Jaarrekening 2025 definitief GESTEMPELD [26-0090842]

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Verbonden partijen

Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van het programma Ruimtelijke ordening.     

Omgevingsdienst Haaglanden (ODH); Veiligheidsregio Haaglanden (VRH); Gemeentelijke GezondheidsDienst (GGD); Dorp, Stad en Land (DSL) Welstand en Erfgoed; Samenwerking Archeologie gemeente Delft (Centrumregeling).

Kaderstellende beleidsnota's          

Beleidsregel verzwaard adviesrecht Westland 2022; Beleidsregel participatieverplichting initiatiefnemers Westland 2022; Verordening participatie en uitdaagrecht Westland 2021; Beleidsnota participatie onder de Omgevingswet 2022; Verordening commissie omgevingskwaliteit Westland 2022; Verordening nadeelcompensatie gemeente Westland; Delegatiebesluit omgevingsplan Westland 2022; Handhavingsbeleid Horeca Westland 2022; Uitvoerings- en Handhavingsstrategie 2026–2029 Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH); Hemelwaterverordening nieuwbouw Westland 2023.

Overig:    

Algemene wet bestuursrecht (Awb); Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG); Wet politiegegevens (Wpg); Handhavingsarrangement (wordt herzien in 2026).

Ruimte:             

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl); Besluit activiteiten leefomgeving (Bal); Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl); Omgevingswet; Omgevingsbesluit; Omgevingsregeling; Invoeringsbesluit (met daarin de bruidsschat); Wet kwaliteitsborging (Wkb); Omgevingsvisie 2.0; Omgevingsplan (van rechtswege, eerste wijziging); Welstandsnota Westland 2016 (wordt herzien, start 2026); Beleidsregel Wet Bibob 2019; Centrumregeling Archeologie (wordt herzien, verwacht Q3 2026).

Veiligheid: 

Algemene plaatselijke verordening 2019 (APV); PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

25

Jaarstukken 2025                   

26

Westlands Veiligheidsbeleid 2023 - 2026; Alcoholwet / Alcoholbesluit / Alcoholregeling; Wet op de kansspelen (+ Speelautomatenbesluit 2000); Opiumwet (+ Damoclesbeleid); Wet Bibob (+ beleidsregel Wet Bibob 2019); Wegenverkeerswet; Winkeltijdenwet; Zondagswet; Evenementennota 2020; BGBOP; Wet openbare manifestatie; Wet wapens en munitie; Marktverordening 2025; Standplaatsenbeleid 2024; Wet veiligheidsregio’s; Wet tijdelijk huisverbod; Gemeentewet; Politiewet 2012; Wet Publieke Gezondheid.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000)

Product

Exploitatie Lasten Invoering Omgevingswet Ruimtelijke ordening Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Baten Invoering Omgevingswet Ruimtelijke ordening Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)

Mutaties reserves Toevoeging aan de reserves Ruimtelijke ordening mutatie reserve Onttrekking aan de reserves Ruimtelijke ordening mutatie reserve

Saldo programma

Rekening 2024

Primitieve begroting 2025

Begroting na wijzigingen 2025

Rekening 2025

Saldo

1.406 1.953 6.060

388 2.351 4.814

1.563 2.167 7.555

1.318 2.291 7.632

-245 124 78

9.419

7.553

11.285

11.241

-44

0 -69 -6.223

0 -189 -5.093

0 -19 -5.303

0 -101 -5.088

0 -82 215

-6.292 3.126

-5.282 2.271

-5.322 5.962

-5.189 6.052

133 90

55

0

0

0

0

55

0

0

0

0

-1.052

-152

-909

-664

245

-1.052 -997 2.129

-152 -152 2.119

-909 -909 5.053

-664 -664 5.388

245 245 335

Een min-bedrag betekent een voordeel, baat, onttrekking uit reserve of een voordelig saldo. Product Invoering Omgevingswet In 2025 hebben we niet alles kunnen realiseren wat beoogd was. Een deel van de implementatieprojecten en ontwikkelingen is doorgeschoven naar 2026. Kosten voor inhuur capaciteit en aanschaf diensten

Lasten

Baten

Saldo

245V

-

245V

245V

-

245V

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

27

Jaarstukken 2025 Product Lasten waren daarom lager dan begroot. Ruimtelijke ordening Overige kleine afwijkingen Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) De inkomsten Leges omgevingsvergunningen zijn in 2025 lager uitgevallen dan begroot. Het aantal aanvragen is redelijk stabiel gebleven, echter waren dit meer kleine bouwaanvragen zoals dakkapellen en minder grote bouwaanvragen. Overige kleine afwijkingen Subtotaal baten en lasten Mutaties reserves De onttrekking aan de reserve Omgevingsvergunningen is € 245.000 lager dan begroot als gevolg van de lagere uitgaven in 2025. Subtotaal mutaties reserves Saldo programma

28

Baten

Saldo

124N 124N

82V 82V

42N 42N

78N

215N

293N

-

246N

246N

78N

31V

47N

44V

133N

90N

-

245N

245N

-

245N

245N

44V

378N

335N

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

2.2 Volkshuisvesting We ontwikkelden instrumenten en beleid om grip te houden op onze woningmarkt. Zo zorgden we ervoor dat de juiste doelgroep in de juiste woning woont. We borgden de leefbaarheid in onze dorpen en beïnvloedden waar mogelijk de betaalbaarheid van woningen. We streven daarbij naar het behouden van het karakter van Westland. Het effect hiervan is een passend woningaanbod voor de huur- en koopsector dat aansluit bij de woningbehoefte van nu en in de toekomst. En een zo goed mogelijke verdeling van schaarse sociale huurwoningen over doelgroepen. We richtten ons beleid met name op starters, senioren (bijvoorbeeld groepswonen) en kwetsbare doelgroepen. Programma 4 Mobiliteit en economie beschrijft wat we doen aan huisvesting voor arbeidsmigranten. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Volkshuisvesting: 

Volkshuisvesting.

Volkshuisvesting De druk op de woningmarkt is hoog en de opgave voor volkshuisvesting is groot. We zien dat het Rijk en de provincie de regie op het woonbeleid naar zich toetrekken. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de nog komende Wet versterking regie volkshuisvesting en de positie van de provincie in de woningbouwprogrammering en ruimtelijke afweging. Wij richtten ons op voldoende en passend woningaanbod voor onze inwoners. Het doel was meer betaalbare woningen, kortere wachtlijsten voor huurwoningen en een zo goed mogelijke verdeling van woningen. In 2025 werkten we aan de ontwikkeling van instrumenten die dat ondersteunen. We monitoren structureel parameters die ons inzicht bieden in het lokaal functioneren van de woningmarkt. Daarbij analyseren we de samenstelling van de woningvoorraad en registreren we de programmering van nieuwbouw. We streven naar een passend woningaanbod in de huur- en koopsector dat aansluit bij de lokale woningbehoefte. Belangrijkste doelgroepen van het beleid zijn starters, senioren en kwetsbare doelgroepen. Concreet hielpen we ook in 2025 met het 'Wooninvesteringsfonds' starters op weg bij de koop van hun eerste woning. De combinatie wonen en zorg is een belangrijk onderdeel van de opgave volkshuisvesting.

Zo werkten we aan de uitvoering van wooncomplexen waar wonen en zorg samenkomen, zoals de herontwikkeling van de Aloysiusschool en de bouw van de Rozenhof. Ook verstrekten wij subsidies om woningcomplexen geschikt(er) te maken voor senioren. Er is behoefte aan meer geclusterde woonvormen. In 2025 gaven we hier verdere uitvoering aan. Voor statushouders is aandacht binnen het schaarse aanbod aan woningen en beschikbare ruimte in Westland. De taakstelling voor 2025 is met 181 te huisvesten statushouders lager uitgevallen dan in 2024 toen de taakstelling 231 betrof. Aanvullende huisvestingsoplossingen voor deze doelgroep moeten gerealiseerd worden met name voor één- en tweepersoonshuishoudens. De vraag naar woonruimte voor dit soort huishoudens is groot, terwijl het aanbod in Westland zeer beperkt is.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

29

Jaarstukken 2025

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Aandacht voor de starters en het betaalbaar houden van woningen.

Woningbouwcorporaties stimuleren om sociale huurwoningen te bouwen om hun wachtlijsten te verminderen en aan de lokale vraag te voldoen.

Derde partijen faciliteren bij de vraag naar wonen en zorg.

30

Wat hebben we hiervoor gedaan? We stuurden bij nieuwbouwprojecten op een hoger aandeel betaalbare woningen. Dit zijn sociale huur, middenhuur en betaalbare koop. Eerst lag het aandeel betaalbare woningen op ongeveer 55%. Volgens het addendum op de Woonvisie heeft de Westlandse Raad besloten dit percentage te doen stijgen naar 66%. We monitoren de woningbouwprogrammering en -realisatie. In 2025 zijn 660 woningen opgeleverd. We maakten waar mogelijk gebruik van kansen voor (co)financiering vanuit het Rijk, de provincie en andere organisaties door beschikbare subsidieregelingen in te zetten voor verschillende (nieuwbouw)projecten. Als onderdeel van het Wooninvesteringsfonds zetten we in 2025 de eerste stappen naar een actieve gemeentelijke rol bij kortingsconstructies. We wezen drie projecten aan waarin we deze rol willen toepassen. In 2025 organiseerden we met lokale woningmarktpartijen een informatiebijeenkomst WoonStart Westland, met als doel starters goed te informeren over hun kansen op de woningmarkt. Op basis van de raamovereenkomst 2025-2029 met woningcorporaties en huurdersverenigingen, zijn voor 2025 nieuwe prestatieafspraken opgesteld. In deze overeenkomst zijn concrete ambities vastgelegd, zoals het vergroten van de woningvoorraad en het beter benutten van bestaand vastgoed.

Ook is afgesproken dat woningcorporaties het in beginsel houden bij de herbestemming van gemeentelijke gronden en gebouwen en dat zij volledig gebruikmaken van de 50%‑regeling voor lokaal maatwerk, waarbij nieuwbouw voorrang krijgt boven bestaande bouw. De in 2024 vastgestelde Huisvestingsverordening is in 2025 in werking getreden. Deze bood meer ruimte voor lokaal maatwerk. Met de bouw van meer betaalbare koop- en huurwoningen stimuleerden we de doorstroming. We voerden het visiedocument Goed Wonen in een Goede Woning 2022–2027 uit, waarbij we

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we hiervoor gedaan? als gemeente actief sturen op de maatregelen rond zowel Wonen als Wmo. We sturen bij elk project aan op geclusterde woonvormen en zorggeschikte woningen. In 2025 hebben we hiervoor een onderzoek laten uitvoeren door Companen om de toekomstige vraag naar zorggeschikte woningen voor verschillende doelgroepen inzichtelijk te maken. We spraken met corporaties af dat nabij voorzieningen minimaal Woonkeur nieuwbouw wordt toegepast, zodat voor kwetsbare zorgdoelgroepen maatwerk wordt geleverd. In 2025 zijn we hierover in gesprek met Arcade voor een project in Maasdijk. We stelden in 2025 beleidsregels op voor pré‑mantelzorgwoningen. Deze regels zijn in het eerste kwartaal van 2026 vastgesteld. We werkten samen met corporaties aan het levensloopbestendig maken van bestaande complexen. In 2025 is hiervoor een nieuwe gemeentelijke subsidieregeling opgezet waar corporaties gebruik van kunnen maken. We werkten aan de regionale woonzorgvisie Haaglanden. In 2025 is samen met de acht andere gemeenten een concept opgesteld. In 2026 wordt dit verder uitgewerkt en ter vaststelling aan de nieuwe gemeenteraad aangeboden. In het kader van de doelstelling om 64 intramurale en 6 extramurale verpleeghuisplekken in de Waelpolder te realiseren, aangevuld met 40 middenhuurwoningen voor verwanten en een huisartsenpraktijk, is Dura Vermeer in 2025 gestart met de bouw.

Het verpleeghuis omvat 64 verpleegbedden en op de begane grond twee tweepersoons- en vier eenpersoonsappartementen. Daarnaast is 500 m² gereserveerd voor een huisartsenpost en fysiotherapie, waarvoor nog een geschikte invulling wordt gezocht. Ook zijn 40 mantelzorgappartementen bij het verpleeghuis in aanbouw genomen. Beide gebouwen worden naar verwachting in 2026 opgeleverd. In 2025 is overeenstemming bereikt over nieuwbouw van de Rozenhof in Naaldwijk. In december 2025 is de voorovereenkomst ondertekend.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

31

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we hiervoor gedaan? In december 2025 is voor het project Julianahof (voorheen ‘Tweede Berkenflat’) de anterieure overeenkomst tussen Arcade en de gemeente ondertekend. In het kader van de doelstelling om bij nieuwbouwontwikkelingen ruimte te reserveren voor maatschappelijke voorzieningen zoals huisartsenhuisvesting, is bij meerdere projecten proactief ruimte vrijgehouden voor mogelijke huisvesting van huisartsen. In 2025 voerden we de Wet Goed verhuurderschap en de Wet Betaalbare huur uit door het gemeentelijk meldpunt 'Slechte Verhuurders' te openen. Wij hebben gezien de juridische, financiële en beleidsmatige onzekerheden op rijksniveau nog geen uitvoering gegeven aan de spreidingswet. In 2025 hebben wij de asielketen ontlast door het opvangen van statushouders in onze opvanglocatie Carlton. Dit vanwege de samenstelling van onze sociale woningvoorraad die vooral uit eengezinswoningen bestaat. In 2025 zijn er 96 statushouders ingestroomd in het Carlton en 53 uitgestroomd. De mensen die in het Carlton verblijven tellen mee voor de taakstelling huisvesting statushouders.

Invulling geven aan de wettelijke taken.

Goede huisvesting voor aandachtsgroepen en voldoen aan onze wettelijke taak als gevolg van de nieuwe gemeentelijke taken rondom beschermd wonen/beschermd thuis.

32

Omdat de inwerkingtreding van de Wet Versterking regie volkshuisvesting is uitgesteld naar 1 juli 2026, zijn ook de wettelijke taken die hieruit voortkomen uitgesteld. In 2025 zijn we gestart met de voorbereidende activiteiten, zoals het opstellen van het Volkshuisvestingsprogramma en het werken aan de regionale woonzorgvisie Haaglanden. Wij hebben voorbereidingen getroffen voor de realisatie en inzet van 151 tijdelijke woningen op het Flora Campusterrein voor de huisvesting van bijzondere zorgdoelgroepen. Hiermee voerden we de regionale afspraken binnen de Delft-Westland-Oostland (DWO)‑regio uit, om passende huisvesting voor aandachtsgroepen gezamenlijk en evenwichtig te realiseren.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Demografische druk Het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar. Bron: CBS: Bevolkingsstatistiek Legenda grafiek Groen: Westland Blauw: Nederland

Jaar 2021 2022 2023 2024 2025

Westland 73,0% 73,6% 73.5% 74.0% 74,8%

Nederland 70,1% 70,3% 70,3% 70,4% 70,7%

Externe ontwikkelingen/risico's   

 

De behoefte aan sociale en betaalbare (huur-) woningen is onverminderd groot. De beschikbare ruimte in Westland is schaars. Verschillende ruimtevragers vechten om dezelfde ruimte. Dit moet daarom worden afgewogen. De rijksoverheid werkt aan de Wet Versterking regie op de volkshuisvesting, waarmee het Rijk de centrale sturing op het woonbeleid verder versterkt. De wet treedt naar verwachting medio 2026 in werking. Kritieke succesfactoren zoals stikstof, netcongestie en bewaarprocedures vormen nog steeds knelpunten bij de vergunningverlening en staan daarmee de versnelling van woningbouwrealisatie in de weg. Externe ontwikkelingen in beschermd wonen en beschermd thuis, jeugdzorg en GZ en GGZ. Hierdoor stromen meer mensen uit maatschappelijke instellingen naar de reguliere woningmarkt. Gemeente Westland kampt de komende jaren met een sterke vergrijzing. Deze demografische ontwikkeling in combinatie met een verhoogde zorgvraag levert wijzigende huisvestingsvraagstukken op.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

33

Jaarstukken 2025   



Een combinatie van personeelstekorten, stijgende grond- en bouwprijzen en capaciteitsproblemen in de bouwsector beïnvloedt de realisatie van woningen. Binnen gemeente Westland is er beperkt draagvlak voor verdichting of hogere bebouwing, terwijl het bouwen buiten de bestaande stads- en dorpsgebieden (BSD) niet past binnen de visie van de provincie. Dit beperkt de mogelijkheden om woningen te realiseren. Binnen gemeente Westland worden de taakstellingen voor de huisvesting van statushouders onvoldoende gerealiseerd. Om die reden staat de gemeente onder verscherpt toezicht (trede 3) van de provincie Zuid-Holland. In deze fase maakt de provincie bindende afspraken met de gemeente over acties en termijnen om de achterstanden in te lopen. Als hier niet tijdig aan wordt voldaan, kan dit leiden tot indeplaatsstelling, waarbij de provincie de uitvoering overneemt en de kosten op de gemeente verhaalt. De verduurzaming van de woningvoorraad is een belangrijke opgave, mede ingegeven door de Wet Versterking regie volkshuisvesting. In dit kader zal de relatie tussen beleidskeuzes en de verduurzamingsopgave explicieter naar voren komen.

Verbonden partijen

Er zijn geen verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit programma.

Kaderstellende beleidsnota's             

34

Woonvisie Westland 2020-2030; Addendum Woonvisie Westland 2023; Huisvestingsverordening Westland 2025; Goed wonen in een goede woning (Visie Wonen, Welzijn, Zorg) 2022-2027; Omgevingsvisie Westland 2030; Nadere regels van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Westland houdende regels voor Onttrekking, Omzetting en Woningvorming 2023; Nadere regels urgentieverklaringen Westland 2023; Nadere regels lokaal maatwerk Westland 2023; Verordening VROM-starterslening gemeente Westland; Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Westland houdende regels omtrent Blijverslening; Strategisch beleidskader sociaal domein 2025; Projectopdracht Wooninvesteringsfonds; Beleidsregels onttrekking, omzetting van zelfstandige woonruimte in onzelfstandige woonruimte of woonvorming Westland (2024).

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000)

Product

Exploitatie Lasten Volkshuisvesting Baten Volkshuisvesting

Mutaties reserves Toevoeging aan de reserves Volkshuisvesting mutatie reserve

Onttrekking aan de reserves Volkshuisvesting mutatie reserve

Saldo programma

Rekening 2024

Primitieve begroting 2025

Begroting na wijziging 2025

Rekening 2025

Saldo

1.453 1.453

1.669 1.669

1.709 1.709

1.775 1.775

66 66

-582 -582 871

-460 -460 1.209

-464 -464 1.244

-493 -493 1.281

-29 -29 37

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-232

-250

-350

-300

50

-232 -232 639

-250 -250 959

-350 -350 894

-300 -300 981

50 50 87

Een min-bedrag betekent een voordeel, baat, onttrekking uit reserve of een voordelig saldo. Product Volkshuisvesting Overige kleine afwijkingen Subtotaal baten en lasten Mutaties reserves Overige kleine afwijkingen Subtotaal mutaties reserves Saldo programma

Lasten

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Baten

Saldo

66N 66N 66N

29V 29V 29V

37N 37N 37N

66N

50N 50N 21N

50N 50N 87N

35

Jaarstukken 2025

2.3 Gebiedsontwikkeling Gebiedsontwikkeling gaat over de beschikbare ruimte in Westland en hoe we die slim gebruiken. Zo zorgen we dat wonen, werken en groen goed met elkaar in balans blijven. Binnen programma 3 Gebiedsontwikkeling vallen de opgave Deelnemingen en de opgave Gebiedsontwikkeling. De deelnemingen zijn de samenwerkingsverbanden Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ) en Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW). De nieuwbouwprojecten die vallen onder de opgave Gebiedsontwikkeling bestaan uit verschillende typen projecten: faciliterende en actieve projecten. Actieve projecten betekenen dat we als gemeente zelf grond bezitten of grond aankopen. Meestal stellen we dan een grondexploitatie op om de ontwikkeling mogelijk te maken. Faciliterende projecten betekenen dat een initiatiefnemer grondeigenaar is en dat we als gemeente afspraken maken vanuit onze publieke taak. We hebben daarbij vooral een toetsende rol. Deze projecten starten vaak via de Initiatieventafel Westland (ITW). Faciliterende projecten variëren sterk in omvang: van kleine ontwikkelingen met een beperkt aantal woningen tot grotere gebiedsontwikkelingen van ongeveer 800 woningen met voorzieningen. Het proces om een gebiedsontwikkeling te realiseren is complex en duurt vaak meerdere jaren.

Dat komt vooral door de keuzes die nodig zijn voor het gebruik van ruimte en het grote aantal betrokken partijen. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Gebiedsontwikkeling:  

Gebiedsontwikkeling; Deelnemingen ONW en OBWZ.

Gebiedsontwikkeling We starten en begeleiden lokale ruimtelijke initiatieven die bijdragen aan de ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen van Westland. Het gaat om zowel kleinere initiatieven als grote gebiedsontwikkelingen. We zorgen daarbij voor een verantwoorde balans tussen wonen, groen, water, recreatie, natuur, mobiliteit en economie, op basis van open besluitvorming. De initiatieven lopen uiteen: van woningen en culturele voorzieningen tot maatschappelijke voorzieningen, bedrijventerreinen, winkels, locaties voor wonen en zorg en glastuinbouw. De uitvoering van deze initiatieven gebeurt op verschillende manieren: door de gemeente zelf, in publiek-private samenwerking of door externe partijen. De doelstelling uit de Woonvisie 2020 - 2030 is om gemiddeld 800 woningen per jaar te bouwen. De afgelopen jaren realiseerden we gemiddeld 600 woningen. De complexiteit van gebiedsontwikkeling speelt hierbij een grote rol, bijvoorbeeld door versnipperd grondeigendom, wet- en regelgeving en langdurige ruimtelijke procedures. We blijven daarnaast te maken houden met een doorlopende stroom aan nieuwe initiatieven, zowel intern als extern. Het aantal initiatieven is groter dan de beschikbare capaciteit, zowel bij de gemeente als in de markt.

Daarom maken we continu afwegingen tussen haalbare projecten met een substantiële bijdrage aan de Westlandse woningmarkt en projecten die daar minder aan bijdragen.

36

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Bouw van gemiddeld 800 woningen per jaar, waarvan er totaal 500 woningen in de periode 2022 t/m 2026 zijn bestemd voor Westlandse starters.

Wat hebben we hiervoor gedaan? In 2025 zijn 660 woningen opgeleverd. Dit zijn 43 sociale huurwoningen, 15 middenhuurwoningen, 160 betaalbare koopwoningen en 442 (middel) dure koopwoningen. Ook realiseerden we tot en met 2025 500 woningen voor Westlandse starters. Er waren in 2025 vier grondexploitaties (inclusief Flora Campus). In het MPG worden deze beschreven. De grondexploitatie Zuidgeestlaan is in september 2025 vastgesteld door de raad. Naast de grondexploitaties werkten we in 2025 aan andere projecten, zoals: • Wateringen Noord • Liermolen-Molensloot • De Driesprong • Transformatiegebied Naaldwijk Zuid onder andere nieuwbouw De Hoogvlieger, sporthal Westlandia en woningbouw Vlietweg • Gebiedsontwikkeling Verdilaan.

In totaal nog ongeveer 34,5 hectare netto uitgeefbare bedrijfskavels realiseren.

Betere sturing op resultaten en planning van gebiedsontwikkelingen.

Er werd gewerkt aan twee grotere projecten om het aantal vierkante meters bedrijventerrein te vergroten. Dit zijn de uitbreiding van ABC De Strijp in Poeldijk (12 hectare netto grond) en de uitbreiding van bedrijventerrein Bovendijk in Kwintsheul (4 hectare). De aanbevelingen uit het artikel 213aonderzoek Gebiedsontwikkelingen zijn overgenomen en hebben geleid tot een betere projectbeheersing. In het MPG 2025 zijn daarom voor het eerst gezamenlijk alle facilitaire projecten, de deelnemingen en lopende grondexploitaties financieel verantwoord.

Deelnemingen ONW en OBWZ We hebben een samenwerkingsverband met OBWZ en ONW. Hiervoor zijn aparte rechtspersonen ingesteld waar we als gemeente een programmatisch en financieel belang in hebben. Binnen deze samenwerkingsverbanden werken we aan de bouw van nieuwe woningen, voorzieningen, ecologische zones en verkeersverbindingen. PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

37

Jaarstukken 2025 De grondexploitaties voor deze ontwikkelingen liggen bij de zelfstandige rechtspersonen en vallen dus niet onder de gemeentelijke grondexploitatie. We vervullen als gemeente een grondbewaarfunctie, onafhankelijk van deze rechtspersonen. Dit houdt in dat de gemeente de gronden aankoopt en bouwrijp doorverkoopt aan de ontwikkelende partijen. De partijen vergoeden de op dat moment geldende boekwaarde aan de gemeente. Daarnaast zetten we een projectteam in dat adviseert en afstemt over de planvorming, onder aansturing van de accounthouder. OBWZ heeft tot nu toe ongeveer 50% van de woningen opgeleverd en levert de komende jaren nog ruim 1.500 woningen op. ONW heeft ongeveer 75% van de woningen opgeleverd en levert de komende jaren nog ruim 500 woningen op. De grondbank ONW is afgesloten. Dit betekent dat wij als gemeente geen gronden meer bewaren voor dit samenwerkingsverband. De afgelopen jaren zijn de verwachte resultaten van de deelnemingen sterk verbeterd. Per saldo is er een verlies genomen van in totaal € 18.460.000 op de aandeelwaarde van de deelnemingen OBWZ en ONW.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Met OBWZ tot 2032 ongeveer 200 woningen per jaar, groen/blauwe verbindingszones en een school realiseren.

Met ONW t/m 2027 ongeveer 150 woningen per jaar, een school, woon/zorg en een ecologische zone door het woongebied realiseren.

Wat hebben we hiervoor gedaan? Het bestemmingsplan Watergat (Monster) is een woningbouwplan met veel natuur, grenzend aan het duingebied. Veel bezwaren zijn verwerkt door aanpassing van het plan. Er is met de natuurverenigingen overeenstemming bereikt over dit plan. In 2025 heeft de Raad van State het plan goedgekeurd en is het plan onherroepelijk geworden. In het deelproject De Kreken in Poeldijk worden 500 woningen gerealiseerd. De realisatie van 47 sociale huurappartementen aan de hoek van de Paul Capteinlaan/Nieuweweg is gestart. Dit sluit aan bij de overeenkomst met OBWZ om meer sociale woningbouw te realiseren. Verschillende deelfases van de Kreken zijn opgeleverd, de rest volgt in 2026. Het bouwrijp maken van de uitbreiding bedrijfsterrein Bovendijk (Kwintsheul) is vrijwel afgerond, alle gronden zijn verkocht. In Waelpolder ('s-Gravenzande) zijn in 2025 verschillende deelprojecten opgeleverd, of gestart: • Deelproject Kassenova (ongeveer 65 appartementen en 8 rijwoningen is gestart en wordt begin 2026 opgeleverd).

• Deelproject Arcade/Woonwest (104 sociale huurappartementen, wordt in januari 2026 opgeleverd). • Deelproject Terazza (68 appartementen, waarvan 47 betaalbaar) start bouw 2026.

38

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we hiervoor gedaan? • Deelproject Waterparels: De verkoop van 14 vrije kavels is gestart. Er zijn inmiddels vijf omgevingsvergunningen aangevraagd. • Deelproject La Grandeur (36 appartementen): de verkoop is afgerond en de omgevingsvergunning is aangevraagd. • Deelproject Hof van Wael (1) (39 betaalbare koopwoningen. • Deelproject Hof van Wael, Woon/Zorg: in 2025 is gestart met de bouw van het verpleeghuis en 40 mantelzorgappartementen. Daarnaast is in 2025 de vergunning verleend voor 28 veranda woningen, start bouw is gepland in maart 2026. • Deelproject Niersman (47 woningen): de bouw is gestart; oplevering verwacht in 2026/2027 (fase 12 en 13). • Deelproject Waelhoven verkoop van 55 woningen is in verkoop gegaan eind 2025. • Deelproject Waelrijk (54 woningen): nagenoeg alle woningen zijn verkocht. In een eerder stadium is de school WSKO Waalcampus gerealiseerd.

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Nieuwgebouwde woningen

Het aantal nieuwgebouwde woningen per 1.000 woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Bron: BAG/ABF Legenda grafiek Groen: Westland Blauw: Nederland

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

39

Jaarstukken 2025

Jaar 2020 2021 2022 2023 2024

Westland 18,3 7,6 13,3 12,8 12,4

Nederland 8,9 8,9 9,3 9,1 8,4

Externe ontwikkelingen/risico's   

De huidige arbeidsmarkt voor personeel in het ruimtelijke domein blijft krap. Dit geldt zowel voor de gemeente als de markt. Het aantrekken en behouden van dit personeel is een flinke uitdaging. Dit kan leiden tot vertraging van de gebiedsontwikkeling. Wij hebben als gemeente zelf weinig gronden in eigendom. Het merendeel van de ontwikkelingen is facilitair. De haalbaarheid en snelheid van het ontwikkelen van dit type projecten is afhankelijk van derde partijen. Deze bepalen grotendeels de planning. De stikstofproblematiek zorgt voor vertraging en onduidelijkheid. Hierin zijn we afhankelijk van de provincie en het Rijk.

Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma:  

Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ); Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW).

Kaderstellende beleidsnota's      

40

Omgevingsvisie Westland 2030; Woonvisie 2020 - 2030; Nota kostenverhaal gebiedsoverstijgende werken, werkzaamheden en maatregelen 2022; Beleidsregel Parkeernormering gemeente Westland 2018; Nota Grondprijzen 2025; Nota Grondbeleid 2013.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Wat heeft het gekost? (bedragen x € 1.000)

Product Exploitatie Lasten Deelnemingen OBWZ en ONW Gebiedsontwikkeling

Baten Deelnemingen OBWZ en ONW Gebiedsontwikkeling

Mutaties reserves Toevoeging aan de reserves Gebiedsontwikkeling mutatie reserve Onttrekking aan de reserves Gebiedsontwikkeling mutatie reserve

Saldo programma

Rekening 2024

Primitieve begroting 2025

Begroting na wijziging 2025

Realisatie 2025

Saldo

228 42.229 42.457

0 16.011 16.011

225 9.686 9.911

144 11.342 11.486

-81 1.656 1.575

-274 -53.122

-1 -14.038

-226 -7.738

-133 -15.217

-53.396

-14.039

-7.964

-15.350

-10.939

1.972

1.947

-3.864

93 7.480 7.387 5.811

17.640

-11

19.774

21.812

2.038

17.640

-11

19.774

21.812

2.038

-10.009

-1.013

-20.587

-20.644

-57

-10.009 7.631 -3.307

-1.013 -1.023 949

-20.587 -813 1.135

-20.644 1.168 -2.696

-57 1.981 3.831

Een min-bedrag betekent een voordeel, baat, onttrekking uit reserve of voordelig saldo. Product Deelnemingen OBWZ en ONW Overige kleine afwijkingen Gebiedsontwikkeling Afwijking gerealiseerde kosten en verkoopopbrengsten grondexploitaties. De gerealiseerde kosten zijn € 5.330.000 lager dan begroot. Dit is vooral het gevolg van lagere verwervingen dan eerder ingeschat voor grondbank de Westlandse Zoom. Deze kosten zullen in 2026 en verder alsnog worden gemaakt. De gerealiseerde opbrengsten zijn € 38.000 hoger dan begroot. De verdere toelichting en project specifieke informatie is opgenomen in het MPG 2026.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Lasten Baten Saldo 81V 93N 12N 81V 93N 12N 1.656N 7.480V 5.824V 5.330V 38V 5.368V

41

Jaarstukken 2025 Product De afwijking op de kosten en opbrengsten wordt gemuteerd op de boekwaarde. Resultaten grondexploitaties. De grondexploitaties zijn per 1 januari 2026 herzien. De benodigde voorziening voor Gemeentekantoor Monster is € 122.000 lager dan begroot. Voor de grondexploitatie Hoogeland is tussentijdse winst genomen van € 177.000. Deelnemingen ONW en OBWZ. Op basis van de grondexploitaties van de deelnemingen en de gemeentelijke inschatting van de risico's is de waardering voor de deelnemingen bijgesteld. De mutatie in de waardering wordt toegevoegd aan de egalisatiereserve deelneming gebiedsontwikkelingen. Faciliterend grondbeleid. De kosten voor faciliterende ontwikkelingen zijn € 475.000 hoger dan begroot. Conform de BBV-regelgeving, is de voorziening voor de verlieslatende ontwikkelingen bijgesteld. Dit leidt tot een nadeel van € 672.000 ten opzichte van de begroting. Dit nadeel wordt onttrokken uit de reserve gebiedsontwikkeling. Er zijn minder kosten gemaakt voor de projecten dan begroot. Omdat bestedingen worden verhaald bij initiatiefnemers leidt dit voor 2025 ook tot een zelfde bedrag van € 197.000 aan lagere inkomsten. De verdere toelichting en project specifieke informatie is opgenomen in het MPG 2026.

Diverse initiatieven De raad heeft in de 1e afwijkingenrapportage 2025 een structureel budget beschikbaar gesteld van € 250.000 voor het opstarten van initiatieven die mogelijk leiden tot faciliterende projecten. De begrote dekking van € 250.000 bestaat uit nog af te sluiten overeenkomsten met kostenverhaal . In 2025 is voor een bedrag van € 85.000 besteed aan initiatieven die niet hebben geleid tot een faciliterend project. De gemaakte kosten kunnen naar verwachting niet worden verhaald. Diverse subsidies. De gemeente heeft diverse subsidies ontvangen die zijn gerelateerd aan gebiedsontwikkeling. Deze subsidies zijn doorbetaald aan woningbouwstichtingen en OBWZ voor de bouw van sociale woningen Cofinanciering WBI Waelpolder 2025. In de begroting is rekening gehouden met cofinanciering die samenhangt met de WBI-subsidie. Omdat het tekort in het deelproject Waelpolder lager is dan op het moment van de subsidieaanvraag vervalt de subsidie en de bijbehorende cofinanciering. Tegenover het voordeel in de exploitatie staat een nadeel van een lagere onttrekking dan begroot uit de reserve volkshuisvesting van € 604.000. Cofinanciering WBI Waelpolder eerdere jaren Omdat de WBI-subsidie vervalt wordt de reeds betaalde cofinanciering aan ONW teruggevorderd. Dit leidt tot een voordeel van € 2.649.000 In 2025 heeft het Rijk een subsidie ingesteld voor de bouw van betaalbare woningen.

De subsidie per woning is € 7.000. In 2025 is

42

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Lasten Baten Saldo 5.368N - 5.368N 122V

-

177V

299V

1.688V

1.688V

197N

672N

475N

85N -

85N

853N

853V

-

1.449V

845N

604V

-

2.649V

2.649V

-

1.330V

1.330V

Jaarstukken 2025 Product de bouw gestart van 190 woningen. Voor een groot deel zijn dit de tijdelijke woningen in Flora Campus Westland. Subsidie Woningbouw op korte termijn door bovenplanse infrastructuur. Op basis van de bestedingen is een deel van de totale subsidie-inkomsten verantwoord. Daar tegenover staan de kosten van doorbetaling aan ONW. Overige kleine afwijkingen Subtotaal baten en lasten Mutaties reserves Cofinanciering WBI Waelpolder 2025. De onttrekking uit de reserve Volkshuisvesting valt € 604.000 lager uit dan begroot. Een nadere toelichting is opgenomen onder het product Gebiedsontwikkeling.

Lasten

De onttrekking uit de reserve Gebiedsontwikkeling is € 1.976.000 lager dan begroot. Daarnaast is de dotatie aan deze reserve € 661.000 lager dan geraamd. Dit resulteert per saldo in een nadeel van € 1.315.000. De lagere onttrekking bestaat uit de volgende onderdelen: • Voorziening grondexploitaties € 122.000N • Tussentijdse winstneming € 177.000N • Faciliterende ontwikkelingen € 672.000V • Waardering deelnemingen € 1.688.000N

1.976N

Baten

Saldo

1.777N 1.777V

-

1V 10V 1.575N 7.387V

11V 5.811V

-

604N

604N

661V 1.315N

Een nadere toelichting is opgenomen onder het product Gebiedsontwikkeling. Overige kleine afwijkingen Subtotaal mutaties reserves Saldo programma

62N 62N 2.038N 57V 1.981N 3.613N 7.444V 3.831V

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

43

Jaarstukken 2025

2.4 Mobiliteit en economie In Westland is het goed werken en ondernemen. Duurzaamheid, innovatie en ontwikkeling zijn daarbij belangrijke begrippen. Vanuit de gemeente ondersteunen en stimuleren we dat. Wie in onze gemeente werkt, draagt bij aan vernieuwing en verduurzaming van de economie. Ondernemen en werken gaan hier hand in hand. Een goede bereikbaarheid voor inwoners, studenten, werknemers en bedrijfsleven is daarbij zeer belangrijk. Onze ondernemers zijn toonaangevend en dat willen we graag zo houden. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Mobiliteit en Economie:      

Mobiliteit; Economische ontwikkeling; Energietransitie; Programma Floraontwikkeling; Bedrijven en omgevingscontactcentrum (BOCC); Arbeidsmigratie.

Mobiliteit

Binnen de opgave Mobiliteit zorgen we voor een veilige en duurzame doorstroming van al het verkeer: te voet, met de fiets, het OV of in de (vracht)wagen. We werken aan een verkeersinrichting die toegankelijk is voor elke verkeersdeelnemer. Daarom is er ook vervoer op maat. De opgave is ook sterk economisch gedreven. Zo kijken we in het bijzonder naar de duurzame agrologistieke opgave om de Greenport koploper te laten blijven in de wereldwijde markt. Bij zo’n omgeving past een goed (H)OV-netwerk en een uitgebreid fietsnetwerk. In onze omgeving is er dus ruim baan voor voetgangers, fietsers en OV en werken we aan een bereikbaar Westland voor de logistiek vervoerder, bewoners en bezoekers.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Westland is in 2025 een verkeersveiliger gemeente, zowel objectief (het aantal geregistreerde ongevallen) als subjectief (de beleving van bewoners en bezoekers).

44

Wat hebben we hiervoor gedaan? We hebben de basisscholen in Westland voorzien van een veilige en herkenbare schoolzone. Daarnaast zijn onveilige fietspadpaaltjes verwijderd en hebben we op de Kasteelweg in De Lier en de Opstalweg in Naaldwijk snelheidsremmende maatregelen toegepast. We hebben verkeerseducatielessen en programma's uitgevoerd. Met educatieve theatervoorstellingen Veilig Uitgaan = Veilig Thuiskomen, Nationaal Verkeerslab, Paolo de Zebratemmer en 'Blijf uit de Dode Hoek!' op basisscholen en middelbare scholen creëerden we bewustwording onder kinderen en jongeren. We organiseerden een Dode Hoek campagnedag en we voerden de Opfriscursus Auto uit voor senioren. Hiermee hebben we verschillende doelgroepen en een groot aantal deelnemers bereikt. Daarmee stimuleren we PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we hiervoor gedaan? veilig verkeersgedrag in onze gemeente en helpen we inwoners risico’s in het verkeer beter te herkennen en bewuster deel te nemen aan het verkeer. De Flexflitser heeft in 2025 op twee locaties in Wateringen gestaan, namelijk de Heulweg en de Dorpskade. Ook langs de provinciale weg Poeldijkseweg (N211) in Monster heeft een flexflitser gestaan. Totaal zijn door deze flexflitsers in de periode januari t/m december 2025 1.966 verkeersboetes uitgedeeld. Het Voetgangersbeleidsplan Westland is in januari 2025 vastgesteld door de raad. Vanaf 2026 vindt de uitvoering van dit plan plaats.

We willen een gemeente zijn met veel ruimte voor voetgangers en fietsers. Dat is met de drukte op de weg niet vanzelfsprekend. Voor hen, maar ook voor het recreatieve verkeer hebben we een bereikbaar Westland nodig.

Wij zijn gestart met het opstellen van een fietsbeleidsplan en fietsnetwerk voor Westland en verwachten dit in 2026 aan de raad te kunnen aanbieden. De realisatie van de metropolitane fietsroute naar Rotterdam is iets vertraagd. Momenteel loopt de aanbesteding om een aannemer te contracteren. In 2026 wordt de realisatie daadwerkelijk gestart en uiterlijk begin 2027 zijn de werkzaamheden afgerond. Voor de fietsroutes naar Delft en Den Haag zijn diverse inpassingsvraagstukken onderzocht. De verkenning voor beide fietsroutes zijn nagenoeg afgerond en de samenwerkingsovereenkomsten zijn ondertekend met de andere gemeenten. Hierna worden beide routes verder uitgewerkt en de subsidieaanvragen voorbereid. Een hoogwaardig en sterk OV-systeem waarbij we nieuwe vervoersmiddelen onderzoeken. Het is van belang dat iedere inwoner kan deelnemen aan het OV.

Autorijden moet veilig zijn. Het vraagt om verstandig rijgedrag en tegelijkertijd om een soepele doorstroom. Zo min mogelijk verkeersslachtoffers betekent ook zo min

Na de voorbereidingen eind 2025 heeft in januari 2026 het eerste verkennende gesprek plaatsgevonden met MRDH, EBS, Metrocov, en gemeente Westland. In dit overleg zijn de eerste ideeën voor een nieuw OV-systeem in onze gemeente gepresenteerd en zijn er afspraken gemaakt over het vervolgproces die zullen resulteren in een OV-agenda. We hebben een second opinion uitgevoerd naar de herinrichting van de kruispunten Heulweg/Dorpskade en Heulweg/Plein/Herenstraat in Wateringen. Dit resulteert in het voorstel om op de

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

45

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken? mogelijk ‘daders’ in het verkeer. Zij rijden vaak in auto’s of vrachtwagens.

Vrachtvervoer over de wegen in Westland is veilig en schoon, maar ook snel om onze economische concurrentiepositie te behouden.

We houden voldoende parkeergelegenheid voor fiets en auto, maar ook voor agrologistiek verkeer (bijvoorbeeld vrachtwagens).

46

Wat hebben we hiervoor gedaan? kruispunten een gekoppelde VRI, in de volksmond een verkeerslicht, te realiseren. Voor het verkeerscirculatieplan is de inventarisatie gestart voor verkeersmaatregelen om de kernen bereikbaar te houden. In 2025 is gewerkt aan het Plan van Aanpak Verkeer Wateringen 2026-2040 en is in januari 2026 opgeleverd. Een van de eerste uitgevoerde maatregelen is de openstelling van een extra ontsluiting bij bedrijventerrein Zwethove. Voor het project A20 Coldenhovelaan (aansluiting 6) wordt een scopewijziging doorgevoerd. Het Rijk en de MRDH doen een extra bijdrage om het project op korte termijn uit te voeren. In 2026 wordt de planuitwerking opgestart en start het omgevingsmanagement. Net voor de zomer 2025 hebben we overeenstemming gekregen over de studieresultaten en het vervolg van de gebiedsuitwerking. Hierbij wordt ingezet op een mobiliteitssysteem dat niet alleen knelpunten oplost, maar ook economische groei, het regionaal vestigingsklimaat, leefbaarheid en duurzaamheid ondersteunt. In de gebiedsuitwerking is een grote diversiteit aan maatregelen opgenomen voor goede mobiliteitsoplossingen voor fiets, openbaar vervoer, auto en goederenvervoer. Hier is gekozen voor een corridorgerichte aanpak. Deze maatregelen zullen gepositioneerd worden in lopende programma’s en projecten. In 2026 vraagt dit om inzet van betrokken partijen.

We werkten aan de wegverbreding tussen de A4 en N222 en de aanleg van een ongelijkvloerse kruising N211-Laan van Wateringse Veld en de kruising N211-N222. Hiervoor is eerder een financiële bijdrage voor geleverd. Er hebben verschillende weekend afsluitingen, waaronder een lange negendaagse afsluiting, plaatsgevonden. Deze zijn in goede orde verlopen. Oplevering van het project Wippolderlaan is gepland in 2027. Het onderzoek naar alternatieve vormen van fietsenstalling-bewaking is nog niet afgerond en volgt in 2026. We voerden in 2025

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Onderwerpen rondom tijdelijke verkeersmaatregelen bij wegen(bouw)projecten en evenementen trekken we in 2025 naar een hoger plan.

Wat hebben we hiervoor gedaan? centrumplannen uit met aandacht voor het parkeren (zowel fiets als auto) en rondden het plan van aanpak Wateringen af. We troffen voorbereidingen voor het verkeerscirculatieplan dat in 2026 verder vorm zal krijgen. In 2025 werkten we aan een nieuwe richtlijn voor verkeersmaatregelen bij projecten en evenementen. Deze richtlijn werd in november vastgesteld.

Economische ontwikkeling Wij werken aan een bloeiende economie in en rondom Westland. Dat doen we in en rondom duurzame kassen, in vitale kernen en aan een levendige kust. Om duurzaam te kunnen bloeien, stellen we de ondernemers, werknemers en talenten van nu en later centraal. Ons uitgangspunt is dat een ondernemer in staat is om voldoende te verdienen en medewerkers hier goed kunnen werken. We zorgen ervoor dat zij de groeiruimte hebben om te ontwikkelen in een aantrekkelijke en bereikbare omgeving. Onze relaties met ondernemers, werknemers en talent zijn goed. Dat behoudt deze bovengenoemde economische spelers van belang, maar trekt ook nieuw talent aan. Duurzaamheid en biodiversiteit zijn belangrijk. We zien kansen om ondernemers meer aandacht te laten besteden aan vergroening van hun buitenterrein. De kust krijgt de aandacht die deze verdient. Het is niet alleen een plek om te ontspannen, maar ook een verdedigingslinie tegen de zee die ontwikkeld moet worden. Ontspannen kan ook op andere plekken in Westland. We verbinden daarom kassen, kernen en kust als toeristische hotspots met goede horeca, bruisende evenementen en informatieve verwijzingen naar cultureel erfgoed. Veiligheid en plezier staan hierbij voorop. We erkennen en ondersteunen de meerwaarde van initiatieven zoals Kom in de Kas en het Varend Corso.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Een toekomstbestendig glastuinbouwcluster.

Wat hebben we hiervoor gedaan? We positioneerden de Greenport nadrukkelijk in het ontwikkelperspectief NOVEX-ZR. Onder de vlag van de Provincie Zuid-Holland stelden we een gebiedsplan ZH-PLG op. Hierin brachten we de opgaven in beeld en verwoordden ook de complexiteit van het Westlandse glastuinbouwgebied. We startten - naar aanleiding van het ontwikkelperspectief - met het opstellen van een gebiedsgericht omgevingsprogramma voor de Broekpolder. Ook stelden we een bidbook op voor de ontwikkeling van de Broekpolder. We ondersteunden coöperatie Oranjepolder met het opstellen van hun ontwikkelperspectief. We maakten een start met de ruimtelijke gebiedsvisies voor de glastuinbouwgebieden. PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

47

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken? Koploper zijn en blijven binnen de Kenniseconomie en internationale Greenport.

Een bloeiend vestigingsklimaat en regionale economie.

Een bloeiende arbeidsmarkt en impact economie.

Ruimte om te ondernemen in en buiten de kern.

48

Wat hebben we hiervoor gedaan? We namen deel en werkten inhoudelijk mee aan diverse internationale tuinbouwmissies (EXPO Osaka, missieleiderschap Nigeria). Op deze manier deelden we onze kennis met andere overheden. We ontvingen - samen met relevante stakeholders - diverse delegaties tijdens de Greentech. Ook organiseerden we het GreenTech Diner in het World Horti Center. Door het tekenen van een vernieuwde MoU verlengden we onze bestaande tuinbouwrelatie met de prefectuur Kochi. We tekenden een Letter of Intent met de Mexicaanse regio Morelia om verdere kansen voor samenwerking en kennisuitwisseling te benutten. We ontvingen diverse inkomende, buitenlandse delegaties. We betrokken deze bij het opzetten van de Global Alliance of Horticulture regions. We legden - zowel ambtelijk als bestuurlijk bedrijfsbezoeken af. We zetten nog steviger in op accountmanagement. Ook dit jaar lieten we het data-dashboard actualiseren. We intensiveerden de contacten met onze belangrijke regionale spelers. Daarbij brachten we frequent onze belangen naar voren in belangrijke economische gremia zoals de EBZ, MRDH, GPWH en IQ. We hebben nieuwe data over de arbeidsmarkt toegevoegd aan het data dashboard. Ook dit jaar werd het evenement Westland On Stage met hulp van de gemeente georganiseerd. We verlengden de BIZ-periode van de BIZ'en Naaldwijk, 's-Gravenzande, Wateringen en Monster.

Met behulp van het Transformatiefonds hielpen we ondernemers te verhuizen naar het kernwinkelgebied. Daarnaast zetten we middelen uit het fonds in om startende ondernemers een kans te geven zich te vestigen in de dorpskernen. We stelden een subsidieregeling BIZ-agenda op. Met deze regeling helpen we BIZ'en de winkelgebieden aantrekkelijker, schoner en veiliger te maken. We subsidieerden - met behulp van Digivouchers en samenwerking met de PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Een levendige en gastvrije economie aan zee

Wat hebben we hiervoor gedaan? Provincie Zuid-Holland, MKB-Westland en Rabobank Westland - ondernemers op het gebied van digitalisering. We stelden een nieuw inrichtingsplan op voor de weekmarkten in Westland. We realiseerden de hellingbaan bij strandslag Molenslag in Monster. Deze hellingbaan draagt bij aan de verbetering van de bevoorrading van de paviljoens. We verbeterden de herkenbaarheid van Nationaal Park Hollandse Duinen door het plaatsen van nieuwe palen bij de strandopgangen Molenslag, Schelpenpad en de Watertoren. We ondersteunden initiatieven van onder andere Bezoek Westland om de zichtbaarheid en aantrekkelijkheid van Westland als toeristische bestemming te verbeteren.

Energietransitie

Gemeente Westland wil betaalbare duurzame energie voor alle Westlanders. De kansen voor het gebruik van duurzame warmte zijn door de aanwezigheid van geothermie en de mogelijkheden voor het aansluiten op restwarmte groot, maar dit zal ook op termijn niet voldoende zijn. Westland kijkt nadrukkelijk naar innovatieve alternatieven. Bronnen voor duurzame opwek worden gestimuleerd en gefaciliteerd, of het nu gaat om grootschalige of kleinschalige initiatieven. Grootschalige windmolens blijven een no-go, terwijl kleinere toepassingen van windenergie wel interessant kunnen zijn. Tegelijkertijd passen we lokale regelgeving voor energieopwekking, welke belemmerend werkt, zo aan dat er toch mogelijkheden ontstaan voor individuele alternatieve energievoorziening. Uiteraard wegen we dit tegen het licht van overlast en een veilige leefomgeving af. De wet Collectieve warmte en de wet Gemeentelijke instrumenten warmtetransitie versterken de bevoegdheden van de gemeente. Initiatieven van inwoners, verenigingen en bedrijven jagen we aan, stimuleren en ondersteunen we zoveel mogelijk. Hiervoor stellen we diverse subsidieregelingen op en zorgen we voor een ingang voor vragen vanuit inwoners, VvE's en gebouwgebruikers. De komende jaren zetten we de eerste stappen rondom het aardgasvrij-maken van bestaande wijken.

De eerste verkenningswijken, daar waar de kansen op succesvolle implementatie van alternatieven het grootst zijn, benoemden we in 2021 in de Warmtetransitievisie Westland. We nemen in deze verkenningswijken een duidelijke regierol en werken samen met verschillende (markt)partijen. Westland heeft zich via het klimaatakkoord gecommitteerd om mee te werken aan de Rijksdoelstelling om nagenoeg alle bestaande bouw in 2050 van het aardgas te halen. De gemeente werkt in deze wijken nadrukkelijk sámen met de inwoners, organisaties en bedrijven. Draagvlak bij inwoners blijft een voorwaarde om de energietransitie vorm te geven. Keuzevrijheid, betaalbaarheid en toegankelijkheid zijn maatschappelijke waarden die de gemeente wil borgen in de transitie.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

49

Jaarstukken 2025 Geothermie is een belangrijk alternatief voor duurzame warmte voor de glastuinbouw én de gebouwde omgeving. Een veilige en efficiënte inpassing van warmtenetten draagt bij aan een betaalbaar en toegankelijk warmtenet voor iedereen.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Faciliteren van een Westland-dekkend, efficiënt, duurzaam en toegankelijk warmtesysteem voor de glastuinbouw en de gebouwde omgeving.

Faciliteren van individuele en collectieve energiesystemen.

De gemeente ondersteunt inwoners, organisaties en bedrijven bij het realiseren van besparingen op de energierekening en verduurzaming in het algemeen.

50

Wat hebben we hiervoor gedaan? We faciliteerden de aanleg van het Warmtenet Westland. Er werd intensief gewerkt aan het leggen van warmteleidingen tussen Maasdijk, 's-Gravenzande, Monster en Poeldijk. We werkten mee aan vergunningverlening en verkeersmaatregelen. We monitorden uitvoeringschecks op de garantstelling NV Juva (verbonden partij). Het Rijk verkent locaties voor kernenergiecentrales. Wij droegen bij door het participatietraject te faciliteren rondom de verkenning Maasvlakte. We faciliteerden het warmtenet in Monster, samen met woningcorporatie Arcade en warmtebedrijf HVC. De uitvoering gaf de nodige uitdagingen met het afsluiten van de Zwartendijk. Het project wordt in fases uitgevoerd en wordt in 2026 afgerond. We stelden een bestemmingsreserve in voor overdimensionering en aansluiting gemeentelijk vastgoed. Voor de integrale aanpak wijk Kruisbroek in Naaldwijk startten we de voorbereiding en gaven opdracht tot het uitrekenen van de beste optie voor verwarming van de woningen. Voor Solar Carports stelden we een gemeentelijk uitnodigingskader vast. We stelden het beleid warmtepompen en airco units vast. Hiermee is voor inwoners duidelijk welke eisen we stellen. We startten in de wijk Opstal samen met Westlandinfra de buurtaanpak om de trafohuisjes uit te breiden/ te vernieuwen.

We waakten voor het ontstaan van netcongestie door het vestigen van datacenters te ontmoedigen, door middel van het nemen van een voorbereidingsbesluit. We ontvingen van het Rijk de 3e en laatste tranche van € 2 miljoen om nog meer woningen te isoleren. We spraken af om totaal 3300 woningen met een lage WOZ waarde voor 2028 te isoleren. We mogen dat budget tot en met 2028 inzetten, met een mogelijke verlenging tot en met 2030.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we hiervoor gedaan? We verhoogden de grens van die WOZ waarde voor de subsidieregeling van € 429.300 naar € 506.000 (prijspeil 1-1-2022) zodat nog meer woningeigenaren de subsidie kunnen aanvragen. We hebben tot nu toe aan 1.000 woningeneigenaren subsidie verleend.

Gemeente Westland is in staat te voldoen aan de wettelijke taken met een passende rol in de regio.

Uitvoering aanvulling wettelijke taken.

Voor sportorganisaties pasten we de subsidieregels aan, zodat voortaan ook een duurzame warmteoplossing gestimuleerd wordt. De duurzame warmteoplossing is vanaf heden opgenomen in de basisvoorziening. De vrijwillige energiecoaches brachten met 66 quick scans adviezen aan woningeigenaren uit. Onderzoek naar de waardering van de quickscans over de afgelopen jaren, leverde een rapportcijfer van 7,8 op. De FIXBrigade Westland bracht in 219 woningen kleine energiebesparingsmaatregelen aan. We startten het aanbieden van gratis energieadviezen aan ondernemers. We namen deel aan de RES, Regionale Energiestructuur. We sloten aan bij gesprekken over het nationaal Meerjarenprogramma Infrastructuur, Energie en Klimaat en het provinciale programma. MIEK is een programma waarbij de overheid samenwerkt met verschillende partijen om te bepalen welke energie en infrastructuurprojecten prioriteit hebben om mee te beginnen.

We stelden een nieuwe laadvisie op en bereidden met omliggende gemeenten de nieuwe concessie voor laadpalen voor. We namen deel aan het meerjarige verkenningsproject VAWOZ (aanlanding wind op zee) van het Ministerie van KGG. Daarbij kijken we naar de effecten hiervan op het lokale elektriciteitsnet en wat een aansluiting kan opleveren voor de Westlandse economie. Het Rijk nam de wetgeving rondom de energietransitie aan (Wet collectieve Warmte, Energiewet en Wet gemeentelijk instrumenten warmtetransitie). Deze bevatten nieuwe instrumenten voor de gemeenten zoals

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

51

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Westland heeft een dekkend warmtenet, onafhankelijk van de bronnen.

Wat hebben we hiervoor gedaan? aanwijzen warmtekavels, vaststellen warmteprogramma, aanwijsbevoegdheid aardgasvrij. We startten met de voorbereiding om deze bevoegdheden uit te kunnen voeren. We voerden onderzoek uit om een soortenmanagementplan voor beschermde diersoorten op te stellen voor de gebieden Monster en Ter Heijde. We vroegen hiervoor succesvol subsidie aan bij de provincie. We voerden gesprekken met NV Juva en HVC en de andere overheden of het mogelijk is om het warmtenet in Westland aan te sluiten op WarmtelinQ. WarmtelinQ is het Zuid-Hollandse warmtenetwerk dat restwarmte van de industrie in de Rotterdamse Haven transporteert naar andere plekken waar het nodig is.

Programma Floraontwikkeling

Flora Campus Westland is hét innovatiedistrict van de wereldhoofdstad van de glastuinbouw en tuinbouwtechnologie. We bieden een omgeving aan waar bedrijfsleven, onderwijs en onderzoek elkaar ontmoeten en samenwerken aan de oplossingen voor en van de toekomst, met internationale allure. Kenniswerkers, studenten en arbeidsmigranten vinden er hoogwaardige woonruimte en werkruimte. Ook voor andere doelgroepen komt hier passende woonruimte beschikbaar. De uitstraling van het gebied met hoge gebouwen, een groot park, woningen en natuurlijk het World Horti Center benadrukt het internationale karakter. Het onderwijs vormt een doorgaande leerlijn van vmbo tot mbo, hbo en wo. Door onderzoeksfaciliteiten aan te bieden aan zowel ondernemers als onderzoeks- en kennisinstituten ontstaat er een krachtig innovatieklimaat. Innovatieve bedrijven kunnen zich op de campus vestigen. Samenwerken is het toverwoord. Daarom wordt het vormen van samenwerkingsrelaties binnen een zogenaamde Campus Community actief bevorderd. Onderwijs, tuinbouw, tuinbouwtechnologie en kennisinstituten moeten hier nog beter verknopen. Zo leveren we een bijdrage aan een toekomstbestendige en veerkrachtige sector die economisch en maatschappelijk van grote toegevoegde waarde is. Bij een dergelijk gebied horen moderne mobiliteitsoplossingen.

In het gebied komt een nieuw busstation waar alle Westlandse buslijnen (met uitzondering van de buslijn langs de kust) samen komen en van waaruit de stations in de omringende steden hoogfrequent en met weinig tussenstops kunnen worden bereikt. Bij de hub komen ook voorzieningen (parkeergarages, horeca, kleine supermarkt, fietsenstalling, bereikbaarheid via snelfietspaden, autowegen, etc.).

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Het verder ontwikkelen en versterken van de Flora Campus (conceptuele uitwerking van het campusconcept) en daarmee de positie van Westland als regionale economische

52

Wat hebben we hiervoor gedaan? Er lopen diverse onderzoeksprojecten waarin wordt samengewerkt tussen bedrijven, hogescholen, en universiteiten in het WHC. Er is een gebruikersstuurgroep geformeerd als

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken? 'powerhouse' en wereldwijde koploper in de glastuinbouw en glastuinbouwtechnologie.

Wat hebben we hiervoor gedaan? voorloper van een verdere ontwikkeling van de Campus Community. Het ISW-Vakcollege+ (met sporthal), een eerste woontoren met ongeveer 115 sociale huurwoningen voor Arcade en het arbeidsmigrantenhotel (1200 bedden) zijn verder uitgewerkt. Het bouwrijp maken is gestart. Daarnaast is met de provincie samengewerkt aan de plannen voor omliggende infrastructuur. Ook zijn we in 2025 gestart met onderzoek naar een mobiliteitshub en de parkeervoorziening. Vrijwel alle gronden zijn verworven. Alleen rond het huidige WHC moeten met bestaande partners nog overeenkomsten worden afgesloten. De bouw van 150 tijdelijke woningen is gestart. We hebben een grondcontract afgesloten met Jem-id. Jem-id is het eerste bedrijf dat - naast de vele bedrijven die ruimte huren in het WHC zelfstandig een gebouw op de Campus realiseert. Op basis van vooronderzoek is geconcludeerd dat archeologisch vervolgonderzoek nodig is. Dit heeft tot vertraging geleid bij de bouw van de voorzieningen in cluster 1.

Bedrijven en omgevingscontactcentrum (BOCC)

We willen initiatiefnemers (ondernemers of investeerders) een duidelijke ingang en aanspreekpunt bieden voor vragen over ruimtelijke initiatieven in de leefomgeving. Zo zorgen we dat initiatiefnemers goed worden geïnformeerd en geadviseerd over hun (ruimtelijke) initiatieven.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Een vertrouwd gezicht voor initiatiefnemers.

Wat hebben we hiervoor gedaan? Wij hebben het Omgevingsloket Westland op de website zichtbaarder gemaakt, zodat alle ruimtelijke initiatieven bij één centrale ingang binnenkomen. De informatie op de website is completer en toegankelijker gemaakt door het toevoegen van een stappenplan. Het actualiseren van de informatie heeft constante aandacht. De klantadviseurs van het Omgevingsloket Westland zijn zowel digitaal, telefonisch als fysiek te benaderen. Initiatiefnemers hebben vanaf de intake een vaste klantadviseur die hun gedurende het gehele vooroverlegtraject begeleidt tot aan de PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

53

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Doorontwikkelen van de initiatieventafel.

Ondernemers overleggen graag met de gemeente.

Wat hebben we hiervoor gedaan? vergunningaanvraag. De aansluiting op 'Verken uw idee' binnen het Digitaal Stelsel Omgevingswet (het landelijke omgevingsloket) is volledig gerealiseerd. Via deze ingang kunnen initiatiefnemers een vooroverleg aanvragen bij de gemeente. Met de komst van de Omgevingswet op 1 januari 2024, is de nieuwe naam van de Initiatieventafel Westland (ITW) de Omgevingstafel Westland (OTW) geworden. Zo gebruiken we ook de landelijke term. We hebben de omgevingstafel verder doorontwikkeld volgens het landelijke format. We hebben eind 2025 een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd onder de initiatiefnemers die gebruik hebben gemaakt van de Omgevingstafel. Het Omgevingsloket Westland heeft veel contact met initiatiefnemers, zowel via de mail als telefonisch en op het gemeentehuis. Afgelopen jaar is geïnvesteerd in de communicatie bij complexe plannen die op de Omgevingstafel zijn behandeld. Initiatiefnemers worden proactief op de hoogte gesteld over de voortgang. In december 2025 is een online portaal operationeel gemaakt waar initiatiefnemers de status van hun aanvraag kunnen volgen. Ze zien in welke fase hun aanvraag zich bevindt, zoals starten, in behandeling, afronden of opgeschort. Dit is een belangrijke stap in het transparanter maken van het proces.