Agendabundel

Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3.

Groenvisie

18

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

3.3. Naar een toekomstbestendige woonomgeving

NAAR EEN TOEKOMSTBESTENDIGE WOONOMGEVING Omschrijving Het inrichten en beheren van het groen op een wijze die zorgt voor opvang en verzachting van concrete effecten van klimaatverandering, met name hittestress, droogte en wateroverlast

Omschrijving Ook in Westland kan er wateroverlast op straat, extreme droogte en hittestress door de klimaatverandering ontstaan. Door groen en/of water toe te voegen of door meer schaduw te creëren, draagt vergroening van de woonkernen bij aan de klimaatopgave. Groen zorgt voor verkoeling door middel van verdamping. Groen houdt water beter vast en zorgt voor een geleidelijke afvoer van water. Een groene woonomgeving draagt zo bij aan droge voeten, maar ook aan het tegengaan van extreme droogte. De openbare ruimte wordt groener ingericht, zodat een natuurlijke vorm (verdamping en schaduwwerking) van koeling ontstaat. Vooral bomen, met name oudere grotere bomen, spelen een belangrijke rol: ze filteren stof, leveren zuurstof en in hun schaduw is de temperatuur al snel enkele graden lager dan in de volle zon. Westland wil de aanwezige biodiversiteit behouden en de ecologische potenties verder versterken, zodanig dat het voldoet aan zijn wettelijke verplichting in het kader van de Wet natuurbescherming. Verbinding en realistisch ecologisch beheer zijn de sleutelwoorden bij het vergroten van de biodiversiteit. Grote recreatie-/natuurgebieden, dorp-/wijkparken, randen om de sportterreinen en de verbindingen daartussen, zorgen voor een groen ecologisch netwerk: de ecologische groendrager. Planten en dieren in de woonkernen verplaatsen en verspreiden zich langs

Groenvisie

19

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

deze groene ecologische drager. Zo kunnen ze zich als soort handhaven. Anders beheren en biodivers inrichten zal zeker zijn vruchten afwerpen. Door in te zetten op de robuuste groendragers, met aandacht voor het bevorderen van de biodiversiteit in de ecologisch groendragers en natuurinclusief bouwen, verwacht Westland meerwaarde te bereiken voor de biodiversiteit. Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3.

3.4. Naar groen bewuster Westland

NAAR EEN GROEN BEWUSTER WESTLAND Omschrijving “Het stimuleren, ondersteunen en bundelen van de inzet en kennis op het gebied van groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit”

Omschrijving Vergroening start bij bewustzijn. Westland wil dat het belang en de positieve invloed van groen vanzelfsprekender wordt. We streven daarom naar een groter bewustzijn en een stevigere positie van het groen binnen de gemeentelijke organisatie en bij de Westlanders. Een groot deel van de vergroeningsopgave in Westland ligt echter in het privaat gebied, bij inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Bevorderen van het groenbewustzijn in Westland, bijvoorbeeld door communicatie en kennisdeling, kan ervoor zorgen dat vergroening en handelen vanuit groen, klimaat en ecologie herkenbaarder en breder gedragen worden. En hoe meer mensen het belang en de waarde van groen beseffen, hoe meer iedereen daarnaar gaat handelen, individueel of in samenwerking. Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3. Groenvisie 20 Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

4. GROENPROGRAMMA: WAT GAAN WE DOEN? Dit hoofdstuk beschrijft met welke maatregelen we de ambitie, de centrale vergroeningsopgave en de speerpunten gaan realiseren. Om verandering op gang te brengen stellen wij de volgende drie groenprogramma’s voor, met bijbehorende maatregelen en/of richtlijnen. Dit groenprogramma zal de komende jaren worden uitgevoerd op basis van de beschreven strategie (hoofdstuk 5) en het uitvoeringsprogramma (bijlage 9). De groenopgave van Westland is daarbij niet alleen een opgave voor de gemeente, maar voor iedereen die bij het groen betrokken is en gebruik maakt van de openbare ruimte. Samen maken we Westland groener. In het onderstaand schema staan de drie groenprogramma’s en wie aan zet is voor de uitvoering ervan. GROENPROGRAMMA

WIE IS AAN ZET?

Actief werken aan de groendragers (& 4.1)

Gemeente

Groenere woonomgeving: experimenten/ vergroeningsprojecten (& 4.2)

Gemeente en i.s.m. bewoners.

Groeninclusief ontwerpen (& 4.3)

Initiatiefnemer (gemeente en/of projectontwikkelaar)

De volgende paragrafen lichten het programma de concrete maatregelen, experimenten en instrumenten toe. Om deze groenprogramma’s te realiseren reiken wij handvatten, referentienormen en/of richtlijnen aan om de discussie over ruimteclaims goed te kunnen voeren en het belang van groen in het verdere proces te bewaken en ook uitgangspunten/richtlijnen voor beheer en onderhoud. Deze handvatten, referentienormen en richtlijnen, opgenomen in bijlage 6 en 7, dienen opgenomen te worden in de Programma van Standaarden.

4.1. Actief werken aan groendragers Wij werken actief aan de groendragers door het vastleggen en vaststellen van een robuuste groenstructuurkaart. De groenstructuurkaart maakt inzichtelijk welk groen voor de lange termijn behouden blijft en waar kansen liggen voor het ontwikkelen en/of versterken van (ecologische) verbindingen. De groendragers zorgen voor een visuele verbinding van de woonkernen onderling en met het omringende landschap. De robuuste groendragers kennen een gevarieerd groen palet: van bloemen tot bomen, van rustige tot drukkere gebieden, van natuurlijk groen tot speelgroen. De robuuste groendragers functioneren als de 'longen' van de gemeente Westland, die de Westlanders rust en ontspanning geeft en de openbare ruimte weerbaarder maakt tegen hittestress en ander extreem weer. Hiermee geven wij uitvoering aan de opgave uit de omgevingsvisie om de groenstructuur te verstevigen, te optimaliseren, te verbinden en actief te gaan werken aan het realiseren van het Natuur Netwerk Nederland.

Groenvisie

21

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

In het onderstaande overzicht staan de maatregelen die zorgen dat we actief gaan werken aan de groendragers. Nagenoeg alle maatregelen leveren een bijdrage aan het realiseren van de vier speerpunten. Ook zijn deze maatregelen noodzakelijk om het groen voor de toekomst op orde te houden en om op termijn verdere uitholling van de groenkwaliteit te voorkomen. In de daaropvolgende paragrafen worden deze maatregelen nader omschreven.

Figuur 1: Maatregelen actief werken aan robuuste groendragers en hun bijdrage aan de speerpunten

Beleidsmatig vastleggen robuuste groendragers In de robuuste groendragers is er een goede balans tussen natuurbescherming en -beleving. Maar ook tussen cultuurlandschap en natuur, tussen economische en ecologische belangen en tussen de verschillende vormen van recreatie. We zorgen dat kwetsbare natuur wordt ontzien, terwijl fiets, wandel-, ruiter- en vaarroutes het mogelijk maken van het landschap te genieten. Daarom kiezen we voor zonering en bepalen we samen wat het beste waar kan en wanneer. Zo zorgen we ervoor dat kwetsbare natuur wordt ontzien en dat vogels in alle rust kunnen broeden. Dat kunst, cultuur en ondernemerschap de ruimte krijgen en zich verder kunnen ontwikkelen. En dat elke bezoeker in de groendrager een plek kan vinden om zich op een prettige manier te ontspannen en op te laden. De groene historische linten, dijken en waterstructuur spelen een belangrijke rol als groendrager. De doorgaande waterstructuur van het boezemwaterstelsel, dient als ruggengraat om de groenstructuur aan elkaar te koppelen. Indien het profiel het toelaat kunnen hier zowel waterbeplanting, diverse vormen van moeras- en oeverbeplanting als heesterpartijen, boomgroepen en rijen bomen een plek krijgen. Veel van de historische linten en dijken hebben

Groenvisie

22

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

door de aanwezige erfbeplanting al een groen karakter. Door het stimuleren van erfbeplanting en door aanvullende maatregelen, zoals aanbrengen van hagen of het beperken van doorgaand autoverkeer, kunnen de linten veel aantrekkelijker worden gemaakt voor de recreatie en natuurbeleving. In het buitengebied is sporadisch laanbeplanting aanwezig. Vanwege de beschaduwing zijn hoge bomen in het kassengebied namelijk ongewenst. Waar het kan versterken wij de laanbeplanting, en zorgen beplanting en grasbermen voor de verbinding. Om actief te werken aan robuuste groendragers is het waardevol om de groenstructuur vast te leggen op kaart en als bestemming groen/ecologie juridisch vast te leggen in omgevingsplannen. De aanzet voor deze groenstructuur is vastgelegd op de Natuur- en groennetwerkkaart van de omgevingsvisie (bijlage 4a).

Deze dient nader verfijnd te worden, waarin de groenstructuur wordt ingedeeld in:  De ecologische groendragers: Duin- en kuststrook, Natura 2000 gebied en Natuur Netwerk Nederland (NNN) en de recreatie-/natuurgebieden;  De recreatieve dragers: groene linten en dijken (recreatieve routes), doorgaande water/groenstructuur van het boezemstelsel, die zorgen voor verbinding op regionaal niveau;  De groendragers in de woonkernen: dorps-/wijkpark, begraafplaatsen, groen rondom speelplekken en sportterreinen/velden en groenstructuren langs water en wijkontsluitingswegen. In de onderstaande inzet worden deze groendragers nader toegelicht.

Ecologische groendragers bestaan uit het groenblauw netwerk, zoals het Natuur Netwerk Nederland, natura-2000 gebieden en de recreatie-/natuurgebieden van Westland. Door de ecologische dragers te optimaliseren en te versterken, verbinden we de unieke omliggende omgeving van het Westland met elkaar: de duinstrook, met een waardevolle natura-2000 gebied (Solleveld) en met aan de andere kant het groene hart van de regio: Midden-Delfland. De Wenzone, Poelzone, Zwethzone en Gantelzone. Het Staelduinsebos, Wollebrand, Plas van alle Winden en Prinsenbos functioneren als stepping stones in deze ecologische groendrager. Bij gebiedsontwikkelingsopgaven en bij beheer en onderhoud streven wij naar het verbinden van de ecologische groendragers en het vergroten van de biodiversiteit. In bijlage 4a staan deze dragers weergegeven De recreatieve dragers verbinden het omringende landschap met het groen in de woonkernen. De groene linten samen met de dijken vormen deze recreatieve dragers. In bijlage 4c staan de groene linten en dijken weergegeven. Deze dienen in de groenstructuur als waardevolle recreatieve drager te worden opgenomen. De groene linten samen met dijken vormen ook de recreatieve uitvalroutes vanuit de dorpen naar de recreatie-/natuurgebieden en de omliggende landschappen.

Juist voor deze groene linten wordt ingezet op het versterken van het groene karakter en het aantrekkelijker maken voor de recreatie.

Groenvisie

23

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Voorgesteld wordt om de linten primair in te richten voor het fietsverkeer, waarbij de auto’s te gast zijn. Naast de groene linten zijn ook de dijken belangrijk als recreatieve routes. De dijken hebben als lange lijnen een belangrijke recreatieve en ecologische verbindingsfunctie. Ze verbinden bijvoorbeeld het Staelduinse Bos met de duinen. Om de ecologische waarden te verstevigen en te stimuleren wordt erbij beheer en onderhoud gestreefd naar het vergroten van de biodiversiteit, en wordt het maaibeleid hierop aangepast. Groendragers in de woonkern zorgen voor de groene aankleding van de buurt, scheiding van functies (bijvoorbeeld voetpaden en rijwegen) en ruimte om te ontspannen en te bewegen. Deze groendragers bepalen het aanzicht van de woonkernen en wijken en zorgen voor vrijetijdsmogelijkheden en het welbevinden van veel Westlanders. Het is het groen dat bewoners zien door hun raam, of als ze hun woning uitstappen. Het zijn de plekken waar (kleine) kinderen spelen, bewoners hun hond uitlaten en de meeste tijd doorbrengen. Hier staat vooral de zorg voor een prettige groene leefomgeving centraal, in samenwerking met de bewoners. Bewoners hebben hier een belangrijke inbreng voor het groen.

De groendragers in de woonkern bestaan uit verblijf-/gebruiksgroen in de groengebieden (parken, begraafplaatsen, dierenweiden, groen rondom speelplekken), functioneel-/ begeleidingsgroen langs (wijk)ontsluitingswegen, aankledingsgroen in de woonstraten en natuurgroen langs watergangen en rondom sportterreinen/-velden. In principe dient er in elke wijk een gebruik-/verblijfsgroengebied op loopafstand (10 minuten lopen) aanwezig te zijn. Wij realiseren bij gebiedsontwikkelingen een dorp/wijkpark als gebruiks-/verblijfsgroen. We maken groene routes, die beginnen bij de woningen en via straten, pleinen, wegen en parken tot de landschappen rondom de woonkernen. Wij hanteren een referentienorm dat gebruiks-/verblijfsgroen (dorps-/wijkpark) te voet binnen circa 10 minuten bereikbaar moet zijn, en randgroen en het buitengebied binnen 15 minuten met de fiets. Het in samenspraak realiseren van Groene ommetjes als ‘koelteroutes’, wordt nader beschreven bij de

Actief werken aan Natuur Netwerk Nederland De provincie wil het NNN in Zuid-Holland in 2027 afgerond hebben. Daarbij horen ruim 37 hectare aan te leggen ecologische verbindingen binnen Westland. De Wenzone, Poelzone, Zwethzone en Gantelzone. Staelduinsebos, Wollebrand, Plas van alle Winden en Prinsenbos functioneren als stepping stones in deze ecologische groendragers. Natuur Netwerk Nederland (NNN) moet in Westland grotendeels nog gerealiseerd worden. Actief werken aan NNN doen wij door actief aan te haken bij de nog uit te werken uitvoeringsplannen van de provincie, door het maken van heldere procesafspraken en door het gemeentelijk grondgebied zoveel mogelijk natuurlijk/ecologisch in te richten en te beheren. Daarnaast gaan we actief samen werken met andere partners (o.a. provincie Zuid-Holland, Hoogheemraadschap Delfland, Zuid Hollands Landschap, Staatsbosbeheer) om de ecologische groendragers robuust, veerkrachtig, aaneengesloten en beleefbaar maken. Dat geldt voor Natura2000 gebied, het Natuur Netwerk Nederland, recreatie-/natuurgebieden en het Nationaal Park Hollandse Duinen, een plan dat momenteel door de provincie Zuid-Holland wordt uitgewerkt. Groenvisie

24

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Hierbij is belangrijk om mee te liften bij ontwikkelprojecten, de herstructurering van de glastuinbouw (Poelzone) en de infrastructuurontwikkelingen van de verbinding tussen A4 en A20. Hiermee kunnen de kosten voor het actief verwerven van de gronden wellicht naar beneden gebracht worden, maar dient dan vooraf strak geformuleerd te worden wat de beoogde ecologische en recreatieve doelstellingen zijn, om de breedtes en dus de natuurlijke of ecologische doelstellingen te halen. Er zijn voor projecten wellicht subsidies of medefinancieringsopties te vinden via provincie, Hoogheemraadschap, Europa (in verband met ecologische doelstellingen en waterkwaliteit) en het rijk (in verband met mobiliteit van de A4-A20). Door deze ecologische structuur ook te koppelen aan recreatie kan een toeristenbelasting (gedeeltelijk) als kostendrager bijdragen. Het beheer en onderhoud zou eventueel ook overgedragen kunnen worden aan staatbosbeheer of andere natuurorganisaties. We werken actief aan een Structuurkaart NNN, waarin NNN nader wordt uitgewerkt, de waarde bepaald (doel- en streefsoorten) en de functie toegekend. Dit wordt vertaald naar inrichtingsprincipes, maatvoering en profielen.

Om de ecologische waarden van de recreatie-/natuurgebieden te behouden en/of te verstevigen bepalen wij de waarde en de functie per recreatie-/natuurgebied, met behulp van de soorteninventarisatie flora en fauna. Afhankelijk van de waarde en functie stellen wij een inrichtingsvisie en/of een integraal beheerplan op. Zie ook uitvoeringsprogramma kwaliteitsimpuls recreatie-/natuurgebieden. Ontbrekende schakels Het huidige netwerk van groendragers vertoont ontbrekende schakels en barrières, die de kwaliteit van de groendragers en hun verbindingen binnen de woonkernen en naar het buitengebied belemmeren. Het opheffen van deze barrières en aansluiten van deze schakels levert dus een directe positieve bijdrage aan een robuust netwerk van groendragers. Deze ontbrekende schakels dienen nader te worden geanalyseerd en geïnventariseerd, gelijktijdig met de verdere uitwerking van de groenstructuurkaart.

Kwaliteitsimpuls recreatie- en natuurgebieden De recreatie- en natuurgebieden hebben verschillende waarden en functies, die vaak goed verweven kunnen worden, maar soms ook tegenstrijdig zijn. Deze recreatie- en natuurgebieden zijn een belangrijk onderdeel van de ecologische dragers en de recreatieve verbindingen. Om deze waarden en de functies van de recreatie- en natuurgebieden verder te ontwikkelen en te verstevigen, willen wij de deze gebieden een kwaliteitsimpuls geven, door in eerste instantie hun waarde en functie vast te stellen en te bestendingen in een inrichtingsvisie, verbeterplan en/of een integraal beheerplan. Momenteel is het onduidelijk welke waarde en functie deze gebieden hebben; dit is mede de oorzaak van hun wisselende kwaliteit.

Groenvisie

25

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Gebieden Winkelgebied Ontsluitingsweg Watergangen

Het verbeteren van de waarde en kwaliteit van het groen in de woonkernen is een aspect waar wij, naast het verbinden, veel waarde aan hechten. Dat het groen schoon en goed onderhouden is, is een voorwaarde om van de waarde en kwaliteit van het groen te genieten. Daarnaast is waardevol dat de woonkernen beter herkenbaar zijn ook in de wijken en onderling van elkaar verschillen, zowel door de inrichting als door de functie.

Woonwijk Bedrijventerrein Begraafplaatsen Dierenweide (wijk)parken Speelplek Sportterrein (velden) Ontlsuitingsweg buitengebied

Het toekennen van functies aan de groeninrichting maakt duidelijk wat wij met het groen in de woonkernen op een bepaalde plek wil bereiken. Zo wordt duidelijk wat nodig is aan inrichting, beheer en onderhoud om optimaal aan deze waarde en functievervulling te voldoen. Door gebruik te maken van functies is het ook eenvoudiger om uit te leggen, aan bijvoorbeeld inwoners en bezoekers, wat wij met een bepaalde plek voor ogen hebben. Voor de groeninrichting op bedrijventerreinen gelden bijvoorbeeld andere verwachtingen dan voor groen in woonwijken, accenten en winkelstraten. De beschrijving van de groenfuncties maakt duidelijk dat niet elke groenfunctie op elke plek kan voorkomen. In bijlage 5 zijn de functies nader toegelicht en in de tabel (zie inzet) maakt duidelijk wat de groenwaarde, groenfunctie(s) zijn per gebiedstype. Vervolgens dient deze functies in een Programma van Standaarden gedetailleerder uitgewerkt te worden (streefbeelden, profiel met bijbehorende maatvoering).

Uitwerking bomenbeleidsplan Uitgangspunten vanuit de groenvisie voor het bomenbeleid zijn:  Behoud van het bestaande gemeentelijke bomenareaal (“Nee, tenzij”) en uitbreiding van het areaal (waar dit kan);  Om de bomenstructuren duurzaam te kunnen handhaven wordt met de theoretische afschrijvingstijd gerekend en een vervangingsbudget vastgesteld;  De juiste soort op de juiste plek;  Liever een volwassen grote boom op een goede groeiplaats, dan meerdere kleine bomen die zich niet volledig ontwikkelen (= kwaliteit boven kwantiteit);  Voldoende ondergrondse -en bovengrondse groeiruimte, afgestemd op boomgrootte en boomsoort met een langere levensduur dan 30 jaar.

Groenvisie

26

Gemeente Westland

natuur groen

functioneel-/ begeleidingsgroen

Functies

Klimatologisch Economisch Gezondheid Ecologisch

aankledingsgroen

Groenwaarde

verblijf-/gebruiksgroen

Waarde en functie groendragers in de woonkernen De groendragers in de woonkernen zorgen voor de groene aankleding van de buurt, scheiding van functies en ruimte om te ontspannen en te bewegen. Een groene woonomgeving draagt bij aan droge voeten, maar ook aan het tegengaan van extreme droogte en zorgt voor verkoeling door middel van verdamping. Kortom het groen in de woonkernen heeft waarde voor de gezondheid van onze inwoners, klimaat en ecologisch en is bovendien waarde verhogend voor vastgoed.

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Deze uitgangspunten worden meegenomen in de uitwerking van het bomenbeleid die voor het komende jaar opgenomen is in het uitvoeringsprogramma. In het bomenbeleid gaan we uit van het principe dat we bomen laten staan, tenzij. Dit betekent niet dat bomen onaantastbaar verklaard worden, maar dat we bomen alleen verwijderen of verplanten op basis van dialoog, argumenten en belangenafweging. Hierbij gaan we ons baseren op het toekomstige bomenbeleid, dat richtlijnen moet bevatten op het gebied van veiligheid, nauw te omschrijven vormen van overlast, toekomstkansen en de boomwaarden (bestaande instrumenten om boomwaarden te berekenen en te bepalen zoals TEEB-stad8- "Inzicht in de waarde van groen in de woonomgeving” en i-Tree9). Wat gaan we hiervoor doen (afhankelijk van het gekozen ambitieniveau)? 

Groenstuctuurkaart gedetailleerder uitwerken en vastleggen in GIS omgeving;



Groenstructuurkaart als groen/ecologie bestemming juridisch vastleggen in omgevingsplannen;



Aan hand van de groenstructuurkaart de bomenstructuur en de ontbrekende schakels gedetailleerder



Afstemming en samenwerking met de diverse partners en afstemming bij planvorming rondom

inventariseren; Natura-2000 gebied, Natuur Netwerk Nederland en het Nationaal Park Hollandse Duinen, dat momenteel wordt uitgewerkt. 

Kansen benutten ten behoeve van cofinanciering vanuit Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delftland (BPLMD), doordat het kustgebied is aangewezen als Nationaal Park Hollandse Duinen.



Actief werken aan het realiseren van het NNN in partnerschap met Provincie en Hoogheemraadschap van Delfland door: o

het vastleggen van heldere procesafspraken;

o

door aan te sluiten bij initiatieven en ontwikkelen: aanleg infrastructuur (i.s.m. Provincie) en herstructureringsplannen;

o

Kader, richtlijnen meegeven aan projectontwikkelaars om klimaatadaptief, duurzaam en groeninclusief te ontwerpen en in te richten (opnemen in programma van standaarden).

8

The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB) en is een internationale studie naar de economische betekenis van biodiversiteit en ecosysteemdiensten 9

Het Amerikaanse softwareprogramma i-Tree maakt de financiële baten van bomen op de omgeving inzichtelijk. Zie ook bijlage 10 verklarende woordenlijst.

Groenvisie

27

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Wat gaan we hiervoor doen (afhankelijk van het gekozen ambitieniveau)? 

Structuurkaart, uitwerking NNN, met bijhorende (ecologische) waarde, functie en inrichtingsprincipes;



Door de groenstructuur te koppelen aan de waterstructuur ontstaat er een robuust groendrager. Dit





doen we door: o grote groengebieden (o.a. dorps-/wijkpark, sportterreinen, recreatie-/natuurgebieden en begraafplaatsen) te koppelen aan de waterstructuur; o openbare oevers te hebben langs met name de doorgaande watergangen die verbonden zijn met het boezemstelsel; o visuele openheid en toegankelijkheid voor het publiek creëren waar dat gewenst is; o stimuleren van natuurontwikkeling langs het water middels plas-/drasoevers (natuurvriendelijke oevers), ook daar, of met name daar waar het slecht toegankelijk is Actief werken aan kwaliteitsimpuls voor de recreatie-/natuurgebieden (buitengebied) en groendrager in de binnen de woonkernen, door het bepalen en vaststellen van de waarde en functie en het verder uitwerken in inrichtingsvisie en/of integraal beheerplan; De groenwaarde en functies gedetailleerder uitwerking met bijbehorende maatvoering, profiel en streefbeeld in programma van standaarden.

4.2. Groenere woonomgeving: experimenten/ vergroeningsprojecten Het vergroenen van de woonkernen en woonomgeving in Westland vraagt altijd om het herschikken van bestaande functies en elementen, dus om het heroverwegen van de verschillende ruimteclaims binnen een beperkte ruimte. Dit vergt maatwerk op het fijnste niveau, afhankelijk van wat gewenst en mogelijk is op een specifieke plek. De uitvoering slaagt alleen als we ook oog hebben voor wat mogelijk is, ook in samenwerken met partijen. Om de groene opgave uit deze visie te realiseren gaan we experimenten en ervaring opdoen in verschillende vergroeningsprojecten. Hierbij maken wij gebruik van innovaties en de ontwikkelingen in de markt (o.a. pocketparkjes, klimaatpleinen, groene parkeerplaatsen, dak- en gevelgroen, groene slingers van gevel naar gevel en/of vergroende lantaarnpalen) en samenwerking met de inwoners van Westland. We benoemen drie wijken in de woonkernen die het minste oppervlak groen per huishouding, geen recreatie-/natuurgebied op fietsafstand en last van hittestress en/of waterproblematiek hebben. In deze wijken gaan we op innovatieve wijze de woonomgeving vergroenen. Hiermee geven wij uitvoering aan de opgave van de omgevingsvisie om 1m2 ‘extra’ groen per huishouding te realiseren. Het uiteindelijke doel is in 2040 bijna 6 hectare meer groen aan te leggen.

Afhankelijk van het ambitieniveau versnellen en breiden we het pakket uit tot 2030.

Groenvisie

28

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Met dergelijke experimenten en vergroeningsprojecten dragen we maximaal bij aan alle vier speerpunten. Onderstaand overzicht somt de bijbehorende maatregelen op inclusief hun bijdrage aan de speerpunten

Figuur 2: Experimenten groenere woonomgevingen en hun bijdrage aan de speerpunten

In de volgende paragrafen worden deze experimenten nader uitgewerkt.

Buurtvergroeningsprojecten In drie groenarme wijken in de groenarme woonkernen Kwintsheul, Maasdijk en Honselersdijk gaan we samen met operatie Steenbreek, inwoners en de markt verschillende vergroeningsoplossingen uitwerken en testen in de praktijk. In deze wijken, waar ook een grote klimaatopgave ligt, gaan we op innovatieve wijze de woonomgeving vergroenen. Na afloop bepalen we dan welke oplossingen uitbreiding krijgen elders in de gemeente. We werken samen met de inwoners, bedrijven en kennisinstellingen aan het groener maken van de woonomgeving. We faciliteren groene initiatieven (o.a. adoptie van boomspiegel en/of buurtgroen, aanleg van geveltuinen) in deze drie wijken. Het gaat bijvoorbeeld om vergroendagen, waarbij we brede stoepen gaan vervangen door groen (steen eruit, groen erin) koppelen aan de particuliere ontstening (Operatie Steenbreek), en zo de afvoer van bestrating voor bewoners vereenvoudigen. Waar mogelijk reiken wij concrete handvatten aan, bijvoorbeeld door te verwijzen naar bestaande

Groenvisie

29

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

subsidiegelden en/of een financiële bijdrage beschikbaar te stellen voor het realiseren van groene initiatieven van bewoners. We evalueren jaarlijks de buurtvergroeningsprojecten. De best practices nemen we op in een inspiratieboek, die we vervolgens publiceren via social media en de gemeentelijke website. Jaarlijks stellen wij een lijst op voor vergroeningsprojecten waarmee we het volgend jaar gaan experimenteren.

Bomenoffensief: aanplant extra bomen We planten bomen waar dat kan en gewenst is of waar ze gekapt zijn. In de groenarme wijken met hittestress in de woonkernen Kwintsheul, Maasdijk en Honselersdijk gaan we vergroenen door extra bomen aan te planten, “bomenoffensief” waar het kan. Hierbij kijken we kritisch naar betere groeiplaatsomstandigheden door vooraf de locaties te inventariseren op de aanwezigheid kabelsen leidingen en voldoende beschikbare ruimte zowel onder- als bovengronds en planten wij de juiste boom op de juiste plek. Gelijktijdig schenken wij ook de bewoners in deze wijk een boom, met verzorgingstips voor het beheer en onderhoud. De ervaringen vanuit dit project worden meegenomen in het nieuwe bomenbeleid (2022). In het bomenbeleid werken we het bomenoffensief verder uit en sluiten we aan op de groenambities uit deze groenvisie: doorzetten van het jaarlijkse aantal extra bomen uit het huidige plan tot 2030 (accent) of versnellen en uitbreiden van het pakket tot 2030 (optimaal) en geven we in de uitvoering de groenarme wijken en buurten voorrang. In de uitwerking van de groenvisie zal het voortzetten en de uitvoering van het bomenoffensief met bijbehorende financiële onderbouwing nader worden uitgewerkt.

Natuurvriendelijke oevers We realiseren natuurvriendelijke oevers in de verbinding met de ecologische groendrager. Op basis van de opgestelde kansenkaart, maken we, daar waar mogelijk, meer ruimte voor natuurvriendelijke oevers en water in plaats van verhard oppervlak. Uitwerking is beschreven in het waterplan (uitvoeringsplan jaarplan Water Westland - HHD 2021 def). Hiermee zetten we de aanleg van natuurvriendelijke oevers voort. Aanleggen van Tiny Forrests Dit jaar (2021) wordt op enkele locaties een Tiny Forrest aangelegd. Dit is een dichtbegroeid, inheems bos ter grootte van een tennisbaan. Dit bos is niet alleen een prettige plek voor vlinders, vogels, bijen en kleine zoogdieren, maar ook voor mensen. Kinderen leren in het buitenlokaal over de Nederlandse natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een prettige en gezonde plek. Het beheer en onderhoud doen wij samen met scholen. Tijdelijke vergroening braakliggende terreinen/overhoeken privaat terrein We vergroenen braakliggende terreinen/overhoeken: terreinen die braak liggen in afwachting van een nieuwe functie of ontwikkeling en/of overhoeken op privaat terrein. We benutten hierbij aanwezige provinciale regelingen en voeren de vergroening uit in partnerschap met wijkorganisaties, bedrijven en inwoners.

Hiermee creëren we ‘pauzelandschappen’: tijdelijke groene oases die kunnen dienen als recreatieve verblijfplaats of als tijdelijke ecologische hotspot. Doormiddel van voorlichting en informatie (o.a. informatieborden) informeren wij de bewoners dat

Groenvisie

30

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

dit het om tijdelijke situatie gaat. Deze terreinen dragen zo ook tijdelijk bij aan de beleving van het groen en het microklimaat in de woonomgeving en glastuinbouwgebied. In de drie wijken gaan we hiermee ervaring opdoen door de braakliggende terreinen te inventariseren. Aan de hand van de pilot stellen we een plan van aanpak op om hier een vervolg uitwerking aan te geven. Aan de hand van vorige inventarisatie van de overhoeken op privaat terrein bekijken wij waar we al direct aan de slag kunnen. Deze plekken dienen als voorbeeld voor andere overhoeklocaties.

Groene, koele ommetjes Er ontstaat meer behoefte aan recreatieve routes ‘ommetjes’ dicht bij huis. Hierbij geldt als uitgangspunt dat vanuit huis rondgaande wandelingen van maximaal een uur via groene, koele routes mogelijk zouden moeten zijn. Deze recreatieve routes maken we toegankelijk voor gebruik, door het te verbinden met de wandelroutes door de buurten. We leggen goede groene, koele verbindingsroutes aan tussen de woonwijken en het robuuste groendragers en de omgeving, die uitdagen tot bewegen en mensen bewust maken van het belang van groen (bijvoorbeeld door QRcodes). We maken de wandelroutes ook toegankelijk voor mensen met een beperking. De groene ommetjes zijn al eerder geïnventariseerd, deze inventarisatie vullen we aan met de inventarisatie voor de koele routes en tijdens het opstellen van een gebiedsplan en/of (her)inrichting worden deze groene, koelteroutes samen met de inwoners nader uitgewerkt. Om hier ervaring in op te doen nemen we dit in eerste instantie mee bij de uitwerking van de drie wijken. Ondersteunings- en stimuleringsregelingen (in samenhang met de klimaatopgave) Wij ondersteunen en stimuleren vergroening van de directe woonomgeving en tuin door informatie te verstrekken over de verschillende subsidieregelingen (provincie, waterschap, rijk).

Daarnaast stellen we, mede ten gunste voor de klimaatopgave en de wateropgave in samenwerking met klimaatopgave en het uitvoeringsplan jaarplan Water Westland (HHD 2021 def) een stimuleringsregeling in, waarbij een geldbedrag aangevraagd kan worden om de tuin en de directe woonomgeving te vergroenen. Met deze bijdrage kunnen de inwoners zelf aan de slag gaan met het vergroenen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan: vergroenen door tegels te vervangen door planten, groene daken (Sedumbeplanting), vergroenen van de gevels etc. Wij gaan onderzoeken of we een hemelwaterverordening in kunnen voeren. Daarmee kan bij nieuwbouw, renovaties en de aanleg van verhardingen de afkoppelverplichting uit het Waterplan worden gehandhaafd. Bij (her)inrichtingsprojecten en bij opleveringen van nieuwe woningen organiseren wij een plantenmarkt, waarbij gratis een beplantingsplan voor een geveltuin wordt uitgereikt. We werken hierin samen met lokale tuincentra (verantwoord, inheems plantmateriaal), hoveniers en plaatselijke wijkverenigingen.

Experimenteren met kleinschalig beheer Wij gaan experimenteren met kleinschalig beheer in de vorm van een Wijkdeal en/of Right to Challenge. Een Wijkdeal is een afspraak tussen bewoner(s) en gemeente om de buurt groener, schoner en gezelliger te maken. In een Wijkdeal staat beschreven wat de inwoners willen doen en welke tegenprestatie de gemeente levert in de vorm van vergoeding van onkosten, materiaal of

Groenvisie

31

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

kennis. Een Wijkdeal kan ook ingediend worden als een Right to Challenge, waarin de buurtbewoners de uitdaging aan gaan met de gemeente. Wij geloven dat bewoners, initiatiefnemers en overheden met elkaar verder kunnen komen, door het vormgeven van Right to Challenge, en het op de Westlandse maat hiervan invullen. Right to Challenge geeft bewoners ‘het recht om uit te dagen’. Westlanders kunnen taken van de gemeente overnemen, wanneer zij denken dat ze binnen het beschikbare budget, met hun bijdrage iets extra’s kan opleveren. Bewoners krijgen hiermee de kans om hun ideeën uit te voeren. Zo kunnen zij bijvoorbeeld het onderhoud van een deel van het openbaar groen van de gemeente overnemen, of samen de buitenruimte ontwerpen. Dit mogelijk maken vraagt om duidelijke voorwaarden en goede afspraken met bijvoorbeeld de reguliere beheerder of de projectleider. Hiermee zorgen we voor duidelijkheid en transparantie, zowel voor de gemeente als voor de initiatiefnemers die de betreffende taak op zich willen nemen.

Wat gaan we hiervoor doen (afhankelijk van het gekozen ambitieniveau)? 

       



Buurtvergroening: In drie groen arme wijken in de groenarme woonkernen Kwintsheul, Maasdijk en Honselersdijk, met een grote klimaatopgave, gaan we samen met bewoners en de markt verschillende vergroeningsoplossingen uitwerken en testen in de praktijk. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om verticaal groen in de vorm van gevelbekleding, groene lantaarnpalen en andere marktontwikkelingen. Na afloop bepalen we dan of en welke oplossingen uitbreiding krijgen elders in de gemeente; We evalueren jaarlijks de vergroeningsprojecten en de best practice nemen we op in een inspiratieboek en publiceren wij via social media en gemeentelijke website; Jaarlijks stellen wij een lijst op voor vergroeningsprojecten waarmee we het volgend jaar gaan experimenteren; In de groenarme wijken, locatie inventariseren waar bovengronds voldoende ruimte is en geen kabels en leidingen in de grond zitten voor het bomenoffensief; We werken de inventarisatie van de groene, koele ommetjes in de drie wijken uit. We inventariseren braakliggende terreinen in de drie wijken.

Stellen een procesaanpak op: spelregels/afspraken rondom realiseren van groene, koele ommetjes en vergroenen van braakliggende terreinen/overhoeken op privaat terrein; Beschikbare subsidiemogelijkheden inventariseren en informatie beschikbaar stellen en onderzoeken of we een hemelwaterverordening in kunnen voeren; Een stimuleringsfonds vergroening uitwerken (i.s.m. klimaatopgave en uitvoeringsprogramma Water), met beoordelingscriteria om voorrang te geven aan gerichte maatregelen, zoals vergroening in met name groenarme woonkernen en wijken/buurten; Een plan van aanpak Wijkdeals en Right to Challenge opstellen en een publiekscampagne organiseren.

4.3. Groeninclusief ontwerpen Planprocessen en projecten benutten we als kans om Westland en de woonkernen verder te vergroenen, door het groenbewustzijn procesmatig te verankeren. Voor het beste resultaat vraagt Groenvisie

32

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

elke opgave, elke locatie om maatwerk. Het doel van deze visie is beslissers en ontwerpers uit te dagen om nog meer in te zetten op groeninclusief ontwerp. Ontwerpen aan een bestaande woonomgeving draait altijd om het herschikken van bestaande functies en elementen. Om de groene opgave in deze visie te realiseren reiken wij handvatten aan om zo stapsgewijs te bouwen aan een ‘groene ontwerptoolbox’ voor groeninclusief ontwerp. Deze groen ontwerptoolbox bestaat uit (zie figuur 4):  Initiatie document – opdrachtomschrijving per ontwikkeling/project: (groen)opgave, urgentie en risico’s voor projectstart;  Afwegingskader;  Groenparagraaf (groenbalans: kwalitatieve en kwantitatieve consequentie inclusief beheerparagraaf);  (Groen)compensatiefonds;  Programma van Standaarden (richtlijnen, streefbeelden, profielen en maatvoering);  (Groene) gunningscriteria. Hiermee geven wij uitvoering aan de opgave van de omgevingsvisie om op innovatieve manieren om te gaan met groen en dat groen-inclusief bouwen standaard is bij nieuwbouwwijken en gebiedsontwikkelingen. In onderstaand schema zijn deze instrumenten voor groeninclusief ontwerp weergegeven. Ook is te zien dat nagenoeg elk instrument een bijdrage levert aan realisatie van de vier speerpunten.

Figuur 3: Instrumenten groeninclusief ontwerpen en hun bijdrage aan de speerpunten

Na vaststelling van de groenvisie werken we gefaseerd aan de ontwikkeling en uitwerking van de instrumenten voor groeninclusief ontwerp. Hierdoor stellen zijn wij in staat groen bewustzijn en de positie van het groen steeds beter procesmatig te verankeren in de plan- en projectprocessen.

Groenvisie

33

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Voor de afweging op gebiedsniveau is het wenselijk om voor alle disciplines in beeld te brengen wat de toekomstige opgave aan te realiseren voorzieningen is op gebiedsniveau (locatie). Daarbij valt onderscheid te maken tussen buurtvoorzieningen en bovenwijkse voorzieningen. Voor wat betreft deze laatste geldt vaak dat het functies zijn die lastig zijn in te passen in de bebouwde omgeving. Ofwel door hun ruimtebeslag, ofwel door de aard van hun functie. Ondanks dat is de conclusie dat ook deze voorzieningen horen in een complete leefomgeving. Op hoger niveau zal dan ook afgewogen moeten worden waar deze functies hun beslag krijgen en welke andere programmatische ambities daarvoor eventueel moeten wijken. In figuur 4 (zie onder) is een schets van het planvormingsproces weergegeven, waarin ook is aangegeven wat er nodig is om in elke stap bij te dragen aan het realiseren van groene ambities. Vervolgens worden de verschillende instrumenten kort beschreven.

Programma van Standaarden (richtlijnen, streefbeelden, profiel/maatvoering)

Figuur 4 - Schets projectproces en instrumentarium

Afwegingsmethodiek openbare ruimte en groenparagraaf Succesvolle vergroening van ontwerp vraagt om nadere uitwerking een afwegingskader binnen het ontwerpproces, voor zowel herinrichting- als gebiedsontwikkelingsprojecten. Het afwegingskader is daarom opgenomen in het standaardinstrumentarium van deze groenvisie (zie inzet kader voor de processtappen van de afwegingsmethodiek. Bij de afwegingsmethodiek nemen we de opgave,

Groenvisie

34

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

waarden/baten en functie van groen expliciet mee, een groenparagraaf met hierin een groenbalans (kwalitatieve en kwantitatieve consequentie10) en een beheerparagraaf verplicht bij elke ingreep. Deze gegevens worden meegenomen in de besluitvorming over een ontwikkelingsplan of bouwaanvraag. Dit is nodig, omdat bij bijvoorbeeld gebiedsontwikkeling andere ambities snel de overhand kunnen krijgen binnen het ontwerp. En bij herinrichtingen is het juist de neiging om éénop-éen te vervangen die soms overheerst. Daarbij wordt vooral gedacht vanuit de oorspronkelijke situatie, in plaats van te zoeken naar het meest optimale ontwerp voor alle beleidsvelden of het consequent doorvoeren van beleidskeuzes als vergroenen of terugdringen van gemotoriseerd verkeer. Succesvolle vergroening van Westland en de woonkernen vraagt daarom om een consequente toepassing van het afwegingskader binnen het ontwerpproces. Processtappen afwegingsmethodiek bij projecten in de openbare ruimte Stap 1: nagaan welk vigerend beleid van toepassing is, welke kaders uit de groenvisie, de structuurvisie en de Omgevingsvisie relevant zijn en huidige knelpunten er zijn. Dit zijn de kaderstellende randvoorwaarden voor het project (herinrichtings- of gebiedsontwikkelingsproject). Stap 2: bestaat uit een aantal deelstappen in het ontwerpproces die een sterke samenhang hebben. Deze worden cyclisch doorlopen.

De deelstappen zijn:  Inventariseren van het gewenste programma: qua beleidswensen en wensen uit de omgeving, inclusief ruimte voor objecten: hierbij wordt de prioriteitsstelling van de afwegingsmethodiek gehanteerd;  Bepalen van het gewenste straatbeeld: op basis van de Nota Ruimtelijke Kwaliteit, het Handboek Inrichting Openbare Ruimte, analyse van de stedenbouwkundige structuur in de cultuurhistorische context;  Check op de ondergrondse infrastructuur: inventarisatie van zowel de bestaande als de gewenste ondergrondse infrastructuur en welke mogelijkheden en beperkingen deze inhouden voor het gewenste programma;  Onderzoek naar de mogelijkheden om efficiënter om te gaan met de openbare ruimte: meerdere functies mogelijk te gebruiken (creëren van ruimtewinst) of dubbelgebruik gedurende de dag; Stap 3: het vastleggen van het resultaat van bovenstaande processtappen in een ruimtelijk en functioneel programma van eisen voor het project. Het doorlopen van de processtappen van de afwegingsmethodiek openbare ruimte is maatwerk en kan bij iedere straat een ander resultaat hebben.

10

De kwalitatieve en kwantitatieve consequenties van een project voor het groen worden beargumenteerd aangegeven in een groenparagraaf. De groenparagraaf geeft aan hoeveel bomen behouden blijven en/of worden teruggeplant. Door de hoeveelheden groen en het aantal bomen in de huidige situatie en de toekomstige situatie van elkaar af te trekken, blijft een groensaldo over. Dit saldo geeft aan hoeveel vierkante meters groen en hoeveel bomen er bijkomen of verdwijnen.

Groenvisie

35

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Programma van standaard en referentienormen In het programma van standaarden (bij gebiedsontwikkeling en herinrichting) nemen we de waarden, baten en functie van groen expliciet mee:  We bepalen de (huidige) kwantitatieve en kwalitatieve groenwaarden door de hoeveel vierkante meters groen en hoeveel bomen er staan binnen de projectgrenzen en wat de kwaliteit, conditie en toekomstverwachting hiervan is. Hierbij maken we gebruik van bestaande instrumenten zoals I-tree of TEEB-stad (of andere waarde bepalende instrumenten);  We stellen een boomeffectanalyse op;  We verplichten ecologisch onderzoek bij elke ruimtelijke ingreep (wettelijke verplichting), om te zorgen voor onderbouwde verwijderingsbesluiten. Hierbij horen referentienormen en richtlijnen met specifieke onderdelen, waarbinnen per project en ontwerpproces de ruimte en creativiteit opgezocht kan worden. Referentienormen zijn dynamisch van aard: ze zijn gebaseerd op beleid en/of een extrapolatie van datgene dat in Westland aanwezig is. Door de referentienorm aan de voorkant van het proces onderdeel te maken van de planvorming kan in elke fase gemakkelijk berekend worden welke voorzieningen er nodig zijn en welke globale ruimteclaim daarbij hoort. Zo kan hier al in een vroeg stadium rekening mee worden gehouden.

In bijlage 6 staan enkele specifiek geformuleerde referentienormen/richtlijnen die betrekking hebben op groeninclusief ontwerpen. Deze zullen nader worden uitgewerkt en opgenomen in Programma van Standaarden met eventueel streefbeelden, profiel met bijbehorende maatvoering.

Compensatieverplichting In de praktijk zijn er vele redenen om groen ergens weg te halen: verkeersveiligheid, sociale veiligheid, onderhoud van wegen, renovatie van de infrastructuur, het bouwen van woningen. Dit groen herplanten we het liefst, maar dat is niet altijd mogelijk. Dan compenseren we het groen. Het liefst binnen het project of direct in de omgeving, als het niet anders kan elders in de gemeente. Als het in project (herinrichting- en gebiedsontwikkelingsgebieden) niet mogelijk is om groen terug te brengen, kijken we naar mogelijkheden, voor zover dat kan binnen de wettelijke naar compensatie-regelingen. Dit geld kan dan gebruikt worden om groen te compenseren op een groenarme plek. Op die manier zorgen we dat het groenvolume in de hele gemeente op zijn minst gelijk blijft. Het bestaande robuuste netwerk van groendragers (vastgelegd op groenstructuurkaart) wordt in principe niet aangetast. Alleen als er sprake is van een aantoonbaar en zwaarwegend maatschappelijk belang en er onderbouwd is dat er geen alternatief kan worden gevonden, dan kan de raad besluiten tot verwijdering. Daarnaast werken we de compensatie van bomen verder uit in het bomenbeleid (zie 5.1), waarbij we kijken naar mogelijkheden voor her- en verplanten en naar vergelijkbare kroonvolumes, om klimaateffecten in balans te houden.

Groenvisie

36

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Vergroening door natuurinclusief in te richten Zoals vastgelegd in de omgevingsvisie hanteren wij vergroening als aanbestedingscriterium bij gebiedsontwikkeling en/of (her)inrichtingsprojecten. Hierbij is natuurinclusief inrichten11 de norm, om meer natuur in de woonomgeving te stimuleren. We stellen dusdanige selectiecriteria op dat (project)ontwikkelaars gestimuleerd worden een plan te maken dat optimaal aansluit bij de vergroeningsopgave van Westland en de woonkernen. De exacte invulling en weging van deze ‘groene selectiecriteria’ staat niet van tevoren vast maar wordt per afzonderlijk project bepaald op basis van de richtlijnen. Voor het behalen van het optimale resultaat is het daarom van belang dat een groendeskundige deel uitmaakt van het team dat deze criteria opstelt.

Wat gaan we hiervoor doen (afhankelijk van het gekozen ambitieniveau)?  

 





We stellen op uniforme wijze een boomeffectanalyse en een groenparagraaf verplicht bij elke ingreep, om te zorgen voor onderbouwde argumenten voor de omgevingsvergunning. Wij actualisere Programma van Standaarden (DALI) door richtlijnen en inrichtingsprincipes op te nemen zoals minimummaten en - afstanden voor wijk-/buurtgroen en stedenbouwkundige profielen waaraan het groen is gekoppeld, met streefbeeld (karakteristiek, ambities en inrichtings- en beheeruitgangspunten), de onderdelen van vastgelegde ecologische profielen en bewuste keuzen voor een bepaald assortiment. Uitgangspunt is toekomstbestendigheid, klimaatbestendigheid en biodiversiteit; Onderzoeken naar het oprichten van een groenfonds, een verbreding van het bomenfonds en een ecologische compensatieregeling. We onderzoeken de mogelijkheden van compensatieplicht, werken de compensatie van bomen verder uit in het bomenbeleid en stimuleren externe partijen om aanplant van bomen mee te nemen in ontwerpen en plannen, met voorrang in groenarme wijken; Plan van aanpak opstellen om natuurinclusief aan te besteden. In 2022 gaan we enkele projecten natuurinclusief aanbesteden. Het toepassen van natuurinclusieve maatregelen in het project kan één van de manieren zijn waardoor de provincie besluit een verklaring van geen bedenkingen af te geven in kader van de Wet Natuurbescherming.

Voordeel hierbij is dat Ontwikkelaars die natuurinclusieve maatregelen toepassen voorrang krijgen in behandeling van natuur ontheffingen via de provincie Noord-Holland en de ontwikkelaar hierdoor sneller duidelijkheid heeft en minder risico loopt Wij maken een inspiratieboek waarin wij voor toekomstbestendig en klimaatbestendig groen, klimaatadaptieve voorbeelden bundelen ter inspiratie voor omgevingsontwerpen en (her)inrichtingsplannen.

11 Natuurinclusief betekent bijvoorbeeld dat meer oevers natuurvriendelijk worden. Ook leggen we faunapassages aan als er gewerkt wordt aan bruggen en wegen. Bij natuurinclusieve bouw nemen we neststenen of voorzieningen op voor vogels en vleermuizen.

Groenvisie

37

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

5. STRATEGIE: HOE MAKEN WE WESTLAND GROENER? In dit hoofdstuk beschrijven we de te volgen strategie om de groenopgave in Westland, de ambitie en de vier speerpunten in de komende 10 jaar te realiseren. De bestaande middelen zijn daarbij het vertrekpunt. Duidelijk is dat de vergroeningsambities grote (financiële) inzet vragen van de gemeente. Het actief verwerven van grond voor vergroening, het eventueel stimuleren van vergroeningsmaatregelen bij bewoners, of voor het actief kansen benutten, behoeft capaciteit en middelen die op het ogenblik niet beschikbaar zijn in de begroting. In deze strategie gaan we er echter vanuit dat indien we deze route naar vergroening willen vasthouden, hiervoor financiële claims aangeleverd kunnen worden. Jaarlijks dient een uitvoeringsprogramma te worden opgesteld met een transparant verantwoordingsoverzicht. Hierin moet dan worden weergegeven wat de beschikbare middelen zijn en welke resultaten behaald zijn met welke uitgaven. Voor de korte termijn zullen we de groenopgave op een verantwoorde manier vormgeven binnen de huidige middelen. We stellen voor de korte termijn voor om de focus te leggen op: 1. Wendbaar te worden in realisatie, door te werken met een ambitiekeuzekaart; 2. Het groenbewustzijn procesmatig te verankeren binnen plan- en projectprocessen; 3.

De kracht van de samenleving te benutten; Deze drie strategische lijnen zijn hieronder verder toegelicht.

5.1. Wendbaar uitvoeringsprogramma met ambitiekeuzekaart Het liefst willen we de groenopgave zo snel mogelijk realiseren. Gezien de aandachtspunten, de knelpunten en de huidige financiële dekking moeten we het echter beschouwen als een ontwikkeltraject, dat waar nodig en op elk moment bijgesteld kan worden. Om een wendbaar en realistisch uitvoeringsprogramma op te kunnen stellen zijn er drie ambities uitgewerkt. Dit biedt keuzeruimte op bestuurlijk niveau en de mogelijkheid om in de toekomst de ambitie op elk moment terug te schroeven of juist te verhogen. Maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe financieringsbronnen of andere aanleidingen kunnen de gemeente bewegen tot bijsturing in de uitvoeringsambities. De voorgestelde opzet in drie ambities stelt de gemeente daartoe in staat. Hoe hoger het ambitieniveau, des te sneller de uitvoering en des te hoger de kwaliteit van de inzet. Jaarlijks zal in de voorjaarsnota de ambitie worden vastgelegd, als basis voor een concreet jaarprogramma. In het uitvoeringsprogramma maken we inzichtelijk met welke maatregelen in de komende 10 jaar welke speerpunten worden gerealiseerd. En welke consequenties dit heeft voor het budget en de benodigde capaciteit. Hieronder volgt een beschrijving van de drie ambitieniveaus.

Groenvisie

38

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

GROEN BASIS (meeliften en kansen benutten voor vergroening) Het eerste ambitieniveau is het niveau om zoveel mogelijk binnen het bestaande budget en de bestaande formatie veranderingen te realiseren die bijdragen aan de groenvisie. Met dit basisniveau zijn er beperkte verbeteringen te realiseren, die noodzakelijk zijn om op termijn verdere uitholling van de groenkwaliteit te voorkomen. De consequentie is dat vanuit de gemeente minder gedaan kan worden. De korte termijnstrategie is om mee te liften met klimaatopgave, uitvoeringsprogramma Water en kansen benutten waar we kunnen vergroenen. Hiermee leggen we een basis om uiteindelijk structureel te kunnen gaan vergroenen. Hierdoor ligt er voor uitvoering meer druk bij de samenleving en duurt het langer voordat het totale programma met alle ambities is uitgevoerd

GROEN ACCENT (kansen creëren voor vergroening) De tweede variant zet in op gerichte accenten in de uitvoering boven op de basisvariant. Jaarlijks worden dezelfde locaties en onderwerpen door de organisatie aangepakt als in Groen Basis, de maatregelen zullen gerichter zijn, we gaan kansen creëren en er zal worden geïnvesteerd in slimmere ingrepen en een hogere kwaliteit van de werkzaamheden. De bijdrage aan groenopgaven, klimaatadaptatie en biodiversiteit is daardoor groter. Hiervoor is beperkt extra budget en formatie nodig. GROEN OPTIMAAL (actief werken aan vergroening) De derde variant laat zien hoe de gemeente Westland daadwerkelijk veranderingen in het groen kan realiseren in 10 jaar. Er zal een robuustere groenstructuur zijn, soorten en groeiplaatsen zijn op elkaar afgestemd en het groen draagt optimaal bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Wij gaan actief werken aan de groenopgave en de vergroening van Westland. De ambities van deze visie worden grotendeels gerealiseerd. Aan het eind zullen er nog steeds uitdagingen zijn. De keuze voor een ambitieniveau staat in deze groenvisie los van de financiering ervan omdat het doel van dit document een inhoudelijke keuze op de lange termijn betreft. Op basis van de gemaakte keuzen wordt in 2021/2022 een uitvoeringsprogramma opgesteld.

In het traject van ambitie naar uitvoering zal de structurele dan wel incidentele financiering van projecten en maatregelen en daarmee de haalbaarheid inzichtelijk worden gemaakt. Projecten en maatregelen zullen uitgevoerd worden op basis van de gemeentebegroting, eventueel aangevuld met financiering door andere overheden. Wanneer extra middelen nodig zijn, is het aan B en W en de gemeenteraad om deze toe te kennen of de ambitie bij te stellen.

5.2. Procesmatig verankeren van het groenbewustzijn Om de groene opgave in deze visie te realiseren reiken wij in hoofdstuk 4 instrumenten aan om de discussie over ruimteclaims goed te kunnen voeren en om het belang van groen en het groenbewustzijn in het verdere proces beter te kunnen verankeren. Met alleen het instrumentarium zijn we er echter nog niet. Het scherp houden van de organisatie om te werken vanuit een groen bewustzijn een doorlopende opgave voor alle betrokkenen, zowel binnen als buiten de gemeentelijke organisatie. Doel is een duidelijke richting in te slaan in ontwerpprocessen, waarbij groene functies die in het verleden soms in het gedrang kwamen, meer ruimte zullen krijgen.

Groenvisie

39

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

Vergroening vraagt uiteindelijk om een sterke groene positie in de ontwikkelingsopgave, van inrichting en ontwerp tot aanleg en beheer/onderhoud. Om verder te kunnen gaan op de ingeslagen weg is een heldere koers, voldoende capaciteit, kennis en middelen, en duidelijkheid over rollen, taken en verantwoordelijkheden nodig in elke stap van elk proces, of het nu gaat over participatie, kleinschalig experiment of grootschalige herinrichting. In deze groenvisie leggen we hiervoor de basis, onder andere door duidelijkheid in het planproces te schetsen, gekoppeld aan groen instrumentarium (zie 4.3), focus aan te brengen in ambitie en uitvoering (zie hoofdstuk 3), effectieve maatregelen te bepalen (zie hoofdstuk 4 en bijlage 9), een wendbare, haalbare strategie te formuleren (hoofdstuk 5) en de basis te leggen voor het organiseren van voldoende capaciteit en middelen om dit waar te maken. Maar hiermee staan we aan het begin van een uitdaging: vergroting van het groenbewustzijn.

Groenbewustzijn in ruimtelijke projecten De maatregelen op het gebied van experimenten, vergroeningsprojecten en partnerschap dragen actief bij aan groen bewustzijn. De grootste uitdagingen op dit vlak liggen dan ook in de ruimtelijke projecten, om te beginnen bij (her)inrichting. Het gaat dan vooral om het groenbewust omgaan met ruimteconflicten en om groeninclusiever ontwerpen. Dit bereiken we door actief deel te nemen aan het projectproces, van begin tot eind. De tweede, misschien nog wel grotere uitdaging ligt in gebieds- en locatieontwikkelingen. Hierin trekt de gemeente vaak samen op met projectontwikkelaars en andere externe partijen, waardoor het verankeren van het groenbewustzijn vaak andere processtappen vraagt. Het gaat immers om een investeringssamenwerking, waarbij extern een verdienmodel wordt gehanteerd dat opbrengsten moet genereren. Hierdoor kan vergroening in gebiedsontwikkelingen snel ondergeschikt raken aan onder andere de actuele marktprijzen, risico’s, het vereiste bouwprogramma en de eisen van de locatie zelf. Gebieds- en locatieontwikkeling is echter altijd ook een vrijwillige samenwerking tussen partijen, in wederzijds begrip en vertrouwen, en een rationele investering, die zich op andere terreinen terugverdient. De gemeente kan vergroening van gebieds- en locatieontwikkelingen concreet bevorderen.

5.3. Partnerschap Het vergroenen van Westland doen we met elkaar. Voor het realiseren van de groene opgave benutten we de kracht van de samenleving in partnerschap. Een groot deel van de vergroeningsopgave in Westland ligt immers niet in de openbare ruimte, maar in de 70% privaat gebied die de woonomgeving telt. En iedereen is nodig, om mee te denken over de vergroening in de directe woonomgeving en actief mee te werken aan concrete projecten en groene experimenten in de woonomgeving. De gemeente is een partner voor bewoners, bedrijven, instellingen in het werken aan een groenere woonomgeving. Dat betekent dat de gemeente ruimte geeft aan maatschappelijke initiatieven, samenwerking zoekt met de samenleving en waar nodig het voortouw neemt met als doel het

Groenvisie

40

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

privaatgebied te vergroenen en dus te ontstenen (groene tuinen, groene daken, e.d.) De bewoner wordt de ruimte gegeven, de gemeente faciliteert en dereguleert waar nodig, en trekt zich indien mogelijk terug. Doel is naast het vergroenen ook bevordering van eigenaarschap en sociale cohesie. Op dit moment moet het belang en de positieve invloed van groen voor de Westland en de woonkernen nog vanzelfsprekender worden dan het al is. Hierin kunnen we elkaar helpen, iedereen vanuit zijn eigen kwaliteit en rol. Onze rol is het goede voorbeelden te laten zien, door projecten en activiteiten zichtbaar te maken, informatie en kennis te delen, en door duidelijk te maken wat het groen bijdraagt aan de Westland en binnen de woonkernen en wat er mogelijk is als we samenwerken. Doel is dat we hetzelfde doel voor ogen hebben: vergroening van de stad. En de boodschap is: samen maken we Westland groener! Het informeren en betrekken van bewoners bij wat er gebeurt met het groen in de wijken, zorgt voor meer begrip en tevredenheid. Ook als het gaat om een gebiedsontwikkeling, herinrichting en natuurlijker en duurzamer beheer, en om keuzes die worden gemaakt in relatie tot aanwezige bomen. Vanuit de groenvisie en de gemeente vraagt dit om heldere communicatie en benaderbaarheid, om informeren en kennis delen, om inspireren en ondersteunen, om verbinden en co-creëren.

Hierbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de bestaande organisaties en structuren. Wij ontwikkelen een communicatiestrategie en campagne in combinatie met het klimaatprogramma: ‘Samen maken we Westland groener!’

Groenvisie

41

Gemeente Westland

GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!

6. KOSTEN, DEKKING EN CO-FINANCIERING Deze groenvisie geeft inzicht in het groenprogramma en aanzet tot een routekaart voor de middellange termijn. Afhankelijk van de gekozen ambitie is er meer of minder investering noodzakelijk. Hierdoor ontstaat er een dynamisch programma dat, met behulp van de ambitiekeuzekaart, elk jaar wordt aangepast, op basis van beschikbare middelen en kansen die zich voordoen. Dit biedt keuzeruimte aan de politiek en de mogelijkheid om in de toekomst de ambitie terug te schroeven of te verhogen. Hierin moet dan worden weergegeven wat de beschikbare middelen zijn en welke resultaten behaald zijn met welke uitgaven. Op basis van evaluatie en voortgang groenvisie zal er in de jaarlijkse P&C cyclus jaarlijks een uitvoeringsprogramma (zie bijlage 9) worden opgesteld en vastgesteld door het College, die in lijn is met de vastgestelde groenvisie en groenprogramma’s. Deze groenvisie zal in 2030 (of indien nodig eerder) worden geactualiseerd. Het borgen van meer (kwalitatief) groen vraagt extra maatregelen in ruimtelijke ontwikkelingen. Er kan vanuit gegaan worden, dat dit zal leiden tot hogere kosten per project. Hoe hoog deze extra kosten zijn, is sterk afhankelijk van de situatie in het gebied en de mogelijkheden voor vergroening. Het komende jaar zal aan de hand van een aantal cases een inschatting opgesteld worden van deze kosten.