CConstaterende datWestland
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage jaarstukken

Gemeenteraad 30 juni 2022, gemeente WestlandBij agendapunt: Voorstel tot vaststelling van de Jaarstukken 202141.550 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

•

De sterke prijsstijgingen van materialen en uitvoering van werken vormen een risico

Kaderstellende beleidsnota’s • •

Structuurvisie Westland 2013-2025/Concept omgevingsvisie Westland; Westland Programma 2018-2022/Perspectiefbrief;

• •

Uitvoeringsprogramma Duurzaam Bereikbaar Westland 2040 is geactualiseerd; Mobiliteitsvisie Westland 2040

25

•

Beleidsplan verkeersveiligheid Westland en het uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid 2020 -

•

2023; Beleidsplan parkeren is in 2021 opgesteld en wordt begin 2022 ter bestuurlijke besluitvorming

•

aangeboden. Gebiedsgericht plan 2019 -2022;

• •

CO2 reductieplan; Water- klimaatplan Westland 2019-2022;

• •

Klimaatstrategie Westland 2021 Beheerkader Afvalwater, hemelwate r en grondwater 2018 -2022;

Wat heeft het gekost? Programma 2 Taakveld 2.1

Verkeer en vervoer

2.2 2.4

Parkeren Economische havens en

(bedragen x € 1.000) Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2020

2021 voor wijziging

2021 na wijziging

2021

Saldo

16.540

19.183

18.624

17.464

1.160

527

630

725

578

147

1.460

1.472

1.313

1.621

-308

Totaal lasten programma 2

18.527

21.285

20.662

19.663

999

2.1

Verkeer en vervoer

3.593

1.124

1.144

1.881

737

2.2

Parkeren

251

373

243

199

-45

2.4

Economische havens en Waterwegen

7

0

3

4

1

Totaal baten programma 2

3.851

1.497

1.390

2.049

693

Saldo van baten en lasten

-14.676

-19.788

-19.272

-17.614

1.692

2.009

0

0

0

0

Onttrekkingen reserves

466

3.148

2.280

840

-1.439

Totaal reservemutaties programma 2

-1.543

3.148

2.280

840

-1.439

Saldo programma 2

-16.219

-16.640

-16.992

-16.774

253

Waterwegen

Stortingen reserves

Cijfermatige analyse tussen programmabegroting en –verantwoording 2021 Deze cijfermatige analyse maakt onderdeel uit van de jaarstukken. De totale afwijking binnen programma 2 bedraagt voordelig € 1.658.000 voor verrekening met reserves en voordelig € 219.000 na verrekening met reserves. De belangrijkste afwijkingen bestaan uit: (bedragen x € 1.000) Programma 2

Lasten

Baten

Saldo

2.1 1.

1.160 V 239N

737V 26V

1.897 V 213 N

2.

3.

4.

Verkeer en vervoer Gladheidsbestrijding: Door de strenge winter met veel sneeuwval aan het begin van 2021 is deze post overschreden. Beheerplan wegen: Er is voor gekozen om het eerste deel van het onderhoudsplan te schrijven binnen de bestaande capaciteit. Hierdoor is nog geen gebruik gemaakt van dit budget. Asfaltverharding: Er is in 2021 meer ingezet op elementenverhardi ng i.p.v. asfaltverharding. In 2022 wordt de inzet op asfalt weer op niveau gebracht met de nieuwe aanbesteding. E l e me n t e n v e r h a r d i n g : Er is in 2021 meer ingezet op elementenverharding i.p.v. asfaltverharding. Door o.a. boomwortelopdruk was extra inzet nodig.

161 V

161 V

234 V

15 V

249 V

157 N

22 V

135 N

26

5. 6.

7.

8.

9. 10. 11. 12.

13.

14. 2.2 1. 2. 2.4 1. 2. 3. 4. 5.

Reiniging kolken: Door areaaluitbreiding en veel schades aan kolken door extreme regenbuien is deze overschrijding ontstaan. Kabels en leidingen vergunningen: Er is meer inzet van personeel. Dit nadeel valt weg door veel meer inkomsten voor leges verg unningen kabels en leidingen en het innen van degeneratiekosten. Civiele kunstwerken, bruggen en steigers Door langere voorbereiding heeft de aanbesteding van de bruggen pas plaatsgevonden in september. Hierdoor zijn er minder uitgaven gedaan in 2021. Schades: Er zijn dit jaar meer schades gereden. Er is hier geen duidelijke reden voor te benoemen. Tevens zijn er meer opbrengsten op Schade -uitkeringen. Openbare verlichting: De laatste afrekening van 2021 moet nog plaatsvinden. Straatreiniging: Door minder vervuiling op straat zijn de kosten lager uitgevallen. Onkruid op verharding: Door het weer is het onkruid minder snel gegroeid. Hierdoor zijn de uitgaven lager. Bijdrage Veilingroute A20: De geplande werkzaamheden voor het deel in Wateringen Centrum zijn doorgeschoven naar 2022. In 2022 worden de werkzaamheden afgerond. Verkenning stedenbouwkundig RO: Door Corona en personeelsmutaties zijn een aantal verkenningen nog niet uitgevoerd. De verwachting is dat de werkzaamheden in 2022 worden uitge voerd Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

177 N

Parkeren Minder elektrische parkeerplaatsen aangelegd en er minder inkomsten door een slechte zomer. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000. Economische haven en waterwegen Inspecties waterwegen: Er zijn minder inspecties uitgevoerd. Verrekening waterwegen: Verrekening voorziening valt hoger uit. W a t e r w e g e n , w a t e r k a n t e n e n b e r me n : Door overname van Maasdijk een nadeel op het maaien van de bermen. Beschoeiingen Een nadeel door meerwerk op slootwerk door CVB. Waterwegen, baggeren sloten: Het contract op Bagge ren Sloten is later begonnen met het seizoen. Uitvoering vindt plaats in 2022

Saldo programma 2 voor verrekening met reserves

54 N

167 V

113 V

208 N

105 V

103 N

196 V

6 V

202 V

56 V

5 V

61 V

57 V

4 V

61 V

259 V

0 V

259 V

149 V

76 V

225 V

756 V

152 V

908 V

127 V

159 V

286 V

147 V 66 V

45 N 57 N

102 V 9 V

81 V 308 N 32 V

12 V 1 V

93 V 307 N 32 V

136 N 185 N

136 N 1 V

184 N

57 N

57 N

38 V

38 V

999 V

Onttrekkingen reserves 1. K Korte termijn verkeersmaatregelen Greenport PZH: aanT pak loopt 1 jaar vertraging op door ontbreken benodigde A entiteit, vanaf 1 januari 2022 Zuid Holland Bereikbaar en w beschikt daarmee over benodigde entiteit. 2. e Realisatie gedeelte Naaldwijk -Rotterdam in Westland r met 1 jaar vertraagd vanwege tekort aan capaciteit ingek nieursbureau. 3. g Opstellen fietspadenplan Westland wordt na 2022, na e vaststellen fietsplanbeleid, opgesteld. 4 .v D e k k i n g e x t r a f o r m a t i e M o b i l i t e i t s v i s i e d o o r g e z e t n a a r e 2022. 5. r Ketenmobiliteit vertraging door Corona. 6. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000. Saldo programma 2 na verrekening met reserves

177 N

999 V

693 V 1.439N

1.692 V 1.439 N

110 N

110 N

500 N

500 N

325 N

325 N

279 N

279 N

100 N 125 N

100 N 125 N

746 N

253 V

27

4.3

Economie

Inleiding Ook in 2021 was de coronapandemie nog goed voelbaar in Westland. Waar de tuinders al een jaar eerder zo goed als van de klap waren teruggeveerd, beleefden de bedrijven in de kernen nog de nodige problemen. De snel oplopende gasprijzen maakten – en maken – het niet direct een beter jaar. Desalniettemin merken we dat verduurzaming een steeds relevanter onderwerp wordt. Verschillende subsidies helpen ondernemers in het ‘glas’ zonnepanelen op w aterbassins te plaatsen, ondernemers in de kernen te vergroenen en ook de daken van bedrijventerreinen zien steeds groener of zonnepaneelblauwer. Door nauw samen te werken met deze bedrijven bleef de gemeente goed op de hoogte en kon het ondersteunen waar nodig in de lobby van de glastuinbouw. Deze manier van relatiemanagement zorgde het afgelopen jaar voor een intensievere verstandhouding met het bedrijfsleven. Denk aan relatiebeheer met koepelorganisaties als Glastuinbouw Westland, VNO-NCW West en MKB Westland, maar ook met individuele strandondernemers, glastuinbouwondernemers, de markten en horecaondernemers. Conform afspraak met de raad heeft de gemeente verder geïnvesteerd. In financiële zin zagen we dat terug in aanvragen voor de Westland Agenda III, maar ook door verder te gaan met de gebiedsontwikkeling Flora in ruimtelijke zin. Na het unaniem aangenomen Ontwikkelperspectief is het vervolg ingezet richting een masterplan.

Ook voor de financiële lobby voor Lightrail en Campus, als onderdelen van de ge biedsontwikkeling Flora, is een start gemaakt. Deze ontwikkelingen stonden in 2021 niet op zichzelf, maar maken onderdeel uit van het verstevigen van onze regionale positie en onze concurrentiekracht. Initiatieven als Flora en Broekpolder, die op termijn z orgen voor werkgelegenheid, dragen daar goed aan bij. De bloei van de Glazen Stad is immers gebaat bij een innovatieve Greenport met genoeg banen op alle niveaus. Dat betekent dus ook de nodige aandacht voor huisvesting van medewerkers, dienstverlening naar ondernemers en slimme partnerschappen met bijvoorbeeld het WHC, Tomatoworld, de WUR, maar ook met het onderwijs en de economische bedrijfskoepels als VNO -NCW, MKB en Glastuinbouw. 2021 liet zien dat juist die samenwerking resulteert in meer gedragen bele idskeuzes, zoals onder andere terug te zien in de Horecavisie, de Uitvoeringsagenda Toerisme en de Glastuinbouwvisie. Wat wilden we bereiken? • •

Versterken van de economische kennis - en innovatiefunctie van het Westland; Faciliteren van de aansluiting tussen onderwijs & arbeidsmarkt;

• •

Moderniseren en herstructureren van het glastuinbouwcluster; Voldoende (fysieke) ruimte voor het glastuinbouwcluster;

• •

Versterken van de externe betrekkingen en de internationale positie; Versterken en toekomstbestendig maken van de dorpscentra en het MKB;

•

Faciliteren van een kwaliteitsimpuls voor de vrijetijdseconomie.

28

Beleidsindicatoren Verplichte BBV-indicatoren Functiemenging

Resultaat

Bron

59,0%

CBS BAG / LISA

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar Westland Nederland 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

2011

60,0%

53,1%

2012

60,2%

53,0%

2013

59,9%

52,6%

2014

59,1%

52,1%

2015

58,7%

52,1%

2016

59,0%

52,3%

2017

58,6%

52,5%

2018

58,9%

52,9%

2019

59,1%

53,3%

2020

59,0%

53,2%

Vestigingen van bedrijven

164,5

LISA

Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 -65 jaar. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar Westland 200 180 160 140 120 100 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Nederland

2011

144,8

118,5

2012

141,8

121,3

2013

143,6

124,6

2014

148,8

127,8

2015

152,4

131,5

2016

154,9

136,4

2017

154,1

139,6

2018

152,5

145,3

2019

159,0

151,3

2020

164,5

158,4

Wat hebben we daarvoor gedaan? We benaderen onze economisch uitvoeringsprogramma vanuit vier sporen die betrekking hebben op de economie in de kernen, het strand en de bedrijventerreinen; de glastuinbouw; de Greenport als cluster en ons vestigingsklimaat in de regio. Daar horen de volgende resultaten bij: •

Er is stevige inzet gepleegd op het doorontwikkelen van de ambities op het RFH -terrein. Het Ontwikkelperspectief is unaniem in de raad vastgesteld en er is een vliegende start gemaakt met de masterplanfase. Rondom het Campusconcept is begonnen aan het opwerken van een

•

duidelijke propositie voor zowel de programmering op de Campus zelf als de lobby eromheen. De Detailhandelsvisie 2021 -2026 vastgesteld. Naar aanleiding hiervan organiseerde de gemeente de eerste bijeenkomsten van de Gouden Driehoek (MKB Westland, BIZ’en, vastgoedpartijen en de gemeente).

•

Subsidie voor het platform “Winkel in Westland ” verstrekt. Het platform biedt Westlandse ondernemers de mogelijkheid hun producten op een gezamenlijk platform aan te bieden.

•

De subsidieregeling MKB Investeringsimpuls opgesteld. Hiermee ondersteunt de gemeente activiteiten van het MKB.

•

Het instellingsbesluit voor de weekmarkten vastgesteld. Dit besluit dient ter ondersteuning van de markten in de Westlandse dorpscentra.

29

•

De Horecavisie Westland 2030 vastgesteld. Deze visie onderstreept het belang van de horeca

•

voor levendige en toekomstbestendige dorpske rnen. De Uitvoeringsagenda Toerisme en Recreatie vastgesteld. Met deze agenda werkt de gemeente samen met belangrijke partners de komende jaren aan het verstevigen van de meerwaarde van toerisme en recreatie voor Westland.

•

•

Ter ondersteuning van de ondernem ers op het strand was het ook dit jaar weer toegestaan om seizoensgebonden strandpaviljoens te laten staan in de winterperiode. Een compensatie voor de financiële gevolgen van de coronacrisis. Het Varend Corso is een belangrijk evenement dat bijdraagt aan de zichtbaarheid van Westland als toeristisch-recreatieve bestemming. Om dit belang te onderstrepen en het evenement in de toekomst te behouden, verstrekte de gemeente subsidie ook al ging de editie van 2021 niet

•

door. Samen met de glastuinbouwsector de ‘Glastuinbouwvisie 2040: hart voor glas’ ontwikkeld.

•

Er zijn beleidsregels vastgesteld om de pilot huisvesting van arbeidsmigranten bij tuinders mogelijk te maken.

•

Mogelijkheden voor het versterken van de fysieke ruimte voor glastuinbouw zijn gestimuleerd middels het ontwerpen van een nieuwe instrument, ook wel de ‘compensatieregeling’ genoemd,

•

voor functiewijzigingen van niet -tuinbouwfuncties in het glastuinbouwgebied. Stimuleren van de modernisering van het glastuinbouwareaal door bijvoorbeeld samen met andere overheden een convenant met de Coöperatie Broekpolder aan te gaan is voortgezet. Ook voor het gebied Oranjepolder is gestart met samenwerking in het gebied. Het doel is het verbeteren van de structuur van het glastuinbouwgebied. Dit doen we door het ui tplaatsen van woningen met inzet van de subsidieregeling VORM Westland die met één jaar is verlengd en het

•

uitvoeren van de nieuwe handhavingsstrategie (2020) voor het glastuinbouwgebied; Dit jaar zijn 2 nieuwe warmte -ateliers gestart, namelijk voor Warmt elinq en Aardwarmte Delfland. Er zijn in totaal 4 ateliers: naast de al genoemde ateliers zijn dit Kralingerpolder en Maasdijk. Tijdens deze ateliers wordt met de initiatiefnemer afgestemd hoe, wanneer en waar de warmte-tracés het beste kunnen worden aange legd, waarbij er zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van koppelkansen. De kosten voor de ateliers worden sinds dit jaar middels een

•

convenant doorberekend aan de aanvrager. Voor de koppeling op de Leiding door het Midden, heeft de gemeente Westland samen met gemeente Midden-Delfland, provincie Zuid -Holland, het ministerie EZK en LNV, GasUnie en ETP een convenant gesloten. Mede hierdoor wordt de subsidiering van de aftakking van de rest-

•

warmte naar het Westland mogelijk gemaakt. De gemeente Westland heeft eind 2021 een convenant met de gemeente Den Haag gesloten voor samenwerking op het gebied van energie -infrastructuur. Dit convenant maakt het mogelijk strategische koppelingen tussen afnemersgroepen in Den Haag Zuid en Warmte Systeem West-

•

land te realiseren door een gezamenlijke tracé afstemming. De raad heeft in 2021 besloten de gelden uit de voormalige Westland Agenda voor het stimuleren van geothermieboringen te gebruiken voor de Stimuleringsregeling Warmte Systeem Westland. Hiermee wordt voorzien in onre ndabele toppen van koppelleidingen in de periode 2021 2024. Door de gemeentelijke bijdrage in deze kosten, hebben provincie Zuid -Holland en ministeries LNV en EZK zich bereid gevonden eveneens een bijdrage te leveren. Gemeente West-

•

land stelt hiervoor een e enmalig bedrag beschikbaar van €950.000. Het afgelopen jaar zijn nieuwe beleidslijnen ten behoeve van zonnepanelen op waterbassins vastgesteld. Zonnepanelen zijn bouwwerken, waarvoor in beginsel een omgevingsvergunning verleend moet worden. Door deze nieuwe beleidsregels wordt mogelijk gemaakt dat tuinders zonnepanelen kunnen plaatsen op hun bassins. Als doel is benoemd tot 2030 ca. 350 projecten ‘zonnepanelen op waterbassins’ uit te voeren in de regio, waarmee 0,089 TWh aan elektriciteit

•

zou moeten kunnen worden opgewekt, oftewel 2,78% van de totale RES ambitie. Middels provinciale subsidies en gemeentelijke bijdrage in onderzoeken en scans, hebben be-

•

drijven een flink aantal extra zonnepanelen gerealiseerd op bedrijfsdaken. Ook voor bedrijven wordt er volop gewerkt met Energieke Regio. De website Westland Werkt Duurzaam is in de lucht en er zijn een viertal inspiratiefilmpjes gemaakt (en verschillende

30

keren gepubliceerd) met interviews van duurzame bedrijven. De energiemonitor bedrijven is in •

2021 gelanceerd. Gemeente Westland is als initiatiefnemer van een kennistraject met tuinders gestart. In gesprekken met tuinbouwondernemers (diverse teelten en bedrijven) worden met name kansen besproken voor verdere besparing en verduurzaming (van energie) en wordt geëvalueerd waar

•

knelpunten liggen. De gemeente heeft met de glastuinbouwsector, provincie Zuid -Holland en het hoogheemraadschap van Delfland een onderzoek afgerond naar alternatieven voor gietwater voor de tuinbouw. In 2022 wordt hier vervolg aan gegev en.

•

Er is geïnvesteerd in nieuw elan van het WHC door samenwerking te zoeken op de Kennis- en Innovatieagenda. Daartoe hebben Westlandse bestuurders, de universiteiten van Leiden, Delft, Erasmus en de Haagse Hogeschool en InHolland ontvangen in het WHC.Dez e ontvangsten waren gericht op de campusontwikkeling op het Floraterrein, samenwerking in onderzoek en inno-

•

vatie versterken en in de doorontwikkeling van het onderwijs t.b.v. de arbeidsmarkt. De nodige voorbereidingen voor de World Expo 2020 in Dubai en d e Floriade te Almere zijn ge-

•

troffen. Verschillende projecten zijn in het kader van de samenwerking met de Greenport West -Holland opgestart. Daarbij maakten we veel gebruik van de Metropoolregio als cofinancier. Deze projecten leveren een bijdrage aan wee rbare digitalisering in de glastuinbouw en innovatieve ont-

•

wikkelingen. Dit past in onze samenwerking met het hoger onderwijs en de glastuinbouwsector. In 2021 hebben we het account- en relatiemanagement richting de Westlandse bedrijven verstevigd. We zijn actief de contacten met onze bedrijven aangegaan om relaties te versterken maar ook om via hen het vestigingsklimaat te monitoren. Deze bezoeken moeten via analyses

•

leiden tot meer inzichten in marktontwikkeling en onderbouwing van ons beleid. De samenwerking met verbonden partij InnovationQuarter is versterkt: er is een fondsversterking toegezegd om meer bedrijven te voorzien van investeringskapitaal. Daarnaast is de samenwerking op het onderdeel tuinbouw uitgebreid.

•

•

Het strategisch kader internationalisering 2021 -2025 is in 2021 door de raad vastgesteld. We hebben onze lobbypositie in relatie tot de regionale en landelijke netwerken verstevigd en houden focus op Europese agenda’s en subsidies. Denk daarbij onder andere aan de G40, het vaststellen van het strategisch kader public affairs en de lobby voor een lightrail en campus.

Externe ontwikkelingen / risico’s •

In 2021 is de coronacrisis nog altijd een doorn in het oog van de economische groei en bloei geweest.

•

Het kabinet trad aan en m aakte bekend het Groeifonds op te splitsen in economie en een separaat mobiliteitsfonds;

•

Het besluit Warmtewet (oorspronkelijk beoogde invoering 1 januari 2022) is door het Rijk aangehouden, mede door de opmerkingen vanuit de gemeenten (VNG) dat onder andere netwerkbedrijven en andere publieke bedrijven een rol moeten kunnen krijgen in de exploitatie van energiesystemen. Deze wet is van grote invloed op de marktordening in de warmtemarkt en de

•

rol van de netwerkbedrijven en de gemeente. Door de groeiende vraag naar energie en te weinig aanbod zijn de prijzen voor gas (en elektra) in 2021 sterk gestegen. Voor zowel inwoners als voor de glastuinbouw (en andere bedrijven) leidt dit tot dreigende energie -armoede en ingrijpende effecten voor bedrijven (waaronder de primaire glastuinbouwsector). Het Rijk heeft in de begroting inmiddels €3 miljard uitgetrokken voor verlaging van de energiebelasting.

•

In de miljoenennota is aangegeven dat de sterk verhoogde heffing van de 3e schijf elektriciteit Opslag Duurzame Energi e (ODE), weer verlaagd wordt. Een verdere uitwerking moet nog volgen.

Verbonden partijen Onder andere onderstaande partijen hebben een bijdrage geleverd aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma:

31

•

Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH)

• •

N.V. Juva Holding Regionale Ontwikkelingsmaatschappij InnovationQuarter B.V.

•

World Horti Center Onroerend Goed B.V.

Kaderstellende beleidsnota’s • Structuurvisie Westland 2013 -2025 • •

Economische Opgave Westland 2019 -2022 Uitvoeringsprogramma Economie 2020 -2021

• •

Omgevingsvisie 2.0 Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid MRDH

• •

Glastuinbouwvisie Westland 2040 Werkboek Westland

• •

Handhavingsstrategie thema glastuinbouw Westland 2020 Beleidsregel strijdig gebruik duurzame glastuinbouw gro nden Westland 2020

• •

Beleidsregel strijdig gebruik agrarische bedrijfswoning Westland 2020 Subsidieregeling VORM Westland

• •

Bestemmingsplannen (bedrijventerreinen en glastuinbouwgebied) Bedrijventerreinenvisie 2013 -2020

• •

Beleidsvisie Beleef Westland Strategisch kader Internationalisering

• •

Strategisch kader Public Affairs Horecavisie

• •

Detailhandelsvisie Subsidieregeling MKB-fonds

• •

Beleidsregels huisvesting bij tuinders Marktverordening

•

Standplaatsenbeleid

Wat heeft het gekost? Programma 3 Taakveld

(bedragen x € 1.000) Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2020

2021 voor

2021 na

2021

wijziging

wijziging

Saldo

3.1

Economische ontwikkeling

2.106

3.697

3.102

3.151

-49

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

638

-44

956

34

922

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

807

575

579

683

-103

Economische promotie

563

590

596

554

43

Totaal lasten programma 2

4.114

4.818

5.235

4.421

813

3.4 3.1

Economische ontwikkeling

638

81

246

1.404

1.158

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

539

0

0

22

22

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

645

567

557

643

86

3.4

Economische promotie

Totaal baten programma 3

343 2.165

385 1.033

320 1.123

313 2.382

-7 1.258

Saldo van baten en lasten

-1.949

-3.785

-4.111

-2.039

2.072

0

48

48

0

48

Onttrekkingen reserves

310

1.357

560

263

-297

Totaal reservemutaties programma 3

310

1.309

512

263

-249

-1.639

-2.476

-3.599

-1.776

1.822

Stortingen reserves

Saldo programma 3

32

Cijfermatige analyse tussen programmabegroting en –verantwoording 2021 Deze cijfermatige analyse maakt onderdeel uit van de jaarstukken. De totale afwijking binnen programma 3 bedraagt voordelig € 2.072.000 voor verrekening met reserves en voordelig € 1.822.000 na verrekening met reserves. De belangrijkste afwijkingen bestaan uit: Programma 3 3.1 Economische ontwikkelingen 1. De Westland Agenda III; de commissie is weliswaar in 2021 gerealiseerd qua organisatiestructuur, maar heeft nog geen aanvragen definitief kunnen honoreren. Er zijn op zich voldoende initiatieven die het budget kunnen uitputten, maar niet alles is kwalitatief waardig genoeg bevonden. Vrijwel elk initiatief moest verder worden uitgewerkt. Dat leidt tot een rits aan gehonoreerde aanvragen in 2022. 2. Energietransitie Glastuinbouw; budgetten voor het programma Energie en Duurzaamheid zijn niet juist verdeeld over verschillende taakvelden. Op een andere taakveld zorgt dit voor een nadeel. 3. Economisch beleid; inkomensoverdrachten ove rige instellingen, zijn niet begroot, maar zijn wel kostenneutraal en zorgen per saldo niet voor een resultaat, 4. Woningbouwimpuls 2020; Waelpolder ONW. Er zijn onvoorziene kosten gemaakt die eerder niet bekend waren. 5. Overige verschillen kleiner dan € 50.000

Lasten 49 N 987 V

3.2 1.

(bedragen x € 1.000) Baten Saldo 1.158 V 1.109 V 987 V

296 V

152 V

448 V

803 N

803V

-

482 N

193 V

289 N

47 N

10 V

37 N

923 V 1.000 V

22V

945 V 1.000V

77 N 103 N 88 N

22V 86V 89 V

55N 17N 1 V

15 N 42 V

3 N 7N

18 N 37V

Saldo programma 3 voor verrekening met reserves Stortingen reserves: 1. Reserves Bovenwijkse voorzieningen: geen onttrekkingen Onttrekkingen reserves: 1. Reserves financiële soliditeit: Uitgaven voor Westland agenda zijn vooruitgeschoven naar 2022 2. Algemene reserve: Er is 197k€ minder onttrokken aan de algemene reserve.

813V 48V 48V

1.259V

2.072V 48 V 48 V

297N

297N

100N

100N

197N

197N

Saldo programma 3 na verrekening met reserves

861V

962V

1.823V

2. 3.3. 1. 2. 3.4.

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Op overige Economische activiteit en 2021 is na de zomer gepoogd een volledig revolverend fonds, conform wens college, op te tuigen. Dat vereiste dusdanig veel onderzoek en contact met derden dat het niet gelukt is de verordening af te krijgen in dit jaar. In 2022 wordt dit afgerond. Diverse lasten kleiner dan € 100.000 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen In 2021 zijn zes nieuwe BIZ-en opgestart waarvoor niets was geraamd. Hierdoor zijn zowel de ontvangsten als de doorbetalingen hoger uitgevallen. Overige verschillen kleiner dan € 50.000 Economische promotie

33

4.4

Onderwijs

Inleiding Binnen het onderwijs staat centraal: Een optimale ontwikkeling en ononderbroken leerlijn van jongeren in het Westland. Belangrijk hierbij: -

Beschikking over een passend onderwijshuisvestingsaanbod. Essentieel is een goede aansluiting tussen kinderopvang, onderwijs, leerplicht/voortijdig

-

schoolverlaters, arbeidsmarkt en jeugdhulp. Beschikbaar aanbod voor laaggeletterden van volwasseneneducatie met passe nde ondersteuning.

Wat wilden we bereiken? • Toekomstbestendige schoolaccommodaties (brede scholen, integrale kindcentra, samenwerk en ontmoetingsscholen) met een goede spreiding over de kernen en het primair onderwijs en voortgezet onderwijs. • •

Een brede en optimale ontwikkeling van Westlandse jongeren . Een afname van het aantal laaggeletterden in Westland .

• •

Een goede verbinding tussen onderwijszorg en jeugdhulp . Een goede verbinding van onderwijs me t de arbeidsmarkt en het Westlandse bedrijfsleven.

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Absoluut verzuim

Resultaat

Bron

0,9

DUO/Ingrado

Van absoluut verzuim is sprake als een leerplichtige jongere tussen de 5 en 16 jaar of een jongere van 16 of 17 jaar die valt onder de kwalificatieplicht niet is ingeschreven op een school en ook niet vrijgesteld is van de inschrijvingsplicht. De cijfers van Ingrado hebben betrekking op schooljaren. De periodeaanduiding "2017" staat voor schooljaar "2016/20 17". De eenheid is per 1.000 leerlingen. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar Westland Nederland

2,8

2014

0,9

2,8

2,4

2015

0,7

2,3

2,0

2016

2,1

1,8

1,6

2017

0,9

1,8

1,2

2018

0,5

1,9

0,8

2019

1,0

2,4

0,4

2020

0,9

2,7

0,0 2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

34

Verplichte BBV-indicatoren Relatief verzuim

Resultaat

Bron

27

DUO/Ingrado

Van relatief verzuim is sprake als een op een school ingeschreven leer - of kwalificatie plichtige jongere ongeoorloofd afwezig is. De periodeaanduiding "2017" staat voor schooljaar "2016/2017". De eenheid is per 1.000 leerlingen. Westland (groen) – Nederland (blauw)

Jaar

Westland

Nederland

34

2014

20

31

30

2015

18

29

2016

19

27

2017

21

27

2018

26

23

2019

27

26

26 22 18 14 10 2014

2015

2016

2017

2018

2019

Vroegtijdige schoolverlaters (VO + MBO)

1,0%

DUO/Ingrado

Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat. De cijfers van DUO hebben betrekking op schooljaren. De periodeaanduiding "2017" staat voor schooljaar "2017/2018". Westland (groen) – Nederland (blauw) 4,4 4,0 3,6 3,2 2,8 2,4 2,0 1,6 1,2 0,8 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Jaar

Westland

Nederland

2011

2,3%

3,1%

2012

2,9%

3,5%

2013

2,1%

3,2%

2014

1,7%

2,1%

2015

1,0%

1,7%

2016

1,1%

1,7%

2017

1,5%

1,8%

2018

1,4%

1,9%

2019

1,3%

2,0%

2020

1,0%

1,7%

Wat hebben we daarvoor gedaan? • Uitvoering van toezicht op het openbaar onderwijs door controle op de jaarstukken van Stich•

ting West Openbaar Onderwijs. We hebben de ontwikkeling van brede scholen, integrale kindcentra en samenwerk - en ontmoetingsscholen gestimuleerd en gefacilit eerd. Hierbij zijn de verschillende denominaties 1 in één schoolgebouw gehuisvest.

•

•

Samen met de Westlandse schoolbesturen is een start gemaakt met het actualiseren van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor primair onderwijs. Afronding van de actualisat ie vindt plaats in 2022. Hierop volgend zal de onderwijshuisvestingsverordening worden aangepast. In De Lier is de bouw gestart voor de vervangende nieuwbouw voor de dislocatie van de Achtsprong aan het Achterlaantje. Deze school is samengevoegd met de hoofdlocatie op de Sportlaan en werd rond zomer 2021 opgeleverd.

•

De Kameleon is uitgebreid en tevens zijn hier onderwijskundige vernieuwingen doorgevoerd. De leerlingaantallen van de Kameleon in Heenweg hebben aanleiding gegeven om de subsidie met 2 jaar te verlengen.

1

Levensbeschouwelijke visies waarmee scholen zich binnen het bijzonder onderwijs onderscheiden.

35

•

Er wordt gewerkt aan definitieve huisvesting voor de openbare Dalton Naaldwijk . Tot die tijd is er tijdelijke huisvesting. De voorbereidingen hiervoor zijn i n 2021 gestart. De school zit nu tijdelijk nabij het zwembad De Hoge Bomen.

• •

De voorbereidingen voor realisatie van de Waalcampus in ’s Gravenzande z ijn gestart. De voorbereidingen zijn en worden getroffen voor het realiseren van een samenwerkingsschool

•

in Wateringen. Er wordt gewerkt aan vervangende nieuwbouw voor De Nieuwe Weg in Poeldijk (primair onderwijs) die samen gaat met het voortgezet onderwijs van ISW. Samen gaan zij een Tienercollege vormen.

• •

In het huisvestingsprogramma 2022 is een Islamitische school opgenomen. In 2021 hebben we de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) inhoudelijk afgerond. Hierin geven we via vier programmalijnen, aangevuld met “kennisdeling en expertise” en in samenhang met onderwijshuisvesting. De LEA is in februari 2022 vastgesteld. De LEA is een samenwerkingsinstrument en samen met onze partners gaan we nu in jaarplannen de volgende stap nemen voor uitvoering.

•

Er is uitvoering gegeven van de Leerplichtwet. Daarnaast is er, onder regie van centrumgemeente Den Haag, uitvoering geweest van de aanpak voortijdig schoolverlaten . Doel hierbij is

•

het voorkomen van schooluitval. De regeling leerlingenvervoer is uitgevoerd. Dit is gedaan voor de leerlingen van de Waalcam-

•

pus en de Kameleon aan de Heenweg , zodat zij bewegingsonderwijs kunnen volgen. Er is regie gevoerd op de bestrijding van onderwijsachterstanden in de voorschoolse periode . Dit deden we door het faciliteren van de voorschoolse en vroegschoolse educatie (vve) en het stimuleren van samenwerking in de keten .

•

We hebben het gebruik van gesubsidieerde peuteropvang voor kinderen gestimuleerd en gefaciliteerd. Dit is opgezet voor de doelgroep ou ders die niet in aanmerking komen voor kinderop-

•

vangtoeslag van de Belastingdienst. In 2021 zijn drie schakelklassen in het primair onderwijs (onderbouw, middenbouw en boven-

•

bouw) gefaciliteerd. Om de brede talentontwikkeling van Westlandse jongeren te sti muleren hebben wij de samenwerking tussen primair- en voortgezet onderwijs, kinderopvang, Westland Cultuurweb, Bibliotheek Westland en Westland Natuur - en Techniekweb (WNTweb) geactiveerd en gefaciliteerd.

•

In samenwerking met de gemeenten in de arbeidsmar ktregio Haaglanden is een regionaal plan van aanpak bestrijding laaggeletterdheid opgesteld. Het plan is door het college vastgesteld en ter kennisneming van de gemeenteraad gebracht. Het regionale plan is in samenwerking met de Westlandse taalhuispartners uitgewerkt in een convenant en uitvoeringsprogramma.

• •

Aan de VO-scholen is subsidie verstrekt om het schoolmaatschappelijk werk te organiseren . In 2021 in de slagkracht van WNTweb versterkt . Hiervoor is de exploitatie van het programma en de hotspot bij WNT-web belegd. WNTweb ontvangt hiervoor vier jaar lang jaarlijks €360.000. Hierover is geïnformeerd met een raadsinformatiebrief op 02 -09-2021.

Externe ontwikkelingen / risico’s •

De rijksvergoeding onderwijshuisvesting is niet toereikend voor gemeenten en schoolbesturen. Het er kan niet worden voldaan aan de opgelegde strengere eisen en stijgende bouwkosten als gevolg van marktontwikkelingen. Op termijn worden gemeenten verantwoordelijk voor renovatie, dat moet verankerd worden in wetgeving. De (financiële) gevolgen zijn nog onduidelijk. En

•

zullen worden verwerkt in de onderwijshuisvestingsverordening. De verwachte groei van het aantal kinderen in Westland zorgt voor een toenemende ruimtebehoefte bij primair en voortgezet onderwijs en kinderopv ang. In de planvorming van onderwijshuisvestingsprojecten wordt rekening gehouden met de toekomstige ruimtebehoefte middels

•

leerlingenprognoses. Middelen voor de benodigde grondaankopen zijn niet opgenomen. Het onderzoek naar een oplossing voor de slechte staat van de gymnastiekaccommodatie aan de Sweelincklaan in ‘s -Gravenzande is afgerond. Geconcludeerd is dat nieuwbouw een betere oplossing is dan renovatie. De zalen zijn beschikt in het huisvestingsprogramma 2022. Over realisatie van de nieuwbouw wordt overleg gevoerd met ISW.

36

•

M.i.v. 1 januari 2021 is het opleveren van gebouwen die voldoen aan BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) verplicht. De beschikbaar gestelde kredieten, voor onder andere de Waalcampus en Molensloot zijn hierop aangepast (raadsbes luit 7 december ’21).

•

Er is rekening gehouden met het risico dat bij het verlies van werk door ouders , een mogelijke toenemende vraag zou kunnen ontstaan op gesubsidieerde peuteropvang. Er heeft echter geen significante stijging plaatsgevonden in deze groep. Ook is er slechts beperkt sprake geweest van een stijging in wachtlijsten bij plaatsing voor de Kinderopvang.

•

Samen met de onderwijs - en kinderopvangpartners hebben we acties geformuleerd voor het beperken van de onderwijsacht erstanden gerelateerd aan C OVID-19. De acties worden opgenomen in het jaarplan 2022-2023 LEA. De NPO-gelden zetten we in om de acties uit het jaarplan te verwezenlijken.

•

Wat de gevolgen zijn van COVID-19 op de ruimtebehoefte per leerling is nog niet beke nd. Schoolgebouwen waar de ventilatie niet op orde is , kunnen gebruik maken van de door het Rijk beschikbaar gestelde SUVIS -regeling om passende maatregelen te nemen. De regeling is verlengd tot 30 april 2022 en daar zal waarschijnlijk nog belangstelling v oor zijn.

Verbonden partijen Sociaal Kernteam B.V. (SKT) is de verbonden partij die een bijdrage levert aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma: Kaderstellende beleidsnota’s • •

Sociaal Beleidskader Kernachtig Sociaal 2016; Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Westland 2015;

•

Verordening Leerlingenvervoer gemeente Westland 2018.

Wat heeft het gekost? Programma 4 Taakveld

(bedragen x € 1.000) Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2020

2021 voor

2021 na

2021

wijziging

wijziging

Saldo

4.2

Onderwijshuisvesting

8.981

8.697

9.785

9.424

361

4.3

Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

4.071

3.651

5.340

5.163

177

Totaal lasten programma 4

13.052

12.348

15.124

14.587

538

4.2 4.3

Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en

1.303

1.031

1.014

983

-31

leerlingenzaken Totaal baten programma 4

1.269 2.572

509 1.540

2.175 3.189

2.919 3.903

744 713

Saldo van baten en lasten

-10.478

-10.808

-11.935

-10.684

1.251

0

0

0

0

0

505 505

183 183

766 766

533 533

-233 -233

-9.973

-10.625

-11.169

-10.151

1.018

Stortingen reserves Onttrekkingen reserves Totaal reservemutaties programma 4 Saldo programma 4

Cijfermatige analyse tussen programmabegroting en –verantwoording 2021 Deze cijfermatige analyse maakt onderdeel uit van de jaarstukken. De totale afwijking binnen programma 4 bedraagt voordelig € 1.251.000 voor verrekening met reserves en voordelig € 1.018.000 na verrekening met reserves. De belangrijkst e afwijkingen bestaan uit:

37

(bedragen x € 1.000) Programma 4 4.2 Onderwijshuisvesting 1.

Dak herstel en onderhoud Hazelaarstraat: Voor de instandhouding van het pand Hazelaarstraat 46 te Monster en het

Lasten 361 V

Baten 31 N

Saldo 330 V

75 V

75 V

331 V

331 V

84 V

84 V

wegwerken van achterstallig onderhoud is in de Prorap € 75.000 beschikbaar gesteld. De werkzaamheden hebben in 2021 nog niet kunnen plaatsvinde n. Aan de raad zal worden voorgesteld dit bedrag in 2022 opnieuw beschikbaar te stel2.

len. Realisering tijdelijke Daltonschool voor WOO: De school is eind 2021 gerealiseerd en de kosten die de school heeft voorgeschoten zijn betaald. De koste n voor de uitbreiding van de tijdelijke locatie en verlenging van de aanwezigheid daarvan volgen in 2022. Aan de raad zal worden voorgesteld om het

3.

restant over te hevelen naar 2022. Actualisering IHP en aanpassing onderwijsloket: Vanwege opgetreden vertraging bij de opstart van het IHP en de uitvoering van nulmetingen is er overschot ontstaat van per saldo € 84.000. Aan de raad zal worden voorgesteld om het restant over te hevelen naar 2022.

4. 4.3

Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

152 N 177 V

31 N 744 V

183 N 921 V

1.

Leerlingenvervoer: Leerlingenvervoer heeft een nadeel van € 309.000. De belangrijkste reden hiervoor is een stijging van

312 N

2 V

309 N

42 N

42 V

0

het gebruik van de regeling met 16% ten op zichtte van 2020. Daarnaast heeft hiervan een relatief hoog aantal dat individueel vervoer krijgt wat ongeveer 3x duurder is dan groepsvervoer. 2.

Onderwijsachterstandenbeleid: onderwijsachterstandenbeleid betreft een specifieke uitkering van het rijk. Op deze post is meer uitgeven en meer ontvangen dan begroot. Per saldo is het resultaat neutraal.

3.

Lokaal educatieve agenda: In april 2021 heeft Gemeente Westland het proces rondom de lokale educatieve agenda

365 V

365 V

hervat nadat in overleg met de schoolbesturen het was opgeschort in verband met de Coronapandemie. Het nie uwe LEA uitvoeringsprogramma start januari 2022. Daarnaast is er vorig jaar door het CDA en VDD een amendement ingediend om het restant budget van de LEA niet af te ramen in de ProRap maar bij de vaststelling van de jaarstukken over te heven naar 2021-2022. Dit is toen door de raad aangenomen en bepaalt dat het geld behouden blijft voor het onderwijs en besteed dient te worden aan de aansluiting tussen zorg en onderwijs. Ook in 2021 zijn een aantal activiteiten niet doorgegaan. Per saldo een overschot van € 365.000, aan de raad zal worden voorgesteld dit overschot opnieuw beschikbaar te 4.

stellen in 2022. Vrijval OAB middelen 2020:De verantwoording van de OAB

565 V

565 V

middelen 2020 in de SISA bijlage week af van de verwerking in de jaarrekening. In 2020 zijn een deel van de uitgaven van peuterspeelzalen verantwoord ten gunste van de rijksuitkering. Dit had moeten leiden tot een voordeel in de jaarrekening. Echter dit voordeel is per abuis toegevoegd aan het

38

voorschot van OAB op de balans. Dit is in 2021 met als ge5.

volg een voordeel van € 565.000. RMC: Van de gemeente Den Haag ontvangt Westland een bij-

121 V

121 V

drage voor de uitvoering van de RMC casemanagement, waaronder het preventief begeleiden van dreigende vroegtijdig schoolverlaters. . Door de corona beperkingen zijn niet alle activiteiten in 2021 uitge voerd. Aan de raad zal worden voor6.

gesteld om het restant over te hevelen naar 2022. Peuterspeelzalen: een deel van de uitgaven voor peuterspeel-

180 V

180 V

zalen kon worden gedekt door de specifieke uitkering onderwijsachterstandenbeleid. Hierdoor ontstaat een voordeel van 7.

€ 180.000 Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

Saldo programma 4 voor verrekening met reserves Stortingen reserves Onttrekkingen reserves 1.

2.

15 V

13 V

28 V

538 V

713V

1.251 V

0 233 N

Lokaal educatieve agenda: restant budget 2021 LEA middelen niet uitgegeven in 2021, waardoor er geen onttrekking aan de

205 N

algemene reserve volgt. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

Saldo programma 4 na verrekening met reserves

28 N 538 V

480 N

1.018 V

39

4.5

Sport, cultuur en recreatie

Inleiding Sport, cultuur(historie) en natuur dragen bij aan een fijn leefklimaat in Westland. Er zijn unieke recreatiemogelijkheden en er is ruimte voor rust en ontspanning. Op korte afstand van de omliggende stedelijke gebieden bevinden zich verschillende landschap pen, ecologische zones en belevingen. Naast de routes voor fietsers, ruiters, vaarrecreanten en skaters, hebben we een kilometerslang familiestrand. Bij de ruimtelijke inrichting is er in Westland steeds meer oog voor de landschappelijke waarde van ons erf goed en kunstobjecten. We hebben de ambitie om zoveel mogelijk Westlanders in aanraking te laten komen met cultuur. Het verenigingsleven bloeit. Inwoners en bedrijven zijn zeer betrokken bij de verenigingen. Hierbij past een gemeentelijke overheid die init iatieven en activiteiten van verenigingen en hun leden de ruimte geeft. Wij faciliteren de basisvoorzieningen voor de breedtesport, zijn betrokken bij Topsport Westland en zijn verder ondersteunend in situaties die daar om vragen. Wat wilden we bereiken? • Het optimaliseren van de belevingswaarde van de kust; •

Het versterken van bestaande groenstructuren om ecologische kwaliteiten en recreatie te versterken;

• •

Groen Kwalitatief beter in de leefomgeving brengen; Een gezonde ecologie in de Westlandse wateren;

• •

Sterke verweving van cultuur en cultuurhistorische kwaliteiten in de Westlandse samenleving; Een krachtig sportverenigingsleven.

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren

Resultaat

Bron Gezondheidsmonitor

Niet-sporters

44,9%

volwassenen (en ouderen), GGD’en, CBS en RIVM

Het percentage niet -wekelijks sporters ten opzichte van bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet. Westland (groen) – Nederland (blauw) Jaar 60

50

Westland

Nederland

2012

41,3%

46,7%

2016

46,5%

48,7%

2020

44,9%

49,3%

40

30 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Wat hebben we daarvoor gedaan? •

Het terrein De Wollebrand voor het gebruik als (commercieel) evenemententerrein geoptimaliseerd;

•

Kwalitatieve inzet van groen in de leefomgeving bij de uitwerking van centrumplannen. Dit leidt tot forse extra investeringen in de komende aren in de vergroening van de dorpskernen;

•

Zoveel mogelijk de vaarrecreatie blijven faciliteren tijdens uitvoering van projecten, zonder nadelige gevolgen voor de natuurlijke waarden;

•

De visie op groen/blauw in regels voor kwalitatief beter groen in de leefomgeving uitgewerkt;

40

•

De groen/blauwe hoofdstructuur en de verbindingen ernaar toe versterkt, mede in afstemming

•

met het Nationaal Park Hollandse Duinen; De groenstructuur in de wijken met gebieden buiten de kern meer verbonden. De aanleg van de

•

minibossen en het tiny forest in Maasdijk zijn daar goede voorbeelden van. De fietsverbindingen en vaarroutes zijn aan de groenstructuren gekoppeld;

• •

De recreatieve verbindingen en het aanbrengen van voorzieningen verbeterd Onderzoek opgestart welk gebied achter de duinen het meest geschikt is voor kleinschalige

•

verblijfrecreatie; Het netwerk van schone en gezonde wateren in Westland verder uitgewerkt;

•

Met de provincie Zuid-Holland is gesproken over de mogelijke overdracht v an NNN-gronden langs Oostwatering in Naaldwijk aan de gemeente Westland. NNN staat voor Natuur Netwerk Nederland. De voorwaarde waaronder de overname plaatsvindt is een struikelblok, zowel kwalitatief als financieel. De provincie heeft een basisrapport opg esteld waarin het gebied en de natuurwaarden worden beschreven. Dit rapport was nodig om een inrichtings - en beheerplan voor het gebied te maken. De gemeente heeft afspraken gemaakt om dit in 2022 te gaan maken;

•

De programma’s voor de gesubsidieerde cultur ele instellingen Museum Westland, Westlandtheater De Naald, Bibliotheek en Cultuurweb verder geimplementeerd;

•

Ingezet op uitvoering van de Cultuurkoers met accent op actievere inzet van de culturele organisaties;

•

Cultuureducatie op school gestimuleerd door kinderen en jongeren in aanraking te laten komen met kunst, cultuur en erfgoed;

• •

Cultuur ingezet voor maatschappelijke activering e n preventie; Nieuwbouwmogelijkheden voor het Westlandtheater zijn verder onderzocht . Dit wordt onderdeel

•

van de uitwerking van de ontwikkelingsvisie Verdilaan; Er is meer zichtbaarheid gecreëerd van cultuurhistorisch erfgoed, zoals de renovatie van het eerste deel van de Fruitmuur die zo bepalend is voor de Westlandse identiteit en de nieuwe website op het gebied van het Westlands historisch erfgoed is gerealiseerd;

• •

Het proces van het afstoten van een deel van de kunstcollectie is nagenoeg afgerond. Het onderhoud van de kunst in de openbare ruimte heeft extra aandacht gekregen.

•

De sportdeelname van kwetsbare groepen zoals ouderen en gehandicapten is gestimuleerd door uitvoering te geven aan het Sportakkoord . Er is aan 14 projecten een bijdrage verleend ;

•

Waar mogelijk steun gegeven aan sportverenigingen en scouting organisaties bij investeringen in sportfaciliteiten. Door middel van de 25%-subsidieregeling en garantiestellingen in samenwerking met de Stichting Waarborgfonds Sport . In 2021 zijn 9 subsidies verl eend voor de vernieuwing en verbetering van de sportaccommodaties en scoutinggebouwen ;

•

De kwaliteit en toekomstbestendigheid van sportparken en zwembaden is versterkt. E en aantal (kunst)grasvelden zijn vernieuwd en er zijn voorbereidingen getroffen voor de modernisering van openluchtzwembad De Waterman , de renovatie van zwembad De Hoge Bome n en de planvorming voor de capaciteitsuitbreiding van spor tpark de zweth (De Lier).

•

•

Voorbereidingen zijn getroffen voor het o plossen van het capaciteitstekort van hockey vereniging Westland. De aanleg van een vierde veld zijn gestart; Dat geldt ook voor het complex van voetbalvereniging Naaldwijk. (Sport)Verenigingen zijn financieel ondersteund met Coronasteun vanuit de gemeente, zoals met de mogelijkheid om een belangrij k deel van OZB aanslagen middels subsidies terug te krijgen;

Voor mogelijke impulsen of het handhaven van bestaande (incidentele) bijdragen aan incidenteel gefinancierde voorzieningen en cultuur heeft het college de beschikking van het rijk voor coronasteun van een bedrag van € 1,2 miljoen gereserveerd. Externe ontwikkelingen / risico’s • Het coronavirus heeft (on)verwachte uitdagingen gegeven op diverse vlakken. Cultuurvoorzieningen stonden onder druk door een terugloop aan financiële ondersteuning en bezoekers . Sportverenigingen werden beperkt in hun sport- of exploitatiemogelijkheden.

41

•

De rijksregelingen voor sportverenigingen en zwembadexploitanten zijn benut om de financi ële gevolgen van de coronapandemie op te vangen, o.a. door het kwijtschelden van veldhuur voor buitensporten en het verlenen van huurkortingen aan zwembadexploitanten.

•

De ontwikkelingen rondom het coronavirus kunnen ertoe leiden dat sportactiviteiten niet of op een andere wijze moeten plaatsvinden. Deze onzekerheid leidt ertoe dat wij het huidige sportbeleid met een jaar hebben verlengd, ook omdat het huidige sportbeleid op dit moment nog toereikend is. In 2022 wordt dit verder opgepakt.

•

De btw-regelgeving is met ingang van 2019 gewijzigd. De compensatie die de gemeente hiervoor van het Rijk ontvangt via de SPUK -regeling2 is niet toereikend gebleken. Hierdoor zijn investeringen in sportfaciliteiten voor de gemeente duurder geworden.

Verbonden partijen Westland Theater de Naald Westlands Museum Westland Cultuurweb Bibliotheek Westland Coöperatief Beheer Groengebieden Midden -Delfland (CBG) Kaderstellende beleidsnota’s • •

Sociaal beleidskader Kernachtig Sociaal 2016; Kadernota sportbeleid 2008-2020

• •

Deelnota’s sportbeleid 2010-2020; Gebiedsgericht plan 2019 -2022;

• •

Westland Cultuurkoers 2030; Structuurvisie Westland 2025;

• •

Waterklimaatplan 2019; Vaarrecreatie in Westland 2012.

2

Via de regeling specifieke uitkering stimulering ’ (SPUK) kunnen gemeenten in de periode 2019 -2023 een

specifieke uitkering aanvragen voor bestedingen in verband met activiteiten in het kader van sport.

42

Wat heeft het gekost? Programma 5

(bedragen x € 1.000) Rekening

Begroting

Begroting

Rekening

2021 voor 2021 na wijwijziging ziging

2021

Saldo

Taakveld

2020

5.1

Sportbeleid en activering

175

491

481

434

47

5.2

Sportaccommodaties

5.699

12.712

8.012

8.868

-855

5.3

Cultuurpresentatie, 454

cultuurproductie en cultuurparticipatie

2.920

3.404

3.863

3.410

5.4

Musea

874

858

1.159

1.103

56

5.5

Cultureel erfgoed

398

338

508

337

172

5.6

Media

2.355

2.330

2.670

2.673

-3

5.7

Openbaar groen en (openlucht)recreatie

Totaal lasten programma 5 5.1

Sportbeleid en activering

5.2

Sportaccommodaties

5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

8.519

8.551

9.062

8.670

393

20.940

28.684

25.756

25.493

263

75

0

0

121

121

1.241

1.125

1.193

3.273

2.080

233

251

212

356

143

2

2

3

1

-2

5.4

Musea

5.5

Cultureel erfgoed

5

6

1

5

4

5.6

Media

67

64

67

102

35

5.7

Openbaar groen en

(openlucht)recreatie Totaal baten programma 5

227 1.850

146 1.594

112 1.588

217 4.074

105 2.486

Saldo van baten en lasten

-19.090

-27.090

-24.168

-21.419

2.749

Stortingen reserves

284

284

609

609

0

Onttrekkingen reserves Totaal reservemutaties

492 207

6.646 6.362

3.031 2.422

1.370 761

-1.661 -1.661

-18.883

-20.728

-21.747

-20.659

1.088

programma 5 Saldo programma 5

Cijfermatige analyse tussen programmabegroting en –verantwoording 2021 Deze cijfermatige analyse maakt onderdeel uit van de jaarstukken. De totale afwijking binnen dit programma bedraagt voordelig € 2.749.000 voor verrekening met reserves en voordelig € 1. 088.000 na verrekening met reserves. De belangrijkste afwijkingen bestaan uit: Programma 5 5.1 Sportbeleid en activering 1. Sportakkoord: In het kader van het Sportakkoord zijn middelen ontvangen van het Rijk en deze besteed door Vitis. Per saldo budgetneutraal. 2. Investeringssubsidies sportverenigingen: Nog niet alle projecten zijn afgerond in 2021, mede omdat in 2021 de doelgroep van de regeling is uitgebreid, naast sportclubs komen ook scoutingverenigingen in aanmerking. Voorgesteld wordt dit overschot over te hevelen naar 2022. 3. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

Lasten 47 V 120 N

5.2 1.

Sportaccommodaties De huur- en exploitatieovereenkomst met Optisport Westland BV voor zwembad De Hoge Bomen, MFC Maesemunde, Sportcentrum Vreeloo en De Westlandhal is verlengd voor

(bedragen x € 1.000) Baten Saldo 121 V 168 V 120 V -

159 V

-

159 V

8 V

1 V

9 V

855 N 2.054 N

2.080 V 2.054 V

1.225 V -

43

2. 3. 4.

5.

6.

7. 9. 5.3 1.

2.

3. 5.4 1. 2. 5.5 1.

de periode van 1 januari 2021 tot en met 31 december 2022. Gelijktijdig is de huur van deze locaties met terugwerkende kracht per 1 januari 2019 vastgesteld en de exploitatiebijdrage aan Optisport navenant aangepast, dit om te voldoen aan nieuw fiscaal regime. Deze boekingen zijn in 2021 verwerkt. Als gevolg hiervan zijn de huuropbrengsten en de exploitatiebijdrage hoger dan begroot, per saldo budgettair neutraal Corona compensatie: de huuropbrengsten zijn lager uitgevallen door huurverlagingen voor sportverenigingen en sportlocaties vanwege de corona maatregelen. Rijkscompensatie Corona: het rijk heeft diverse regelingen opgezet om gemeenten te compenseren voor huurdervingen. Investeringssubsidies sportverenigingen: Nog niet alle projecten zijn afgerond in 2021, mede omdat in 2021 de doelgroep van de regeling is uitgebreid, naast sportclubs komen ook scoutingverenigingen in aanmerking. Voorgesteld wordt dit overschot over te hevelen naar 2022. Onderzoeksbudget haalbaarheidsstudies: op het incidentele budget voor onderzoeken binnen de vastgoedportefeuille van de gemeente blijft € 317.000 over in 2021 door het temporiseren van diverse initiatieven door bezettingswisselingen en capaciteitstekorten. Voorgesteld wordt dit overschot over te hevelen naar 2022. Groot onderhoud: Voor het onderhoud van diverse locaties is afgeweken van de planning.

Dit komt deels door de krappe markt, waardoor werk niet tijdig kan worden gepland. Deels uitstel om werk met werk te kunnen maken als er diverse groot onderhoud op een locatie nodig is. Per saldo levert dit een voordeel op de lasten.

-

991 N

991 N

-

1.091 V

1.091 V

170 V

-

170 V

317 V

-

317 V

189 V

-

189 V

Hoge bomen: De vervanging van de ketels van zwembad de Hoge Bomen is doorgeschoven naar 2022, waardoor er een overschot is 2021. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000.

400 V

-

400 V

123 V

74 N

49 V

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Subsidies Corona: Er is door fors minder organisaties aanspraak gemaakt van de beschikbare subsidies om de gevolgen van de corona maatregelen in het culturele veld wat te verzachten, dan vooraf was ingeschat. Het voordeel aan de batenkant betreft een subsidie van de provincie. Overschot Cultuur: Vanuit de perspectiefbrief is er een bedrag beschikbaar gesteld om uitvoering te geven aan het cultuurbeleid. Deels is dit bedrag zoals gepland uitgegeven aan subsidies en personele inzet. Het restant bedrag was bedoeld om instrumenten te ontwikkelen om het beleid op gebied van cultuur en erfgoed te implementeren. Door Corona en het pas in 2022 in dienst komen van een extra medewerker zijn deze instrumenten niet in 2021 ontwikkeld en ingekocht. Er wordt voorgesteld deze middelen over te h evelen naar 2022. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000.

454 V

143 V

597 V

244 V

105 V

349 V

12 V

38 V

50 V

Musea (archief) Elektronisch depot: Het inrichten van het e -depot heeft door corona maatregelen vertraging opgelopen. Voorgesteld wordt dit bedrag over te hevelen naar 2022. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000.

56 V 54 V

2 N

54 V 54 V

2 V

2 N

Cultureel erfgoed Cultuurhistorisch erfgoed Westland: De gemeenteraad heeft bij de Voorjaarsnota 2021 middelen ter beschikking gesteld (100.000 incidenteel) om het erfgoedbeleid te actualiseren en het erfgoedbeleid te toetsen op de komst van de o mgevingswet. De voorbereidende werkzaamheden voor erfgoed in het kader van de Omgevingswet zijn in 2021 gestart. De

172 V 100 V

4 V -

176 V 100 V

163 V

163 V

44

3.

voorbereidingen hebben meer tijd in beslag genomen en daarom wordt voorgesteld om de middelen naar 2022 over te hevelen voor de uitvoering van de opdracht om de Nota Cultuurhistorisch Erfgoed Westland uit 2005 te actualiseren. Kerkenvisie: In november 2020 is er een motie aangenomen om subsidie aan te vragen om een kerkenvisie op te stellen. Hiertoe heeft het college een besluit genomen en is de aanvraag gedaan. In de loop van 2021 is deze subsidie aanvraag gehonoreerd. In 2021 is er geen gelegenheid geweest om uitvoering te geven aan het opstellen van een kerkenvisie doordat er prioriteit is gegeven aan andere projecten. Voorgesteld wordt de middelen over te hevelen naar 2022. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

5.6

Media

5.7 1.

Openbaar groen en (openlucht)recreatie De groenplannen voor de dorpscentra waren in 2021 nog niet gereed. Daardoor is de realisatie vertraagd. Het budget wordt overgeheveld naar 2022. Voor het schoffelen en hagen knippen is meerwerk uitgevoerd n.a.v. klachten. Verder is een nagekomen declaratie uit 2020 verwerkt. Door de milde zomermaanden was het strandbezoek lager en is daardoor minder strandreiniging nodig geweest. Onder andere voor de samenwerking binnen recreatiegebieden was het de verwachting dat zogenaamde landschapstafels zouden worden opgericht in navolging van Coöperatief Beheer Groengebieden Midden -Delfland (CBG). Dit heeft nog niet plaatsgevonden. De verwachte inkomensoverdrachten aan gemeenten is daardoor nog niet gecorrigeerd. Om de toegankelijkheid van de strandslagen voor mindervaliden te vergroten zijn meerdere mobiele matten aangeschaft. Deze kosten waren niet begroot. In 2021 zijn er geen evenementen geweest waarvoor doorgaans gemeentelijke inzet is. Incidentele inkomsten groensnippers zijn niet begroot. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

393 V 143 V

105 V -

498 V 143 V

86 N

-

86 N

51 V

-

51 V

162 V

-

162 V

65 N

-

65 N

114 V

-

114 V

74 V

50 V 55 V

50 V 129 V

Saldo programma 5 voor verrekening met reserves Onttrekkingen reserves 1. Hoge Bomen 2. Groot onderhoud zwembaden. 3. De onttrekkingen aan het steunfonds corona liggen lager door lager gebruik van subsidieregelingen dan verwacht 4. Algemene reserve: lagere onttrekkingen voor sportinvesteringen (€ 170.000), E-depot (€ 50.000), vervanging gymtoestellen (€ 343.000) en vervanging sportvelden (€ 130.000) 5. Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000

263 V -

2.486 V 1.661 N 400 N 189 N 351 N

2.749 V 1.661 N 400 N 189 N 351 N

-

705 N

705 N

-

41 N

41 N

Saldo programma 5 na verrekening met reserves

263 V

825 V

1.088 V

2.

2. 3. 4.

5. 6. 7. 8.

75 V

-

75 V

3 N

4 V

1 V

3 N

35 V

32 V

45

4.6

Sociaal domein

Inleiding De ambitie binnen het Sociaal Domein is helder: iedereen in Westland kan zoveel en zo goed mogelijk meedoen in de samenleving. Nu lag de afgelopen jaren de nadruk op het overnemen van de taken van het Rijk. We zagen de uitgaven binnen het sociaal domein stevig oplopen. Dit door de toenemende vraag naar ondersteuning, kostenstijgingen en het achterblijven van de Rijksbijdrage. In 2021 hebben we ons gericht op de transformatie zoals beschreven in het sociaal beleidskader ‘Kernachtig Sociaal’. Hierin waren en zijn we op zoek naar een optimale balans tussen: doen wat nodig is voor de meest kwetsbaren, en een halt toeroepen aan de stijgende tekorten. Wat wilden we bereiken? • Iedereen kan meedoen aan de Westlandse samenleving, waar nodig met ondersteuning; • •

Mensen in de Westlandse samenleving steunen elkaar en zetten zich in voor hun omgeving; De Westlandse jeugd kan zich optimaal ontwikkelen en veilig opgroeien;

•

Een transformatie van het sociaal domein en de kosten beheersbaar houden.

Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Banen

Resultaat

Bron

917,0

LISA

Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 65 jaar. Westland (groen) – Nederland (blauw)

Jaar

Westland

Nederland

1000

2011

930,1

750,4

2012

915,6

749,9

2013

911,6

745,6

2014

892,2

742,4

2015

881,5

745,5

2016

901,3

753,8

2017

896,9

763,0

2018

899,7

777,4

2019

918,3

793,9

2020

917,0

795,9

900 800 700 600 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

46

Verplichte BBV-indicatoren

Resultaat

Jongeren met een delict voor de rechter

Bron Verwey Jonker

1%

Instituut/CBS

Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Westland (groen) – Nederland (blauw) 4% 3% 2% 1% 0% 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Jaar

Westland

Nederland

2011

3%

3%

2012

2%

3%

2013

2%

2%

2014

2%

2%

2015

1%

1%

2016

1%

1%

2017

1%

1%

2018

1%

1%

2019

1%

1%

2020

1%

1%

Kinderen in uitkeringsgezin

4%

Verwey Jonker Instituut Kinderen in Tel

Het percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Westland (groen) – Nederland (blauw) 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Jaar

Westland

Nederland

2011

3%

6%

2012

3%

6%

2013

3%

6%

2014

4%

6%

2015

4%

7%

2016

4%

7%

2017

4%

7%

2018

4%

7%

2019

4%

6%

2020

4%

6%

Netto arbeidsparticipatie

73,6%

CBS Diefstallen

Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Westland (groen) – Nederland (blauw) 76% 74% 72% 70% 68% 66% 64% 62% 60% 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Jaar

Westland

Nederland

2011

71,3%

66,5%

2012

70,6%

66,4%

2013

68,6%

65,4%

2014

69,%

64,9%

2015

70%

65,4%

2016

70,5%

65,8%

2017

71,9%

66,7%

2018

72,8%

67,8%

2019

73,4%

68,8%

2020

73,6%

68,4%

47

Verplichte BBV-indicatoren

Resultaat

Werkloze jongeren

Bron Verwey Jonker

1%

Instituut/CBS

Het percentage personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Jaar

Westland

Nederland

2011

0%

1%

2012

1%

1%

2013

1%

1%

1,5%

2014

1%

1%

1,0%

2015

1%

2%

2016

1%

2%

2017

1%

2%

2018

1%

2%

2019

1%

2%

2020

1%

2%

Westland (groen) – Nederland (blauw) 2,5% 2,0%

0,5% 0,0% 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Personen met een bijstandsuitkering

197,5

CBS – Participatiewet

Het aantal personen per 10.000 inwoners met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (Wwb, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak - en thuislozen zijn niet inbegrepen. Westland (groen) – Nederland (blauw)

Jaar

Westland

Nederland

500

2015

182,7

398,7

450

2016

197,0

412,8

400

2017

201,4

418,6

2018

192,6

401,1

2019

191,7

381,7

2020

229,4

459,7

2021

197,5

431,2

350 300 250 200 150 100 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Lopende re-integratievoorzieningen

59,5

CBS - Participatiewet

Het aantal re-integratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15 -64 jaar. Westland (groen) – Nederland (blauw)

Jaar

Westland

Nederland

350

2015

77,9

311,9

300

2016

88,1

255,5

2017

109,8

271,3

2018

92,2

305,2

2019

58,0

207,0

2020

59,5

202,0

250 200 150 100 50 2015

2016

2017

2018

2019

2020

48

Verplichte BBV-indicatoren Jongeren met jeugdhulp

Resultaat

Bron

9,6%

CBS Jeugd

Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. Westland (groen) – Nederland (blauw)

Jaar

Westland

Nederland

14%

2015

9,1%

10,0%

2016

10,6%

13%

10,8%

2017

10,9%

11,4%

2018

11,2%

11,8%

2019

11,6%

12,3%

10%

2020

11,0%

11,9%

9%

2021

9,6%

10,5%

12% 11%

8% 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Jongeren met jeugdbescherming

0,8%

CBS Jeugd

Het percentage jongeren tot 18 jaar waarbij de rechter op enig moment in de verslagperiode een maatregel dwingend heeft opgelegd. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onde r voogdij geplaatst. In uitzonderlijke gevallen wordt de hulp of zorg voortgezet tot de leeftijd van 23 jaar. Westland (groen) – Nederland (blauw)

Jaar

Westland

Nederland

1,4%

2015

0,6%

1,2%

1,2%

2016

0,6%

1,2%

1,0%

2017

0,6%

1,2%

0,8%

2018

0,7%

1,2%

0,6%

2019

0,8%

1,2%

0,4%

2020

0,8%

1,2%

0,2%

2021

0,8%

1,1%

0,0% 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

49

Verplichte BBV-indicatoren

Resultaat

Bron

0,2%

CBS Jeugd

Jongeren met jeugdreclassering

Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle van jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces -verbaal hebben gekregen. Geeft de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding(bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking)? Dan kan het je ugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 22 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. De kinderrechter of de o fficier van Justitie kunnen jeugdreclassering opleggen. Dat kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt. Westland (groen) – Nederland (blauw)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Westland&id=7d16dada-951e-4d4e-8da2-39c5ccaa6714