Boekwerk begroting getekend (25-0188629)

27

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Voorkomen van onveilige of overlast gevende situaties bij bouwwerken.

In de komende jaren zorgen we ervoor dat de omgevingswet integraal onderdeel uitmaakt van de trajecten op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving.

Wat gaan we daarvoor doen? zoeken we naar ruimte om te komen tot maatwerk en flexibiliteit voor een initiatief. Toezicht houden op de uitvoering van werkzaamheden op basis van een verleende vergunning, constateren van strijdig gebruik of illegale situaties. Landelijke ontwikkelingen volgen we op de voet. Als bouwwerken zonder of afwijkend van de vergunning worden uitgevoerd of als het gebruik van een bouwwerk in strijd is met de bestemming, is het noodzakelijk om te handhaven. Bij geconstateerde strijdigheid kijken we of situaties kunnen worden gelegaliseerd. We werken conform het nieuwe uitvoeringsprogramma VTH (2026-2030). Alle relevante documenten, zoals omgevingsplannen, zodanig inrichten dat we voldoen aan de regelgeving in de Omgevingswet.

Nieuwe ontwikkelingen Wat willen we bereiken? Een integraal beleid waarbij VTH-breed wordt opgezet, zodat ruimtelijke aspecten op het gebied van VTH worden afgestemd met toezicht en handhaving op het gebied van openbare orde en veiligheid en op het vlak van sociaal domein.

Wat gaan we daarvoor doen? De ambtelijke organisatie wordt meer integraal ingericht om de afstemming te versoepelen en te versnellen.

De doelstellingen worden periodiek gemonitord en mede afhankelijk daarvan wordt beoordeeld of de capaciteit op het vlak van handhaving dient te worden aangepast.

Beleidsindicatoren Facultatieve indicatoren In het kader van Omgevingswet/VTH wordt niet alleen gestuurd op eigen controles en toetsing. Verzoeken door andere personen om te handhaven kunnen ook aanleiding zijn om tot actie over te gaan, bijvoorbeeld de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH). Tevens vereist de Omgevingswet dat de gemeente werkt vanuit een Omgevingsvisie, verplichte programma's uitwerkt, thematisch of gebiedsgericht werkt en komt tot één Omgevingsplan voor 2032. Integraal werken, participatie en juiste focus zijn hierin bepalend. Belangrijke indicatoren zijn altijd: •

28

(Bouw)veiligheid;

Begroting 2026 • • • • • • •

Veiligheid bij de uitvoering van werkzaamheden; Overlast door bv. geluid; Milieu aspecten; Onjuist / strijdig gebruik van de ruimte volgens omgevingsplannen en andere ruimtelijke besluiten; Integraal werken; Participatie; Programmatisch werken.

Externe ontwikkelingen/risico's • • • • • • • •

Gemeenten zijn in grote mate nog onbekend en onervaren met de opzet en uitvoering van Omgevingsprogramma's. De Wet Kwaliteitsborging, (WKB) waarin (externe) Kwaliteitsborgers het technisch deel van gevolgklasse 1 bouwwerken beoordelen, komt moeizaam op gang. Dit kan de komende jaren veranderen. De maatschappij vraagt om meer betrokkenheid (participatie) en transparantie. Groeiende behoefte aan meer maatwerk en dienstverlenende houding van gemeenten. Werken aan gedrag en houding om beter samen te werken, integraal te denken en te komen tot een meer dienstverlenende houding binnen de marges van de wetgeving. Verhoogde behoefte aan versimpeling regels en versnelde processen. Ontwikkelingen op het gebied van energie, stikstof en woningbouw. Verdichting wat zorgt voor complexere gebiedsindelingen en toename meldingen.

Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma. • • •

Omgevingsdienst Haaglanden (ODH); Veiligheidsregio Haaglanden (VRH); Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ).

Kaderstellende beleidsnota's • • • • • • • • • • •

Omgevingsvisie Westland 2030; Beleidsregel verzwaard adviesrecht Westland 2022; Beleidsregel participatieverplichting initiatiefnemers Westland 2022; Verordening participatie en uitdaagrecht Westland 2021; Beleidsnota participatie onder de Omgevingswet 2022; Verordening commissie omgevingskwaliteit Westland 2022; Verordening nadeelcompensatie gemeente Westland; Delegatiebesluit omgevingsplan Westland 2022; Handhavingsbeleid Horeca Westland 2022; Uitvoerings- en Handhavingsstrategie 2022–2025 Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH); Hemelwaterverordening nieuwbouw Westland 2023.

Overig:

29

Begroting 2026 • • •

Algemene wet bestuursrecht (Awb); Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG); Wet politiegegevens (Wpg).

Ruimte: • • • • • • • • • • • • •

Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl); Besluit activiteiten leefomgeving (Bal); Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl); Omgevingswet; Omgevingsbesluit; Omgevingsregeling; Invoeringsbesluit (met daarin de bruidsschat); Wet kwaliteitsborging (Wkb); Omgevingsvisie; Omgevingsplan (van rechtswege); Welstandsnota Westland 2016; Beleidsregel Wet Bibob 2019; Erfgoedverordening 2017.

Veiligheid: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

30

Algemene plaatselijke verordening 2019 (APV); Westlands Veiligheidsbeleid 2023 - 2026; Alcoholwet / Alcoholbesluit / Alcoholregeling; Wet op de kansspelen (+ Speelautomatenbesluit 2000); Opiumwet (+ Damoclesbeleid); Wet Bibob (+ beleidsregel Wet Bibob 2019); Wegenverkeerswet; Winkeltijdenwet; Zondagswet; Omgevingsplan (van rechtswege); Evenementennota 2020; BGBOP; Wet openbare manifestatie; Wet wapens en munitie; Marktverordening 2025; Standplaatsenbeleid 2024; Wet veiligheidsregio’s; Wet tijdelijk huisverbod; Gemeentewet; Politiewet 2012; Wet Publieke Gezondheid.

Begroting 2026

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000)

Product Exploitatie Lasten Omgevingswet Ruimtelijke ordening Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Totaal lasten Baten Omgevingswet Ruimtelijke ordening Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Totaal baten Saldo exploitatie Reserves Stortingen Ruimtelijke ordening Totaal stortingen Onttrekkingen Ruimtelijke ordening Totaal onttrekkingen Saldo reserves Saldo programma

Werkelijk Begroting na Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 wijziging 2025 2026 2027 2028 2029

1.406 1.953 6.060

1.153 2.037 7.065

351 2.080 8.264

82 2.092 8.214

82 2.090 8.214

82 2.119 8.214

9.419

10.255

10.695

10.388

10.386

10.415

0 -69 -6.223

0 -109 -5.213

0 -109 -5.213

0 -109 -5.213

0 -109 -5.213

0 -109 -5.213

-6.292 3.127

-5.322 4.933

-5.322 5.373

-5.322 5.066

-5.322 5.064

-5.322 5.093

55 55

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

-1.052 -1.052

-909 -909

-96 -96

-2 -2

-2 -2

-2 -2

-997 2.130

-909 4.024

-96 5.277

-2 5.064

-2 5.062

-2 5.091

Algemeen Het nadelig saldo van de baten en lasten van € 5,3 miljoen in begroting 2026 binnen dit programma is ten opzichte van € 4,0 miljoen in de begroting 2025 met € 1,3 miljoen toegenomen. Dit bestaat uit een toename van de lasten van € 0,5 miljoen en een verlaging van de onttrekkingen uit de reserves van € 0,8 miljoen. Toelichting verschillen groter dan € 0,1 miljoen Omgevingswet € 0,8 miljoen De begrote lasten 2026 zijn ten opzichte van de begrote lasten 2025 verlaagd van € 1,2 miljoen naar € 0,4 miljoen. De invoeringsactiviteiten van de Omgevingswet bevinden zich in een afrondende fase, waardoor er voor 2026 minder kosten zijn begroot. Om dezelfde reden nemen de begrote kosten na 2026 verder af, en resteert er vanaf 2027 nog €82.000 aan doorverdeelde personeelslasten. Vergunningsverlening, toezicht en handhaving € 1,2 miljoen

31

Begroting 2026 De afwijking van de begrote kosten wordt veroorzaakt door het actualiseren van de kostenverdeelstaat. Dit als gevolg van de nieuwe CAO en door een herverdeling van de directe loonkosten waarbij deze kosten worden doorbelast naar de producten waar uren voor worden gemaakt. Binnen de gehele begroting betreft dit een budgetneutrale wijziging. Reserves € 0,8 miljoen De kosten voor de invoeringsactiviteiten van de Omgevingswet worden grotendeels gedekt uit de reserve Omgevingsvergunningen. In lijn met de lagere begrote kosten, is voor 2026 een lagere onttrekking aan de reserve begroot.

32

Begroting 2026

2.2 Volkshuisvesting We ontwikkelen instrumenten en beleid om gericht en blijvend grip te houden op de woningmarkt in Westland. Daarbij sturen we op vier pijlers: betaalbaarheid, beschikbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van woningen. We hebben oog voor de specifieke kenmerken van het Westlandse woningaanbod en de samenstelling van onze bevolking. Zo is er bijvoorbeeld een groeiende vraag naar woonruimte voor eenpersoonshuishoudens, terwijl het huidige aanbod daarin nog onvoldoende voorziet. We benaderen de woningmarkt op een integrale manier. We richten ons op alle segmenten, van sociale huur tot koop. Niet alleen nieuwbouw wordt daarbij betrokken maar ook de doorstroming binnen de bestaande voorraad. Zo zorgen we voor afstemming tussen vraag en aanbod op kwantitatief vlak, en tussen woonwensen en beschikbare woningen op kwalitatief vlak. Wij hebben extra aandacht voor kwetsbare doelgroepen. De druk op de woningmarkt blijft hoog en de opgave voor nieuwbouw is nog steeds groot. We zien dat hogere overheden de regie op volkshuisvesting naar zich toetrekken, bijvoorbeeld in de toekomstige 'Wet versterking regie volkshuisvesting' (Wvrv). De Provincie vergroot haar eigen rol in de woningbouwprogrammering en ruimtelijke afweging. Het Rijk werkt aan mogelijkheden geld in te zetten voor woningbouwprojecten en er komt een nieuwe Landelijke Omgevingsvisie.

We voeren gesprekken om af te stemmen en samenwerking te bevorderen. Wisselende standpunten over onderwerpen zoals huurbevriezing en middenhuur zorgen voor onzekerheid die in Westland doorwerkt. We moeten flexibel en creatief zijn om realisatie van woningen voor elkaar te krijgen en pakken een rol die het beste past, soms meer regisserend, soms faciliterend. We voeren gesprekken met de partners waarmee we samen de doelen willen halen, zoals woningcorporaties, ontwikkelaars en zorgpartijen. En we maken heldere afspraken met hen. We zoeken actief contact met andere gemeenten in onze regio en delen kennis en ervaring. Begrotingsprogramma 4 Mobiliteit en Economie beschrijft wat we doen aan huisvesting voor arbeidsmigranten. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Volkshuisvesting: •

Volkshuisvesting.

Volkshuisvesting We willen schaarse sociale huurwoningen zo goed en eerlijk mogelijk verdelen over doelgroepen door meer woningen en kortere wachtlijsten voor huurwoningen te realiseren. Daarnaast willen we dat koopwoningen betaalbaar en toegankelijk blijven, met name voor doelgroepen die aan het begin staan van hun wooncarrière. Naast de al gemaakte afspraken met Rijk en Regio over het realiseren van betaalbare woningen, geven we extra aandacht aan senioren en kwetsbare doelgroepen. Denk hierbij aan spoedzoekers en senioren al dan niet met een zorgbehoefte. Voor de periode 2026 en verder zetten we in op realisatie van geclusterde woonvormen en zorggeschikte woningen. In 2026 verbeteren we de processen om inzicht in de stand van de woningmarkt te krijgen. Zo krijgen we een steeds betere sturing op de doelen. De combinatie wonen en zorg is een belangrijk onderdeel van het product volkshuisvesting

33

Begroting 2026 In 2025 stelden we de subsidieregeling ’Collectieve woningaanpassingen’ vast. In 2026 stimuleren we particuliere VvE's en corporaties om van deze regeling gebruik te maken. Hierdoor hopen we een besparing op de Wmo-uitgaven in deze complexen te bereiken.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Aandacht voor de starters en het betaalbaar houden van woningen.

We stimuleren woningbouwcorporaties om sociale huurwoningen te bouwen om hun wachtlijsten te verminderen en aan de lokale vraag te voldoen.

Derde partijen faciliteren om invulling te geven aan de vraag naar wonen en zorg.

34

Wat gaan we daarvoor doen? Vanuit het 'Wooninvesteringsfonds' zorgen we dat een koopstarter meer financieringscapaciteit krijgt voor aanschaf en verbouw van een eerste woning. In 2026 organiseren we met partners een informatiebijeenkomst 'WoonStart Westland' gericht op starters. We sturen bij nieuwbouwprojecten aan op een tweederde aandeel betaalbare woningen zoals het Rijk van ons vraagt. We monitoren de woningbouwprogrammering en -realisatie. Binnen de in 2024 gesloten raamovereenkomst met de corporaties maken we duidelijke, meetbare en tijdgebonden afspraken. Deze afspraken bevatten concrete doelstellingen, met heldere deadlines en verantwoordelijke partijen. Daarmee volgen en evalueren we de voortgang goed. In 2026 leggen we een nieuwe huisvestingsverordening aan de raad voor. We hebben een voorstel gedaan voor een pilot voor een voorrangsregeling van essentiële beroepsgroepen in het Westland. In 2026 komt er een nieuw convenant Wonen en Zorg. We voeren dit convenant in 2026 en de jaren erna uit. Dit is in samenwerking met zorgpartijen, het zorgkantoor, woningbouwcorporaties, Vitis Welzijn en belangengroepen. We voeren het visiedocument 'Goed wonen in een goede woning (In Westland) 2022-2027'. We sturen bij elk project aan op een aandeel geclusterde woonvormen/of zorggeschikte woningen. Tussen nu en 2030 verwachten we een vraag van ca. 500 extra geclusterde wooneenheden.

Met ontwikkelende partijen maken we afspraken over de toekomstbestendigheid van nieuwbouwwoningen en -complexen. Dit betekent dat woningen en complexen zodanig ontworpen en gerealiseerd worden dat ze voor verschillende levensfases geschikt zijn. Waarbij ook zorg kan worden verleend.

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? We streven ernaar nieuwbouwprojecten het Woonkeur-label te geven voor door- en toegankelijkheid. We stellen subsidie beschikbaar voor corporaties en VVE's om complexen voor senioren toegankelijker te maken. We stellen de 'regionale woonzorg visie Haaglanden"' vast en starten met uitvoeren van de maatregelen. In 2026 leveren we 64+6 (intramurale en extramurale) verpleeghuisplekken Waelpolder op, inclusief 40 middenhuurwoningen voor naasten en mantelzorgers van cliënten uit het verpleeghuis. Een huisartsenpraktijk maakt onderdeel uit van het plan. Woonzorgcentrum Rozenhof is een verpleeghuis en woonvorm voor senioren in Naaldwijk met tussen de 48 - 64 zorgeenheden. De vervangende nieuwbouw van het verpleeghuis start naar verwachting in 2026. In 2026 verlenen we naar verwachting de vergunning om het project Julianahof (voorheen 'tweede Berkenflat') mogelijk te maken. We realiseren 120 verpleeghuisbedden op de locatie 'de Naaldhorst'. Op de gemeentegrond hiernaast zetten we stappen in realisatie van WoongroepInitiatief Naaldwijk (WIN) samen met Arcade.

Nieuwe ontwikkelingen Naar verwachting gaat de 'Wet versterking regie volkshuisvesting' vanaf 2026 van kracht. Dit is afhankelijk van de landelijke politieke ontwikkelingen. We zorgen ervoor dat we aan de wettelijke taken die hier uit voortkomen voldoen. Wat willen we bereiken? Invulling geven aan de 'Wet versterking regie volkshuisvesting'.

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen in 2026 een Volkshuisvestingsprogramma op.

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Demografische druk De verhouding tussen de niet-werkende bevolking (0-19 jaar en 65 jaar en ouder) en de werkende bevolking (20-64 jaar) 35

Begroting 2026 Bron: CBS: Bevolkingsstatistiek Legenda grafiek Groen: Westland Blauw: Nederland

Jaar 2021 2022 2023 2024 2025

Westland

Nederland 73,0% 73,6% 73,5% 74,0% 74,8%

70,1% 70,3% 70,3% 70,4% 70,7%

Externe ontwikkelingen/risico's • • • • • • • • • • • •

36

Behoefte aan sociale en betaalbare (huur-) woningen is onverminderd groot. Beschikbare ruimte in Westland is schaars, verschillende ruimtevragers, ook wonen, moeten worden afgewogen. Verandering van het groeipercentage van de economie (conjunctuur) en de woningmarkt zijn verbonden. Centrale sturing vanuit het Rijk door nieuwe wetten. Europese regelgeving rondom natuurherstel en het terugbrengen van stikstofuitstoot heeft gevolgen voor vergunningverlening en daarmee realisatie woningbouw. Externe ontwikkelingen in beschermd wonen en beschermd thuis, jeugdzorg en GZ en GGZ. Hierdoor stromen meer mensen uit maatschappelijke instellingen naar de reguliere woningmarkt. Vergrijzing levert wijzigende woningvraag op. Vergrijzing levert krapte op de arbeidsmarkt op, die invloed heeft op de bouw van woningen. Draagvlak voor verdichting of hogere bebouwing tegenover de noodzaak tot stapelen van woningen. Draagvlak voor huisvesting van specifieke doelgroepen (zoals arbeidsmigranten, statushouders). Lange doorlooptijd voor realisatie van nieuwbouwprojecten door bijvoorbeeld langere juridische procedures. Een rigide interpretatie van omgevingsbeleid vanuit de provincie werkt verstorend

Begroting 2026

Verbonden partijen Er zijn geen verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit programma.

Kaderstellende beleidsnota's • • • • • • •

Omgevingsvisie Westland 2030; Woonvisie Westland 2020-2030; Addendum Woonvisie Westland (2023); Huisvestingsverordening Westland (2025); Notitie Vernieuwende Woonvormen (2021); Goed Wonen in een Goede Woning (Visie Wonen, Welzijn, Zorg 2022-2027); Beleidsregels onttrekking, omzetting van zelfstandige woonruimte in onzelfstandige woonruimte of woonvorming Westland (2024);

37

Begroting 2026

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000)

Product Exploitatie Lasten Volkshuisvesting Totaal lasten Baten Volkshuisvesting Totaal baten Saldo exploitatie Reserves Stortingen Volkshuisvesting Totaal stortingen Onttrekkingen Volkshuisvesting Totaal onttrekkingen Saldo reserves Saldo programma

Werkelijk 2024

Begroting na Begroting wijziging 2025 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

1.453 1.453

2.392 2.392

1.614 1.614

1.505 1.505

1.505 1.505

1.505 1.505

-582 -582 871

-464 -464 1.928

-464 -464 1.150

-464 -464 1.041

-464 -464 1.041

-464 -464 1.041

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

0 0

-232 -232

-1.000 -1.000

-110 -110

0 0

0 0

0 0

-232 639

-1.000 928

-110 1.040

0 1.041

0 1.041

0 1.041

Algemeen Het nadelig saldo van de baten en lasten van € 1,0 miljoen in begroting 2026 binnen dit programma is ten opzichte van € 0,9 miljoen in de begroting 2025 met € 0,1 miljoen toegenomen. Dit bestaat uit een afname van de lasten van € 0,8 miljoen en een verlaging van de onttrekkingen uit de reserves van € 0,9 miljoen. Toelichting verschillen groter dan € 0,1 miljoen Volkshuisvesting € 0,8 miljoen In 2025 waren kosten begroot voor het uitvoeren van een pilot uit het ‘Wooninvesteringsfonds’ voor een bedrag van € 0,7 miljoen. Ook was er een bijdrage begroot voor de realisatie van de Julianahof (2e Berkenflat) voor een bedrag van € 0,3 miljoen uit de reserve Volkshuisvesting. Deze kosten zijn incidenteel, waardoor voor 2026 geen kosten zijn begroot. De afwijking van de begrote kosten (€ 0,1 miljoen) wordt veroorzaakt door het actualiseren van de kostenverdeelstaat. Dit als gevolg van de nieuwe CAO en door een herverdeling van de directe loonkosten waarbij deze kosten worden doorbelast naar de producten waar uren voor worden gemaakt. Binnen de gehele begroting betreft dit een budgetneutrale wijziging.

38

Begroting 2026 In 2026 zijn kosten begroot voor het uitvoeren van de motie ‘Woonbeleid senioren’ voor een bedrag van € 0,1 miljoen. Aangezien dit incidentele kosten betreffen, nemen de begrote kosten vanaf 2027 af met € 0,1 miljoen. Reserves € 0,9 miljoen De begrote incidentele kosten voor het uitvoeren van de pilot van € 0,7 miljoen, en de bijdrage aan de realisatie van de Julianahof (2e Berkenflat) van € 0,3 miljoen werden in 2025 gedekt uit respectievelijk de reserve Wooninvesteringsfonds en de reserve Volkshuisvesting. Deze onttrekkingen vinden in 2026 niet plaats. De kosten voor het uitvoeren van de motie ‘Woonbeleid senioren’ van € 0,1 miljoen worden in 2026 gedekt uit de reserve Volkshuisvesting. Aangezien dit incidentele kosten betreffen, zijn vanaf 2027 geen onttrekkingen aan de reserve begroot.

39

Begroting 2026

2.3 Gebiedsontwikkeling Het programma Gebiedsontwikkeling bestaat uit de producten Gebiedsontwikkeling en Deelnemingen ONW en OBWZ. Gebiedsontwikkeling bestaat uit actieve en faciliterende projecten. Actief betekent dat wij als gemeente zelf grond in bezit hebben of grond aankopen. Faciliterend betekent dat er een initiatiefnemer is met grondeigendom waarmee de gemeente afspraken maakt. We hebben dan een toetsende rol vanuit onze publieke taak. Deze initiatieven starten vaak via de Omgevingstafel Westland (OTW). Faciliterende projecten bestaan uit kleine (solitaire) ontwikkelingen tot grote gebiedsontwikkelingen met een groot aantal woningen en andere functies of uitbreiding van bedrijfsterreinen. Onder de huidige omgevingswet wordt de gemeente volgens de systematiek van de aanpak ruimtelijke projecten (ARP) bij faciliterende projecten pas later betrokken bij het hele traject van participatie. Deelnemingen zijn samenwerkingsverbanden van de gemeente met ontwikkelaars om woningbouwlocaties te ontwikkelen. De deelnemingen zijn: Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ) en Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW). De volgende producten zijn onderdeel van het programma Gebiedsontwikkeling: • •

Gebiedsontwikkeling; Deelnemingen ONW en OBWZ.

Gebiedsontwikkeling We starten en begeleiden lokale ruimtelijke initiatieven die bijdragen aan de ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen in Westland. Dit zijn zowel kleinere initiatieven als grote gebiedsontwikkelingen. Hierbij zorgen we voor een verantwoorde balans tussen wonen, groen, water, recreatie, natuur, mobiliteit en economie op basis van open besluitvorming. Het gaat zowel om woningen, culturele- en maatschappelijke voorzieningen, bedrijventerreinen, winkels, locaties voor wonen en zorg en glastuinbouw. De uitvoering kan op verschillende manieren plaatsvinden. Door de gemeente zelf, in publiek-private samenwerking of zelfstandig door externe partijen. De doelstelling vanuit de Woonvisie 2020 - 2030 is het bouwen van gemiddeld 800 woningen per jaar. De afgelopen jaren zijn er door de complexiteit van gebiedsontwikkeling gemiddeld 600 woningen gebouwd. De complexiteit zit bijvoorbeeld in het versnipperd grondeigendom, wetgeving en langdurige ruimtelijke procedures. Ook is een blijvend vraagstuk de doorlopende stroom aan nieuwe initiatieven zowel intern als extern. Er zijn meer initiatieven in verhouding tot de beschikbare capaciteit, zowel bij de gemeente als in de markt.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Bouw van gemiddeld ongeveer 800 woningen per jaar, waarvan er totaal 500 woningen in de periode 2022 t/m 2026 zijn bestemd voor Westlandse starters.

40

Wat gaan we daarvoor doen? Er zijn in 2026 vier projecten in ontwikkeling met een lopende grondexploitatie (exclusief de deelnemingen). Dit zijn: - Grondexploitatie herontwikkeling gemeentekantoor Monster. Bouw van 34 sociale huur- en 6 middenhuur appartementen.

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? De bouw van de appartementen wordt in 2026 opgeleverd. - Grondexploitatie Hoogeland. Bouw van 36 grondgebonden woningen op twee wooneilanden en drie appartementengebouwen met ca. 100 appartementen op drie kleinere kavels. Daarnaast worden in hetzelfde gebied 43 woningen door een ontwikkelaar gebouwd. Dit project is geen onderdeel (meer) van de grondexploitatie. Verwacht wordt dat deze woningen in 2026 worden opgeleverd. - Grondexploitatie Zuidgeestlaan. Bouw van 44 woningen incl. 4 uitplaatskavels. In 2026 tekenen we een koopovereenkomst met de ontwikkelende partij en stellen we een integraal stedenbouwkundig plan op. - Grondexploitatie Flora Campus Westland. De raad heeft de grondexploitatie Flora Campus Westland vastgesteld. Dit is opgenomen in programma 4. Er zijn veel nieuwbouwprojecten. Voor 2026 zijn vooral de volgende projecten te benoemen: - De ontwikkeling Julianahof (2e Berkenflat) in ’s-Gravenzande. Arcade ontwikkelt c.a. 140 seniorenappartementen. Dit betekent verplaatsing van huurders WOS en Okidoki. Ontwikkeling Liermolen, De Lier. In totaal ongeveer 900 woningen waarvan in de afgelopen jaren ongeveer 40% is opgeleverd en nog 500 woningen worden voorbereid (o.a. Havenbuurt). Ontwikkeling Vlietweg, Naaldwijk. Ongeveer 550 woningen met uitbreiding van sportpark De Hoge Bomen en een nieuwe school De Hoogvlieger.

In 2026 is de verwachte start van de ruimtelijke procedure, onder voorwaarde goedkeuring Provincie. Ontwikkeling Aloysiusschool, Monster. Herziening ontwerp programma met ca 16 sociale huurwoningen voor senioren en 10+14 zorg wooneenheden voor kwetsbare doelgroepen. Ontwikkeling Wateringen-Noord, Wateringen. Ongeveer 1.000 woningen en een nieuwe

41

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

In totaal nog circa 34,5 hectare netto uitgeefbare bedrijfskavels realiseren.

Betere sturing op resultaten en planning van gebiedsontwikkelingen.

Wat gaan we daarvoor doen? school. Verwachte start van de bouw van de woningen is in 2026. Gebiedsontwikkeling Verdilaan met een nieuw WestlandTheater De Naald, nieuwe woningen, diverse voorzieningen en detailhandel. Vernieuwing en uitbreiding van de Bovendijk in Kwintsheul. Een uitbreiding van ongeveer 2,8 hectare netto. Dit is in afronding. Uitbreiding ABC bedrijventerrein met arbeidsmigrantenhuisvesting in Poeldijk. In totaal 12 hectare netto. Het bestemmingsplan is vastgesteld, en loopt in RvS-procedure. Opstellen van voortgangs- en eindrapportages per gebiedsontwikkeling. In lijn met het MIP wordt het MPG ook tweejaarlijks van voortgangsrapportage voorzien, incl. projectbladen. Dit pakken we samen op tijdens de reguliere P&C momenten.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Deelnemingen ONW en OBWZ Gemeente Westland heeft een samenwerkingsverband met OBWZ en ONW voor twee gebiedsontwikkelingen. Hiervoor zijn aparte rechtspersonen ingesteld waar we als gemeente een programmatisch en financieel belang in hebben. Binnen deze samenwerkingsverbanden werken we aan de bouw van nieuwe woningen, voorzieningen, ecologische zones en (langzaam)verkeersverbindingen. De grondexploitaties voor deze ontwikkelingen liggen bij de zelfstandige rechtspersonen en vallen dus niet onder de gemeentelijke grondexploitatie. De gemeente vervult de grondbewaarfunctie onafhankelijk van de ingestelde rechtspersonen. Dit houdt in dat de gemeente de gronden aankoopt en bouwrijp doorverkoopt aan de ontwikkelende partijen. De partijen vergoeden de op dat moment geldende boekwaarde aan de gemeente. Daarnaast heeft de gemeente een projectteam ter advisering en afstemming voor de planvorming, onder aansturing van de accounthouder. OBWZ heeft tot nu toe circa 50% van de woningen opgeleverd en levert de komende jaren nog ruim 1.500 woningen op. ONW leverde circa 75% van de woningen op en levert de komende jaren nog ruim 500 woningen op.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Met OBWZ gemiddeld tot 2032 circa 200 woningen per jaar, groen/blauwe verbindingszones en een school realiseren.

42

Wat gaan we daarvoor doen? Met OBWZ is een intentieovereenkomst vastgesteld waarin staat dat 150 betaalbare (sociaal en bereikbaar) woningen binnen de projecten van OBWZ worden gerealiseerd. De woningen komen in de deelgebieden: De

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Met ONW gemiddeld t/m 2027 circa 150 woningen per jaar, een school, woon/zorg en een ecologische zone door het woongebied realiseren.

Wat gaan we daarvoor doen? Kreken 2.9, De HAK en Madewater. Daarnaast is afgesproken om 200 dure woningen om te zetten naar betaalbare woningen. Er komt een school in Madewater, een verpleeghuis en artsenpost. Tussen de deelgebieden worden groen/blauwe en langzaam verkeer verbindingen aangelegd. We hebben (ten behoeve van ONW) de beschikking voor de BZK Woningbouwimpuls 2020 ontvangen. Dit betekent concreet dat er in Waelpolder circa 360 betaalbare woningen worden gebouwd. Ook wordt er een verpleeghuis inclusief huisartsenpost gebouwd en een appartementencomplex van 40 woningen ten behoeve van mantelzorgers. Aanleg van de ecologische verbinding in Waelpolder als onderdeel van de totale ecologische zone van Arendsduin tot de Staalduin.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Nieuw gebouwde woningen Het aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Bron: BAG/ABF Legenda grafiek Groen: Westland Blauw: Nederland

43

Begroting 2026 Jaar 2020 2021 2022 2023 2024

Westland

Nederland 18,3 7,6 13,3 12,8 12,4

8,9 8,9 9,3 9,1 8,4

Externe ontwikkelingen/risico's • • •

•

De huidige arbeidsmarkt voor personeel in het ruimtelijke domein blijft krap. Dit geldt zowel voor de gemeente als de markt. De gemeente heeft zelf weinig gronden in eigendom. Het merendeel van de ontwikkelingen is facilitair. De haalbaarheid en snelheid van het ontwikkelen van dit type projecten is afhankelijk van derde partijen. Als gemeente dienen wij verschillende belangen, maar er zijn veel ruimtevragers en er is maar beperkte ruimte. Er is vraag naar woningen, naar bedrijventerreinen, maar ook naar meer groen, blauw en ruimte voor glastuinbouw. Deze functies concurreren met elkaar. Een heldere lijn daarin schept duidelijkheid. Een heldere koers van het stikstofbeleid is er nog onvoldoende. Hierin zijn we afhankelijk van de provincie en het Rijk.

Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma: • •

Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ); Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW).

Kaderstellende beleidsnota's • • • • • •

44

Omgevingsvisie Westland 2030; Woonvisie 2020 - 2030; Nota kostenverhaal gebiedsoverstijgende werken, werkzaamheden en maatregelen 2022; Beleidsregel Parkeernormering gemeente Westland 2018; Nota Grondprijzen 2025; Nota Grondbeleid 2013.

Begroting 2026

Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000)

Product Exploitatie Lasten Deelnemingen OBWZ en ONW Gebiedsontwikkeling Totaal lasten Baten Deelnemingen OBWZ en ONW Gebiedsontwikkeling Totaal baten Saldo exploitatie Reserves Stortingen Gebiedsontwikkeling Totaal stortingen Onttrekkingen Gebiedsontwikkeling Totaal onttrekkingen Saldo reserves Saldo programma

Werkelijk 2024

Begroting na Begroting Begroting Begroting Begroting wijziging 2025 2026 2027 2028 2029

228

0

0

0

0

0

42.229 42.457

14.654 14.654

9.556 9.556

13.885 13.885

25.778 25.778

33.257 33.257

-274

-1

-1

-1

-1

-1

-53.122 -53.396 -10.939

-12.962 -12.963 1.691

-7.832 -7.833 1.723

-12.754 -12.755 1.130

-24.651 -24.652 1.126

-32.133 -32.134 1.123

17.640 17.640

19.598 19.598

0 0

0 0

0 0

0 0

-10.009 -10.009

-20.279 -20.279

-636 -636

0 0

0 0

0 0

7.631 -3.308

-681 1.010

-636 1.087

0 1.130

0 1.126

0 1.123

Algemeen Het nadelig saldo van de baten en lasten van € 1,1 miljoen in begroting 2026 binnen dit programma is ten opzichte van € 1,0 miljoen in de begroting 2025 met € 0,1 miljoen toegenomen. Dit komt door een afname van de lasten van € 5,1 miljoen, maar ook een afname van de baten van € 5,1 miljoen, een verlaging van de stortingen in de reserves van € 19,6 miljoen en een verlaging van de onttrekkingen uit de reserves van € 19,7 miljoen. Toelichting verschillen groter dan € 0,1 miljoen Gebiedsontwikkeling € 0,0 miljoen Het saldo van Gebiedsontwikkeling in de begroting 2026 blijft gelijk ten opzichte van de begroting 2025. Aangezien er op de baten en lasten wel grote verschillen zijn, lichten we deze wel toe. De geraamde baten en lasten op dit product fluctueren per jaar. De ramingen zijn gebaseerd op het vastgestelde meerjarenperspectief (MPG) 2025. De begroting van grondexploitatie Flora Campus Westland is vanaf het begrotingsjaar 2025 opgenomen op programma 4 in het Programma Floraontwikkeling. In 2026 zijn de verwachte lasten voor grondexploitaties € 9,5 miljoen lager vanwege lagere verwervings- en sloopkosten in de grondbank OBWZ, terwijl de kosten voor faciliterende projecten

45

Begroting 2026 ook € 0,7 miljoen lager zijn. Ook is er sprake van hogere lasten van € 5,1 miljoen door het saldo van de grondexploitaties. In 2026 worden de verwachte baten met € 5,1 miljoen lager, voornamelijk door een daling van € 4,4 miljoen in grondverkopen uit de grondbanken en daling van€ 0,1 miljoen in bijdragen uit faciliterende projecten. Ook is er sprake van een vermindering van het saldo van faciliterende projecten met € 0,6 miljoen, wat zorgt voor lagere baten in 2026. De verschillen in de jaren 2027 en verder worden veroorzaakt door het in juli 2025 vastgestelde MPG. Reserves € 0,0 miljoen De verschillen in de stortingen en onttrekkingen zijn het gevolg van de aanpassingen in de reservestructuur voor gebiedsontwikkelingen. Dit is besloten door de raad bij de vaststelling van het MPG 2025.

46

Begroting 2026

2.4 Mobiliteit en economie In Westland is het goed werken en ondernemen. We staan bekend om onze innovatieve kracht, duurzame ambities en voortdurende ontwikkeling. De gemeente ondersteunt en stimuleert dit. Samen zorgen we voor een omgeving waarin talent kan groeien en bedrijven kunnen bloeien. Onze ondernemers zijn toonaangevend in hun sectoren, en dat willen we graag zo houden. Goede bereikbaarheid voor inwoners, studenten, werknemers en bedrijfsleven is daarbij zeer belangrijk. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Mobiliteit en economie: • • • • • •

Mobiliteit; Economische ontwikkeling; Energietransitie; Programma Floraontwikkeling; Bedrijven en omgevingscontactcentrum; Arbeidsmigratie.

Mobiliteit Binnen het product Mobiliteit zorgen we voor een veilige en duurzame doorstroming van al ons verkeer. Of dat nu te voet, met de fiets, het OV of in de (vracht)wagen is. We werken aan een verkeersinrichting die toegankelijk is voor elke verkeersdeelnemer. Daarom is er ook vervoer op maat. Het product is ook sterk economisch gedreven. Zo kijken we in het bijzonder naar de duurzame agrologistieke opgave om de Greenport koploper te laten blijven in de wereldwijde markt. Bij zo’n omgeving past een goed (H)OV-netwerk en een uitgebreid fietsnetwerk. In onze omgeving is er dus ruim baan voor voetganger, fiets en OV en werken we aan een bereikbaar Westland voor de logistiek vervoerder, bewoners en bezoekers.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Westland is in 2026 een verkeersveiliger gemeente, zowel objectief (het aantal geregistreerde ongevallen) als subjectief (de beleving van bewoners en bezoekers).

Wat gaan we daarvoor doen? We blijven verkeersveiligheid verbeteren. Hierbij richten we ons op herkenbare schoolzones bij alle basisscholen in Westland, het verwijderen onveilige fietspadpaaltjes, het aanleggen van verhoogde zebrapaden en passen we snelheid remmende maatregelen toe. Zo pakken we de rotonde Dorpskade/Windmolen aan in Wateringen, en reserveren we in afwachting van het definitieve besluit van de rijksoverheid over de subsidiebeschikking eind 2025 middelen voor de aanpak van de Coldenhovelaan/Hondenbot in Maasdijk. We zetten in op verkeerseducatie voor diverse doelgroepen. Op basisscholen draait het programma School OP SEEF. Met educatieve theatervoorstellingen zoals Veilig Uitgaan = Veilig Thuiskomen, Nationaal Verkeerslab, Paolo de Zebratemmer en 'Blijf uit de Dode Hoek!' op basisscholen en middelbare scholen

47

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

We willen een gemeente zijn met veel ruimte voor voetgangers en fietsers. Dat is met de drukte op de weg niet vanzelfsprekend. Voor hen, maar ook voor het recreatieve verkeer hebben we een bereikbaar Westland nodig.

Een hoogwaardig en sterk OV-systeem waarbij we nieuwe vervoersmiddelen onderzoeken. Het is van belang dat iedere inwoner kan deelnemen aan het OV.

Autorijden moet veilig zijn. Het vraagt om verstandig rijgedrag en tegelijkertijd om een soepele doorstroom.

48

Wat gaan we daarvoor doen? creëren we bewustwording onder kinderen en jongeren. We organiseren een Dode Hoek campagnedag en we voeren de Opfriscursus Auto uit voor senioren. De politie zet onder meer de Monocam in om telefoongebruik achter het stuur te controleren. Hiernaast wordt op diverse risicolocaties de Flexflitser ingezet om op snelheid te handhaven. De vraagstukken rond mobiliteit vragen structurele ambtelijke versterking. Deze voegen we vanaf 2026 toe. We starten met de uitvoering van de maatregelen uit het in 2025 vastgestelde Voetgangersbeleidsplan.

We ontwikkelen een nieuw fietsbeleidsplan en bijbehorend fietsnetwerk voor Westland. We werken aan de realisatie van de metropolitane fietsroute naar Rotterdam. Voor de metropolitane fietsroutes naar Delft en Den Haag ondertekenen we een samenwerkingsovereenkomst met de andere gemeenten. Vervolgens werken we de schetsontwerpen uit tot een voorlopig en definitief ontwerp. We gaan samenwerken met MRDH en EBS aan een adaptief HOV-systeem. Hiervoor worden diverse (deel)onderzoeken opgepakt. Samen met de MRDH en EBS werken we aan het vervoerplan 2027 ter verbetering van de dienstverlening en het gebruik van het openbaar vervoer. We ontwikkelen een Verkeerscirculatieplan voor heel Westland. De bereikbaarheid en de verkeersafwikkeling van de kernen staat hierbij centraal. We gaan hiervoor in gesprek met inwoners en ondernemers van iedere kern om de ervaringen van specifieke verkeersknelpunten inzichtelijk te maken. Het verkeerscirculatieplan moet het antwoord zijn voor deze knelpunten en oplossingen bieden voor de korte termijn. Vooruitlopend op het Verkeerscirculatieplan stellen we een Plan van Aanpak Verkeer Wateringen op waarin we toelichten welke maatregelen we de komende jaren treffen om het verkeer in Wateringen veilig en vlot af te

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Vrachtvervoer over de wegen in Westland is veilig en schoon, maar ook snel om onze economische concurrentiepositie te behouden.

We houden voldoende parkeergelegenheid voor fiets en auto, maar ook voor agrologistiek verkeer (bijvoorbeeld vrachtwagens).

Wat gaan we daarvoor doen? wikkelen. Lopen, fietsen en gebruik van OV wordt hierbij gestimuleerd. Na vaststelling van de Gebiedsuitwerking Greenport 3.0 (Q3 2025) gaan we een pakket van maatregelen programmeren (Q4 2025). In dit pakket worden harde (infrastructurele) en zachte (flankerend beleid) maatregelen opgenomen. Agrologistiek krijgt hierbij nadrukkelijk de aandacht. In 2025 onderzoeken we alternatieve vormen van bewaking voor fietsenstallingen, zodat we dit in 2026 kunnen toepassen. We actualiseren het parkeerbeleid.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Economische ontwikkeling Wij werken aan een bloeiende economie in en rondom Westland. Dat doen we in en rondom duurzame kassen, in vitale kernen en aan een levendige kust. Om duurzaam te kunnen bloeien, stellen we de ondernemers, werknemers en talenten van nu en later centraal. Ons uitgangspunt is dat een ondernemer in staat is om voldoende te verdienen en medewerkers hier goed kunnen werken. We zorgen ervoor dat zij de groeiruimte hebben om te ontwikkelen in een aantrekkelijke en bereikbare omgeving. Onze relaties met ondernemers, werknemers en talent zijn goed. Dat behoudt deze bovengenoemde economische spelers van belang, maar trekt ook nieuw talent aan. Duurzaamheid en biodiversiteit vinden we belangrijk. We zien kansen om ondernemers meer aandacht te laten besteden aan vergroening van hun buitenterrein. Om deze ontwikkeling te stimuleren en actieve ondernemers te waarderen, introduceren we waarderingsprijs De Groene Opsteker. De kust krijgt de aandacht die deze verdient. Het is niet alleen een plek om te ontspannen, maar ook een verdedigingslinie tegen de zee die ontwikkeld moet worden. Ontspannen kan ook op andere plekken in Westland. We verbinden daarom kassen, kernen en kust als toeristische hotspots met goede horeca, bruisende evenementen en informatieve verwijzingen naar cultureel erfgoed. Veiligheid en plezier staan hierbij voorop.

We erkennen en ondersteunen de meerwaarde van initiatieven zoals Kom in de Kas en het Varend Corso.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Een toekomstbestendig glastuinbouwcluster.

Wat gaan we daarvoor doen? We brengen in beeld wat de gevolgen zijn van de ruimtelijke opgaven die vanuit andere overheden op ons afkomen. We streven ernaar om de negatieve gevolgen van deze opgaven zo veel mogelijk te beperken. Kansen proberen we juist zo goed mogelijk te benutten. In 2026 werken we verder aan gebiedsvisies voor het Westlands glastuinbouwgebied.

49

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Koploper zijn en blijven binnen de Kenniseconomie en internationale Greenport.

50

Wat gaan we daarvoor doen? Daarvoor verwoorden we de concrete uitgangspunten voor de visies en brengen we het effect op de omgeving in beeld. Het ontwikkelperspectief Broekpolder 2040 werken we verder uit tot een gebiedsgericht Omgevingsprogramma. Onderdeel van dit programma zijn een financiële doorrekening en een bidbook. We werken het ontwikkelperspectief Oranjepolder - na vaststelling door de coöperatie - uit tot een Gebiedsgericht Omgevingsprogramma. We onderhouden doorlopend onze relaties met telers, kwekers en (jonge) tuinders en het netwerk van adviseurs, toeleveranciers en dienstverleners daaromheen. In 2026 zetten we verder in op het versterken van langdurige samenwerkingen met buitenlandse overheden. We dragen daarbij onze strategische meerwaarde uit als innovatieve en betrouwbare partner in duurzame voedselproductie. We werken gericht verder aan de opbouw van een wereldwijd netwerk van toonaangevende tuinbouwregio's en gemeenten. We creëren een krachtige en samenhangende structuur. We stimuleren duurzame samenwerking, kennisuitwisseling en gezamenlijke positionering. Dit mondt uit in de officiële lancering van het internationale tuinbouwnetwerk tijdens de Greentech 2026. Aan de hand van onze uitnodigingsagenda blijven we actief inzetten op het ontvangen van (inter)nationale delegaties.

Samen met onze partners zetten we in op het nog gerichter uitnodigen van bepaalde landen, regio's en organisaties om naar Westland te komen. We herijken en actualiseren het strategisch kader voor internationalisering. We spelen daarbij in op mondiale ontwikkelingen, nieuwe samenwerkingskansen en de veranderende behoeften van de sector. Het nieuwe kader biedt richting en focus voor de internationale koers van de gemeente. Onderdeel hiervan is het onderhouden en versterken van onze relaties met ambassades. Deze richten zich op het faciliteren van de tuinbouwsector in het buitenland, het uitwisselingen van kennis en het samenwerken aan wereldwijde voedselzekerheid.

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Een bloeiend vestigingsklimaat en regionale economie.

Een bloeiende arbeidsmarkt en Impact Economie.

Wat gaan we daarvoor doen? We maken Europese politici en beleidsmakers zo goed mogelijk bewust van het belang van het glastuinbouwcluster. Onderdeel hiervan is het meedoen aan Europese projecten. Naast blijvende bijdragen aan innovatieprogramma's gericht op digitalisering en automatisering van de glastuinbouw, is er ook aandacht voor programma's die gericht zijn op verduurzaming. In 2026 blijven we inzetten op directe contacten met het bedrijfsleven. Hierdoor weten bedrijven ons steeds beter en directer te vinden. Ook zorgt dit ervoor dat we een actueel beeld krijgen en houden van de knelpunten in ons vestigingsklimaat. We beantwoorden vragen van bedrijven zo snel en duidelijk mogelijk, liefst al in een vroeg stadium. Via regelmatige updates van ons datadashboard houden we de ontwikkelingen van ons vestigingsklimaat in de gaten. Waar nodig nemen we maatregelen ter versterking van ons vestigingsklimaat. Eventuele aanbevelingen vanuit partners nemen we waar mogelijk over. We geven opvolging aan de uitkomsten van eerder uitgevoerde onderzoeken. Daarbij richten we ons vooral op het omzetten van deze uitkomsten in nieuwe beleidskeuzes. We blijven ons actief inzetten om de Westlandse belangen onder de aandacht te brengen bij onze regionale partners, overlegstructuren en platforms. We bekijken of er nog nieuwe overlegstructuren zijn waar we bij aan kunnen sluiten.

Zo zorgen we ervoor dat onze belangen gehoord worden en dat we meedoen aan gezamenlijke programma's, het beleid op elkaar afstemmen en gezamenlijk projectbijdragen aanvragen. Passend bij de Flora Campus Westland werken we aan een strategie om bedrijven aan te trekken die zich daar willen vestigen. De focus ligt hierbij op bedrijven die onze economie en het glastuinbouwcluster versterken. Een duurzame economie vereist een werkbare en wendbare arbeidsmarkt, die goed werkgeverschap bevordert en een gezond werkklimaat creëert. In 2026 maken we een plan om toe te werken naar een werkbare en wendbare arbeidsmarkt in Westland.

51

Begroting 2026 Wat willen we bereiken? Ruimte om te ondernemen in en buiten de kern.

Levendige en Gastvrije Economie aan Zee

Wat gaan we daarvoor doen? In het belang van georganiseerde en vitale bedrijventerreinen verlengen we BIZverordeningen die dit jaar aflopen. We blijven nauw samenwerken met onder andere MKB Westland aan projecten uit de Uitvoeringsagenda Digitalisering MKB. Hiermee vergroten we het digitale bewustzijn van lokale ondernemers. Met behulp van het Transformatiefonds werken we ook in 2026 aan de levendigheid en toekomstbestendigheid van onze kernen. We ondersteunen de verplaatsing van detailhandel naar het hoofdcircuit en stimuleren startende ondernemers om zich in het centrum te vestigen. Daarnaast stimuleren we de omzetting van detailhandelsfuncties buiten het hoofdcircuit. Eind 2026 evalueren we deze regeling. We zetten onverminderd in op onze structurele overleggen met belangrijke partners. We voeren de acties van de Uitvoeringsagenda Kustvisie uit. We blijven investeren in onze relaties met recreatieve (strand)ondernemers.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Energietransitie Gemeente Westland wil betaalbare duurzame energie voor alle Westlanders. De kansen voor het gebruik van duurzame warmte zijn door de aanwezigheid van geothermie en de mogelijkheden voor het aansluiten op restwarmte groot, maar dit is ook op termijn niet voldoende. Westland kijkt nadrukkelijk naar innovatieve alternatieven. Bronnen voor duurzame opwekking worden gestimuleerd en gefaciliteerd, of het nu gaat om grootschalige initiatieven of kleinschalige. Grootschalige windmolens blijven een no-go, terwijl kleinere toepassingen van windenergie wel interessant kunnen zijn. Tegelijkertijd passen we lokale regelgeving voor energieopwekking, die belemmerend werkt, zo mogelijk aan waardoor er toch mogelijkheden ontstaan voor individuele alternatieve energievoorziening. Uiteraard wegen we dit tegen het licht van overlast en veilige leefomgeving af. De wet collectieve warmte en de wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie versterken de bevoegdheden van de gemeente. Initiatieven van inwoners, verenigingen en bedrijven jagen we aan, stimuleren en ondersteunen we zoveel mogelijk. Hiervoor stellen we diverse subsidieregelingen op en zorgen we voor een ingang voor vragen vanuit inwoners, VvE's en gebouwgebruikers.

52

Begroting 2026 De komende jaren zetten we de eerste stappen rondom het aardgasvrij maken van bestaande wijken. De eerste verkenningswijken, daar waar de kansen op succesvolle implementatie van alternatieven het grootst zijn, benoemden we in 2021 in de Warmtetransitievisie Westland. We nemen in deze verkenningswijken een duidelijke regierol en werken samen met verschillende (markt)partijen. Westland heeft zich via het klimaatakkoord gecommitteerd om mee te werken aan de Rijksdoelstelling om nagenoeg alle bestaande bouw in 2050 van het aardgas te halen. De gemeente werkt in deze wijken nadrukkelijk samen met de inwoners, organisaties en bedrijven. Draagvlak bij inwoners blijft een voorwaarde om de energietransitie vorm te geven. Keuzevrijheid, betaalbaarheid en toegankelijkheid zijn maatschappelijke waarden die de gemeente wil borgen in de transitie. Geothermie is een belangrijk alternatief voor duurzame warmte voor de glastuinbouw én de gebouwde omgeving. Een veilige en efficiënte inpassing van warmtenetten draagt bij aan een betaalbaar en toegankelijk warmtenet voor iedereen.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? We faciliteren een Westland-dekkend, efficiënt, duurzaam en toegankelijk warmtesysteem voor de glastuinbouw en de gebouwde omgeving.

Wat gaan we daarvoor doen? Organiseren van warmte-ateliers ten behoeve van het faciliteren van de geothermiebronnen Maasdijk en Polanen. Voorbereiding Warmtenet in de kern Monster als collectieve warmtevoorziening in de gebouwde omgeving. De gemeente werkt samen met netbeheerders, woningcorporaties en sociale partners aan voorbereidingen voor de aanleg van duurzame warmte-oplossingen in de buurt Kruisbroek in Naaldwijk. Uitvoeringschecks op de garantstelling NV Juva. Uitvoering van een pilot zonnepanelen op parkeerplaatsen en stimuleren zonnepanelen op waterbassins. Om netcongestie tegen te gaan stellen we samen met Westland Infra beleid op. Ter uitwerking van het voorbereidingsbesluit inzake verbod datacenters. Binnen 1,5 jaar na vaststelling van het voorbereidingsbesluit dient beleid 2026 Q2 te zijn vastgesteld. Hiervoor stellen we eerst een startnotitie op in 2025 Q3. Aanjagen innovatieproject waterstof als energiedrager. Een koppelleiding (laten) realiseren tussen Warmtelinq en WNW voor de levering van industriële restwarmte aan het glastuinbouwcluster en gebouwde omgeving. Gemeente Westland faciliteert WNW via netwerken met de Gasunie, ministeries en belangenorganisaties. Ook via verbonden partijen HVC en JUVA (Capturam) onderzoeken we welke acties mogelijk zijn.

53

Begroting 2026 Wat willen we bereiken? Faciliteren van individuele en collectieve energiesystemen.

De gemeente ondersteunt inwoners, organisaties en bedrijven bij het realiseren van besparingen op de energierekening en verduurzaming in het algemeen.

Gemeente Westland is in staat te voldoen aan de wettelijke taken met een passende rol in de regio.

Uitvoering aanvulling wettelijke taken.

We werken aan een Westland dekkend warmtenet, onafhankelijk van de bronnen.

54

Wat gaan we daarvoor doen? Uitvoering van het Nationaal Isolatie Programma om meer woningen naar een betere isolatie te krijgen. Uitvoering van de subsidieregeling lokale aanpak isolatie in samenhang met inzet energiecoaches en FIXbrigade Westland. We stimuleren diverse doelgroepen om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. We faciliteren de verduurzaming van het coöperatiebezit. We gaan door met de campagne Westland Woont Duurzaam. Op deze wijze informeren, inspireren en stimuleren we inwoners, bedrijven en organisaties om te besparen en te verduurzamen. Het Rijk wijzigt de specifieke uitkeringen vanaf 2027. We maken een voorstel voor 2027 en verder. Dit dossier is controversieel verklaard sinds de val van het kabinet. We stellen een structureel meerjarenplan op voor de warmtetransitie na wijziging beëindiging specifieke uitkeringen. We zetten de FIXbrigade Westland in om kleine energiebesparende maatregelen bij woningeigenaren te installeren. We ontwikkelen een aanpak voor woningeigenaren met een laag inkomen. Aansluitend op rijksregelingen. We stellen een soortenmanagementplan op voor 4 kernen(Monster, Ter Heijde, Naaldwijk en Poeldijk) om bedreigingen voor beschermde diersoorten bij isoleren te voorkomen. Zo hoeft niet elke woningeigenaar ecologisch onderzoek uit te voeren.

We werken samen in de regionale structuur RES, en we zetten een samenwerkingsverband op tussen gemeenten en stakeholders om warmteprojecten te realiseren en om netcongestie te voorkomen We stellen het Warmteprogramma 2026 vast. We voeren verkenningen en studies uit voor de kansrijke wijken om van aardgas af te gaan. We regelen nieuwe taken in, waaronder de aanwijsbevoegdheid aardgasvrije wijken. We onderzoeken de mogelijkheden om het warmtenet en bronnen (door) te ontwikkelen tot een dekkend netwerk dat onafhankelijk van de bronnen kan functioneren. We breiden het warmtesysteem Westland uit en versnellen de aanleg.

Begroting 2026 Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? (Glastuinbouw)bedrijven en woningen kunnen hier op worden aangesloten. We sluiten aan bij het Nationaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (nMiek) en de provinciale (pMiek) en ontwikkelen Regiodeal. We zetten in op circa 5 onderzoeken/ business cases gericht op warmteprojecten.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Programma Floraontwikkeling Het Flora Campus Westland programma richt zich op de ontwikkeling van het kennis - en innovatiedistrict van gemeente Westland op het gebied van glastuinbouw en glastuinbouwtechnologie. Deze ontwikkeling is van groot belang om de meest toonaangevende glastuinbouwgemeente van Nederland en de wereld te blijven. De campus wordt een plek waar onderzoek, onderwijs en innovatie voor en door het bedrijfsleven samenkomen (elkaar ontmoeten). Bijzonder is dat hier een doorgaande onderwijs- onderzoeks- en toepassingslijn wordt gerealiseerd op de thema’s Horti-tech en Horti-health voor Vmbo, Mbo, Hbo en Wo. Dat is niet alleen van belang om onze toonaangevende positie in de glastuinbouw en glastuinbouwtechnologie te behouden en te verstevigen, maar ook om onze jongeren een attractief carrièreperspectief in het Westland te bieden. Voor het onderwijs komt er een nieuw schoolgebouw (met sporthal) waar in ISW Vakcollege en ISW Praktijkcollege samenkomen onder de naam ISW Vakcollege+. Daarnaast komen er onderzoeks- en onderwijsgebouwen en faciliteiten voor startups. De Flora-ontwikkeling biedt tevens mogelijkheden om woningen voor verschillende doelgroepen, hoogwaardig openbaar vervoer en groen en water te realiseren.

Met aantrekkelijke architectuur en een internationale uitstraling, maken we het gebied ook aantrekkelijk als (tijdelijke) woonplaats voor onderzoekers, studenten en kenniswerkers vanuit de hele wereld, die zich verder willen bekwamen in onze twee speerpunten Horti-tech en Horti-health. In juli 2021 is een ontwikkelvisie vastgesteld door de gemeenteraad, in mei 2023 het Masterplan en in juli 2024 is ook de grondexploitatie vastgesteld. De uitwerking is verwerkt in deze begroting.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Het verder ontwikkelen en versterken van de Flora Campus (conceptuele uitwerking van het campusconcept) en daarmee de positie van Westland als regionale economische 'powerhouse' en wereldwijde koploper in de glastuinbouw en glastuinbouwtechnologie. We verwerven de grond.

Wat gaan we daarvoor doen? De realisatie van de eerste 150 tijdelijke woningen en de bouw van de eerste panden is eind 2025 van start gegaan. In de loop van 2026 starten meer projecten qua uitvoering. De samenwerking tussen partijen willen we in 2026 ook verder professionaliseren. We ronden de verwerving van de benodigde gronden af.

55

Begroting 2026 Wat willen we bereiken? Slopen en bouwrijp maken van de grond.

We ontwerpen en realiseren eigen projecten.

We begeleiden de ontwikkelingen van derden.

Wat gaan we daarvoor doen? We slopen bestaande woningen, belasten delen van de openbare ruimte voor en maken de eerste plandelen bouwrijp. Het Vakcollege wordt in de loop van 2026 ontworpen en aanbesteed. Als gevolg van archeologische vondsten op de geplande locatie, wordt de oorspronkelijke planning vertraagd. Deze vondsten moet eerst worden opgegraven en onderzocht. We ontwerpen en realiseren 150 tijdelijke woningen (start begin 2025; oplevering medio 2025). We ontwerpen een busstation dat geschikt is voor een HOV-oplossingen ontwerp (inclusief fiets parkeren, ontsluiting en afstemming met MRDH). Het definitief ontwerp moet eind 2026 worden afgerond. De uitvoering is voorzien voor 2027 en 2028). We werken de parkeerexploitatie verder uit. We begeleiden diverse deelprojecten van marktpartijen: - Arbeidsmigranten hotel (1000-1200 bedden; start bouw eind medio 2026). Het Voorlopig ontwerp is inmiddels gereed. - Huisvesting eerste bedrijven (start bouw eind 2025/begin 2026). Jem-id verwacht eind 2026 haar huisvesting gereed te hebben. Dan moet ook de directe omgeving aangelegd worden (bouwrijp maken). - Kas voor de Toekomst. Er wordt door een privaat consortium van Westlandse partijen gewerkt aan een haalbaarheidstudie . In 2026 moet duidelijk worden of dit gelukt is.

– We starten in 2026 met de bouw van 116 sociale huurwoningen Arcade (aansluitend op Vakcollege).Het ontwerp en de aanbesteding verloopt parallel aan het ontwerp van het Vakcollege.

We werken aan een Inhoudelijk Campusprogramma.

56

We gaan in 2026 verder aan de slag met het uitwerken/stimuleren van het inhoudelijke programma van de Flora Campus. Daarbij werken we intensief samen met de partijen die op de Campus gevestigd zijn of zich daar gaan vestigen.

Begroting 2026 Wat willen we bereiken? We gaan aan de slag met ruimtelijke ordening procedures.

Wat gaan we daarvoor doen? We voltooien de laatste noodzakelijke onderzoeken in het kader van het omgevingsplan en BAPO-procedures. We voeren BAPO-procedures uit voor 150 tijdelijke woningen, 116 sociale woningen, het Vakcollege, arbeidsmigrantenhuisvesting. We stellen een omgevingsplan op.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Bedrijven en omgevingscontactcentrum (BOCC) Met het BOCC bieden we initiatiefnemers (ondernemers of investeerders) een duidelijke ingang en aanspreekpunt voor vragen over ruimtelijke initiatieven in de leefomgeving. Initiatiefnemers worden goed geïnformeerd en geadviseerd over hun (ruimtelijke) initiatieven.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? We zijn een vertrouwd gezicht voor initiatiefnemers. We gaan de initiatieventafel doorontwikkelen. Ondernemers overleggen graag met de gemeente.

Wat gaan we daarvoor doen? We wijzen een vast aanspreekpunt voor initiatiefnemers aan en borgen dat binnen de organisatie. We zijn constant bezig met het optimaliseren voor processen en doorlooptijden. We zijn dichtbij ondernemers te vinden. Regelmatig bellen we proactief op of komen persoonlijk langs om te horen hoe het gaat, maar vangen zo ook trends op uit de markt voor eventuele beleidsaanpassingen. We organiseren knelpuntentafels specifiek voor de grote groepen glastuinbouwondernemers en werken aan duidelijke lijnen. Ondernemers met vragen en initiatieven begeleiden we zoveel mogelijk van A tot Z. We zorgen voor transparantie in doorlooptijden en verwachtingen richting initiatiefnemers.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Arbeidsmigratie Arbeidsmigranten zijn vooralsnog van essentieel belang voor de economische vitaliteit van de glastuinbouwsector en daarmee gemeente Westland. In die zin is het zorgwekkend dat arbeidsmigranten Nederland, en specifiek de land- en glastuinbouw, lijken te vermijden. We willen een regio zijn waar arbeidsmigranten zich welkom voelen, waar goede huisvesting beschikbaar is, en werk- en leefomgeving in balans zijn. Alleen dan kunnen we concurrerend blijven als economische motor en aantrekkelijk als werkgever Deze ontwikkeling onderstreept de urgentie om het werken in Westland aantrekkelijk te houden voor arbeidsmigranten. We hebben de volgende ambities:

57

Begroting 2026 •

• • • • • •

Arbeidsmigranten zijn volwaardig onderdeel van de Westlandse samenleving: zie motie Westlandse gemeenteraad november 2009: we behandelen 'arbeidsmigranten als ware het Westlanders'. Het zijn niet alleen waardevolle krachten in de glastuinbouw, ze maken ook onderdeel uit van onze samenleving. We behouden (en versterken) als gemeente onze toonaangevende kennispositie over arbeidsmigratie en het imago van Westland als Greenport. We communiceren proactief over de goede woon- en werkomstandigheden van onze arbeidsmigranten. We zijn trots op onze successen rond het beleidsthema arbeidsmigratie. We faciliteren realisatie van voldoende en kwalitatieve hoge huisvesting voor arbeidsmigranten We werken aan goede contacten met onze buurtgemeenten, waarbij we constructief in gesprek blijven over wat we doen op het gebied van (huisvesting) arbeidsmigratie. We reageren actief op de voorstellen van wetwijzigingen en nieuwe wetten m.b.t. arbeidsmigratie met als doel een eerlijk woon- en werkklimaat te bevorderen. Via lobby en media communiceren we eerlijk en een realistisch beeld van arbeidsmigratie, van de glastuinbouw en van Westland.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? We zorgen voor een goed woon- en werkklimaat (voor de arbeidsmigrant).