Jaarrekening 2025 definitief GESTEMPELD [26-0090842]

Jaarstukken 2025

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

Inhoudsopgave 1. Hoofdlijnen.......................................................................................................................................... 4 1.1 Voorwoord .................................................................................................................................... 4 1.2 Bestuurlijke hoofdlijnen ................................................................................................................ 5 1.3 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................. 10 1.4 Leeswijzer.................................................................................................................................... 18 2. Programma's ..................................................................................................................................... 20 2.1 Ruimtelijke ordening ................................................................................................................... 20 2.2 Volkshuisvesting.......................................................................................................................... 29 2.3 Gebiedsontwikkeling...................................................................................................................

36 2.4 Mobiliteit en economie............................................................................................................... 44 2.5 Zorg, welzijn en cultuur............................................................................................................... 64 2.6 Openbare orde en veiligheid ...................................................................................................... 99 2.7 Onderwijs en sport.................................................................................................................... 110 2.8 Openbare ruimte ...................................................................................................................... 125 2.9 Politiek en bestuur .................................................................................................................... 144 2.10 Financiën en algemene dekkingsmiddelen ............................................................................. 149 2.11 Organisatie en overhead ......................................................................................................... 160 3. Paragrafen .......................................................................................................................................

175 3.1 Lokale heffingen ........................................................................................................................ 175 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................................. 191 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................... 205 3.4 Financiering ............................................................................................................................... 211 3.5 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 221 3.6 Wet open overheid ................................................................................................................... 230 3.7 Verbonden partijen ................................................................................................................... 231 3.8 Grondbeleid .............................................................................................................................. 234 3.9 Subsidies ................................................................................................................................... 237 4.

Investeringen .................................................................................................................................. 241 5. Jaarrekening .................................................................................................................................... 252 5.1 Balans en toelichtingen ............................................................................................................. 252 5.2 Grondslagen voor waardering & resultaatbepaling.................................................................. 284 5.3 Overzicht van baten en lasten per programma ........................................................................ 291 5.4 Overzicht van baten en lasten per taakveld ............................................................................. 293 5.5 Overzicht incidentele baten en lasten ...................................................................................... 296 5.6 Verantwoordingsinformatie SiSa .............................................................................................. 302

2

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 5.7 Publicatie WNT.......................................................................................................................... 314 5.8 Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................. 316 Bijlagen................................................................................................................................................ 318 Begrippenlijst .................................................................................................................................. 318 Afkortingen ..................................................................................................................................... 326 Vaststellingsbesluit ......................................................................................................................... 330 Controleverklaring onafhankelijke accountant .............................................................................. 331

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

3

Jaarstukken 2025

1. Hoofdlijnen 1.1 Voorwoord

Voorwoord bij jaarstukken 2025 Voor u liggen de jaarstukken van gemeente Westland. De jaarstukken bestaan uit de aanbiedingsnota, het jaarverslag en de jaarrekening. Deze vormen het sluitstuk van de budgetcyclus voor het boekjaar 2025. Het college legt hiermee verantwoording af over het gevoerde beleid en het financiële beheer. De raad wordt met deze stukken in staat gesteld zijn controlerende taak uit te oefenen. Leeswijzer In de leeswijzer schetsen we de samenhang tussen de verschillende onderdelen van de jaarstukken (jaarverslag en jaarrekening).

4

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025

1.2 Bestuurlijke hoofdlijnen

Met de jaarrekening 2025 ronden wij de collegeperiode 2022-2026 af. De afgelopen vier jaar hebben wij als college constructief samengewerkt om Westland sterker te maken. In een tijd van grote maatschappelijke opgaven en veranderingen hebben wij samen met uw raad en onze inwoners, ondernemers en partners belangrijke stappen gezet en zichtbare resultaten geboekt. Wij hebben gebouwd aan een gemeente die economische kracht combineert met sociale samenhang, duurzaamheid en leefbaarheid. Daarbij is steeds gestuurd op concrete vooruitgang en solide resultaten. In deze jaarrekening geven wij rekenschap van het afgelopen jaar. Hieronder lichten wij specifiek de inspanningen en behaalde resultaten van 2025 toe, als onderdeel van de bredere beweging die wij in deze collegeperiode in gang hebben gezet. Financieel gezond Het college kijkt op het gebied van de gemeentelijke financiën met tevredenheid terug op de afgelopen vier jaar. In de loop van deze collegeperiode zijn wij erin geslaagd de financiële positie van onze gemeente verder te versterken. De reservepositie is vanaf 2022 met ca. € 35 miljoen gestegen naar € 307 miljoen aan het eind van 2025. De schuldpositie vertoonde, vooral als gevolg van onze investeringsambities, over dezelfde periode een toename van € 13 miljoen tot € 327 miljoen.

De gunstige financiële situatie voor Westland hangt in belangrijke mate samen met de maatregelen die we genomen hebben om de kostenstijgingen in het sociaal domein af te remmen, de zogenoemde 2%-besparingsoperatie, de eenmalige verhoging van de onroerende zaakbelasting in 2025 en de extra dividendinkomst van JUVA NV. Voor wat betreft het MIP (Meerjareninvesteringsplan) hebben wij een kwaliteitsslag weten te realiseren; we zijn nu veel beter dan voorheen in staat om onze ambities te matchen met de financiële en organisatorische haalbaarheid. In het algemeen zijn we duidelijk beter in control gekomen. De teneur van de accountverslagen weerspiegelt dat; deze zijn positiever getoonzet dan enkele jaren geleden. Met betrekking tot de vennootschapsbelasting hebben we de afgelopen jaren een compromis gesloten met de Belastingdienst rond resultaten uit het grondbedrijf, en zijn we begin 2026 in het gelijk gesteld door de Hoge Raad in een procedure rond een te hoge belastingrente. In beide gevallen levert dit financiële voordelen op voor Westland. Economie In 2025 startten we met het opstellen van de ruimtelijke gebiedsvisies. Daarmee werken we aan een duidelijke en samenhangende toekomst voor de glastuinbouw. Ook zijn de Bedrijveninvesteringszones (BIZ) van Naaldwijk, ’s-Gravenzande, Wateringen en Monster, in nauwe samenwerking met de ondernemers, succesvol verlengd.

Dit onderstreept de gezamenlijke inzet om onze winkelgebieden aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal te houden. Verder is in 2025 gewerkt aan het Bidbook Broekpolder. Hierin zijn de ambities en uitgangspunten voor de ontwikkeling van de Broekpolder vastgelegd. Het vormt de basis voor verdere planvorming en samenwerking met partners, met als doel een toekomstbestendig gebied te realiseren waarin ruimte is voor wonen, werken, groen en ontmoeting.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

5

Jaarstukken 2025 In 2025 stelde de raad ook het bestemmingsplan ‘Bedrijventerrein ABC De Strijp Poeldijk’ vast. Hiermee maakten we het mogelijk het terrein met 17,1 hectare bruto (netto 12 hectare) uit te breiden, voornamelijk bedoeld voor agrogerelateerde bedrijven. Ontwikkeling Flora Campus Westland Flora Campus Westland ontwikkelt zich in hoog tempo tot een dynamische plek waar leren, werken, wonen en ontmoeten samenkomen. In het gebied rondom het World Horti Center in Naaldwijk zetten wij in 2025 belangrijke stappen op het gebied van onderwijs, bereikbaarheid en voorzieningen, waardoor deze integrale gebiedsontwikkeling steeds concreter vorm krijgt. Zo startte de ontwerpfase voor zowel het Vakcollege+ als het hotel voor arbeidsmigranten (Flora Village). Daarnaast bereidden wij de realisatie van 151 tijdelijke woningen voor, die inmiddels nagenoeg gereed zijn. Bij de ontwikkeling van de Flora Campus hebben we oog voor de bijzondere kwaliteiten van het gebied. Vanwege de archeologische waarde troffen we in 2025 voorbereidingen voor archeologisch onderzoek, zodat we bij de verdere ontwikkeling van het gebied zorgvuldig omgaan met het verleden. Arbeidsmigratie In 2025 zijn de nieuwe beleidsregels wonen bij de tuinder aangepast en zijn verschillende huisvestingsprojecten voor arbeidsmigranten op het terrein van tuinders gerealiseerd.

We faciliteerden ook andere huisvestingsprojecten, zoals Flora Village op Flora Campus Westland Daarnaast startten we in samenwerking met de gemeente Den Haag met een mobiel informatiepunt voor arbeidsmigranten en draaiden we de pilot Platform Arbeidsmigranten om de zichtbaarheid en bereikbaarheid van arbeidsmigranten te vergroten en daarmee hun rechtspositie te verbeteren. Energietransitie In het kader van de energietransitie hebben we in 2025 actief geparticipeerd in verschillende projecten en initiatieven. Bijvoorbeeld de buurtaanpak voor het vernieuwen en uitbreiden van trafohuisjes. Hiermee spelen we in op de toenemende vraag naar elektriciteit, onder meer door de groei van elektrisch vervoer en de overstap naar duurzame verwarmingssystemen. Daarnaast stelden we beleid vast voor de plaatsing van warmtepompen en airco-units. Dit beleid zorgt voor een goede balans tussen verduurzaming, leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. Ook in 2025 waren we nauw betrokken bij de aanleg van Warmtenetwerk Westland, dat tot doel heeft woningen en bedrijven op een duurzame manier te verwarmen, waardoor het gebruik van aardgas kan worden verminderd. Met deze inzet werken we stap voor stap aan een toekomstbestendig en duurzaam energiesysteem voor Westland.

Mobiliteit Om de verkeersveiligheid rondom basisscholen structureel te verbeteren, investeerden wij in 2025 actief in de aanleg van herkenbare en veilige schoolzones. Daarnaast is nieuw voetgangersbeleid vastgesteld, waarmee wij duidelijke kaders bieden voor een veilige en toegankelijke openbare ruimte voor voetgangers. Ook zetten wij belangrijke stappen in de aanpak van verkeersknelpunten in en rondom Wateringen. Met een gericht plan van aanpak werken wij aan een structurele verbetering van zowel de verkeersveiligheid als de doorstroming, zodat inwoners en ondernemers zich veilig en vlot kunnen verplaatsen.

6

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Buitenruimte Met het programma “Groen is Goud!” investeerden wij in 2025 stevig in het vergroenen en ontharden van de openbare ruimte, met als doel Westland leefbaarder en klimaatbestendiger te maken. Zo voegden wij 1.050 bomen toe aan onze groene leefomgeving, werd 10.000 m² aan verharding verwijderd om de biodiversiteit te versterken en vergrootten we de waterbergende capaciteit van de bodem. Ook maakten we een belangrijke inhaalslag op het gebied van speelvoorzieningen voor kinderen. Kust en Recreatie n 2025 gaven wij uitvoering aan de in 2024 vastgestelde Uitvoeringsagenda Kustvisie 2024-2028. Met concrete maatregelen zorgden we voor verdere versterking van de kwaliteit, toegankelijkheid en veiligheid van onze kust. Zo realiseerden we bij strandopgang Molenslag in Monster een hellingbaan, waarmee de bereikbaarheid van het strand voor een ruime groep gebruikers is verbeterd en tegelijkertijd de veiligheid is vergroot. Daarnaast zetten wij nadrukkelijk in op het verder verbeteren van de toegankelijkheid van de familiestranden, zodat iedereen kan genieten van onze kust. Afvalinzameling Waar het ging om afvalinzameling stond 2025 nadrukkelijk in het teken van een nieuwe, strategische samenwerking met HVC. Door inzameling en verwerking in één hand te brengen, zetten wij een belangrijke stap naar een toekomstbestendig en duurzaam afvalsysteem.

Deze samenwerking heeft direct geleid tot een hoger serviceniveau voor onze inwoners en meer grip op kwaliteit en efficiency in de keten. Tegelijkertijd zetten wij versneld in op het vernieuwen en optimaliseren van ondergrondse containers en het verbeteren van de afvalinzameling in de praktijk. Met gerichte inzet op communicatie en bewustwording stimuleren wij inwoners om afval beter te scheiden en de hoeveelheid restafval per persoon terug te dringen. Ook zetten wij in 2025 samen met de raad de eerste stappen richting een nieuw afvalbeleidskader, waarmee wij bouwen aan een moderne, duurzame en toekomstgerichte afvalaanpak voor Westland. Openbare Orde en Veiligheid Ook in 2025 zetten wij onverminderd in op een veilig Westland voor inwoners en ondernemers. We voerden het Westlands Veiligheidsbeleid uit, met bijzondere aandacht voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Het Westlands Controle Team hield daartoe frequent integrale controles in het buitengebied, op bedrijventerreinen, in winkelgebieden en bij woonlocaties van arbeidsmigranten. Toezicht en Handhaving Met de vaststelling van de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie VTH 2026–2029 zetten wij een helder en robuust kader neer voor onze inzet in de komende jaren. Dit kader geeft richting aan de wijze waarop over beleidsvelden heen uitvoering wordt gegeven aan vergunningverlening, toezicht en handhaving.

Het biedt duidelijkheid voor inwoners en ondernemers over wat wel en niet kan en lost vraagstukken duurzaam op. Hiermee ligt er een stevige basis voor voorspelbaar, transparant en effectief handelen, nu en in de toekomst.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

7

Jaarstukken 2025 Wonen Met een scherpe focus op verschillende doelgroepen zetten wij in 2025 in op een passend en betaalbaar woningaanbod. In totaal werden 660 nieuwe woningen gerealiseerd, waarmee een stevige bijdrage werd geleverd aan de woningopgave in Westland. Het aandeel betaalbare woningen steeg daarbij, conform het nieuwe beleid, naar 66%. Dit betreft onder meer sociale huur, middenhuur en betaalbare koop, waarmee wij de toegankelijkheid van de woningmarkt voor een brede groep inwoners versterkten. Ook op het gebied van wonen en zorg zetten wij een belangrijke stap. In de Waelpolder is gestart met de realisatie van een integraal zorg- en woonconcept, bestaande uit 64 intramurale en 6 extramurale verpleeghuisplekken, aangevuld met 40 middenhuurwoningen voor verwanten en een huisartsenpraktijk. Hiermee spelen wij in op de groeiende behoefte aan passende woonzorgvoorzieningen. Verder sloten wij in 2025 een overeenkomst met Arcade voor de ontwikkeling van Julianahof in ’s‑Gravenzande. Dit omvangrijke project voorziet in 137 appartementen, gemeenschappelijke voorzieningen en een kinderopvanglocatie, en levert daarmee een belangrijke bijdrage aan zowel de woningvoorraad als de leefbaarheid in de kern. Onderwijs en sport Afgelopen jaar zetten wij een aantal belangrijke stappen in het versterken van onze voorzieningen voor jeugd, sport en leefomgeving.

Zo namen wij het besluit om basisschool De Hoogvlieger te verplaatsen naar het Vlietweg-gebied, waarmee wij investeren in betere en toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Tegelijkertijd verankerden wij de subsidieregeling voor groenblauwe schoolpleinen structureel in de Algemene Subsidieverordening en ondersteunden wij verschillende scholen bij de realisatie van een gezondere en klimaatadaptieve speelomgeving. We realiseerden nieuwe sportvelden bij Verburch en hockeyvereniging Westland, waarmee ruimte ontstond voor groei. Daarnaast namen we het besluit om een geluidswand te plaatsen bij MLTV’90, zodat sport en leefbaarheid hand in hand kunnen gaan en de overlast voor omwonenden wordt beperkt. Met het actieplan “Overal Actief” investeerden wij bovendien in een beweegvriendelijke buitenruimte. In Naaldwijk legden we speciale looproutes aan om inwoners te stimuleren te bewegen en gezond actief te zijn in hun eigen leefomgeving. Zorg en Welzijn Vanuit het sociaal domein zetten wij in 2025 stevig in op een sterke, toegankelijke en toekomstbestendige ondersteuning voor onze inwoners. Met het programma Sterke Basis behoren wij tot de regionale voorlopers; in huisartsenpraktijken brengen wij gemeentelijke ondersteuning en GGZ-zorg vroegtijdig samen, wat aantoonbaar leidt tot snellere en beter passende hulp.

Op het terrein van jeugdhulp leidden de in 2024 ingezette maatregelen tot effect. Door gerichter te sturen op onder andere behandelduur en toegang tot zorg daalden in 2025 zowel de kosten als het aantal cliënten in de ambulante jeugdzorg. Ook op het gebied van inkomen zetten wij belangrijke stappen. De tijdigheid van de afhandeling van aanvragen voor levensonderhoud, bijzondere bijstand en minimaregelingen verbeterde naar 84%.

8

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Onze inzet op schuldhulpverlening is goed op orde. Een externe audit bevestigt dat wij voldoen aan het landelijke kwaliteitskader. Onze aanpak krijgt landelijke erkenning, onder meer met het winnen van de NVVK-expeditie vroegsignalering en een werkbezoek van de staatssecretaris. Tot slot vulden wij ook in 2025 een belangrijke maatschappelijke verantwoordelijkheid in met de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Verdeeld over vijf gemeentelijke locaties boden wij opvang aan circa 410 mensen. Daarnaast faciliteerden wij de particuliere opvang van circa 1.800 vluchtelingen. Doorontwikkeling dienstverlening In 2025 gaven wij een belangrijke impuls aan de verdere ontwikkeling van onze dienstverlening. Met de start van een pilot in de publiekshal, waar inwoners fysiek terecht kunnen met hun vragen, zorgden we voor zichtbare vergroting van de toegankelijkheid van onze dienstverlening. Deze laagdrempelige voorziening is met name van waarde voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn of de voorkeur geven aan persoonlijk contact. Tegelijkertijd zetten wij stevig in op verdere digitalisering waar dit meerwaarde biedt. Subsidiepartners kunnen hun aanvragen sinds 2025 volledig digitaal indienen en volgen, wat zorgt voor een sneller, overzichtelijker en gebruiksvriendelijk proces.

Ook digitaliseerden wij de Omgevingsvisie en maakten we deze toegankelijk via het Omgevingsloket, waardoor informatie voor inwoners en ondernemers eenvoudiger en transparanter beschikbaar is. Met deze stappen combineren wij persoonlijke nabijheid met moderne digitale dienstverlening en bouwen wij verder aan een toegankelijke, efficiënte en toekomstbestendige gemeente. Het college van Burgemeester en Wethouders

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

9

Jaarstukken 2025

1.3 Financiële hoofdlijnen Resultaat begrotingsjaar 2025 (Samenvattend)

De gemeente Westland sluit 2025 af met een positief bruto-rekeningresultaat van € 26,9 miljoen voor resultaatbestemming en aanvullende budgetoverhevelingen. De prognose bij de tweede Afwijkingenrapportage 2025 was € 25,5 miljoen. Het uiteindelijke resultaat op de reguliere exploitatie is daarmee € 1,4 miljoen hoger dan het in de 2e Afwijkingenrapportage verwachte saldo. Het jaarrekeningsaldo is voor een belangrijk deel (€ 13,5 miljoen) ontstaan door bijstellingen van de algemene uitkering op basis van de mei- en septembercirculaire van het Rijk. Het restant van het voordeel is ontstaan door een combinatie van meevallers op verschillende programma’s. Kortheidshalve wordt verwezen naar de eerste en tweede Afwijkingenrapportage 2025 en onderstaande toelichting in de jaarrekening. De financiële positie van onze gemeente is robuust te noemen. De reservepositie van de gemeente is ten opzichte van 2024 gestegen met € 17,6 miljoen. Ten opzichte van het begin van deze bestuursperiode is de reservepositie zelfs met € 34,9 miljoen verbeterd tot € 307,0 miljoen. Daartegenover is onze schuldpositie ten opzichte van ultimo 2024 gedaald met € 33,3 miljoen. Ten opzichte van de start van deze bestuursperiode is de schuldpositie wel gestegen met ongeveer € 13,5 miljoen.

Afwijkingen ten opzichte van de 2e Afwijkingenrapportage Zoals hiervoor aangegeven was de prognose bij de tweede afwijkingenrapportage 2025 € 25,5 miljoen voordelig. Het uiteindelijke resultaat op de reguliere exploitatie is € 26,9 miljoen. Het verschil met de tweede Afwijkingenrapportage is voornamelijk te verklaren door de volgende mutaties na het opstellen van de tweede Afwijkingenrapportage.   





10

Voor de verhuizing van de WOS is incidenteel € 1.797.000 beschikbaar gesteld in 2025. Een deel van de subsidie wordt echter uitbetaald in 2026. Hierdoor ontstaat een voordeel in 2025 van € 704.000. Voorgesteld wordt om dit budget over te hevelen naar 2026. Sterke basis: er is een voordeel van € 289.000 ontstaan doordat er meer uitgaven dan verwacht verantwoord konden worden onder de Brede specifieke uitkering. Hierdoor ontstaat een voordeel binnen de eigen gemeentebegroting. In de jaren 2022 tot en met 2024 was er bij ODH na afloop van het jaar een positief restsaldo van de bijdrage van Westland aan ODH. In 2025 heeft de gemeente dit positieve saldo laten vrijvallen in de gemeentelijke exploitatie. De vrijval van het positieve saldo uit eerdere jaren leidt tot een positief financieel resultaat op de ODH in 2025 van € 0,3 miljoen. In verband met de komende overdracht van de zogenoemde APPA-verplichtingen (Algemene Pensioen- en uitkeringswet Politieke Ambtsdragers) voor de zittende en oudwethouders naar het ABP is in 2025 de voorziening Wethouderspensioenen geactualiseerd. Door de noodzakelijke extra dotatie van € 1,1 miljoen (een nadeel voor de exploitatie) sluit de voorziening aan bij de verwachte afkoopsom/overdrachtswaarde. Het nadeel als gevolg van de decembercirculaire 2025 bedraagt ongeveer € 1,0 miljoen.

Dit is een kleine € 0,2 miljoen minder dan in de raadsinformatiebrief over de decembercirculaire was gemeld. Het verschil betreft de decentralisatie-uitkering Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven, die is doorgezet naar het werkontwikkelbedrijf.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 

Uit de meest recente actualisatie van de voorziening dubieuze debiteuren blijkt dat deze omhoog moet worden bijgesteld doordat het debiteurensaldo is toegenomen. Hierdoor ontstaat een nadeel van € 657.000.  Er werd een hogere rentebaat gerealiseerd dan voorzien, onder andere doordat meer rente aan investeringen kon worden toegerekend dan geraamd en doordat het zogenoemde Schatkistbankieren gunstig uitpakte omdat onze gemeente in 2025 langer dan voorzien over tijdelijk overtollige geldmiddelen beschikte. Per saldo leverde dit bijna € 0,8 miljoen aan voordeel op.  In 2025 is een bedrag van € 2,9 miljoen gestort in de voorziening bovenwettelijk- en spaarverlof op basis van een herziene berekening in het kader van 'basis op orde'. Hiermee sluit de berekening weer volledig aan op de BBV-regelgeving. In het gestorte bedrag van € 2,9 miljoen betreft ongeveer € 1,6 miljoen een correctie voor het jaar 2023 en € 0,6 miljoen een correctie voor het jaar 2024. De storting in 2025 zorgt ervoor dat voldoende middelen beschikbaar zijn wanneer medewerkers hun gespaarde verlof opnemen of laten uitbetalen.  Op het programma Organisatie en overhead staan hier verschillende, relatief kleine voordelen tegenover tot een totaalbedrag van bijna € 1,2 mln.  De WBI-subsidie vervalt, waardoor de eerder betaalde cofinanciering aan ONW wordt teruggevorderd. Dit leidt tot een voordeel van € 2,6 miljoen.

 Het Rijk heeft in 2025 een subsidie ingesteld voor de bouw van betaalbare woningen. In 2025 is de bouw gestart van 190 woningen, met name tijdelijke woningen in Flora Campus Westland. Dit resulteert in een voordeel van € 1,3 miljoen.  Bij het BTW-compensatiefonds blijkt de definitieve afrekening lager uit te vallen dan het eerder ontvangen voorschot. Dit verschil leidt voor de gemeente Westland tot een nadeel van € 1,2 miljoen.  In 2025 zijn er vorderingen opgenomen voor het verhalen van vennootschapsbelasting via OBWZ en ONW. Omdat deze niet waren begroot, ontstaat hierdoor een totaal voordeel van € 1,5 miljoen. Daarnaast zijn er verschillende kleinere onder- en overschrijdingen op de verschillende programma’s. In de programma’s zelf zijn de volledige verklaringen van de verschillen te lezen. Opbouw jaarrekening saldo In lijn met vorig jaar zijn bij de tweede Afwijkingenrapportage 2025 de meeste voorstellen tot overheveling van budgetten gedaan. De overhevelingsvoorstellen bij de jaarrekening beperken zich tot enkele relatief kleine aanvullingen op de eerder vastgestelde overhevelingen. De opbouw van het saldo ziet er verder als volgt uit.

(Minbedragen in de tabel zijn nadelig.) Opbouw jaarrekeningresultaat dienstjaar 2025 Saldo programmabegroting 2025-2028 Structurele effecten 2e Afwijkingenrapportage 2024 Structurele effecten Slotwijziging 2024 Bijstelling investeringen slotwijziging 2024 Lokale heffingen (raad december 2024) Resultaat 1e Afwijkingenrapportage 2025 Saldo 1e Afwijkingenrapportage 2025 Amendement 1e Afwijkingenrapportage 2025 Bijstelling MIP (raad juli 2025) Resultaat 2e Afwijkingenrapportage 2025 Saldo 2e Afwijkingenrapportage 2025

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Mutatie

Saldo 1.725

-1.231 -359 950 201 4.437 5.723 -50 167 19.703 25.543

11

Jaarstukken 2025 Opbouw jaarrekeningresultaat dienstjaar 2025 Bijstelling resultaat Verhuizing WOS deels uit te betalen in 2026 Meer uitgaven ten laste van SPUK Positieve saldi ODH afgelopen jaren Dotatie voorziening wethouderspensioenen Nadeel decembercirculaire Dotatie in voorziening dubieuze debiteuren Hogere rentebaat Storting in de voorziening bovenwettelijk- en spaarverlof Verschillende voordelen organisatie en overhead Terugvordering cofinanciering WBI Waelpolder Realisatiestimulans Afrekening BTW-compensatiefonds VPB vorderingen aan deelnemingen Overige, kleinere nadelen

Mutatie

Saldo

704 289 288 -1.143 -955 -657 769 -2.915 1.271 2.649 1.330 -1.200 1.497 -579

Saldo jaarrekening

26.891

Saldo jaarrekening voor overhevelingen Aanvullende overhevelingen 2025-2026 Overhevelingen decembercirculaire Saldo jaarrekening na overhevelingen

-1.230 -119

26.891

Voorstel resultaatbestemming Dotatie van de realisatiestimulans aan de reserve volkshuisvesting Dotatie aan de reserve afval Dotatie aan de algemene reserve Netto-rekeningresultaat

-1.330 -7.000 -17.212

25.542

0

Voorstellen resultaatbestemming (met invloed op exploitatiesaldo) De voorstellen voor de resultaatbestemming en aanvullende overhevelingen worden expliciet ter goedkeuring aan de gemeenteraad voorgelegd. Aanvullende overhevelingen Het is van belang dat een aantal werkzaamheden in 2026 doorgang vindt. Daarom doen wij bij de vaststelling van de jaarrekening nog een voorstel voor een aantal aanvullende overhevelingen van budgetten van 2025 naar 2026. Dit zijn aanvullingen op de in de tweede Afwijkingenrapportage voorgestelde budgetoverhevelingen van € 2.445.000. Het voorlopige financiële resultaat over 2025 biedt ruimte voor de overheveling van de budgetten. Progr. Omschrijving 4 In 2025 is gebruik gemaakt van de mogelijkheden die het transformatiefonds biedt. Er is echter meer ruimte binnen het fonds dan op dit moment is benut. Aan de raad wordt voorgesteld het voordelig saldo over te hevelen naar 2026. 4 Westland Agenda III is een subsidie waarvoor diverse projectvoorstellen worden ingediend. De omlooptijd van de procedure en de vele afhankelijkheden binnen dit traject, zorgen ervoor dat de uitgaven 12

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Bedrag € 257.000

€ 269.000

Jaarstukken 2025 Progr. Omschrijving doorlopen. Subsidieaanvragen zijn reeds verleend, derhalve zijn de verplichtingen reeds aangegaan, en worden deze betaalbaar gesteld in 2026. Aan de raad wordt voorgesteld het voordelig saldo over te hevelen naar 2026. 5 Voor de verhuizing van de WOS is incidenteel € 1.797.000 beschikbaar gesteld in 2025. Een deel van de subsidie wordt echter uitbetaald in 2026. Hierdoor ontstaat een voordeel in 2025 van € 704.000. Aan de raad wordt voorgesteld het voordelig saldo over te hevelen naar 2026. 10 Decembercirculaire: Decentralisatie-uitkering Veilig vergaderen > Om gemeenten en provincies te ondersteunen met het treffen van maatregelen om beter voorbereid te zijn op mogelijke verstoringen van vergaderingen van het volksvertegenwoordigend orgaan, wordt aan 25 gemeenten en 3 provincies vanuit het programma weerbaar bestuur een eenmalige bijdrage verstrekt. Het gaat voor de gemeenten om een totaalbedrag van € 2,4 miljoen. Voor Westland betekent dit een bedrag van € 88.000. Aan de raad wordt voorgesteld om dit bedrag over te hevelen naar 2026. 10 Decembercirculaire: Decentralisatie-uitkering Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp > Gemeenten kunnen de extra middelen aanwenden voor de bestaande lokale aanpak van energie-armoede. Gemeenten ontvangen in 2025 een bijdrage van € 9,8 miljoen. Voor Westland betekent dit een bedrag van € 31.000.

Aan de raad wordt voorgesteld om dit bedrag over te hevelen naar 2026. Totaal

Bedrag

€ 704.000

€ 88.000

€ 31.000

€ 1.349.000

Resultaatbestemming Na aftrek van de voorgestelde overhevelingen naar 2026 resteert een voordelig rekeningresultaat van € 25,542 miljoen. Financiële positie Financiële kengetallen geven samen de verhouding weer tussen de diverse onderdelen van de begroting, de balans en de exploitatie. Ze zijn een hulpmiddel om de financiële positie van de gemeente te beoordelen. Hieronder lichten we de belangrijkste balansposities en enkele kengetallen toe. Deze moeten in gezamenlijkheid bekeken worden om een goed beeld te krijgen van onze financiële positie. Een nadere toelichting op de balansposities vindt u in hoofdstuk 5. Jaarrekening en een nadere toelichting op de kengetallen vindt u in de paragraaf 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Ontwikkeling van de balansposities Vaste activa en langlopende schulden De balans geeft inzicht in de omvang van onze bezittingen en de manier waarop die worden betaald. De ontwikkeling van de reserves en de schuldpositie heeft invloed op de financiële positie van de gemeente.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

13

Jaarstukken 2025 (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2022 2023 2024 2025 Vaste activa 500.655 532.315 547.362 552.537 Langlopende 314.034 320.529 360.782 327.499 leningen De investeringen die we doen in de gemeente activeren we en nemen we op onder onze vaste activa. Daarover schrijven we gedurende een langere periode af. De afschrijving vormt samen met de rente de kapitaallast die we jaarlijks in onze exploitatie verantwoorden. Ten opzichte van 2024 nemen de vaste activa met € 5,2 miljoen toe. Met andere woorden, er is in 2025 per saldo meer geïnvesteerd dan afgeschreven. Uit bovenstaande tabel blijkt dat de portefeuille aan langlopende leningen per eind 2025 een restantsaldo van € 327,5 miljoen bedroeg. Dat betekent een afname van ongeveer € 33,3 miljoen ten opzichte van de stand per eind 2024. In de Programmabegroting 2025 werd echter nog voorzien dat de leningstand per eind 2025 zou zijn opgelopen naar € 440 miljoen. In een overzicht in de paragraaf Financiering staat een toelichting op het totale verschil in begrote schuldpositie ten opzichte van de werkelijke schuldpositie. Kortheidshalve wordt daarnaar verwezen. Reserves De reserves zijn onder te verdelen in een algemene reserve (die een bufferfunctie vervult) en de bestemmingsreserves die bestemd zijn voor een bepaald doel.

De ontwikkeling van de reservepositie gedurende de afgelopen jaren ziet er als volgt uit: Omschrijving Algemene reserve Bestemmingsreserves Saldo jaarrekening Totaal reserves

2022 42.728 213.981 15.405 272.114

2023 42.398 220.289 8.007 270.694

2024 41.368 229.788 18.236 289.392

2025 37.398 242.709 26.891 306.998

De reservepositie van de gemeente is ten opzichte van 2024 gestegen met € 17,6 miljoen. Dit is voornamelijk het resultaat van stortingen en onttrekkingen aan de reserves. De reservepositie bedraagt eind 2025 € 307,0 miljoen. Een uitgebreide toelichting op de stortingen in en de onttrekkingen aan de reserves vindt u in de toelichting op de balans. Zoals gebruikelijk zijn de voorzieningen, omdat deze niet behoren tot het eigen vermogen, in bovenstaand overzicht niet meegenomen. Het verloop van het eigen vermogen lichten we meer in detail toe in de jaarrekening in het onderdeel toelichting op de balans. Algemene reserve De algemene reserve is gewijzigd van € 41,4 miljoen eind 2024 naar € 37,4 miljoen eind 2025. Er is nog geen rekening gehouden met het rekeningresultaat 2025 en het voorstel tot bestemming van het resultaat 2025. Bestemmingsreserves De bestemmingsreserves zijn per saldo gemuteerd van € 229,8 miljoen eind 2024 naar € 242,7 miljoen eind 2025. Er is nog geen rekening gehouden met het voorstel tot bestemming van het resultaat 2025.

14

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Ontwikkeling van de financiële kengetallen De kengetallen geven inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente. Zij leggen verbanden tussen een aantal aspecten die elk voor een verantwoord oordeel van de financiële positie relevant zijn. Zij helpen daarmee de raadsleden bij hun kaderstellende en controlerende rol. De kengetallen vervullen echter ook een belangrijke rol bij het beoordelen van beleidsvoorstellen. Hiermee kan inzicht worden gekregen in de financiële consequenties van voorstellen die aan de raad worden voorgelegd. Hieronder treft u een overzicht van de kengetallen in 2025, afgezet tegen de waarden uit de jaarrekening van 2024 en de begroting 2025. De aangegeven signaalwaarden zijn geen doel, maar gelden als een maximum (kengetallen schuldquotes, grondexploitaties) of minimum (kengetal weerstandsratio, solvabiliteit en structurele exploitatieruimte). Kengetal Weerstandsratio Netto schuldquote Gecorrigeerde netto schuldquote Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2024

Begroting 2025

3,1 83,3 % 79,1 %

Jaarrekening Signaalwaarde 2025 3,7 14,01 < 1,0 124,5 % 84,7 % > 130 % 119,8 % 80,4 % > 130 %

37,4 % 2,7 %

29,7 % 1,9 %

39,2 % 6,3 %

> 20 % <0%

33,0 % 112,0 %

40,9 % 110,2 %

38,9 % 108,8 %

> 35 %

Weerstandsratio De weerstandsratio geeft aan wat het vermogen van onze gemeente is om financiële risico’s op te vangen. Met een hoge weerstandsratio blijven doelen bereikbaar, ook als er grote tegenvallers zijn. De weerstandsratio wordt bepaald door een relatie te leggen tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (middelen die beschikbaar zijn om niet begrote kosten te dekken) en de benodigde weerstandscapaciteit. In ons (huidige) beleidskader risicomanagement is vastgelegd dat we alleen de risico's meenemen die we realistisch achten (kans van optreden ≥ 50%). Deze risico's werden volledig meegenomen in de berekening van het benodigde geld (risico = impact). Omdat slechts enkele risico's een kans van optreden ≥ 50% hebben, gaf dit bij nader inzien een onvolledig beeld. In ons risicoregister staan ook risico's met een lagere kans. Vooruitlopend op de beleidsherziening in 2026 hebben we daarom het benodigde weerstandsvermogen berekend op basis van álle risico’s, waarbij zowel kans als impact worden meegerekend. De benodigde weerstandscapaciteit bedraagt € 15.337.000 voor de risico's van onze gebiedsontwikkelingen en € 13.761.000 voor de overige risico's. De onderbouwing van deze bedragen vindt u bij het risicoregister in deze paragraaf.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

15

Jaarstukken 2025 Conform de op 10 december 2025 vastgestelde Beleidsnota reserves en voorzieningen 2025 bestaat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit van de gemeente Westland uit:  de algemene reserve;  de bestemmingsreserves zonder bestedingsplan;  de post onvoorziene uitgaven. Daarnaast fungeert de bestemmingsreserve Gebiedsontwikkeling als weerstandscapaciteit voor de risico's van onze gebiedsontwikkelingen. De in bovenstaande tabel opgenomen weerstandsratio van 14,01 betreft de overige risico’s. (De weerstandsratio gebiedsontwikkelingen bedraagt ultimo 2025 1,17. Een ratio groter dan 2,0 is uitstekend. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke netto schuldenlast (korte en lange schulden verminderd met kort en lang uitgeleende middelen) ten opzichte van de gemeentelijke baten. Het geeft een indicatie van de omvang van de rentelasten en aflossingen ten opzichte van de jaarlijkse baten en lasten. Onze netto schuldquote voor 2025 is 84,7% en blijft ruim binnen de signaalwaarde van 130%. Solvabiliteitsratio Dit kengetal wordt bepaald door de verhouding tussen het eigen vermogen en het totaal vermogen. Het geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan de financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.

Onze solvabiliteit voor 2025 is 39,2% en is daarmee ruim boven de signaalwaarde van 20%. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang dat de structurele lasten gedekt zijn door structurele baten. De belangrijkste structurele baten zijn de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting (OZB). Dit kengetal geeft het verschil tussen de structurele baten en lasten ten opzichte van de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De structurele exploitatieruimte bleef met 6,3% in 2025 ruim boven de signaalwaarde van 0%. Grondexploitatie Voor een genuanceerder beeld van de schuldpositie is van belang om de voorraad bouwgronden hierin mee te nemen. Gemeenten met veel grond hebben meer schulden en dus een hogere schuldquote. Dit geldt ook voor onze gemeente. Rente en aflossing van deze schuld drukken niet direct op de begroting, maar dienen we op te vangen binnen de grondexploitaties met de opbrengsten uit de verkoop van de grond. Het kengetal voor de grondexploitatie was in 2025 38,9%. Dit is boven de signaalwaarde van 35%. De grondverkopen bleven achter bij de begroting waardoor het kengetal hoger uitkwam.

Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente. Onze 16

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 belastingcapaciteit van 108,8% houdt in dat de totale woonlasten 8,8% boven het landelijke gemiddelde liggen. In 2024 was dit nog 12%. Onderlinge verhouding kengetallen Voor een juiste beoordeling van de financiële positie van de gemeente bekijken wij de kengetallen altijd in samenhang. Alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding geven deze cijfers een goed beeld van de financiële gezondheid van de gemeente. De netto schuldquote (de verhouding tussen schulden en de totale baten) en de solvabiliteit (eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal) bieden de belangrijkste informatie over onze financiële gezondheid. In de begroting van 2025 gingen we uit van een netto schuldquote van 124,5%. De werkelijke netto schuld was € 111 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. Dit komt onder andere door een achterblijvend investeringsniveau, een afname aan kortlopende uitzettingen en een hoger saldo van baten en lasten dan oorspronkelijk begroot. Voor een volledige analyse van de externe financieringsmiddelen verwijzen wij u naar de paragraaf financiering. De baten zijn uiteindelijk € 47,8 miljoen hoger uitgevallen dan initieel begroot. Hierdoor is de uiteindelijke schuldquote met 84,7% lager dan oorspronkelijk begroot. De eigen vermogenspositie, uitgedrukt in de solvabiliteitsratio, was in 2025 beter dan we in de begroting hadden verwacht.

Het eigen vermogen was eind 2025 ongeveer € 60 miljoen hoger dan begroot, wat de solvabiliteit verbeterde. Het balanstotaal kwam € 55,5 miljoen lager uit dan begroot, wat ook zorgt voor een hogere solvabiliteitsratio. In het Gemeenschappelijk Toezichtskader geldt een minimale solvabiliteitsratio van 20% als signaleringswaarde. Dit is nadrukkelijk geen norm. Eind 2025 lag onze solvabiliteit met 39,5% boven deze norm. We kwalificeren ons daarmee als financieel gezond. De woonlasten voor onze inwoners liggen hoger dan het landelijk gemiddelde, wat een negatief effect heeft op de belastingcapaciteit. Op basis van de overwegend positieve financiële kengetallen concluderen we dat we de financiële positie van onze gemeente in 2025 hebben verstevigd. Hierdoor staan we sterker gepositioneerd om de toekomstige opgaven aan te pakken en de ambities van de gemeente waar te maken. Rechtmatigheid Vanaf 2023 is het college verantwoordelijk voor de uitspraak over de rechtmatigheid. Een verdere toelichting staat in de paragraaf bedrijfsvoering en in de jaarrekening. De accountant beoordeelt de rechtmatigheidsverantwoording op getrouwheid. De geconstateerde onrechtmatigheden overschrijden de door de gemeenteraad vastgestelde 2% goedkeuringsmarge.

Het college stelt vast dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 18,7 miljoen bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde grens van € 8,2 miljoen. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college overigens een bedrag van € 9,1 miljoen acceptabel op basis van door de gemeenteraad vastgestelde afspraken. In de paragraaf Bedrijfsvoering worden de niet acceptabele mutaties verder toegelicht. Hierbij worden ook de getroffen beheersmaatregelen toegelicht.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

17

Jaarstukken 2025

1.4 Leeswijzer Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat de opbouw van de jaarstukken van gemeenten gelijk is aan die van de programmabegroting voor dat jaar. De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag (de programmaverantwoording, paragrafen en investeringen) en de jaarrekening (de financiële verantwoording waarop de controleverklaring betrekking heeft), inclusief de rechtmatigheidsverantwoording. Jaarverslag De programmaverantwoording is opgenomen in het jaarverslag. Het bevat de beleidsmatige verantwoording over 2025. Bij alle onderwerpen en speerpunten die in de programmabegroting 2025 zijn benoemd, gaan we in op de vraag of we bereikt hebben wat ons doel was en wat we hiervoor hebben gedaan. De programma’s worden afgesloten met het antwoord op de vraag "Wat heeft het gekost?". In het volgende hoofdstuk zijn de paragrafen opgenomen. Het BBV Provincies en gemeenten schrijft voor dat er verplichte paragrafen worden opgenomen in het jaarverslag (te weten lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen, grondbeleid en wet open overheid). Zij geven, als een dwarsdoorsnede van de programma’s, inzicht in een aantal bedrijfsvoeringaspecten van de gemeente. Als laatst bevat het een verantwoording van de investeringen over 2025.

Jaarrekening De jaarrekening is de financiële vertaling van het gevoerde beleid, die bestaat uit de:        

Balans en toelichtingen; Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling; Overzicht van baten en lasten per programma; Overzicht van baten en lasten per taakveld; Overzicht incidentele baten en lasten; Verantwoordingsinformatie SiSa; Publicatie WNT; Rechtmatigheidsverantwoording.

Portefeuilleverdeling college van burgemeester en wethouders De portefeuilleverdeling van het college van burgemeester en wethouders was in 2025 als volgt: Burgemeester B.R. (Bouke) Arends:     

18

Openbare Orde en Veiligheid; Bestuur en sturing; Externe betrekkingen; Gemeentehuizen; Flora Campus Westland (Coördinatie, incl. voorzitter stuurgroep).

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wethouder B.P.M. (Ben) van der Stee:  Financiën;  Ruimtelijke Ordening;  Toezicht en handhaving (m.u.v. Openbare orde en Veiligheid, evenementen en horeca);  Grondzaken;  Flora Campus Westland (coördinatie financiën, grondzaken, bestemmingsplannen). Wethouder A. (Anko) Goudswaard:        

Sport; Onderwijs; Recreatie en Toerisme; Communicatie en marketing; Organisatie en dienstverlening; Informatievoorziening en ICT; Klachtenmanagement; Flora Campus Westland (inhoudelijke programmering onderwijs (campus, vakcollege, hbo/wo)). Wethouder M.R. (Michiel) Ferwerda:  Openbare Ruimte;  Bouwen en gebiedsontwikkeling;  Milieu en Klimaat;  Dierenwelzijn;  Flora Campus Westland (gebiedsontwikkeling, openbare ruimte). Wethouder C.Y. (Carlieke) van Staalduinen:  Zorg en welzijn;  Cultuur;  Volkshuisvesting;  Flora Campus Westland (flexwonen). Wethouder P.J. (Peter) Valstar:     

Economie; Bereikbaarheid; Arbeidsmigratie; Energietransitie; Flora Campus Westland (economische ontwikkeling en programmering, bereikbaarheid en HOV, huisvesting arbeidsmigranten).

De portefeuilleverdeling volgt uit het voorstel portefeuilleverdeling, loco-burgemeesterschap en vervangingsregeling college van burgemeester en wethouders 2022 - 2026 (28 maart 2024)

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

19

Jaarstukken 2025

2. Programma's 2.1 Ruimtelijke ordening De (leef)ruimte in Westland is schaars. Het doel van de Omgevingsvisie is om het DNA van Westland te behouden en te versterken. Veel plannen uit de Omgevingsvisie hebben (fysieke) ruimte nodig, terwijl de beschikbare grond beperkt is. We voerden een actiever grondbeleid om ruimtelijke doelstellingen op het gebied van wonen, economie, natuur en groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen waar te maken. Daarvoor gebruiken we onder andere de gemeentelijke grondexploitatie. We investeerden in de leefbaarheid, het welzijn van onze inwoners en het verbeteren van de leefomgeving. Dat is alles wat inwoners zien, voelen en ruiken, zoals gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren en bossen. We bleven zoeken naar een balans tussen wonen, economie, groen en voorzieningen. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Ruimtelijke ordening:    

Omgevingswet; Ruimtelijke ordening; Grondzaken; Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH).

Omgevingswet

De Omgevingswet: één wet voor de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving omvat bouwwerken, infrastructuur, water, bodem, lucht, landschap en cultureel erfgoed. Inwoners, bedrijven en overheden voeren activiteiten uit die invloed hebben op de fysieke leefomgeving of die de leefomgeving wijzigen. Een activiteit van de één kan de bruikbaarheid, gezondheid of veiligheid van de leefomgeving voor de ander veranderen. In 2025 hebben we de inrichting van de governance rondom de Omgevingswet verder vormgegeven. We brachten visie, programma, uitvoering, monitoring en bijsturing bij elkaar in een heldere beleidscyclus. Ook stelden we het plan van aanpak vast voor verdere uitwerking van programma's binnen de Omgevingswet. Om de juiste prioritering en scope te bepalen, zetten we overlegstructuren op strategisch niveau op. Zo realiseren we (verplicht gestelde) programma’s binnen de Omgevingswet, zoals Glastuinbouw en Volkshuisvesting. Wat we ook realiseerden in 2025:      

20

We digitaliseerden en publiceerden de Omgevingsvisie We startten "JeContact", voor inzicht in de status van aanvragen van inwoners De digitale mogelijkheid van "Verken uw Idee" ten behoeve van het digitaal voorleggen van initiatieven aan de gemeente. We ontwikkelden het dashboard rondom prestaties in de VTH keten verder Met het burgerpanel ontwikkelden we de website en DSO door, voor eenvoudigere dienstverlening. De tweede wijziging van het Omgevingsplan (beleidsarm), als aanzet voor beleidsrijke aanpassingen, is zo goed als afgerond in 2025 (bestuurlijke besluitvorming begin 2026).

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 In 2025 is er nog de nodige expertise ingehuurd, om ondersteuning te bieden in de digitalisering van dienstverlening en het begeleiden bij de kerninstrumenten van de Omgevingswet. Borging wordt gelijktijdig ingeregeld zodat wij deze afhankelijkheid niet behouden.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Inbedden Omgevingswet, met aandacht voor samenwerken, integraliteit en focus op dienstverlening. Samen met de bewoners, ondernemers en anderen werken aan de invoering van de Omgevingswet.

Wat hebben we hiervoor gedaan? In 2025 stelden we de Koersnota voor de Uitvoering & Handhaving (U&H) vast.

We stelden de U&H-strategie vast. Hiermee geven wij invulling aan het integraal samenwerken, het meetbaar maken van resultaten en gerichte acties om onze ambities te realiseren. We toetsten de wijzigingen in het omgevingsbeleid via het Omgevingsloket door middel van een burgerpanel. We vergrootten de digitale dienstverlening met: • de applicatie JeContact (het realtime kunnen volgen van je vergunningaanvraag);

• het digitaliseren van de Omgevingsvisie (regels op de kaart); en • Verken uw Idee (digitaal vooroverleg). Blijvend voldoen aan de wettelijke vereisten van de Omgevingswet.

We volgden nauwgezet landelijke ontwikkelingen rondom de Omgevingswet door: • samenwerking met VNG;

• informatiebijeenkomsten; • ketenpartners; • regionale samenwerkingen; en • volgden medewerkers structureel trainingen, zodat wij ook voldoen aan de kwaliteitscriteria.

Ruimtelijke ordening

Ruimtelijke ordening zijn alle voorwaarden en wettelijke regelingen die de inrichting van Westland bepalen. Het omvat het vertalen van de omgevingsvisie naar opdrachten en projecten. Ook gaat het ovet het mogelijk maken en ondersteunen van gewenste ontwikkelingen.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

21

Jaarstukken 2025 Binnen de ruimtelijke ordening worden de verschillende ambities en ruimtevragende functies integraal beoordeeld op verschillende schaalniveaus maar ook op urgentie, prioriteit, haalbaarheid en fasering. Een goede verdeling van functies over de schaarse ruimte is het uitgangspunt.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Voldoen aan de wettelijke verplichtingen uit de Omgevingswet.

Een inrichting van de ruimte en ondergrond in het bedrijvige Westland die in evenwicht is.

Afstemming en overeenstemming over de ruimtelijke ordening in Westland en in de regio.

Wat hebben we hiervoor gedaan? In 2025 werd gewerkt aan de omzetting van het (tijdelijke) Omgevingsplan naar een definitief omgevingsplan. Dit zal in 2026 aan de raad worden voorgelegd. Er zijn werksessies uitgevoerd met raadsleden over de nieuwe wijze van werken onder de Omgevingswet. Diverse bestemmingsplannen en TAM (tijdelijke alternatieve maatregel)-plannen zijn door de gemeenteraad vastgesteld. Noemenswaardig is bijvoorbeeld de uitbreiding van ABC Westland. Het TAM-plan voor Wateringen Noord is ter inzage gelegd, en wordt voor vaststelling voorgelegd aan de raad in 2026. De Nota van Uitgangspunten (NVU) voor het woningbouwplan Vlietweg/Naaldwijk Zuid werd vastgesteld. We dienden de zienswijze in op het provinciale omgevingsbeleid 2025. We besloten om geen zienswijze in te dienen op de Nota Ruimte 2025. In deze nationale ruimtelijke ordeningsnota is de Greenport goed geborgd.

Grondzaken

Binnen het product Grondzaken horen de onderdelen voor de financiële verantwoording van de (fysieke) projecten die betrekking hebben op een gebiedsontwikkeling. Ook horen bij dit product de hulpmiddelen binnen het grondbeleid om ruimtelijke doelen op het gebied van volkshuisvesting, economie, natuur en recreatie waar te maken. Het grondbeleid gaat onder meer over de keuze welke rol de gemeente wil innemen binnen gebiedsontwikkelingen en over het kostenverhaal bij projecten. In vergelijking met afgelopen jaren gaat de gemeente een actievere rol pakken. Zie hiervoor ook de informatie over het grondbeleid van gemeente Westland in de paragraaf Grondbeleid.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Grondzaken is een hulpmiddel om de doelen genoemd in de andere programma’s te behalen. Het ondersteunt daarmee de andere programma’s en is vooral gericht op wet- en regelgeving (de middelen en kaders) en de (financiële) verslaglegging.

22

Wat hebben we hiervoor gedaan? In juni 2025 stelde de gemeenteraad het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling 2025 (MPG) vast. Over de (financiële) voortgang van de gebiedsontwikkelingen is de gemeenteraad in december 2025 met de Tussentijdse rapportage Meerjarenperspectief gebiedsontwikkelingen (TMPG) geïnformeerd. PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

Jaarstukken 2025 Wat wilden we bereiken?

Wat hebben we hiervoor gedaan? De financiële verantwoording vindt plaats binnen het programma Gebiedsontwikkeling en de paragraaf Grondzaken. Op verzoek van de gemeenteraad is vanaf 2025 het MPG uitgebreid met faciliterende projecten. Zo geeft het MPG een meer integraal beeld van alle projecten die binnen gebiedsontwikkeling spelen. Daarnaast is de actualisatie van de nota grondbeleid voorbereid. Deze wordt na de verkiezingen aan de raad aangeboden.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)

Als gemeente hebben we een belangrijke wettelijke taak als het gaat om omgevingsplannen en ruimtelijke ontwikkeling. We zorgen daarom voor deskundige en adequate vergunningverlening, het houden van toezicht en het handhaven bij overtredingen.

Reguliere activiteiten Wat wilden we bereiken? Binnen wettelijk gestelde termijnen verlening van omgevingsvergunningen.

Voorkomen van onveilige of overlastgevende situaties bij bouwwerken.

Wat hebben we hiervoor gedaan? Wij voldeden aan de wettelijke eisen en doorlooptijden voor vergunningen. In 2025 werkten we verder aan het optimaliseren en vullen van ons dashboard VTH. Hiermee kunnen wij op dagbasis onze prestaties monitoren en waar nodig bijsturen. We traden afgelopen jaar handhavend op tegen onveilige en/of overlastgevende situaties. Dit hebben we gedaan door: • het jaarlijks uitvoeren van standaardcontroles bij hoog- kritische bouwwerken zoals scholen en locaties met gevaarlijke opslag; • direct te reageren op landelijke ontwikkelingen of gebeurtenissen; en • te kijken naar lokale relevante casussen zoals rondom arbeidsmigranten.

In de komende jaren ervoor zorgen dat de Omgevingswet integraal onderdeel gaat uitmaken van de trajecten op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving.

De Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging zijn inmiddels volledig geïntegreerd in onze werkwijze en systemen. Eind 2025 stelden we een nieuwe Uitvoerings- en Handhavingsstrategie 2026-2029 vast met uitwerkingen rondom het stimuleren van integraal werken, prioritering en meetbare doelen.

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden

23

Jaarstukken 2025

Beleidsindicatoren Facultatieve indicatoren

In het kader van Omgevingswet/VTH sturen we niet alleen op eigen controles en toetsing, maar ook op doorlooptijden en tijdige afronding van meldingen. Verzoeken van andere personen om te handhaven kunnen ook aanleiding zijn om tot actie over te gaan. Bijvoorbeeld van de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH). De Omgevingswet vereist dat een gemeente werkt vanuit een Omgevingsvisie, verplichte programma's uitwerkt, thematisch of gebiedsgericht werkt en komt tot één Omgevingsplan voor 2032. Integraal werken, participatie en de juiste focus zijn hierin bepalend. Belangrijke indicatoren zijn altijd:             

(Bouw)veiligheid; Veiligheid bij de uitvoering van werkzaamheden; Milieuaspecten zoals geluid; Onjuist/strijdig gebruik van de ruimte volgens omgevingsplannen en andere ruimtelijke besluiten; Integraal werken; Participatie; Programmatisch werken; Tijdige afhandeling van meldingen volgens lokale procedures; Tijdige afhandeling van aanvragen volgens lokale procedures en landelijke richtlijnen; Gekwalificeerd personeel; Landelijk geldende standaarden zoals STOP/TPOD; Tijdige publicaties volgens lokale procedures; Bezwaar en Beroep volgens wettelijke en lokale regels.

Externe ontwikkelingen/risico's          

24

De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb), die moeizaam op gang komt; externe kwaliteitsborgers beoordelen het technisch deel van bouwwerken in gevolgklasse 1, maar deze werkwijze ontwikkelt zich langzaam. Dit kan de komende jaren veranderen. De toenemende vraag vanuit de maatschappij om meer participatie en transparantie. De groeiende behoefte aan meer maatwerk en een dienstverlenende houding van gemeenten. De noodzaak om te werken aan gedrag en houding, zodat we beter samenwerken, integraal denken en binnen de kaders van wetgeving dienstverlenend handelen. De verhoogde behoefte aan versimpeling van regels en versnelling van processen. De ontwikkelingen op het gebied van energie, stikstof en woningbouw. De verdichting, die zorgt voor complexere gebiedsindelingen en een toename van meldingen. De complexiteit en tijdsdruk bij de uitwerking van programma’s zoals Volkshuisvesting en Glastuinbouw. De komst van een nieuw bestuur en mogelijk nieuwe prioriteiten. De toenemende weerstand tegen gemeentelijke besluitvorming.