Boekwerk begroting getekend (25-0188629)

Begroting 2026

Begroting 2026

Inhoudsopgave 1. Hoofdlijnen.......................................................................................................................................... 4 1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen ................................................................................................................ 5 1.2 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................... 6 1.3 Leeswijzer.................................................................................................................................... 20 2. Programma's ..................................................................................................................................... 23 2.1 Ruimtelijke ordening ................................................................................................................... 24 2.2 Volkshuisvesting.......................................................................................................................... 33 2.3 Gebiedsontwikkeling................................................................................................................... 40 2.4 Mobiliteit en economie ...............................................................................................................

47 2.5 Zorg, welzijn en cultuur............................................................................................................... 67 2.6 Openbare orde en veiligheid .................................................................................................... 104 2.7 Onderwijs en sport.................................................................................................................... 117 2.8 Openbare ruimte ...................................................................................................................... 129 2.9 Politiek en bestuur .................................................................................................................... 146 2.10 Financiën en algemene dekkingsmiddelen ............................................................................. 151 2.11 Organisatie en overhead ......................................................................................................... 164 3. Paragrafen ................................................................................................................................... 176 3.1 Lokale heffingen ........................................................................................................................ 177 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..............................................................................

190 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................... 203 3.4 Financiering ............................................................................................................................... 209 3.5 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 217 3.6 Wet open overheid ................................................................................................................... 224 3.7 Verbonden partijen ................................................................................................................... 225 3.8 Grondbeleid .............................................................................................................................. 243 3.9 Subsidies ................................................................................................................................... 247 4. Financiële begroting........................................................................................................................ 250 Financiële uitgangspunten ..............................................................................................................

250 Overzicht baten en lasten per programma ..................................................................................... 252 Overzicht van baten en lasten per taakveld ................................................................................... 254 Overzicht incidentele baten en lasten ............................................................................................ 260 Geprognotiseerde balans................................................................................................................ 266 Overzicht EMU-saldo ...................................................................................................................... 268 Investeringen .................................................................................................................................. 270 Reserves en voorzieningen ............................................................................................................. 285

2

Begroting 2026 Bijlagen................................................................................................................................................ 290 Begrippenlijst .................................................................................................................................. 290 Afkortingen ..................................................................................................................................... 300 Aandachtspunten provincie Zuid-Holland ...................................................................................... 305 Vaststellingsbesluit ..........................................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

3

Begroting 2026

1. Hoofdlijnen

4

Begroting 2026

1.1 Bestuurlijke hoofdlijnen Voor u ligt de laatste begroting van deze bestuursperiode. Deze begroting 2026-2029 laat zien dat Westland financieel gezond blijft. We kiezen er bewust voor om, ondanks de onzekerheden, te blijven investeren in onze dorpen en kernen, onze inwoners en onze toekomst. Daarmee leggen we de basis voor een sociaal, duurzaam en economisch sterk Westland. De meerjarenbegroting is structureel sluitend, al wordt het beeld richting de toekomst uitdagender. Dankzij de maatregelen die we de afgelopen jaren hebben genomen, onze solide reservepositie en de keuzes die wij nu maken, zijn we in staat om deze periode een sluitende begroting te presenteren. Zo houden we ruimte om te blijven investeren in de samenleving, zonder dat dit direct leidt tot ingrijpende bezuinigingen of lastenverhogingen voor onze inwoners. Westland is een gemeenschap waar het prettig wonen, werken en leven is. Om dat zo te houden, investeren wij de komende jaren in de kwaliteit van onze leefomgeving. We ontwikkelen sportaccommodaties verder door, investeren in goede en toekomstbestendige onderwijshuisvesting en versterken onze culturele voorzieningen, waaronder de ontwikkeling van een nieuw theater aan de Verdilaan. Ook zetten we stevig in op de inrichting van de openbare ruimte, vergroening van schoolpleinen en kernen, en het verbeteren van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid.

Zo vorderen de gesprekken met de Provincie over de ontsluiting van Flora Campus Westland en heeft het eerste bedrijf zich gemeld om zich hier te vestigen. Met het oog op de aanhoudende druk op de woningmarkt blijven we ruimtelijke plannen faciliteren en versnellen. Zo realiseren we voldoende betaalbare en passende woningen voor starters, gezinnen, senioren en kwetsbare doelgroepen. Binnen het sociaal domein blijft het waarborgen van zorg, jeugdhulp en ondersteuning aan kwetsbare inwoners onze prioriteit. We kiezen voor een preventieve aanpak en zetten sterker in op samenwerking met maatschappelijke partners om de kosten beheersbaar te houden. Daarbij staan inclusiviteit en brede participatie van inwoners centraal. We blijven ons ervoor inzetten dat iedereen kan meedoen, we bestrijden (kinder)armoede, en we zorgen voor voldoende ondersteuning zodat inwoners met een lager inkomen deel kunnen nemen aan de samenleving. We versterken de internationale, nationale en regionale positie van Greenport Westland: motor voor werkgelegenheid en innovatie. Duurzaamheid en economie gaan daarbij hand in hand: wij stimuleren circulaire oplossingen, verduurzaming van bedrijfsprocessen en het verminderen van de CO₂-uitstoot. De energietransitie is voor ons een grote opgave.

We zetten in op haalbare en betaalbare oplossingen, waarbij we inwoners en ondernemers meenemen in de keuzes die gemaakt moeten worden. Om onze ambities waar te maken is een sterke en slagvaardige gemeentelijke organisatie nodig. We willen een overheid zijn die betrouwbaar, transparant en dienstverlenend is. Dat vraagt om een wendbare organisatie die kan inspelen op veranderingen in de samenleving en nieuwe taken vanuit het Rijk. Ook in regionaal verband blijven we intensief samenwerken om de belangen van Westland goed te behartigen. Het college van burgemeester en wethouders van gemeente Westland

5

Begroting 2026

1.2 Financiële hoofdlijnen Dit hoofdstuk toont het verloop van het Financieel Meerjarenperspectief (FMP) vanaf de startpositie - de vastgestelde 1e Afwijkingenrapportage 2025 inclusief actueel financiële meerjarenperspectief via de financiële mutaties tot het uiteindelijke financiële meerjarenperspectief voor de begroting 2026-2029. Daarnaast wordt de financiële positie inclusief kengetallen toegelicht. Het hoofdstuk eindigt met een samenvattend overzicht van het FMP. De aandachtspunten van de provincie ZuidHolland zijn te vinden in de bijlagen.

Financiële hoofdlijnen Voor u ligt de begroting 2026. Hierin hebben we de voorstellen uit de Kadernota 2025 verwerkt. Ook hebben we zoals gebruikelijk de effecten van de meicirculaire over het gemeentefonds verwerkt in de cijfers. Zoals we in de Kadernota reeds vermeldden werden de gemeenten in aanloop naar begrotingsjaar 2026 vanuit de VNG en de landelijke politiek gewaarschuwd voor het ontstaan van een zogenoemd ravijn in de begrotingsjaren 2026 en 2027. Dit ravijn werd voorzien omdat de bijdrage uit het gemeentefonds niet toereikend zou zijn voor de stijgende kosten op het gebied van jeugdzorg en de Wmo. De financiële situatie voor Westland ziet er echter onverminderd goed uit. Dit is in belangrijke mate te danken aan de maatregelen die we al namen om de kostenstijgingen in het sociaal domein af te remmen, de zogenoemde 2%-besparingsoperatie, de eenmalige verhoging van de onroerende zaakbelasting in 2025 en de extra dividendinkomst van JUVA NV. Nu het Rijk in de meicirculaire ook een handreiking heeft gedaan voor het opvangen van de stijgende kosten van het sociaal domein is er in 2026 extra ruimte om te investeren in onze dorpen. Zo blijft de leefbaarheid op peil. De meerjarenbegroting vertoont voor alle jaarschijven een voordelig saldo zonder dat de gemeente genoodzaakt is om ingrijpende bezuinigingsmaatregelen te treffen.

Daarnaast is ook de reservepositie van onze gemeente solide te noemen. De financiële positie van de gemeente wordt sinds een aantal jaren ook onderbouwd met een aantal financiële ratio’s. Deze verhoudingscijfers worden op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing. Een uitgebreide weergave en berekening van de bedoelde ratio’s zijn ook in deze begroting in de genoemde paragraaf terug te vinden. De belangrijkste kengetallen voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente zijn de zogenoemde schuldquote (verhouding schulden/totale baten gemeente) en de solvabiliteit (verhouding eigen vermogen/totaal vermogen). Die geven een indicatie of de kapitaallasten en mogelijke tegenvallers in de begroting kunnen worden opgevangen. De uitgangspunten voor de schuldquote en solvabiliteit ultimo 2024 waren in de basis gezond. Ten opzichte van de stand in de jaarrekening 2024 nemen de vaste schulden in onze huidige begroting met circa € 214 miljoen toe tot een niveau van € 575 miljoen per eind 2029. De schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen bereikt in 2028 een piek van 137,3%. Deze toename wordt mede veroorzaakt door de investeringen in de Flora Gebiedsontwikkeling. De toename van de vaste schuld wordt gedempt door de opbrengst uit grondverkopen.

De afname van de grondvoorraden als gevolg van grondverkopen blijkt uit het kengetal grondexploitatie.

6

Begroting 2026 Daarmee wordt ook de afhankelijkheid van de voortgang van de grondvoorraden duidelijk. Wanneer deze achterblijven bij de prognose loopt de schuld harder op en stijgt de schuldquote tot boven de in het Gemeenschappelijk Toezichtskader (GTK) en door de VNG als kritisch gestelde norm van 130%. Dit beperkt de ruimte om nieuwe investeringsambities te kunnen uitvoeren. Geplande investeringen zorgen ervoor dat de schuldpositie toeneemt. Een relatief groter deel van de bezittingen wordt gefinancierd met vreemd vermogen. Daardoor neemt ook de solvabiliteitsratio over de jaren af van 36,9% ultimo 2024, naar 27,6% aan het einde van de begrotingsperiode. Dit blijft echter ruim boven de door de VNG gestelde norm van minimaal 20%. Het kengetal voor de begrote woonlasten, de belastingcapaciteit voor de Westlandse inwoners, is de afgelopen jaren licht verbeterd. De woonlasten voor de Westlandse inwoners bedragen naar verwachting in 2026 105% ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Over werkelijke cijfers 2024 was dit nog 111,7%. Hoewel het algemene beeld van de financiële gezondheid van de gemeente de komende jaren tijdelijk minder gunstig wordt, blijven de financiële kengetallen na verwerking van de financiële effecten van de investeringen binnen de VNG-normen met uitzondering van de netto schuldquote.

Aanpassingen begroting op basis van adviezen Rekenkamer De Rekenkamer heeft in een tweetal rapporten over de bruikbaarheid van de Westlandse P&Cdocumenten een aantal verbetersuggesties gedaan. In deze begroting is hier op de volgende wijze invulling aan gegeven: • • • • •

In de financiële hoofdlijnen hebben wij een tabel opgenomen met de totale baten en lasten per programma. Hiermee is op een prominente plaats in de begroting een totaaloverzicht beschikbaar. Daarnaast is in de financiële hoofdlijnen een beknopte samenvatting opgenomen van de financiële positie van onze gemeente met inbegrip van een duiding van een aantal belangrijke financiële kengetallen (zie hiervoor). In de paragraaf Financiering hebben wij een kasstroomoverzicht opgenomen, waarmee inzicht wordt geboden in de verwachte ontwikkeling van de gemeentelijke liquiditeiten. In de financiële overzichten is de presentatie van de cijfers eenduidig toegepast (-/- is een baat of voordeel, + een last of nadeel). Ook zijn de bedragen consequent weergegeven (in duizend euro). De begrippenlijst en afkortingenlijst zijn uitgebreid.

Van 1e afwijkingenrapportage 2025 tot meerjarenbegroting 2026-2029 De financiële startpositie is gebaseerd op de 1e afwijkingenrapportage 2025 die de raad op 9 juli 2025 heeft vastgesteld. We hebben het financieel meerjarenperspectief (FMP) bijgewerkt om de budgettaire ruimte voor de komende jaren te bepalen. Hierbij zijn de effecten van de separate college- en raadsbesluiten en de actualisatie van de raming voor het Gemeentefonds belangrijke onderdelen. (bedragen x € 1.000) Omschrijving Saldo na raadsvergadering 9 juli 2025 Investeringen (MIP)

2026 1.094 -515

2027 1.346 -765

2028 3.101 -479

2029 2.485 2.811

7

Begroting 2026 Omschrijving 2026 2027 2028 Saldo 579 581 2.622 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2029 5.296

MIP actualisatie Op 9 juli 2025 heeft u het bijgestelde plan voor investeringen voor de komende jaren goedgekeurd. Op 9 juli zijn de wijzigingen in bestaande kredieten en de nieuwe kredieten met een uitgave in 2025 ter besluitvorming voorgelegd. In deze begroting worden de overige nieuwe investeringen uit het bijgestelde plan ter besluitvorming voorgelegd. In hoofdstuk 4.7 Investeringen zijn alle investeringen opgenomen. De financiële gevolgen van de aanpassingen in dit plan zijn te zien in de tabel hierboven. Deze wijkt mede door de aanpassing van de omslagrente af van de reeks zoals opgenomen in de Kadernota. Voor meer details over de investeringen kunt u het document ' boekwerk MIP' raadplegen, zoals dit met uw raad is gedeeld bij de besluitvorming op 9 juli 2025. We blijven investeren in belangrijke zaken zoals scholen, sportfaciliteiten, openbare voorzieningen en verkeer. Op die manier zorgen we ervoor dat het fijn wonen blijft in Westland.

Structurele nieuwe ambities (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 2028 Saldo 579 581 2.622 Domein riolering -2.667 -2.667 -2.667 Domein afval -2.268 -2.238 -2.238 Personeel mobiliteit 400 400 400 Structurele subsidie bibliotheken 400 400 400 Management kunstcollectie 35 35 35 Groenblauwe schoolpleinen 125 125 125 Structurele extra kosten ICT 500 500 500 WNTweb 210 170 120 Verkeersonderzoeken 200 200 200 Saldo -2.486 -2.494 -503 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2029 5.296 -2.667 -2.238 400 400 35 125 500 120 200 2.171

Domeinen riolering en afval In de meerjarenraming werd tot nu toe rekening gehouden met structurele dotaties aan de egalisatievoorziening riolering (€ 2,7 miljoen) en afval (€ 1,4 miljoen). Het voorstel is om de komende jaren toe te werken naar een situatie waarin de kosten volledig kunnen worden gedekt uit de tarieven. We laten daarom de structurele dotaties vrijvallen en zullen waar nodig een incidentele dotatie te doen. Onderstaand lichten we per domein toe hoe we op termijn richting kostendekkende tarieven kunnen toegroeien. Afval Landelijk gebeurt er veel in het domein afval. Sinds 1 januari 2025 voert HVC alle activiteiten rond het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval voor ons uit. Samen met HVC brengen we de komende jaren de basis verder op orde en werken we aan verfijning van de dienstverlening. Zo kunnen we op termijn toegroeien naar kostendekkendheid. Om op termijn toe te werken naar kostendekkendheid willen we samen met HVC eerst de inwoners goed van dienst zijn en hen daarna

8

Begroting 2026 in staat stellen zelf manieren te benutten om het gewicht aan restafval flink verlagen. HVC verleent daarvoor diensten om inwoners daarbij te helpen. Deze diensten moeten leiden tot lagere afvalkosten en verbeterde kostendekkendheid van heffingen. Landelijke beleidskeuzes hebben direct impact op het afvaldossier. Het kabinet onderzoekt opschorting van de CO2-heffing tot 2030, met een tarief van nul vanaf 2026. Dit volgt op een motie van de Tweede Kamer. Uitwerking en besluitvorming zijn gaande; waaronder de impact op de afvalverbrandingsinstallaties. Tot de wetswijziging blijven de huidige regels van kracht. Omdat de opschorting nog niet wettelijk is vastgelegd houden we voor nu rekening met de huidige uitgangspunten. Om die reden is bij de Jaarrekening 2024 besloten om € 8,3 miljoen incidenteel te doteren aan de reserve Afval. De komende jaren onttrekken we aan de reserve en verwachten we een kostenbesparing door te voeren. Naast de structurele dotatie van € 1,4 miljoen die we niet meer doen, levert het een aanvullend voordeel van € 0,8 miljoen op door toe te groeien naar kostendekkendheid. Riolering Bij de riool- en waterzorgheffing streven we ernaar om de kosten volledig te dekken. In het komende jaar wordt er een onderzoek uitgevoerd en worden de bestaande plannen herzien op basis van alle recente ontwikkelingen.

De egalisatievoorziening riolering bedraagt op 31 december 2024 € 12,75 miljoen en is voldoende voor de komende jaren. Personeel mobiliteit Vanaf 2026 wordt er structureel € 400.000 formatie toegevoegd aan het team van het organisatieonderdeel Mobiliteit, vanwege de ambitie die Westland heeft om goed en beter bereikbaar te zijn. Dit is terug te zien in de vele projecten in het MIP met betrekking tot infrastructuur die moeten worden uitgevoerd. Structurele subsidie bibliotheken Een deel van de structurele subsidie van Bibliotheek Westland is de afgelopen jaren aangevuld met een incidentele subsidie. Zonder deze middelen kan het huidige voorzieningenniveau niet gehandhaafd blijven. Door het subsidiebudget structureel te verhogen met € 400.000 borgen we de dienstverlening. Management kunstcollectie Gemeente Westland is eigenaar van een aanzienlijke kunstcollectie. Er worden in het kunstdepot aan de Verdilaan ruim 400 schilderijen, tekeningen, prenten en wandkleden bewaard. Om de collectie toegankelijk, actief en in een goede conditie te brengen zijn structureel middelen nodig. Hiermee is vanaf 2026 € 35.000 structureel beschikbaar. Groenblauwe schoolpleinen Tijdens de groene schoolpleinentop heeft de provincie Zuid-Holland de ambitie uitgesproken dat per 2030 50 procent van de schoolpleinen groenblauw is.

Ondertussen zijn de schoolpleinen van basisscholen De Liereling, De Driekleur Avonturier en De Driekleur Dalton al groenblauw gemaakt. Vanuit de portefeuille onderwijshuisvesting, groen en klimaatadaptatie stelden we in 2025 in totaal een bedrag van € 150.000 euro beschikbaar. Om de subsidie ook de komende jaren uit te kunnen keren, is structureel € 125.000 benodigd vanaf 2026 . Het restant van € 25.000 kan worden gedekt uit de huidige exploitatie. De subsidie bedraagt ten hoogste € 50.000 per aanvraag.

9

Begroting 2026 Structurele extra kosten ICT De ICT-kosten voor overheidsorganisaties nemen al jaren aanzienlijk toe. Stijgende software- en hardwarekosten, maar ook de wet- en regelgeving zoals de cyberbeveiligingswet (NIS2) spelen hierin een belangrijke rol. Om de ICT-kosten ook in de toekomst te kunnen dragen stellen we voor vanaf 2026 structureel € 500.000 vrij te maken voor ICT. Westland natuur en techniek web (WNT-web) Op basis van in 2021 gemaakte afspraken heeft WNT-web in de jaren 2022 t/m 2025, bovenop de basissubsidie (van nu bij elkaar € 129.125), jaarlijks een incidentele subsidie ontvangen van € 250.000 voor het vormgeven en uitvoeren van ambities binnen de Lokale Educatieve Agenda (LEA). Om de continuïteit van het aanbod van WNT-web te borgen en om recht te doen aan de ambities en gestelde doelen voor 2026 en verder van gemeente Westland en het onderwijs blijft aanvullende subsidie nodig. In 2026 gaat dit om € 210.000, voor de jaren erna daalt dit naar € 120.000. De daling is mogelijk omdat het onderwijs een grotere financiële verantwoordelijkheid neemt en het percentage van het totaal van de begroting van WNT-web dat gemeente Westland voor zijn rekening neemt daalt. Verkeersonderzoeken In de afgelopen jaren zien we steeds meer vraagstukken rond mobiliteit waar we door andere partijen advies op willen hebben.

Dit kan nodig zijn omdat we zelf de kennis niet in huis hebben of omdat het goed is een onafhankelijk onderzoek te laten doen. Voorheen werden deze lasten gedekt door incidentele middelen. Voorgesteld wordt om structureel een bedrag van € 200.000 beschikbaar te maken voor dit soort onderzoeken. Incidentele nieuwe ambities (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 2028 Social return on 162 162 investment Motie 110 woonbeleid senioren Totaal 272 162 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2029 -

-

Social return on investment (SROI) In Westland is het instrument Social return on investment (SROI) basaal ontwikkeld. Daardoor laten we (financiële) kansen liggen. We investeren daarom extra. Hiermee zorgen we ervoor dat er meer baankansen komen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We hebben het voornemen om aan te sluiten bij regionale initiatieven om met zorgaanbieders te zorgen voor meer baankansen in de zorg. Patijnenburg voert deze werkzaamheden voor ons uit. We dekken de SROI voor twee jaar (2026 en 2027) uit de reserve Sociaal domein. De kosten bedragen voor deze twee jaar € 162.000 per jaar.

10

Begroting 2026 Motie woonbeleid senioren Bij de begrotingsbehandeling in november 2024 heeft de gemeenteraad de motie 'woonbeleid senioren' aangenomen. Om uitvoering te geven aan deze motie doen we , in lijn met de raadsinformatiebrief van 2 april 2025 inzake de afdoening van de moties omtrent wonen en zorg, een incidentele onttrekking aan de reserve volkshuisvesting voor tijdelijke formatie. Het gaat om een bedrag van € 110.000 in 2026. Overige mutaties (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 Saldo -2.486 -2.494 Bezuinigingen GR'en -320 -115 Aframen post onvoorzien -100 -100 Exogeen onontkoombare ontwikkelingen 153 153 OZB areaaluitbreiding Algemene uitkering - maatstaven OZB inflatie conform CPI Structureel effect inflatie OZB 2,3% 39 80 Saldo -2.713 -2.477 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2028 -503 -115 -100 153 122 -443

2029 2.171 -115 -100 153 -600 -1.037 -1.025 122 -431

Bezuinigingen gemeenschappelijke regelingen De colleges van de gemeenten in Haaglanden hebben de besturen van de gemeenschappelijke regelingen gevraagd om rekening te houden met een bezuiniging van 6,2% op de geïndexeerde bijdrage voor het jaar 2026. Inmiddels zijn de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen bekend. In totaal is er in 2026 een besparing van € 0,3 miljoen gerealiseerd incidenteel, en is er een structurele besparing van € 0,1 miljoen. Aframen post onvoorzien Gemeenten moeten volgens de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) een bedrag voor onvoorziene uitgaven opnemen in hun begroting. De exacte hoogte van dit bedrag is niet vastgesteld bij wet: gemeenten hebben hierin vrijheid. Gemeente Westland reserveert jaarlijks tot op heden € 100.000 voor deze post. Met uitzondering van een incidentele bijdrage na een aardbeving in Syrië/Turkije in 2023, is dit bedrag de afgelopen jaren niet gebruikt. Daarom wordt voorgesteld om vanaf de begroting van 2026 het bedrag voor onvoorziene uitgaven structureel te verlagen naar € 1. Hierdoor komt er extra budgettaire ruimte vrij van ongeveer € 100.000. Exogeen onontkoombare ontwikkelingen Exogeen onontkoombare ontwikkelingen zijn mutaties die, vanuit wettelijke verplichtingen, externe omstandigheden, open-einde regelingen etcetera, niet of in zeer beperkte mate op korte termijn beïnvloedbaar zijn.

Het hier opgenomen bedrag van € 153.000 betreft een structureel budget vanaf 2026 voor de registratie van arbeidsmigranten.

11

Begroting 2026 OZB areaaluitbreiding Jaarlijks wordt een toename van de OZB -ontvangsten geraamd door de groei van het areaal van woningen en niet-woningen. W e verwachten op basis van de woningbouwprogrammering dat het areaal van woningen en niet-woningen de komende jaren meer toeneemt dan waar in de vorige meerjarenbegrotingen rekening mee is gehouden (€ 475.000). Dit is voor de jaren 2025 -2028 verwerkt in het structureel effect van de 1e Afwijkingenrapportage. Voor jaarschijf 2029 levert dit aanvullende inkomsten op van gecumuleerd € 600.000. Algemene uitkering – maatstaven Jaarlijks worden de aantallen binnen de maatstaven die de hoogte van de algemene uitkering bepalen, herijkt op basis van nieuwe getallen per 1 januari. Het gaat dan met name om de werkelijke aantallen woningen en inwoners per 1 januari (en de daarvan afgeleide ontwikkeling in aantallen). Het aantal inwoners per 1 januari 2025 blijft licht achter bij de verwachting die in de begroting is opgenomen. Daarnaast is de waardeontwikkeling van de woningen in Westland hoger dan de in de meicirculaire 2024 opgenomen inschatting van de landelijke ontwikkeling. Hierdoor is de aftrek binnen de algemene uitkering hoger dan geraamd. Beide componenten werken structureel door.

In 2029 wordt de negatieve trend doorbroken doordat we in dat jaar een hogere uitkering verwachten, aangezien de aantallen woningen en inwoners c.a. wel stijgen ten opzichte van de (bijgestelde) aantallen in 2028. OZB inflatie conform CPI In 2029 passen we de OZB-tarieven aan om rekening te houden met de verwachte inflatie. Volgens het Centraal Economisch Plan 2025 van het Centraal Planbureau wordt de inflatie in 2029 geschat op 2,3% volgens het CPI-cijfer. Deze inflatiecorrectie leidt naar verwachting tot een extra opbrengst van € 1 miljoen aan OZB-inkomsten in het jaar 2029. Structureel effect inflatie OZB 2,3% Het eerder geraamde percentage van 2,4% voor de OZB-indexering is bijgesteld naar het actuele percentage van 2,3%, wat een beperkt nadeel met zich meebrengt voor de jaren 2026-2028. Meicirculaire (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 2028 Saldo -2.713 -2.477 -433 Meicirculaire -10.738 -8.406 -7.817 Saldo -13.451 -10.883 -8.260 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2029 -431 -7.721 -8.152

Op 28 mei 2025 is de meicirculaire 2025 verschenen. Hierin worden mededelingen gedaan met betrekking tot de algemene uitkering uit het gemeentefonds over de jaren 2025 - 2030. Bovenstaande reeks ‘Meicirculaire’ bevat het effect van de meicirculaire op het gemeentelijk perspectief. De meicirculaire pakt positief uit voor Westland. Voor de volledige inhoud van de meicirculaire verwijzen wij naar de raadsinformatiebrief d.d. 25 juni 2025 inzake dit onderwerp.

12

Begroting 2026 Middelen meicirculaire sociaal domein Met de extra inkomsten vanuit de meicirculaire kunnen we de resterende taakstelling op het sociaal domein conform de aangenomen motie oplossen. Ook heeft het Rijk vanaf 2028 een verandering van het rijksbeleid op het sociaal domein aangekondigd. Deze moeten zorgen voor een kostenbesparing van in totaal € 4,9 miljoen. In de meicirculaire heeft het rijk daarom de uitkering van het gemeentefonds verlaagd met € 4,9 miljoen. In lijn met het advies van de VNG gaan wij er in deze begroting vanuit dat de betreffende rijksmaatregelen de benodigde financiële effecten opleveren. Daarmee heeft de korting op het gemeentefonds geen effect op het begrotingssaldo. Dit bedrag bestaat uit 3 onderdelen: een beoogde besparing door het sturen op de trajectduur van jeugdzorg welke wij overnemen (€0,4 miljoen kostenbesparing), een eigen bijdrage voor jeugdzorg (€ 1,5 miljoen extra inkomsten), en een indexatie van een eerder geraamde besparing (€3 miljoen kostenbesparing). De gedachte achter deze laatste besparing is dat wanneer de gemeente namens het rijk taken uitvoert, het Rijk de gemeente hiervoor ook de benodigde middelen ter beschikking stelt. Voor 2026 en 2027 zijn de middelen beschikbaar gesteld, en in lijn met het advies van de VNG gaan we er vanuit dat dit ook voor 2028 en verder het geval is.

Tevens kiezen we ervoor de in de meicirculaire aangekondigde incidentele middelen voor 2026 en 2027, te storten in de reserve sociaal domein. In onderstaande tabel laten we de financiële effecten zien van de keuzes die we maken voor het sociaal domein naar aanleiding van de meicirculaire. Hierna lichten we dit per onderwerp in de tabel verder toe. (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 Saldo -13.451 -10.883 Sociaal domein oplossen taakstelling 1.612 1.934 Sociaal domein sturen trajectduur Sociaal domein eigen bijdrage jeugd Sociaal domein indexeren opbrengst hervormingsagenda Voorstel taakstelling sturen trajectduur Voorstel ramen eigen bijdrage jeugd Voorstel stelpost indexeren opbrengst Hervormingsagenda Sociaal domein incidentele middelen -3.000 -2.700 Voorstel incidentele middelen naar reserve 3.000 2.700 Sociaal Domein Saldo -11.839 -8.949 Een min-bedrag is een voordeel, baat, onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2028 -8.260 1.934 400 1.500 3.000

2029 -8.152 1.934 400 1.500 3.000

-400 -1.500 -3.000

-400 -1.500 -3.000

-6.326

-6.218

Sociaal domein oplossen taakstelling In de lopende begroting was nog sprake van een resterende taakstelling voor het sociaal domein. We stellen conform de aangenomen motie d.d. 9 juli 2025, voor deze resterende taakstelling oplopend van € 1,6 miljoen in 2026 naar € 1,9 miljoen in 2029 op te lossen met de extra middelen ontvangen vanuit het Rijk.

13

Begroting 2026 Sociaal domein sturen trajectduur Het Rijk verwacht door het verkorten van de trajectduur binnen de jeugdzorg dat de gemeentelijke lasten met € 0,4 miljoen verlaagd kunnen worden vanaf 2028. Het gemeentelijke budget wordt om deze reden met € 0,4 miljoen gekort. De maatregelen die we hebben genomen door te normaliseren in de jeugdzorg, zorgen er naar verwachting voor dat de jeugdzorg uitgaven daadwerkelijk verlaagd worden. In dit verband nemen we vanaf 2028 voor € 0,4 miljoen een taakstelling op in het product jeugd in programma 5. Sociaal domein eigen bijdrage jeugd Het Rijk is van plan een landelijke eigen bijdrage jeugdzorg in te voeren vanaf 2028. Hiervoor wordt het gemeentelijke budget met € 1,5 miljoen gekort omdat het Rijk er vanuit gaat dat gemeenten deze eigen bijdrage gaan innen. Deze eigen bijdrage wordt vanaf 2028 verwerkt als inkomst in de begroting in programma 5, product jeugd. Sociaal domein indexeren opbrengst Hervormingsagenda De oorspronkelijke besparingsopgave van de Hervormingsagenda Jeugd is in prijs- en volumepeil 2019 ingeboekt. Het Rijk veronderstelt hierdoor een hogere besparing aangezien prijs en volume sindsdien gestegen zijn. Het gemeentelijke budget wordt om deze reden met € 3,0 miljoen gekort. Deze maatregel is zonder overleg met de VNG tot stand gekomen. Het advies van de VNG is om hiervoor een stelpost op te nemen.

De VNG gaat ervan uit dat het Rijk ook voor de jaren vanaf 2028 de lijn volgt van het advies van de commissie Van Ark en het principe respecteert dat medebewindstaken worden vergoed. In lijn met dit uitgangspunt en bijbehorend advies van de VNG hebben wij ervoor gekozen de stelpost van € 3 miljoen in de begroting op te nemen. Sociaal domein incidentele middelen Het kabinet heeft in de meicirculaire 2025 incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld om de Hervormingsagenda jeugd geleidelijk in te kunnen voeren. Voor Westland gaat het, verspreid over 2025 t/m 2027, om € 8,2 miljoen extra voor jeugdzorg (€ 2,5 miljoen in 2025, € 3 miljoen in 2026 en € 2,7 miljoen in 2027). We verkeren momenteel in de gunstige positie dat er op korte termijn geen tekorten zijn binnen de jeugdzorg. We stellen voor de incidentele middelen voor 2026 en 2027 te storten in de reserve sociaal domein om te kunnen werken aan een toekomstbestendige inrichting van het brede sociaal domein. We komen met voorstellen richting uw raad voor de inzet van deze middelen. Aangenomen moties (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 Saldo -11.839 -8.949 Motie rekenkamer 32 32 Motie investeren in sociaal domein 1.188 866 Saldo -10.619 -8.051 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2028 -6.326 32 1.066 -5.228

2029 -6.218 32 1.266 -4.920

Motie rekenkamer Uw raad heeft met de raadsvergadering van 9 juli een motie aangenomen waarin de raad het college verzoekt een bedrag van € 32.000 extra vrij te maken voor de Rekenkamer voor het doen van 14

Begroting 2026 onderzoeken. Dit structurele nadeel is verwerkt in de begroting. We beschouwen de motie hiermee als afgedaan. Motie investeren in sociaal domein Uw raad heeft met de raadsvergadering van 9 juli een motie aangenomen waarin de raad het college verzoekt 'bij de begroting de raad voor te stellen om de nog niet uitgevoerde bezuiniging van 2% op het sociaal domein stop te zetten'. Met de eerdergenoemde verwerking van de middelen voor het sociaal domein resteert er geen taakstelling meer op het sociaal domein. We stellen voor het batige saldo resterend na verwerking van de middelen sociaal domein uit de meicirculaire, toe te voegen aan de algemene reserve. Dit betreft een nadeel voor het begrotingssaldo van € 1,2 miljoen in 2026 tot € 1,3 miljoen in 2029. Wij beschouwen de motie hiermee als afgedaan. In een in januari 2024 door de raad aangenomen motie werd het college opgeroepen om veelvuldig te rapporteren over de doorgevoerde bezuinigingen en om bij gevoelige keuzes de raad te betrekken en deze ook voor te leggen aan de raad. De raad is (in 2024) regelmatig geïnformeerd over de voortgang van de operatie. Daarnaast betrekken wij de raad te allen tijde bij gevoelige beleidskeuzes. Ook deze motie beschouwen wij hiermee als afgedaan.

Reserve ontwikkeling Verdilaan / De Naald (bedragen x € 1.000) Omschrijving 2026 2027 Saldo -10.619 -8.051 Storting in reserve Verdilaan / De Naald 3.000 2.500 reeds aangekondigd in Kadernota Storting in reserve Verdilaan / De Naald 7.619 5.551 aanvullend Saldo 0 0 Een min-bedrag is een voordeel, baat, onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2028 -5.228 2.000

2029 -4.920 2.000

3.228

2.920

0

0

Bovenstaand saldo voor de begrotingsjaren 2026-2029 is het resultaat van de verwerking van alle nieuwe ambities, overige mutaties en maatregelen. Alle jaren tonen een overschot, waardoor de begroting structureel sluitend is. We zetten in op realisatie van een nieuw WestlandTheater De Naald. De exacte invulling van het theater wordt de komende tijd nader uitgewerkt, samen met het bestuur en de directie van De Naald. We houden rekening met de kosten van het voorbereiden van de bouw van het nieuwe theater. Deze kosten zijn al meegenomen in de begroting van 2026-2029. De maximale investeringskosten, zoals besloten in de raadsvergadering van 18 juni 2025, zijn € 62,981 miljoen en worden opgenomen in het meerjarig investeringsplan (MIP). Dit leidt tot kapitaallasten die buiten de meerjarenraming van deze begroting vallen (na 2029). Voor de jaren na 2029 is er nog geen geld gereserveerd voor deze kosten. Bij een investeringsbedrag van € 62,981 miljoen bedragen de kapitaal- en exploitatielasten maximaal circa € 3,7 miljoen per jaar. Om het nieuwe theater te kunnen bouwen, gaan we ook kijken naar hoe we de kosten voor het theater en de ontwikkeling van de Verdilaan betalen. Als we beginnen met de bouw van het theater, starten we ook met het ontwikkelen van het gebied rond de Verdilaan.

Het stedenbouwkundig en beeldkwaliteitsplan werken we verder uit op basis van de gekozen variant van het nieuw te bouwen

15

Begroting 2026 theater. Op basis van de stedenbouwkundige invulling en de keuzes die daarin worden gemaakt, stellen wij een grondexploitatie en een parkeerexploitatie op. Vanaf 2026 willen we een groot deel van de overschotten van de begroting apart zetten voor de kosten van de Verdilaan en De Naald in een nieuw te vormen bestemmingsreserve kapitaallasten Verdilaan / De Naald. In totaal sparen we tussen 2026 en 2029 zo € 28,8 miljoen om de kosten van het nieuwe theater en de ontwikkelingen rond de Verdilaan te kunnen betalen. Een bestemmingsreserve mag naar rato ingezet worden om dekking te bieden voor afschrijvingslasten. Met een afschrijvingstermijn van 50 jaar voor een nieuw theater kan op deze manier jaarlijks maximaal € 576.000 als dekking worden ingezet. De kapitaallasten voor een nieuw theater bedragen na afronding maximaal € 3,1 miljoen, rekening houdend met het al eerder gevoteerde voorbereidingskrediet. (bedragen x € 1.000) Kapitaallasten Nieuw Westland Theater Voorbereidingskrediet Nieuw Westland Theater Nieuw Westland Theater Totaal

2030 178 685 862

2031 178 1.370 1.548

2032 296 2.853 3.149

2033 293 2.819 3.111

2034 289 2.784 3.073

2035 286 2.750 3.036

Het begrotingssaldo voor de storting in de reserve Verdilaan / De Naald bedraagt in 2029 €4,9 miljoen. Daarnaast is er door de eerdergenoemde reserve nog € 576.000 structurele dekking. Dit is samen toereikend om de kapitaallasten van een nieuw theater, zoals weergegeven in bovenstaande tabel, te kunnen dragen. Bij dit gunstige financiële perspectief van onze gemeente vanaf 2029 plaatsen wij nog wel de kanttekening dat wij ook meerjarig fors willen investeren in Westland. Er zijn investeringen zoals bijvoorbeeld het Flora Vakcollege + en de vervanging van sportparken waarvan de volledige kapitaallasten pas in 2030 zichtbaar worden. Staat van baten en lasten meerjarenbegroting 2026 - 2029 De onderstaande meerjarenraming van 2026-2029 geeft een overzichtelijke weergave van de verwachte inkomsten en uitgaven voor de komende vier jaar. (bedragen x € 1.000) Programma 1. Ruimtelijke ordening 2. Volkshuisvesting 3. Gebiedsontwikkeling 4. Mobiliteit en economie 5. Zorg, welzijn en cultuur 6. Openbare orde en veiligheid 7. Onderwijs en sport 8. Openbare ruimte 9. Politiek en bestuur 10. Financiën en algemene dekkingsmiddelen 11. Organisatie en overhead Totale baten 1. Ruimtelijke ordening

16

2026 -5.322 -464 -7.833 -15.317 -41.368 -1.106 -3.716 -42.050 -7 -290.409 -819 -408.411 10.695

2027 -5.322 -464 -12.755 -15.541 -39.934 -1.106 -3.651 -42.500 -7 -289.227 -819 -411.326 10.388

2028 -5.322 -464 -24.652 -20.058 -41.435 -1.106 -3.651 -42.950 -7 -284.365 -819 -424.829 10.386

2029 -5.322 -464 -32.134 -20.606 -41.430 -1.106 -3.651 -43.400 -7 -287.267 -819 -436.206 10.415

Begroting 2026 Programma 2026 2027 2028 2. Volkshuisvesting 1.614 1.505 1.505 3. Gebiedsontwikkeling 9.556 13.885 25.778 4. Mobiliteit en economie 22.990 23.100 28.233 5. Zorg, welzijn en cultuur 164.603 161.778 161.946 6. Openbare orde en veiligheid 13.485 13.705 13.703 7. Onderwijs en sport 24.120 25.059 26.360 8. Openbare ruimte 90.550 94.371 95.710 9. Politiek en bestuur 6.168 5.536 5.536 10. Financiën en algemene dekkingsmiddelen 5.866 4.259 1.611 11. Organisatie en overhead 55.321 55.530 55.154 Totale lasten 404.968 409.116 425.922 Saldo baten en lasten -3.443 -2.210 1.093 Totale stortingen 17.335 11.954 6.623 Totale onttrekkingen -13.892 -9.744 -7.716 Saldo reserves 3.443 2.210 -1.093 Resultaat begroting 0 0 0 Een min-bedrag is een voordeel, baat , onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

2029 1.505 33.257 28.758 161.887 13.701 27.241 95.977 5.536 2.158 55.249 435.684 -522 6.508 -5.986 522 0

Een nadere toelichting over de verschillen is opgenomen per programma in hoofdstuk 2. Ontwikkeling balansposities De balans geeft inzicht in de omvang van onze bezittingen en de manier waarop die worden betaald. De ontwikkeling van de reserves en de schuldpositie heeft invloed op de financiële positie van de gemeente. Vaste activa en langlopende schulden (bedragen x € 1.000) Omschrijving Vaste activa Langlopende leningen

2026 647.382 469.445

2027 710.732 535.465

2028 768.970 567.681

2029 814.440 574.794

De investeringen die we doen in de gemeente activeren we en nemen we op onder onze vaste activa. Daarover schrijven we gedurende een langere periode af. De afschrijving vormt samen met de rente de kapitaallast die we jaarlijks in onze exploitatie verantwoorden. De stijging van de materiële vaste activa in de komende jaren is voornamelijk te wijten aan geplande investeringen in de toekomst. Per saldo wordt er meer geïnvesteerd dan afgeschreven. Door de geplande investeringen neemt de schuldpositie van de gemeente (langlopende geldleningen) de aankomende jaren toe. Voor 2026 wordt een verhoging van de schuldpositie voorzien van € 61,7 miljoen naar een saldo van € 464,4 miljoen ultimo 2026. De totale toename van de schuld schatten we in de periode 2026-2029 op een kleine € 195 miljoen. De afname van de financieringsbehoefte vanaf 2028 vloeit voor een belangrijk deel voort uit de begrote grondverkopen. De gepresenteerde cijfers in de tabel hieronder zijn gebaseerd op een realistisch model ten aanzien van de investeringsuitgaven van het MIP en de Flora Gebiedsontwikkeling.

17

Begroting 2026 Reserves De reserves zijn onder te verdelen in een algemene reserve (die een bufferfunctie vervult) en de bestemmingsreserves die bestemd zijn voor een bepaald doel. De ontwikkeling van de reservepositie gedurende het begrotingsjaar, ziet er als volgt uit: (bedragen x € 1.000) Omschrijving Algemene reserve Bestemmingsreserves Resultaat begroting Totale reserves

2026 40.542 235.267 0 275.809

2027 41.188 236.831 0 278.019

2028 42.033 234.892 0 276.925

2029 43.300 234.148 0 277.448

De reservepositie van de gemeente blijft de aankomende jaren gelijk. De reservepositie bedraagt jaarlijks ongeveer € 280 miljoen. Een uitgebreide toelichting op de stortingen in en de onttrekkingen aan de reserves vindt u in de toelichting op de balans in hoofdstuk 4.8. Zoals gebruikelijk zijn de voorzieningen, omdat deze niet behoren tot het eigen vermogen, in bovenstaand overzicht niet meegenomen.

Samenvattend beeld FMP Het totaalbeeld van de opbouw van het FMP vanaf de raadsvergadering 9 juli 2025 tot de meerjarenbegroting 2026-2029 ziet er als volgt uit: (bedragen x € 1.000) Omschrijving Saldo na raadsvergadering 9 juli 2025

2026 1.094

2027 1.346

2028 3.101

2029 2.485

Investeringen (MIP) Saldo

-515 579

-765 581

-479 2.622

2.811 5.296

Nieuwe ambities Saldo Domein riolering Domein afval Personeel mobiliteit Structurele subsidie bibliotheken Management kunstcollectie Groenblauwe schoolpleinen Structurele extra kosten ICT WNTweb Verkeersonderzoeken Saldo

579 -2.667 -2.268 400 400 35 125 500 210 200 -2.486

581 -2.667 -2.238 400 400 35 125 500 170 200 -2.494

2.622 -2.667 -2.238 400 400 35 125 500 120 200 -503

5.296 -2.667 -2.238 400 400 35 125 500 120 200 2.171

Overige mutaties Saldo Bezuinigingen GR'en Aframen post onvoorzien

-2.486 -320 -100

-2.494 -115 -100

-503 -115 -100

2.171 -115 -100

18

Begroting 2026 Omschrijving Exogeen onontkoombare ontwikkelingen OZB areaaluitbreiding Algemene uitkering - maatstaven OZB inflatie conform CPI Structureel effect inflatie OZB 2,3% Saldo

2026 153 39 -2.713

2027 153 80 -2.477

2028 153 122 -443

2029 153 -600 -1.037 -1.025 122 -431

Meicirculaire Saldo Meicirculaire Saldo

-2.713 -10.738 -13.451

-2.477 -8.406 -10.883

-443 -7.817 -8.260

-431 -7.721 -8.152

-13.451 1.612

-10.883 1.934

-8.260 1.934 400 1.500 3.000

-8.152 1.934 400 1.500 3.000

-400 -1.500 -3.000

-400 -1.500 -3.000

Middelen meicirculaire sociaal domein Saldo Sociaal domein oplossen stelpost Sociaal domein sturen trajectduur Sociaal domein eigen bijdrage jeugd Sociaal domein indexeren opbrengst hervormingsagenda Voorstel taakstelling sturen trajectduur Voorstel ramen eigen bijdrage jeugd Voorstel stelpost indexeren opbrengst hervormingsagenda Sociaal domein incidentele middelen Voorstel incidentele middelen naar reserve Sociaal Domein Saldo Aangenomen moties Saldo Motie rekenkamer Motie investeren in sociaal domein Saldo

-3.000 3.000

-2.700 2.700

-11.839

-8.949

-6.326

-6.218

-11.839 32 1.188 -10.619

-8.949 32 866 -8.051

-6.326 32 1.066 -5.228

-6.218 32 1.266 -4.920

Reserve Verdilaan Saldo -10.619 -8.051 -5.228 Storting in reserve Verdilaan / De Naald reeds 3.000 2.500 2.000 aangekondigd in Kadernota Storting in reserve Verdilaan / De Naald 7.619 5.551 3.228 aanvullend Saldo begroting 0 0 0 Een min-bedrag is een voordeel, baat, onttrekking uit reserve, voordelig saldo.

-4.920 2.000 2.920 0

19

Begroting 2026

1.3 Leeswijzer De begroting 2026-2029 is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Hoofdstuk 1: Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen Dit onderdeel bevat een samenvatting van de belangrijkste punten uit de begroting. We actualiseren de prognose ten aanzien van het financieel meerjarenbeeld en schetsen op hoofdlijnen hoe - in meerjarig perspectief - onze financiële huishouding eruitziet. Hoofdstuk 2: Programmaplan Het programmaplan is samengesteld uit de volgende 11 programma’s: 1. Ruimtelijke ordening 2. Volkshuisvesting 3. Gebiedsontwikkeling 4. Mobiliteit en economie 5. Zorg, welzijn en cultuur 6. Openbare orde en veiligheid 7. Sport, onderwijs en recreatie 8. Openbare ruimte 9. Politiek en bestuur 10. Financiën en algemene dekkingsmiddelen 11. Organisatie en overhead Het programmaplan is samengesteld met behulp van de gemeentelijke producten en bevat de 11 programma’s die hierboven zijn beschreven. De onderverdeling van de programma's is gebaseerd op de maatschappelijke producten en de 3 W-vragen volgens het BBV. Wat willen we bereiken? • •

Geeft inzicht in de belangrijkste doelen en maatschappelijke effecten. Bevat een overzicht van de wettelijk voorgeschreven beleidsindicatoren. Dit is een uniforme basisset van indicatoren die periodiek landelijk beschikbaar zijn. Wat gaat we daarvoor doen? •

Geeft een beschrijving van de activiteiten en prestaties die nodig zijn om onze doelstellingen te bereiken in het begrotingsjaar. Wat mag dit kosten? • Bevat een overzicht van de lasten en baten. In de programma’s hebben wij naast de drie W-vragen ook de meest relevante externe ontwikkelingen, risico’s en kaderstellende beleidsnota’s opgenomen. Daarnaast zijn, indien mogelijk, ook bijbehorende prestatie-indicatoren geformuleerd en wordt er inzicht gegeven in de betrokken verbonden partijen. Hoofdstuk 3: Paragrafen Onderstaande paragrafen maken deel uit van onze begroting. Paragrafen 1 tot en met 8 zijn op grond van de BBV wettelijk verplicht. Paragraaf 9 is facultatief.

20

Begroting 2026

1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Wet open overheid 7. Verbonden partijen 8. Grondbeleid 9. Subsidies De paragrafen geven een ‘dwarsdoorsnede’ van de begroting bezien vanuit een bepaald perspectief. Veel van de paragrafen zijn hierdoor een belangrijke aanvulling op de informatie over de begroting. De paragrafen vormen de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering voor het beleid (en de begroting). De raad heeft hiermee de instrumenten in handen om: • •

De beleidslijnen van de diverse onderdelen van de financiële functie vast te stellen; De hoofdlijnen van de uitvoering te controleren.

Hoofdstuk 4: Financiële begroting In dit deel van de begroting vindt u de financiële uitgangspunten en de meerjarige overzichten van baten en lasten, waarbij er tevens aandacht is voor de incidentele baten en lasten. Ook de geprognosticeerde balans in meerjarenperspectief, het EMU-saldo, de investeringsplanning en een overzicht van de reserves en voorzieningen worden gepresenteerd. De meeste overzichten in dit onderdeel zijn wettelijk voorgeschreven. Bijlagen In dit onderdeel staan de veelvoorkomende begrippen en de afkortingen opgesomd en toegelicht. Ook melden we hier de aandachtspunten voor de begroting vanuit de provincie Zuid-Holland. Portefeuilleverdeling college van burgemeester en wethouders. De portefeuilleverdeling van het college van burgemeester en wethouders is als volgt: Burgemeester B.R. (Bouke) Arends: • • • • •

Openbare Orde en Veiligheid Bestuur en sturing Externe betrekkingen Gemeentehuizen Flora Campus Westland (Coördinatie, incl. voorzitter stuurgroep)

Wethouder B.P.M. (Ben) van der Stee: • • • • •

Financiën Ruimtelijke ordening Toezicht en handhaving (m.u.v. Openbare orde en Veiligheid, evenementen en horeca) Grondzaken Flora Campus Westland (coördinatie financiën, grondzaken, bestemmingsplannen)

21

Begroting 2026

Wethouder A. (Anko) Goudswaard: • • • • • • • •

Sport Onderwijs Recreatie en toerisme Communicatie en marketing Organisatie en dienstverlening Informatievoorziening en ICT Klachtenmanagement Flora Campus Westland (programmering onderwijs (campus, vakcollege, HBO/WO))

Wethouder M.R. (Michiel) Ferwerda: • • • • • • •

Openbare Ruimte Bouwen en gebiedsontwikkeling Milieu en Klimaat Afval Begraven Dierenwelzijn Flora Campus Westland (gebiedsontwikkeling, openbare ruimte)

Wethouder C.Y. (Carlieke) van Staalduinen: • • • •

Zorg en welzijn Cultuur Volkshuisvesting Flora Campus Westland (flexwonen)

Wethouder P.J. (Peter) Valstar: • • • • •

22

Economie Bereikbaarheid Arbeidsmigratie Energietransitie Flora Campus Westland (economische ontwikkeling en programmering, bereikbaarheid en HOV, huisvesting arbeidsmigranten)

Begroting 2026

2. Programma's

23

Begroting 2026

2.1 Ruimtelijke ordening De (leef)ruimte in Westland is schaars. We willen de plannen en opgaven die we hebben een plek geven en het DNA van Westland behouden en versterken, maar de grond is beperkt. We gebruiken gemeentelijke grondexploitaties en faciliterende projecten als middel om ruimtelijke doelstellingen op het gebied van wonen, economie, natuur en groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen waar te maken. We investeren in de leefbaarheid, verbeteren van de fysieke leefomgeving (dat wat je ziet, voelt en ruikt zoals: gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren, bossen, enzovoort) en in het welzijn van onze inwoners. We blijven zoeken naar een balans tussen wonen, economie, groen en voorzieningen. De volgende producten zijn onderdeel van het programma Ruimtelijke ordening: • • • •

Omgevingswet; Ruimtelijke ordening; Grondzaken; Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH).

Omgevingswet De Omgevingswet: één wet voor de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving omvat bouwwerken, infrastructuur, water, bodem, lucht, landschap en cultureel erfgoed. Inwoners, bedrijven en de overheden voeren activiteiten uit, die invloed hebben op de fysieke leefomgeving of die de leefomgeving wijzigen. Een activiteit van de één kan de bruikbaarheid, gezondheid of veiligheid van de leefomgeving voor de ander veranderen. De invoering van de Omgevingswet kan worden gezien als een van de grootste wetgevingsoperaties van de laatste jaren. In 2019 startte gemeente Westland met de voorbereiding van de invoering hiervan. Zo stelde de gemeenteraad op 8 december 2020 de Omgevingsvisie gemeente Westland (2.0) vast. Ook diverse andere aanpassingen zoals de Integrale adviestafel, participatie, leges, nieuw zaaksysteem e.a. zijn de afgelopen jaren uitgewerkt, vastgesteld en doorgevoerd Gemeente Westland werkt inmiddels sinds 2024 onder de Omgevingswet en pakt door rondom verplichte programma's zoals beschreven in het Transitieplan en op het gebied van vernieuwd beleid. Een nieuwe Omgevingswet governance structuur gaat helpen bij het koers houden, prioriteren en monitoren van de ambities en doelen. Dit is vormgegeven door een nieuw team Omgevingskamer. Digitalisering en integraal samenwerken maakt ons flexibeler, transparanter, en resultaatgerichter.

Zo digitaliseren we de Omgevingsvisie, komen er AI-oplossingen voor simpele aanvragen en kunnen we statussen van bijvoorbeeld aanvragen makkelijk beschikbaar stellen. Voor verdere stappen zoals op het gebied van integraal werken via gekoppelde systemen, AIoplossingen, actuele managementinformatie, participatie, toegankelijk en versimpelde dienstverlening zijn in 2026 nog investeringen nodig. In de loop van 2026 plukken we daar de eerste vruchten van doordat we meer werken aan wat echt nodig is, we actiever kunnen omgaan met ontwikkelingen in de maatschappij en procesverbeteringen/versimpeling zorgen voor lagere structurele uitgaven.

24

Begroting 2026

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Inbedden Omgevingswet, met aandacht voor samenwerken, integraliteit en focus op dienstverlening. Samen met de inwoners, ondernemers en anderen werken aan de invoering van de wet.

Blijvend voldoen aan de wettelijke vereisten van de Omgevingswet.

Wat gaan we daarvoor doen? Digitale doorontwikkeling, interactie met inwoners en bedrijven, versimpeling regels waar mogelijk, (toepasbare) regels op de kaart, monitoring en bijstelling.

Doorgronden, invoeren en toepassen van een nieuw/gewijzigd instrumentarium voor gebiedsontwikkeling (zoals onteigening, voorkeursrecht, kostenverhaal). Vaststellen en uitwerken van thema’s in omgevingsprogramma’s in lijn met de richting en ambitie van de omgevingsvisie. Deze omgevingsprogramma’s vormen een belangrijke onderbouwing van beleid voor het vast te stellen omgevingsplan. Vormgeven van één integraal Beleidsrijk Omgevingsplan. Continue optimaliseren van de dienstverlening en interne werkprocessen om naar initiatiefnemers duidelijk en transparant te zijn tegen acceptabele kosten. Werken volgens de bedoeling van de Omgevingswet. Hierbij geven we invulling aan het uitwerken van het in de Omgevingsvisie vastgelegd integrale strategische beleid in uitvoeringsgericht beleid, met concrete doelen, aanpak en uitvoeringsperiodes. Invoeren van participatie met als doel betrokkenheid gemeenschap te vergroten, klachten te verminderen en te werken aan effectieve dienstverlening. Volgen van de ontwikkelingen rondom de Wet Kwaliteitsborging (WKB). Verdere uitvoering Transitieplan. Uitvoering geven aan nieuwe U&H-strategie 2026-2029. Actueel inzicht in statussen VTH voor burgers. Dienstverlening middels AI. Digitaliseren van de Omgevingsvisie. Financiële dekking VTH keten. Tijdig anticiperen op de nieuwe wettelijke vereisten.

25

Begroting 2026

Nieuwe ontwikkelingen Wat willen we bereiken? Gebruik van AI-oplossingen.

Wat gaan we daarvoor doen? Binnen vergunningverlening kijken hoe we processen en aanpak kunnen versimpelen middels gebruik AI.

Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening omvat alle ambities, voorwaarden en wettelijke regelingen die de inrichting van Westland bepalen. Dit mag de gemeente doen op basis van de Omgevingswet. We vertalen de Omgevingsvisie en maatschappelijke ontwikkelingen naar opdrachten en projecten. En we ondersteunen gewenste ontwikkelingen van inwoners en ondernemers. Binnen de ruimtelijke ordening wegen we de ambities en ruimtevragende functies op verschillende schaalniveaus, maar ook op urgentie, prioriteit, haalbaarheid en fasering. Een goede verdeling van functies over de schaarse ruimte is hierbij het uitgangspunt.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Een inrichting van de ruimte en ondergrond in het bedrijvige Westland die in evenwicht is.

Afstemming en overeenstemming over de ruimtelijke ordening in Westland en in de regio.

Wat gaan we daarvoor doen? We doen ruimtelijke verkenningen om verschillende maatschappelijke opgaven een plek te geven. We voeren ruimtelijk juridische procedures uit om wenselijke ontwikkelingen te faciliteren. We stellen de 2e wijziging van het omgevingsplan vast. We nemen deel aan diverse (zowel provinciaal als landelijk) overlegstructuren en brengen daar Westlandse belangen in. Zoals het Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied (ZHPLG). We nemen deel aan het programma NOVEX Zuidelijke Randstad. In dit programma wordt de toekomstbestendige verstedelijking van het gebied opgepakt onder regie van Rijk en Regio. De eigenheid van de Greenport, en de schaalsprong van het OV-netwerk zijn aanknopingspunten die voor Westland van belang zijn. De NOVEX leidt tot een investeringsagenda samen met het Rijk. We nemen deel aan de Vereniging ZuidHollandse Gemeenten (VZHG), de onderafdeling van de VNG dat een belangrijk netwerk biedt.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

26

Begroting 2026

Grondzaken Binnen het product Grondzaken horen de onderdelen voor de financiële verantwoording van de (fysieke) projecten die met gebiedsontwikkeling te maken hebben. Bij dit product horen ook de hulpmiddelen binnen het grondbeleid om ruimtelijke doelen op het gebied van volkshuisvesting, economie, natuur en recreatie waar te maken. Het grondbeleid gaat onder meer over welke rol de gemeente wil innemen binnen gebiedsontwikkelingen en over het kostenverhaal bij projecten. De gemeente gaat een actievere rol pakken. Meer hierover staat in de paragraaf Grondbeleid.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Grondzaken is een hulpmiddel om de doelen genoemd in de andere programma’s te behalen. Het ondersteunt daarmee de andere programma’s en is vooral gericht op wet- en regelgeving (de middelen en kaders) en de (financiële) verslaglegging.

Wat gaan we daarvoor doen? We actualiseren de nota Grondbeleid en de nota Kostenverhaal. Aanvullend passen we een aantal documenten aan waaronder het model anterieure overeenkomst.

Jaarlijks stellen we het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (MPG) en de Tussentijdse rapportage Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (TMPG) op. Jaarlijks stellen we de grondprijzenbrief vast.

Nieuwe ontwikkelingen Geen nieuwe activiteiten ten opzichte van de vastgestelde beleidsdoelen begroting 2025.

Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Een deskundige en adequate vergunningverlening, het houden van toezicht en het handhaven bij overtredingen is een belangrijke wettelijke taak die de gemeente uitvoert als het gaat om omgevingsplannen en ruimtelijke ontwikkelingen.

Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Binnen wettelijk gestelde termijnen omgevingsvergunningen verlenen.

Wat gaan we daarvoor doen? Verdere vereenvoudiging van toegankelijkheid voor het indienen van een omgevingsvergunning (bijvoorbeeld door digitale toegankelijkheid 24/7 en ondersteuning van het proces door ´toepasbare regels´). Binnen de hiervoor geldende doorlooptijden beoordelen we omgevingsvergunningen kwalitatief op bestaande wet- en regelgeving. We begeleiden de aanvrager persoonlijk in het proces, in geval van grote complexiteit wordt gebruik gemaakt van de Omgevingstafel Westland (OTW). Binnen de beleidskaders