,25

School De Diamant – Hoge Woerd

Uitwijkmogelijkheden De Diamant – Hoge Woerd

Gymzalen ISW Vakcollege, gymzaal ISW Praktijkcollege, gymzaal WSKO Bernadette, gymzaal PCPOW De Diamant

Voor het speciaal basisonderwijs zijn geen prognoses beschikbaar. Het toekomstige aantal klokuren bewegingsonderwijs hebben we in de tabel gelijkgesteld aan dat in het schooljaar 2023-2024.

Basisscholen Joannes en Rehoboth maken gebruik van gymzaal Wollegras. De gemeentelijke gymzaal biedt voldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs van de scholen, nu en in de toekomst (tabel 3.22). Tabel 3.22 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal Wollegras (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

Joannes

12,00

Rehoboth

9,00

10,50

Totaal

21,00

22,50

+5,00

+3,50

Uitwijkmogelijkheden Joannes

Gymzaal ISW Praktijkcollege

Rehoboth

Gymzaal ISW Praktijkcollege

Veel scholen maken gebruik van De Pijl voor het bewegingsonderwijs. De gemeentelijke sporthal biedt nipt onvoldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs van de scholen in het schooljaar 2023-2024. Door de aanzienlijke groei van Yunus Emre is het tekort in de toekomst groter (tabel 3.23). Voor de scholen die nu gebruikmaken van De Pijl zijn meerdere uitwijkmogelijkheden bereikbaar. Met name de gymzalen van ISW Praktijkcollege en ISW Vakcollege -die vrijkomen na het verhuizen van deze scholen- kunnen de druk op De Pijl verlichten. Tabel 3.23 Aanbod-behoefteanalyse sporthal De Pijl (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023- 2029-

2039-

School

2024

2030

2040

2024

2030

2040

De Hoogvlieger*

3,00

De Ouverture

18,00

19,50

De Regenboog

15,00

16,50

Montessori

9,00

10,50

Yunus Emre

6,00

24,00

vso)**

29,25

Totaal

80,25

102,75 102,75

Herman Broeren (so & -2,25 -24,75 -24,75

Uitwijkmogelijkheden De Hoogvlieger

Balleringhal, sportzaal Dalton College, gymzalen ISW Hoogeland

De Ouverture

Gymzaal PCPOW De Diamant, gymzaal ISW Praktijkcollege, gymzaal Hoge Woerd (G)

De Regenboog

Gymzalen Flora College

Montessori

Gymzaal PCPOW De Diamant, gymzalen ISW Hoogeland

Yunus Emre

Gymzalen Flora College, gymzaal PCPOW De Diamant, gymzalen ISW Vakcollege, gymzaal Hoge Woerd (G)

Herman Broeren (so & vso) Gymzaal PCPOW De Diamant, gymzalen ISW Hoogeland, gymzaal ISW Praktijkcollege *

Het bewegingsonderwijs van De Hoogvlieger vindt ook in de Balleringhal (G) plaats. De verwachting is dat de school in de toekomst meer uren gaat afnemen door nieuwbouw van de school. Ook geeft zij een deel van het bewegingsonderwijs in het zwembad. ** Voor het (voortgezet) speciaal onderwijs zijn geen prognoses beschikbaar. Het toekomstige aantal klokuren bewegingsonderwijs hebben we in de tabel gelijkgesteld aan dat in het schooljaar 2023-2024.

De vier gymzalen van ISW Hoogeland bieden de school onvoldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs, nu en in de toekomst. De school heeft meerdere uitwijkmogelijkheden met overcapaciteit binnen 2.000 meter bereikbaar. Zij maakt hier geen gebruik van in het schooljaar 2023-2024. De gymzaal van ISW Praktijkcollege voorziet wel in de benodigde capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs in het schooljaar 2023-2024, net als de twee gymzalen bij ISW Vakcollege (tabel 3.24). Tabel 3.24 Aanbod-behoefteanalyse gymzalen ISW Hoogeland, ISW Praktijkcollege en ISW Vakcollege (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024

ISW Hoogeland

159,00 169,00 188,00

-23,00 -33,00 -52,00

ISW Praktijkcollege*

30,00

+4,00

ISW Vakcollege*

56,00

+8,00

Totaal

2030

2040

2030

2040

Uitwijkmogelijkheden ISW Hoogeland

Sportzaal Dalton College, De Pijl (G), Balleringhal, gymzaal Wollegras (G), gymzaal PCPOW De Diamant, gymzaal ISW Praktijkcollege, gymzaal Hoge Woerd (G), gymzalen ISW Vakcollege

ISW Praktijkcollege

ISW Vakcollege

Het ISW Vakcollege en ISW Praktijkcollege gaan als ISW Vakcollege+ verhuizen naar de Floracampus en daar gebruik gaan maken van de sporthal voor het bewegingsonderwijs.

Het ISW Vakcollege en ISW Praktijkcollege gaan als ISW Vakcollege+ verhuizen naar de Floracampus. De school beschikt daar dan over een sporthal voor het bewegingsonderwijs (tabel 3.25)9. Of de vrijgekomen locaties van het ISW Praktijkcollege en ISW Vakcollege beschikbaar blijven voor het bewegingsonderwijs (en de zaalsport).

De gemeente Westland en de Interconfessionele Scholengroep Westland (ISW) hebben tijdens de planvorming van de Flora Campus besloten om naast de sporthal een prikkelarme ruimte voor het bewegingsonderwijs te realiseren. Zo heeft het ISW Vakcollege+ voldoende capaciteit beschikbaar en sluiten de voorzieningen beter aan op de behoeftes van een deel van haar leerlingen.

Tabel 3.25 Aanbod-behoefteanalyse sporthal Flora Campus (in klokuren) Behoefte School

Restcapaciteit

2023-

2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

2024

2030

2024

2030

2040

ISW Vakcollege+*

109,00 109,00

Totaal

109,00 109,00

-7,00

Uitwijkmogelijkheden ISW Vakcollege+ *

ISW Vakcollege+ is in het schooljaar 2023-2024 (als de ISW Praktijkcollege en ISW Vakcollege) elders in Naaldwijk gevestigd, en maakt daar gebruik van de eigen gymzalen.

De Balleringhal wordt alleen beperkt door De Hoogvlieger gebruikt voor het bewegingsonderwijs in het schooljaar 2023-2024. De basisschool maakt ook gebruik van De Pijl en het zwembad. Het Lentiz (mbo) beschikt op het Flora College en het Dalton College over eigen sport- en gymzalen. In hoeverre het deze benut voor het eigen bewegingsonderwijs is niet bekend. De sport- en gymzalen worden niet ingezet voor het bewegingsonderwijs van andere (Westlandse) scholen. Ervaringen scholen De scholen geven aan dat het bij de sporthal de Pijl erg druk is. Ook noemen ze dat de huidige Balleringhal niet ingezet kan worden voor het bewegingsonderwijs. De hal is niet ingericht als een gymzaal. Bij de overige accommodaties in Naaldwijk ervaren de scholen geen knelpunten. Poeldijk In Poeldijk zijn drie basisscholen en één school voor voortgezet onderwijs gevestigd. Basisschool De Nieuwe Weg en ISW Irenestraat (vo) worden in de toekomst samen in ‘De Expeditie’ gehuisvest. In de nieuwbouwplannen van het schoolgebouw is één gymzaal en een multifunctionele ruimte opgenomen. Het is nog onduidelijk wat er met gymzalen van De Nieuwe Weg en ISW Irenestraat gaat gebeuren. De gymzaal van De Nieuwe Weg biedt ruim voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de basisschool in het schooljaar 2023-2024 (tabel 3.26).

Ook biedt de gymzaal voldoende capaciteit voor het (mede)gebruik van de Daltonschool, nu en in de toekomst.

Tabel 3.26 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal WSKO De Nieuwe Weg (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

De Nieuwe Weg*

9,00

Daltonschool

6,00

Totaal

15,00 6,00

6,00

+11,00 +20,00 +20,00

Uitwijkmogelijkheden

De Nieuwe Weg

Daltonschool

De Nieuwe Weg is in de toekomst in De Expeditie gevestigd.

De gymzaal van Verburch-Hof biedt ruim voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.27). Tabel 3.27 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal WSKO Verburch-Hof (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

Verburch-Hof

18,00 19,50 19,50

Totaal

18,00 19,50 19,50

+7,00

+6,50 +6,50

Uitwijkmogelijkheden Verburch-Hof

De gymzaal van ISW Irenestraat biedt onvoldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de school in het schooljaar 2023-2024 (tabel 3.28). Zij maakt aanvullend gebruik van de Jan van der Valkhallen. De sporthallen bieden hiervoor ruim voldoende capaciteit. ISW Irenestraat (vo) wordt in de toekomst in De Expeditie gehuisvest.

Tabel 3.28 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal ISW Irenestraat (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

2024 2030 2040

2024

2030

2040

School ,

ISW Irenestraat (vo)* **

53,00

Totaal

53,00

-19,00

Uitwijkmogelijkheden ISW Irenestraat (vo)

Het bewegingsonderwijs van ISW Irenestraat (vo) vindt ook in de Jan van der Valkhallen plaats.

ISW Irenestraat is in de toekomst in De Expeditie gevestigd. De huidige gymzaal komt te vervallen.

De gymzaal en de multifunctionele ruimte in De Expeditie bieden onvoldoende capaciteit voor het toekomstige bewegingsonderwijs van basisschool De Nieuwe Weg en ISW Irenestraat (vo; tabel 3.29). Beide scholen kunnen uitwijken naar de gymzaal bij de oude locatie van De Nieuwe Weg (indien deze in gebruik blijft). Daarnaast kan ISW Irenestraat gebruikmaken van de restcapaciteit van de gymzaal van Verburch-Hof. Tabel 3.29 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal en multifunctionele ruimte De Expeditie (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

2024 2030 2040

De Nieuwe Weg*

10,50 10,50

ISW Irenestraat (vo)**

59,00 62,00

Totaal

69,50 72,50

-11,50 -14,50

Uitwijkmogelijkheden De Nieuwe Weg

Gymzaal (vm) WSKO De Nieuwe Weg

ISW Irenestraat (vo)

Gymzaal (vm) WSKO De Nieuwe Weg, gymzaal Verburch-Hof

De Nieuwe Weg is elders met een eigen gymzaal in het schooljaar 2023-2024 gevestigd.

ISW Irenestraat (vo) is elders met een eigen gymzaal in het schooljaar 2023-2024 gevestigd.

De Jan van der Valkhallen bieden ook in de toekomst voldoende capaciteit voor het gebruik van ISW Irenestraat (vo) (tabel 3.30). Maar de afstand van de nieuwe locatie tot de school is langer dan 2.000 meter. Tabel 3.30 Aanbod-behoefteanalyse Jan van der Valkhallen (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

ISW Irenestraat (vo)*

19,00 11,50 14,50

Totaal

19,00 11,50 14,50

+49,00 +56,50 +53,50

Uitwijkmogelijkheden ISW Irenestraat (vo)

Gymzaal (vm)WSKO De Nieuwe Weg, gymzaal Verburch-Hof

Het bewegingsonderwijs van ISW Irenestraat (vo) vindt ook in de eigen gymzaal plaats.

Ervaringen scholen Bij de accommodaties in Poeldijk ervaren de scholen geen knelpunten. ‘s-Gravenzande In ’s-Gravenzande zijn twaalf scholen gevestigd in het schooljaar 2023-2024 De gymzaal van De Kameleon aan de Heenweg biedt ruim voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van deze locatie van de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.31). Zij heeft geen andere binnensportaccommodatie binnen 1.000 meter van het schoolgebouw. Tabel 3.31 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal PCPO De Kameleon Heenweg (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

De Kameleon Heenweg

4,50

6,00

Totaal

4,50

6,00

+21,50 +20,00 +20,00

Uitwijkmogelijkheden De Kameleon Heenweg

Het ISW aan de Gasthuislaan beschikt over drie gymzalen. Eén gymzaal stelt zij beschikbaar voor basisschool Prins Willem Alexander. Deze gymzaal biedt voldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs van de school, nu en in de

toekomst. De overige twee gymzalen bieden onvoldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van ISW Gasthuislaan (tabel 3.32). Zij maakt aanvullend gebruik van de Westlandhal. De sporthal biedt ruim hiervoor voldoende capaciteit, nu en in de toekomst. Tabel 3.32 Aanbod-behoefteanalyse gymzalen ISW Gasthuislaan (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024

2030

2024

ISW Gasthuislaan (vo)*

94,00

98,00 111,00

-26,00 -30,00 -43,00

Prins Willem Alexander

18,00

18,00 18,00

+8,00

Totaal

112,00 116,00 129,00

2040

2030

2040

+8,00 +8,00

Uitwijkmogelijkheden ISW Gasthuislaan (vo)

Sportzaal ISW Sweelincklaan, sportzaal Oudeland, Westlandhal

De Liereling *

Sportzaal ISW Sweelincklaan

Het bewegingsonderwijs van ISW Gasthuislaan (vo) vindt ook in de Westlandhal plaats.

De gymzalen van ISW Sweelincklaanbieden onvoldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de school (tabel 3.33). Zij maakt aanvullend gebruik van de Westlandhal. De sporthal biedt hiervoor ruim voldoende capaciteit, nu en in de toekomst. De twee gymzalen van ISW Sweelincklaan worden vervangen door een sportzaal met scheidingswand. Dit heeft geen gevolgen voor de capaciteit voor het bewegingsonderwijs. Tabel 3.33 Aanbod-behoefteanalyse gymzalen ISW Sweelincklaan (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

ISW Sweelincklaan (vo)*

81,00 81,00 92,00

Totaal

81,00 81,00 92,00

-13,00 -13,00 -24,00

Uitwijkmogelijkheden ISW Sweelincklaan (vo)

Gymzalen ISW Gasthuislaan, sportzaal Oudeland (G), Westlandhal (G)

Het bewegingsonderwijs van ISW Sweelincklaan (vo) vindt ook in de Westlandhal plaats.

De Westlandhal en sportzaal Oudeland worden door meerdere scholen gebruikt voor het bewegingsonderwijs. Eén van deze scholen is Waalcampus. De afstand van de basisschool tot de Westlandhal en sportzaal Oudeland is groter dan 1.000 meter. De Waalcampus krijgt in schooljaar 2024-2025 nieuwbouw inclusief een nieuwe gymzaal. Het bewegingsonderwijs gaat dan volledig plaatsvinden in de eigen gymzaal. Voor de andere basisscholen valt een van de accommodaties of beide accommodaties binnen 1.000 meter, voor de scholen voor voortgezet onderwijs binnen 2.000 meter. De gemeentelijke sporthal en sportzaal bieden voldoende capaciteit voor het bewegingsonderwijs van de basisscholen (tabel 3.34). Ook is er voldoende capaciteit voor het medegebruik van ISW Gasthuislaan en ISW Sweelincklaan. Tabel 3.34 Aanbod-behoefteanalyse Westlandhal (G) en sportzaal Oudeland (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2029- 2039School

2023-2024 2030

2023- 2029- 2039-

2040

2024

2030

2040

BLINK!

6,00

De Driekleur Avonturier

9,00

10,50

9,00

De Driekleur Dalton

12,00

13,50 13,50

De Wegwijzer

10,50

12,00 12,00

Eben Haezer

6,00

Kameleon Eikenlaan

24,00

27,00 27,00

6,00

Waalcampus

4,50

6,00

4,50

ISW Gasthuislaan (vo)*

26,00

30,00 43,00

ISW Sweelincklaan (vo)**

13,00

13,00 24,00

Totaal

111,00

124,00 145,00

+34,00 +21,00 0,00

Uitwijkmogelijkheden BLINK!

Sportzaal ISW Sweelinckl., gymzalen ISW Gasthuisl.

De Driekleur Avonturier

Gymzalen ISW Gasthuislaan

De Driekleur Dalton

De Wegwijzer

Gymzalen ISW Gasthuislaan

Eben Haezer

Gymzalen ISW Gasthuislaan, sportzaal ISW Sweelinckl.

Kameleon Eikenlaan

Waalcampus

ISW Gasthuislaan (vo)

Gymzalen ISW Gasthuisl., sportzaal ISW Sweelinckl.

ISW Sweelincklaan (vo)

Sportzaal ISW Sweelinckl., gymzalen ISW Gasthuisl.

Het bewegingsonderwijs van ISW Gasthuislaan (vo) vindt ook in de eigen gymzalen plaats.

Het bewegingsonderwijs van ISW Sweelincklaan (vo) vindt ook in de eigen gymzalen plaats.

Er wordt een nieuwe basisschool in het zuiden van ’s-Gravenzande opgeleverd in het schooljaar 2024-2025 (‘Waalcampus’). De school beschikt daar over een eigen gymzaal voor het bewegingsonderwijs. Binnen 1.000 meter van de beoogde locatie zijn geen andere scholen gevestigd. Ervaringen scholen De scholen die gebruik maken van de Westlandhal, geven aan dat de hal niet helemaal is ingericht als een gymzaal. De hal mist bijvoorbeeld ringstellen. Ook de gymzalen van het ISW Gasthuislaan zijn volgens de scholen niet ingericht op het bewegingsonderwijs van een basisschool. De gymzaal bij Kameleon Heenweg heeft kleinere afmetingen dan gewenst. Daarnaast wordt de klimaatbeheersing in de gymzaal als onvoldoende beoordeeld. Wateringen In Wateringen zijn vijf basisscholen gevestigd in het schooljaar 2023-2024. De gymzaal van De Hofvilla biedt nipt onvoldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de school, nu en in de toekomst (tabel 3.35). De Hofvilla wijkt uit naar de Velohallen. De sporthallen bieden hiervoor ruim voldoende capaciteit (tabel 3.36). Tabel 3.35 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal WSKO De Hofvilla (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

De Hofvilla*

27,00 28,50 30,00

Totaal

27,00 28,50 30,00

-1,00 -2,50 -4,00

Uitwijkmogelijkheden De Hofvilla *

Gymzaal PCPO Pieter van der Plas, Velohallen

Het bewegingsonderwijs van De Hofvilla vindt ook in de Velohallen plaats.

Tabel 3.36 Aanbod-behoefteanalyse Velohallen (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

2023-

2029-

2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

De Hofvilla*

1,00

2,50

4,00

Totaal

1,00

2,50

4,00

+51,00 +49,50 +48,00

Uitwijkmogelijkheden De Hofvilla *

Gymzaal PCPO Pieter van der Plas

Het bewegingsonderwijs van De Hofvilla vindt ook in de eigen gymzaal plaats.

De gymzaal van de Jozefschool biedt voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.37). Tabel 3.37 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal WSKO Jozefschool (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

Jozef

18,00 16,50 18,00

Totaal

18,00 16,50 18,00

+8,00 +9,50 +8,00

Uitwijkmogelijkheden Jozef

Gymzaal De Vang (G)

De gymzaal van Pieter van der Plas biedt voldoende capaciteit voor het eigen bewegingsonderwijs van de basisschool, nu en in de toekomst (tabel 3.38). Tabel 3.38 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal PCPO Pieter van der Plas (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

Pieter van der Plas

19,50 21,00 22,50

Totaal

19,50 21,00 22,50

+6,50 +5,00 +3,50

Uitwijkmogelijkheden Pieter van der Plas

Gymzaal WSKO De Hofvilla, gymzaal De Vang (G)

Basisscholen De Kijckert en Maria maken gebruik van gymzaal De Vang. De gemeentelijke gymzaal biedt onvoldoende capaciteit voor de scholen (tabel 3.39). De Kijckert wijkt uit naar de Eekhouthallen in Kwintsheul. De sporthal biedt hiervoor ruim voldoende capaciteit, nu en in de toekomst. Maar de afstand bedraagt 2.700 meter. Uitwijkmogelijkheden zijn er ook in de niet gemeentelijke binnensportaccommodaties WSKO Jozefschool en PCPO Pieter van der Plas. Deze accommodaties hebben nog heel beperkte capaciteit over. Tabel 3.39 Aanbod-behoefteanalyse gymzaal De Vang (G) (in klokuren) Behoefte

Restcapaciteit

2023- 2029- 2039-

School

2024 2030 2040

2024

2030

2040

De Kijckert

18,00 18,00 19,50

Maria

13,50 13,50 15,00

Totaal

31,50 31,50 34,50

-5,50

-8,50

Uitwijkmogelijkheden De Kijckert

Gymzaal WSKO Jozefschool, gymzaal PCPO Pieter van der Plas

Maria

Gymzaal WSKO Jozefschool, gymzaal PCPO Pieter van der Plas

Er staat een nieuwe basisschool in het noorden van Wateringen gepland (‘Wateringen Noord’). De beoogde locatie is nabij de Velohallen. Het is de verwachting dat de capaciteit van de sporthallen toereikend is voor het bewegingsonderwijs van de nieuwe school. Ervaringen scholen De scholen geven aan dat de Velohallen niet zijn ingericht als gymzaal. Daarnaast geven zij aan dat de vereniging veel geld vraagt voor de verhuur. De scholen die gymmen in de gymzaal De Vang geven aan dat de gymzaal een slechte akoestiek heeft. Bij de overige accommodaties ervaren de scholen geen knelpunten.

Samenvatting knelpunten Naaldwijk De Diamant heeft onvoldoende capaciteit tot haar beschikking voor het bewegingsonderwijs in de eigen gymzaal de Diamant en gymzaal de Hoge Woerd. Zij kunnen binnen de normafstand uitwijken naar De Pijl, maar daar is geen capaciteit beschikbaar. Er zijn wel niet-gemeentelijke binnensortaccommodaties met capaciteit binnen de normafstand. Sporthal de Pijl biedt onvoldoende capaciteit voor meerdere scholen (De Hoogvlieger, de Ouverture, De Regenboog, Montessori, Yunus Emre en Herman Broeren). Maar de scholen hebben meerdere uitwijkmogelijkheden. Ook kan met het schuiven van het gebruik capaciteit vrijgemaakt worden voor De Diamant. Poeldijk De toekomstige gymzaal en multifunctionele ruimte bij de Expeditie bieden onvoldoende capaciteit voor de scholen De Nieuwe Weg en ISW Irenestraat die daar gaan vestigen. Zij kunnen uitwijken naar een andere locaties binnen de normafstand. Wateringen De Kijckert wijkt door onvoldoende capaciteit in de gymzaal de Vang uit naar de Eekhouthallen. De afstand tussen de school en de Eekhouthallen ligt boven de normafstand. Binnen de normafstand zijn twee nietgemeentelijke gymzalen, met heel beperkte beschikbare capaciteit.

Algemeen: Een aantal scholen geeft aan dat de accommodatie niet is ingericht voor bewegingsonderwijs, dat materialen ontbreken, dat de akoestiek niet goed is of dat de klimaatbeheersing niet goed werkt. Zeker voor de jonge groepen is een afstand van 1.000 meter vrij ver. Daarom gymmen scholen met de groepen 3 tot en met 5 op het schoolplein. Ervaringen van scholen We hebben een vragenlijst naar alle Westlandse scholen gestuurd.10 Tijdens een bijeenkomst over het bewegingsonderwijs hebben we met schoolleiders focusgesprekken gevoerd. 41 scholen hebben de vragenlijst ingevuld. We hebben daarmee van bijna acht op tien scholen reactie ontvangen (79%). Lesrooster Een kwart van de scholen verzorgt niet voor al hun leerlingen het minimaal verplichte aantal lessen bewegingsonderwijs in het schooljaar 2023-2024 (24%). Dit zijn allemaal basisscholen (figuur 3.11).

Veel Westlandse scholen hebben in de vragenlijst aangegeven dat zij niet willen dat hun antwoorden zo in de rapportage worden verwerkt dat deze tot hun school te herleiden zijn. We hebben er daarom voor gekozen om in deze paragraaf op een globaal niveau te rapporteren. De gemeente Westland beschikt over de antwoorden per school (als zij hier wel toestemming voor hebben gegeven).

Figuur 3.11 Mate waarin scholen minimaal het verplichte aantal lessen bewegingsonderwijs aan hun leerlingen verzorgen in het schooljaar 2023-2024 (in aantallen, n=41) 25

20 15 10

6 3

0 Basisonderwijs

Speciaal onderwijs (sbo & (v)so) Voldoet

Voortgezet onderwijs

Voldoet niet

Bron: Mulier Instituut, bevraging scholen gemeente Westland, 2024.

Naast het bewegingsonderwijs heeft één op de vijf basisscholen en alle scholen voor speciaal onderwijs (sbo & (v)so) en voortgezet onderwijs aanvullend sport/beweegaanbod. In het basisonderwijs gaat het bij het aanvullende aanbod om bewegend leren, danslessen en/of clinics van sportverenigingen. In het speciaal onderwijs zijn er (extra) zwemlessen of kunnen leerlingen in het keuzedeel van het lesrooster voor meer sport kiezen. Ook in het voortgezet onderwijs kunnen leerlingen voor meer sport in de talentgroepen of sportklassen kiezen of kunnen zij de examenvakken LO2 en Bewegen, Sport en Maatschappij (BSM) in hun profiel opnemen. Accommodatiegebruik Alle scholen geven aan dat ze structureel in een gymzaal, sportzaal en/of sporthal in het schooljaar 2023-2024 gymmen. Maar de meest genoemde accommodatie die scholen inzetten voor het bewegingsonderwijs (in het basisonderwijs), is de speelzaal (figuur 3.12). Deze (inpandige) zalen gebruiken scholen voor het bewegingsonderwijs van de kleuters (groep 1 en 2). Het aanvullende sport-/beweegaanbod vindt voornamelijk plaats in de speelzaal, gymzaal of het zwembad (niet in figuur). Negentien scholen geven aan dat ze (naast in een binnensportaccommodatie) ook structureel in de buitenlucht gymmen. In het basisonderwijs doen scholen dat voornamelijk op het schoolplein, in het voortgezet onderwijs op sportvelden (figuur).

De buitengymlessen in het basisonderwijs vinden door het hele schooljaar plaats, in het voortgezet onderwijs veelal alleen in de lente- en zomermaanden.

Alle basisscholen die in de buitenlucht gymmen, beoordelen dit positief (67%%) of staan hier neutraal tegenover (33%). Alle scholen in het voortgezet onderwijs kijken (zeer) positief tegen bewegingsonderwijs in de buitenlucht aan (88%). Figuur 3.12 Structureel accommodatiegebruik voor de lessen bewegingsonderwijs van de scholen in de gemeente Westland in het schooljaar 2023-2024 (in aantallen, meerdere antwoorden mogelijk, n=41) 35 30

25 20 15

10 5 0

8 5

Speelzaal

Gymzaal

Sportzaal

Basisonderwijs

Schoolplein

2 0

Zwembad

Speciaal onderwijs (sbo & (v)so)

Sportveld

Sporthal

Voortgezet onderwijs

Bron: Mulier Instituut, bevraging scholen gemeente Westland, 2024.

Ervaren knelpunten Zes op de tien scholen geven aan knelpunten te ervaren in het accommodatiegebruik voor het bewegingsonderwijs (59%, figuur 3.13). Het meest genoemde knelpunt is dat de accommodatie te ver weg is. Vijf scholen geven aan dat het aantal accommodaties tekortschiet voor het bewegingsonderwijs. De twaalf scholen die de afstand tot de gymlocatie te groot vinden, bevinden zich wel binnen 1.000 meter van de locatie (de afstanden zijn 1.000 (vier scholen), 900, 800, 700, 600 (drie scholen), 400 en 200 meter). Bij drie van de vijf scholen die een tekort aan accommodaties ervaren, zijn deze knelpunten te herleiden tot wat we eerder in deze paragraaf beschreven. De overige knelpunten gaan over voorkeursdagen en -momenten waarop ze nu niet kunnen gymmen, omdat ze de accommodatie met andere scholen delen. De knelpunten zijn volgens de schoolleiders van zes scholen (deels) de reden dat ze niet minimaal het verplichte aantal lessen bewegingsonderwijs voor hun leerlingen verzorgen in het schooljaar 2023-2024.

2 0

3 0

Overig

Figuur 3.13 Ervaren knelpunten in het accommodatiegebruik scholen gemeente Westland in het schooljaar 20232024 (in aantallen, n= 41, meerdere antwoorden mogelijk) 0

Geen

Accommodatie is te klein

Route naar accommodatie is gevaarlijk

Accommodatie is slecht onderhouden

3 2

Anders

1 2

1 5

Speciaal onderwijs (sbo & (v)so)

Voortgezet onderwijs

Bron: Mulier Instituut, bevraging scholen gemeente Westland, 2024.

Toekomst Vier op de tien scholen staan positief tegenover meer gymlessen in de buitenlucht in de toekomst (41%). Slechts een klein aantal scholen ziet liever geen extra gymlessen in de buitenlucht (figuur 3.14). Figuur 3.14 Oordeel van scholen gemeente Westland over meer bewegingsonderwijs in de buitenlucht (in aantallen, n=41)

(Zeer) positief

5 17

Neutraal (Zeer) negatief

Weet ik niet

Bron: Mulier Instituut, bevraging scholen gemeente Westland, 2024.

Een kwart van de scholen geeft aan in de toekomst (meer) structureel sportaanbod te willen realiseren (28%). Hoewel een deel van dit aanbod gepland is voor op het schoolplein, een sportveld of een openbaar speelplein/grasveld, kijkt twee derde van de scholen (ook) naar de (gemeentelijke) binnensportaccommodaties om deze extra activiteiten te laten plaatsvinden.

Onvoldoende accommodaties beschikbaar

Basisonderwijs

Accommodatie is te ver weg

Slecht, verouderd of verkeerd sport- en spelmateriaal aanwezig

Hoofdstuk 4

In dit hoofdstuk behandelen we het aanbod aan banen en velden en de behoefte vanuit de verenigingen. In bijlage 3 staat een toelichting op onze werkwijze.

Twaalf sportparken liggen verspreid over de gemeente Westland. In elke kern is minimaal één sportpark met voetbalvelden aanwezig. Ook zijn er in de meeste kernen tennisbanen (figuur 4.1). De gemeente is eigenaar van de handbal-, hockey-, korfbal- en voetbalvelden op de sportparken.11 De verenigingen of overkoepelende stichtingen zijn eigenaar van de atletiek-, jeu-de-boules-, padel- en tennisbanen. Ook de opstallen (kantine, tribunes en kleedkamers) op de sportparken zijn in eigendom van de verenigingen of stichtingen. Er staan uitbreidingen van het aantal velden en/of banen op de sportparken gepland. We behandelen deze in de afzonderlijke paragrafen over de sporten. Er zijn enkele mogelijkheden tot uitbreiding van de Westlandse sportparken. Sportpark Maasdijk kan uitgebreid worden met een korfbalveld als een voetbalveld wordt opgeschoven. Op sportpark Juliana in ’s-Gravenzande is ruimte om twee extra korfbalvelden te realiseren. Bij de andere sportparken is er geen fysieke uitbreiding mogelijk. Het is aannemelijk dat inwoners van de randgemeenten op de Westlandse sportparken sporten. De sportbonden hebben gegevens om dit inzichtelijk te maken beschikbaar gesteld.12 We gaan hier in de afzonderlijke paragrafen over de sporten op in. Rondom de gemeente Westland liggen ook sportparken waarvan het aannemelijk is dat daar ook Westlandse sporters actief zijn.

Dit zijn onder andere: sportpark Steendijkpolder in Maasluis, met velden/banen voor atletiek, beachvolleybal, handbal, hockey, honk- en softbal, jeu de boules, tennis en voetbal; sportpark De Rondgang in Hoek van Holland (gemeente Rotterdam) met velden/banen voor jeu de boules, rugby, tennis en voetbal, en; meerdere sportparken in Den Haag, zoals sportparken De Rhijenhof (tennis), HC Wateringse Veld (hockey) en Erasmus (voetbal) die grenzen aan Wateringen, en sportpark Madesteinweg (hockey en voetbal) nabij Monster en Poeldijk. 11

Twee hockeyvelden waren in 2024 nog in eigendom van Hockey Vereniging (HV) Westland. Maar de gemeente Westland is van plan het eigendom over te nemen. 12 De Atletiekunie, het Nederlands Handbal Verbond (NHV), de Koninklijke Nederlandse Hockey Bond (KNHB) en de Koninklijke Nederlandse Lawn Tennis Bond (KNLTB) hebben geanonimiseerde postcodegegevens van de bondsleden van de Westlandse verenigingen beschikbaar gesteld.

Tabel 4.1 Aanbod van sportparken in de gemeente Westland in 2024

Plaats

Sportpark

Vereniging(en)

Monster

Polanen

Mon Boule en SC Monster

Padel- en tennispark MLTV'90

MLTV'90 Verburch Handbal, Verburch Tennis, Verburch

2 3

Poeldijk

Verburch

Wateringen

Noordweg

VELO Handbal, VELO Voetbal, VELO/SMV

Suyderveldt

KMD Quintus Handbal, Quintus Jeu-de-Boules, TV

'97 en VV Verburch 5 6

Kwintsheul

Quintus

Honselersdijk

Tennispark Honselersdijk

TC Honselersdijk

Strijphorst

SV Honselersdijk

Juliana

CKV ONDO, FC ’s-Gravenzande, LTC ’s-

Quintus en VV Quintus 8 9

’s-Gravenzande

Gravenzande en ’s-Gravenboules, Golfclub Westland 10

Naaldwijk

De Hoge Bomen

HV Westland, LTC Naaldwijk, Olympus '70, RKVV Westlandia, VV Naaldwijk, Westlandia '87 en WPK Westlandia

De Lier

De Zweth

De Boul-Lier, CKV VALTO, HV ODIS, LTC ’t Loo en VV Lyra

Maasdijk

Bron: Mulier Instituut, Database SportAanbod (DSA), 2024.

CKV Dijkvogels en VV Maasdijk

Op sportpark De Hoge Bomen in Naaldwijk ligt de enige Westlandse atletiekaccommodatie. Er kan zowel outdoor als indoor atletiek worden beoefend. De outdoor accommodatie is één van 200 outdoor accommodaties in Nederland. Het aantal indoor accommodaties is een stuk lager. In totaal liggen er twaalf indoor atletiekaccommodaties in Nederland (Ruikes & Schadenberg, 2022). De outdoor accommodatie op sportpark De Hoge Bomen bestaat uit een rechte sprintbaan voor afstanden tot en met 110 meter, een rondbaan voor de afstanden langer dan 110 meter, en een (midden)ruimte met de mogelijkheid om alle werpnummers en springnummers uit te voeren. In de indoorhal zijn zes sprintbanen en voorzieningen voor verspringen, polsstokhoogspringen, kogelstoten en hoogspringen aanwezig. Ongeveer 750 inwoners van de gemeente waren lid van de Atletiekunie in 2022. De atletiekdeelname (0,7%) was daarmee in lijn met het landelijke en regionale gemiddelde. Atletiekvereniging Olympus ’70 is de hoofdgebruiker van de atletiekaccommodatie. De vereniging biedt naast baanatletiek ook wegatletiek aan. Wegatletiek omvat uitsluitend hardlopen, dat voor het grootste gedeelte op de weg (in de openbare ruimte) plaatsvindt. De vereniging telt in 2024 ongeveer 730 leden die bij de Atletiekunie staan ingeschreven.

Dit aantal is na een periode van lichte daling gestabiliseerd.13 Wel is de bevolking in dezelfde periode toegenomen, dus de atletiekdeelname in de gemeente is afgenomen. Ook dit is in lijn met het landelijke en regionale beeld. De meeste bondsleden van Olympus ’70 wonen in de gemeente Westland (87%), waarvan de meesten in Naaldwijk (34%) of ’s-Gravenzande (21%).14 Er is geen richtlijn beschikbaar waarmee we de behoefte van een atletiekvereniging qua sportvoorzieningen op een atletiekaccommodatie kunnen bepalen. Ervaring Olympus ’70 geeft aan dat de buitensportaccommodatie voldoende capaciteit biedt om haar leden op een goede manier te kunnen laten sporten. Ook de capaciteit van de indoorhal is voldoende. Maar de druk op de hal is wel groot. De accommodatie wordt ook aan externe partijen beschikbaar gesteld, waaronder scholen en kinderopvang. In de toekomst wordt dit mogelijk geïntensiveerd.

13 14

In bijlage 5 staat de recente ledenontwikkeling van Olympus ’70. In bijlage 6 staat een tabel met de herkomst van de leden van Olympus ’70.

Atletiekunie Volgens de Atletiekunie komt de opbouw van het ledenbestand van Olympus ’70 overeen met die van de gemiddelde atletiekvereniging in Nederland. Zij voorziet vanuit haar positie geen accommodatieknelpunten bij de vereniging. De recente ledenafname van Olympus ’70 vond plaats in de groep recreatieve hardlopers (die veelal buiten de accommodatie sporten). Dit komt overeen met het landelijke beeld dat de sportbond heeft. Deze sporters zijn minder aan de vereniging gebonden. Zij stoppen vaak of gaan als een zelfstandige groep verder. Corona heeft dit versterkt. Het aantal leden dat vermoedelijk op de accommodatie sport is bij de vereniging stabiel gebleven. De Atletiekunie ziet bij haar verenigingen, inclusief Olympus ’70, kansen in samenwerkingen met zorgaanbieders (fysiopraktijken, revalidatiecentra e.d.). De trainers en begeleiders bij atletiekverenigingen zijn over het algemeen goed opgeleid. Dit verhoogt de sociaalmaatschappelijke waarde van de sportaccommodatie en -vereniging. Een andere kans ziet zij in ‘aangepast atletiek’. Samen met de Stichting het Gehandicapte Kind zet de sportbond actief in op aanbod voor kinderen met en zonder beperking. In het verlengde hiervan wordt de toegankelijkheid van de atletiekaccommodatie steeds belangrijker. De sportbond ziet geen bedreigingen voor de atletiekvereniging in de gemeente Westland.

Wel ziet zij dat professionalisering bij veel verenigingen kan leiden tot een kwaliteitsimpuls. Dit kan door een verenigingsmanager of een sportparkmanager aan te stellen. Daarnaast is het indoor atletiek een uitdaging. Atletiekverenigingen willen in de winter hun aanbod voortzetten, maar beschikken veelal niet over een (geschikte) overdekte sportaccommodatie. Olympus ’70 beschikt als een van de weinige Nederlandse atletiekverenigingen wel over een eigen indoor accommodatie.

Toekomst De verwachte bevolkingsgroei leidt tot potentiële extra leden bij Olympus ’70. Bij een stabiele atletiekdeelname loopt het aantal leden op tot ruim 800 in 2040 (+12%). Maar we zien dat de atletiekdeelname in de gemeente is afgenomen. Als deze ontwikkeling doorzet, blijft het ledenaantal redelijk stabiel, ondanks de voorspelde bevolkingstoename. In beide scenario’s voorzien wij geen noodzaak tot uitbreiding van de ruimte voor atletiek in de gemeente Westland.

Op vijf sportparken in de gemeente Westland liggen handbalvelden. HV ODIS, Quintus Handbal, WPK Westlandia, Verburch Handbal en VELO Handbal bespelen deze velden.15 De verenigingen tellen in totaal ruim 1.300 leden die bij het Nederlands Handbal Verbond (NHV) staan ingeschreven in het seizoen 2023/’24. Dit aantal is de afgelopen jaren, ondanks een bevolkingsgroei, licht afgenomen.16 Acht op de tien bondsleden van de Westlandse handbalverenigingen wonen in de gemeente Westland (81%). Met name Quintus Handbal heeft veel leden die elders wonen (41%). Bijna negen op de tien leden van HV ODIS wonen in de eigen kern (88%). Ook de meeste leden van WPK Westlandia (66%), Verburch Handbal (62%) en VELO Handbal (65%) wonen in de eigen kern.17 Op alle sportparken is het aantal velden in lijn met de normatieve behoefte van de verenigingen in het seizoen 2023/’24 (tabel 4.2). De behoefte van de verenigingen baseren we op de richtlijn van het NHV. Deze gaat uit van standaard verenigingsactiviteiten van de bij de bond ingeschreven teams. De richtlijn houdt geen rekening met eventueel mede- of nevengebruik van de velden. Tabel 4.2 Aanbod-behoefteanalyse outdoorvelden handbalverenigingen gemeente Westland in het seizoen 2023/’24 (in aantallen) Behoefte Plaats

Sportpark

Vereniging

De Lier

De Zweth

HV ODIS

(-)

1 (0,9)

Kwintsheul

Quintus

Quintus Handbal

1 (0,7)

1 (0,3)

Naaldwijk

De Hoge Bomen WPK Westlandia

1 (0,6)

2 (1,4)

Poeldijk

Verburch

Verburch Handbal

2 (1,1)

1 (0,2)

VELO Handbal

1 (0,8)

2 (1,6)

Wateringen Noordweg

Aanbod Zaterdag

Zondag

Toelichting: we hebben de teams van de verenigingen ingedeeld naar de speeldag waarop zij het vaakst spelen in het seizoen 2023/’24.

Ervaring De handbalverenigingen geven aan dat de velden voldoende capaciteit bieden in het seizoen 2023/’24. Zij kunnen alle gewenste activiteiten voor hun leden op een goede manier organiseren. Dit zijn naast de trainingen en competitie voor de bondsleden bij twee verenigingen ook trainingen voor recreanten, een interne competitie en/of de mogelijkheid tot vrijspelen (nevengebruik).

Daarnaast werken de herenafdelingen van Quintus Handbal en VELO Handbal samen onder de naam UNI-VERDE. Maar deze teams spelen alleen in de zaal. 16 In bijlage 5 staat de recente ledenontwikkeling van de handbalverenigingen. 17 In bijlage 6 staat de ledenherkomst van de handbalverenigingen.

Op vier van de vijf sportparken gebruiken ook andere partijen de handbalvelden. Dit gebruik leidt bij de handbalverenigingen niet tot knelpunten. Bij WPK Westlandia is geen sprake van medegebruik van de velden. WPK Westlandia en VELO Handbal verwachten op (lange) termijn veldhandbal door beachhandbal te vervangen. VELO Handbal ziet dan ook graag dat er beachvelden op sportpark Noordweg komen.

Nederlands Handbal Verbond (NHV) Het NHV ziet dat de handbalverenigingen in de gemeente Westland relatief groot zijn, op een hoog niveau spelen en goed georganiseerd zijn. Zij ziet over het algemeen dat haar verenigingen voldoende ruimte tijdens het veldseizoen hebben. Dit is tijdens het zaalseizoen anders. Door gebrek aan zaalruimte haken leden af of trainen teams minder (zie hoofdstuk 3). Het NHV streeft naar een landelijke wedstrijdkalender waarin het zaalseizoen de voornaamste plek inneemt. In West-Nederland wordt nog veel waarde gehecht aan het veldhandbal. Het veldseizoen duurt in WestNederland dan ook langer dan in Oost-Nederland. Handbal op hoog niveau vindt internationaal en in Nederland in de zalen plaats. Daarnaast is beachhandbal in opkomst. Asfaltvelden worden in beachvelden omgezet. Dit gebeurt met name in Oost-Nederland. In West-Nederland blijft het beachhandbal nog achter. Beachvelden kunnen multifunctioneel worden ingezet, wat meer mogelijkheden biedt voor samenwerking met andere verenigingen en organisaties. In het verlengde van dit laatste punt ziet het NHV dat sportaccommodaties over het algemeen steeds vaker ruimte bieden aan meerdere verenigingen en organisaties. Zij ziet ook steeds meer professionalisering bij haar verenigingen.

Toekomst De verwachte bevolkingsontwikkeling leidt, bij een stabiele sportdeelname, tot een toename van het aantal leden van de meeste handbalverenigingen. We verwachten dat de (toekomstige) velden op de sportparken deze toename kunnen accommoderen (tabel 4.3). Op sportpark De Zweth in De Lier is een extra jeugdveld gepland. Deze uitbreiding is in lijn met de toenemende behoefte als gevolg van de verwachte bevolkingsgroei. Maar als een of meerdere teams van HV ODIS in de toekomst op zaterdag gaan spelen, blijft een aanbod van één veld voldoende. Dit is ook het geval als een of meerdere teams volledig overstappen op zaalhandbal.

Tabel 4.3 Ontwikkeling aanbod-behoefteanalyse outdoorvelden handbalverenigingen gemeente Westland (in aantallen; op basis van stabiele handbaldeelname) Behoefte 2024 Plaats

Sportpark

2030

2040

Aanbod Zat.

Zon.

Zat.

Zon.

Zat.

1 (0,9)

- (-)

2 (1,1)

- (-) 2 (1,1)

1,25

- (-)

Zon.

De Lier

De Zweth

HV ODIS

Kwintsheul

Quintus

Quintus Handbal

1 (0,7) 1 (0,3)

Naaldwijk

De Hoge Bomen WPK Westlandia

1 (0,6) 2 (1,4)

1 (0,7) 2 (1,5)

Poeldijk

Verburch

Verburch Handbal

2 (1,1) 1 (0,2)

2 (1,4) 1 (0,2)

2 (1,5) 1 (0,2)

VELO Handbal

1 (0,8) 2 (1,6)

1 (0,8) 2 (1,8)

Wateringen Noordweg A

Vereniging

Op sportpark De Zweth in De Lier wordt een extra jeugdhandbalveld (0,25) aangelegd. Deze aanpassing wordt niet eerder dan voor aanvang van het seizoen 2026/’27 uitgevoerd.

De handbaldeelname in de gemeente is de afgelopen jaren stabiel. De toekomstraming in tabel 4.3, waarin we uitgaan van een stabiele handbaldeelname, is daarmee in lijn.

De gemeente Westland telt vier kunstgrashockeyvelden (drie watervelden en één semi-waterveld). Dit komt neer op 0,9 veld per 25.000 inwoners. Het aanbod is daarmee lager dan diverse referentiecijfers (tabel 4.4). Ruim 1.000 inwoners van de gemeente waren lid van de Koninklijke Nederlandse Hockey Bond (KNHB) in 2022. Deze inwoners spelen bij een hockeyvereniging binnen of buiten de gemeente Westland. De hockeydeelname (0,9%) was daarmee relatief laag. De resulterende velddruk in de gemeente is gelijk aan het regionale gemiddelde. De Westlandse hockeyvelden liggen op sportpark De Hoge Bomen in Naaldwijk. Hockey Vereniging (HV) Westland bespeelt deze velden. De vereniging telt ongeveer 1.000 leden die bij de KNHB staan ingeschreven in het seizoen 2023/’24. Het aantal juniorleden van HV Westland is de afgelopen periode licht afgenomen, ondanks een bevolkingsgroei in deze leeftijdscategorie. Het verloop in het aantal seniorleden is wel in lijn met de bevolkingsontwikkeling. Beide ontwikkelingen zien we ook in de landelijke cijfers.18 De meeste bondsleden van de hockeyvereniging wonen in de gemeente Westland (84%), waarvan de meesten in Naaldwijk (51%) of ’s-Gravenzande (25%). Daarnaast

In bijlage 5 staat de ledenontwikkeling van HV Westland.

wonen relatief veel leden in Hoek van Holland (gemeente Rotterdam; 7%) en Maassluis (6%).19 Tabel 4.4 Benchmark aantal hockeyvelden, ledenpercentage KNHB en gemiddelde velddruk gemeente Westland (in aantallen en procenten) Aantal velden per

Gemiddelde

25.000 inwoners

Ledenpercentage

velddruk

Westland

0,9

0,9%

258

Referentiegemeenten

2,0

2,0%

200

Haaglanden

1,6

1,6%

258

Nederland

1,4

1,2%

213

Bron: Mulier Instituut, Database Sportaanbod (DSA), 2024; KNHB, lidmaatschappen per gemeente, 2023 via NOC*NSF. Toelichting: de gemiddelde velddruk hebben we berekend door het aantal inwoners van de gemeente met een lidmaatschap bij de KNHB te delen door het aantal velden.

De vereniging heeft voldoende velden tot haar beschikking in het seizoen 2023/’24 (tabel 4.5). De veldbehoefte op zaterdag, wanneer de jeugd speelt, is het hoogst. De behoefte baseren we op de richtlijn van de KNHB, die uitgaat van standaard verenigingsactiviteiten van de bij de bond ingeschreven weekendteams. De richtlijn houdt geen rekening met eventueel mede- of nevengebruik van de velden. Tabel 4.5 Aanbod-behoefteanalyse velden Hockey Vereniging (HV) Westland in het seizoen 2023/’24 (in aantallen) Behoefte Plaats

Sportpark

Vereniging

Naaldwijk De Hoge Bomen HV Westland

Aanbod Zaterdag 4

4 (3,5)

Zondag 2 (1,2)

Ervaring HV Westland geeft aan dat de velden op sportpark De Hoge Bomen de vereniging voldoende capaciteit in het seizoen 2023/’24 bieden. Zij kan alle gewenste activiteiten voor haar leden op een goede manier organiseren. Naast de trainingen en bondscompetitie kunnen leden meedoen aan een interne competitie en kunnen ze vrij spelen (nevengebruik). De velden worden ook door andere partijen gebruikt (medegebruik). Dit leidt niet tot knelpunten voor de hockeyvereniging.

In bijlage 6 staat de ledenherkomst van HV Westland.

HV Westland heeft sinds het seizoen 2023/’24 een nieuw bestuur. Het nieuwe bestuur zet in op ledengroei. Zij wil hockey meer onder de aandacht brengen bij de Westlandse jeugd. De vereniging heeft daarvoor geen specifieke accommodatiewensen.

Koninklijke Nederlandse Hockey Bond (KNHB) De KNHB ziet dat de hockeydeelname in de regio Haaglanden hoog is. De sportbond ziet dat sommige verenigingen het financieel zwaar hebben. Zij heeft de afgelopen jaren veel hockeyverenigingen in de regio zien omvallen. HV Westland heeft hiervan kunnen profiteren. Landelijk ziet de hockeybond weinig aanwas bij de jongste jeugd, vooral bij de jongens. Bij nieuwbouw hebben de verenigingen dit vaak wel. In de woningbouwplannen van de gemeente Westland ziet zij dan ook kansen voor HV Westland. Ook kan de vereniging mogelijk een grotere regionale rol spelen gelet op de wachtlijsten bij de hockeyverenigingen in de gemeente Den Haag. De internationale hockeybond (FIH) heeft in februari 2023 besloten om na de Olympische Spelen in 2024 watervelden uit te faseren in een tijdspad tot 2030. Ook zou het WK 2026 op een watervrij veld worden gespeeld. In februari 2024 kwam de FIH daar op terug: de introductie van het watervrije veld werd uitgesteld tot in ieder geval ná het WK 2026 (in Nederland en België). Er is nog geen duidelijkheid over een tijdspad en op welk type veld er daarna wordt gespeeld. In Nederland lopen, in samenwerking met de KNHB, diverse pilots om nieuwe watervrije veldtypen te testen. De KNHB geeft aan de komende periode uit te zoeken wanneer tophockey op een watervrij kunstgrasveld moet worden gespeeld.

Mogelijk volgt daarna geleidelijk de breedtesport. Er is nog geen sprake van een toekomstig verbod op watervelden of een duidelijk tijdspad voor uitfasering van deze velden. De hockeybond ziet steeds meer competitieverbreding. Doordeweeks vinden er steeds meer wedstrijden 5-tegen-5 en 7-tegen-7 plaats. De meeste verenigingen organiseren dit om leden te behouden. De hockeybond denkt niet dat hiervoor meer veldcapaciteit nodig is ten opzichte van het ‘traditionele’ (bonds)aanbod. De KNHB ziet kansen in multifunctioneel gebruik van de hockeyaccommodatie om de sociaalmaatschappelijke waarde van het complex te verhogen. Ook kan het beschikbaar stellen van de accommodatie aan derden extra financiële inkomsten voor de vereniging opleveren.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Westland&id=f9af2b16-d248-4989-807c-2db677c7d297