Document · PDF

A13-20260302-7-vka-coll-bouwsteen-water-en-bodem-bijlage-1-rapport.pdf-low

Raadsvergadering 2 maart 2026, gemeente WestervoortBij agendapunt: Lijst van ingekomen stukken30.650 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Arnhem

woordelijk is voor beheer en onderhoud, uitgaande van:

Zelhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort

■ primaire watergangen zijn in het beheer van het waterschap ■ secundaire watergangen zijn in het beheer van gemeenten ■ tertiaire watergangen zijn in het beheer vanHuissen derden

Westervoort

Duiven

Didam

Duiven

Zevenaar

Didam

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Bemmel Bemmel

Studiegebied

's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

Gemeenten Liemers

's-Heerenberg

Gendt

Snelwegen Rivieren

Millingen aan de Rijn

stuw gemaal deelstroomgebied hoofdwatergangen

• ••••• • • • ••• • • ••• • • • • • ••• •• • • •• • • •••• • •• ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

watergangen Esri Nederland, Community Map Contributors

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

B E H E E R W AT E R G A N G E N Stedelijk watersysteem Aangezien er geen oppervlaktewateraanvoer is, wordt op enkele locaties in Duiven en Didam grondwater opgepompt als watervoorziening in de zomer. Dit is nodig om de watergangen op peil te houden en daarmee zettingen in de bodem te voorkomen. In de toplaag van de bodem bevinden zich namelijk zettingsgevoelige lagen, die zetten en inklinken bij daling van de grondwaterstand. Daarnaast voorkomt deze aanvoer droogval en stagnant water en daarmee problemen met waterkwaliteit. Het grondwater wordt opgepompt via zogenoemde deepwells (pompen die grondwater oppompen). In Duiven zijn zeven deepwells aangelegd om het stedelijk water op peil te houden. In Didam staan twee pompputten die vijver De Gerstekamp op peil houden. Op de kaart zijn de pompen die in de legger zijn opgenomen en waarschijnlijk overeenkomen met de locatie van de deep wells weergegeven. De data is mogelijk niet correct en niet volledig. Deepwells beïnvloeden de grondwaterstand. De deepwells in Duiven, verlagen de grondwaterstanden tot wel 1 m, terwijl die in de zomer al uitzakken. Hiermee

DEEPWELLS

dragen ze ook bij aan de lage grondwaterstanden in de stedelijke kernen.

Doesburg

Rheden

Zelhem

Zevenaar heeft nagenoeg geen oppervlaktewater. Wateraanvoer is daarom niet

Doesburg

Rheden

nodig, alhoewel ook hier problemen met zettingen optreden, zie ook paragraaf Velp

Zelhem

Velp

6.9. Arnhem Arnhem Westervoort

10 m3/u

Doeti nchem

100 m3/u 340 m3/u

Duiven 100 m3/u

110 m3/u

Huissen

160 m3/u

Doeti nchem

160 m3/u

100 m3/u

160 m3/u Westervoort

Didam Zevenaar

100 m3/u 340 m3/u

Duiven 100 m3/u

110 m3/u

Huissen

160 m3/u

10 m3/u

160 m3/u

100 m3/u

160 m3/u

Didam

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

160 m3/u

Bemmel Bemmel 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

Gemeenten Liemers Studiegebied

's-Heerenberg

Gendt

Snelwegen

Millingen aan de Rijn

Rivieren

Functie pompput Op peil houden en doorspoelen

Esri Nederland, Community Map Contributors

Kwel afvangen Vijver Gerstekamp Esri Nederland, Community Map Contributors

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

6.3 R E G I O N A A L G R O N D WAT E R S YS T E E M

G H G Doesburg HUIDIG

Rheden

Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

Zelhem

Velp

Om het regionale grondwatersysteem te duiden is de gemiddelde hoogste grondArnhem

waterstand (GHG) en gemiddelde laagste grondwaterstand (GLG) geanalyseerd. Doeti nchem

Arnhem

Allereerst wordt ingegaan op de huidige GHG en GLG binnen het studiegebied, Westervoort

Doeti nchem

deze zijn bepaald met het grondwatermodel Amigo 3.2 op basis van de referentieDuiven

Westervoort

situatie (2012-2020). Opgemerkt wordt dat het model de grondwaterstanden over

Didam

Duiven

Zevenaar Huissen het algemeen te hoog berekend, met name in ’t Broek is de gemeten grondwater-

Didam

stand ongeveer 40 cm lager dan gemodelleerd.

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Gemeenten Liemers

Door klimaatverandering zullen de grondwaterstanden veranderen, dit is ook op

Studiegebied Snelwegen

Bemmel kaart weergegeven voor 2050. Voor de situatie in 2050 is uitgegaan van klimaats-

cenario WH2050. In dit scenario gaat de hoge CO2-uitstoot wereldwijd door en Gendt treden er zeer droge en warme zomers en nattere winters op.

Rivieren

's-Heerenberg

t.o.v. maaiveld boven maaiveld

's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

0 - 20 cm

20 - 40 cm

Millingen aan de Rijn

Daarnaast is het effect van diverse maatregelen om meer water vast te houden gesimuleerd. Deze watervasthoudmaatregelen zijn er op gericht om de grondwa-

40 - 80 cm 80 - 140 cm 140 - 250 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

terstand te verhogen en daarmee de impact van droogte te verminderen: er zijn

> 250 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

G LG H U I D I G

maatregelen meegenomen zoals het verondiepen van watergangen met 20 cm en

Doesburg

Rheden

Zelhem

peilgestuurde drainage (in de winter 60 cm onder maaiveld, in de zomer 40 cm

Doesburg

Rheden

onder maaiveld). Deze maatregelen leiden tot een extra watervoorraad van 50 Velp

Arnhem terhoek. Het effect hiervan op de grondwaterstand is op kaart weergegeven. Er is

ook onderzoek gedaan naar aanvullende maatregelen in het watersysteem waarbij

Zelhem

Velp

mm (lokaal meer dan 100 mm) en vormt denklijn 1 van de Aanpak Droogte AchArnhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort het watersysteem sturend is en water- en bodemsysteemkansen om water vast

Westervoort

Duiven

te houden maximaal zijn benut (denklijn 2 genoemd). Watergangen worden dan bijvoorbeeld verder verondiept en peilgestuurde drainage Huissen wordt dichter bij het

GHG referentie (2012-2020)

Bemmel

Didam

Duiven Didam

Zevenaar

maaiveld aangelegd. Deze maatregelen leiden tot een extra watervoorraad van 75

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

mm (lokaal meer dan 100 mm) en leiden tot hogere grondwaterstanden in zomer

Gemeenten Liemers

en winter (GHG en GLG).

Studiegebied Snelwegen

Bemmel

Rivieren

Bemmel 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

GLG referentie (2012-2020) t.o.v. maaiveld boven maaiveld 's-Heerenberg

Gendt

0 - 50 cm

Millingen aan de Rijn

50 - 80 cm 80 - 120 cm 120 - 180 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

180 - 250 cm > 250 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

G H G Doesburg WH2050

Rheden

G E M I D D E L D E H O O G S T E G R O N D W AT E R S TA N D ( G H G )

Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

De GHG komt in de winterperiode voor. Het gebied ten noorden van de A12 (rond

Zelhem

Velp

het Duivens Broek) kent de hoogste grondwaterstanden in de Liemers. Te hoge Arnhem

GHG’s in bebouwd gebied (vanaf 70 cm onder maaiveld) kunnen leiden tot vochtDoeti nchem

Arnhem

risico’s bij bebouwing en/of schade aan wegen in infrastructuur. Voor stedeWestervoort

Doeti nchem

lijke ontwikkelingen dient rekening gehouden te worden met de GHG. Bij hoge Duiven

Westervoort

grondwaterstanden dient het maaiveld opgehoogd te worden of kruipruimte-

Didam

Duiven

Huissen loos gebouwd te worden (waarbij afwenteling voorkomen dient te worden). VoorZevenaar

Didam

landbouw leiden te hoge grondwaterstanden tot een afname van de opbrengsten.

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Wortels van gewassen kunnen dan niet genoeg zuurstof opnemen en de grond

Gemeenten Liemers

kan te slap zijn voor landbouwvoertuigen om het land te bewerken of te oogsten.

Studiegebied Snelwegen

Bemmel Daarnaast zorgt een hogere grondwaterstand voor lager temperaturen in de

Rivieren

GHG Klimaat WH2050

Bemmel

winter/lente en daarmee een latere start van het groeiseizoen. Wat te hoge grondGendt

's-Heerenberg

waterstanden zijn is afhankelijk van het gewas en bodemtype. Voor het bewerken van land is een GHG lager dan ongeveer 0,5 m onder maaiveld nodig.

t.o.v. maaiveld boven maaiveld

's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

0 - 20 cm 20 - 40 cm

Millingen aan de Rijn

Door klimaatverandering zal de GHG in de toekomst hoger liggen, en in ’t Broek

140 - 250 cm > 250 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

G H G W H 2 0 5 0 M E T M A AT R E G E L E N ( D E N K L I J N 1 )

komen. Dit betekent dat voor bestaande bebouwing is mogelijk drainage nodig,

Doesburg

Rheden

Zelhem

voor nieuwbouw dient met de hoge grondwaterstanden rekening gehouden te

Doesburg

Rheden

worden (zoals hierboven beschreven). Ook voor landbouw brengt de relatief hoge Velp

Zelhem

Velp

GHG verdere beperkingen met zich mee in landbewerking en teeltkeuze, of zijn nadeel dat minder water vastgehouden wordt voor de lente en zomer).

80 - 140 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

en het gebied tussen Zevenaar en Duiven, op veel locaties tot aan het maaiveld

Arnhem maatregelen nodig om de grondwaterstand te reguleren, zoals drainage (met als

40 - 80 cm

Arnhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort Westervoort

Duiven

De maatregelen uit denklijn 1 (voor 2050) leidt tot nog hogere grondwaterstanden. In grote gebieden, blauw op de kaart, kan de grondwaterstand tot aan Zevenaar Huissen maaiveld komen in de natte perioden van de winter. Dit heeft in nog grotere mate

Didam

Duiven Didam

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

dan bij klimaatverandering effect op bestaand landgebruik en ontwikkelingen.

Gemeenten Liemers Studiegebied Snelwegen

Bemmel

Rivieren

Bemmel 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

GHG Klimaat WH2050 met Denklijn 1 t.o.v. maaiveld boven maaiveld 's-Heerenberg

Gendt

0 - 20 cm

Millingen aan de Rijn

20 - 40 cm 40 - 80 cm 80 - 140 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

140 - 250 cm > 250 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

t.o

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

G L G Doesburg WH2050

Rheden

G E M I D D E L D E L A A G S T E G R O N D W AT E R S TA N D ( G L G )

73 Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

De GLG komt in de zomerperiode voor. De GLG zakt in de Liemers in droge

Zelhem

Velp

perioden relatief ver weg. In de bebouwde gebieden is de grondwaterstand Arnhem

ongeveer 2 m onder maaiveld, dit kan leiden tot risico’s op zettingen en daaruit Doeti nchem

Arnhem

volgende gebouwschade. Met name aan de zuidkant komen lagere grondwaWestervoort

Doeti nchem

terstanden voor. In natuur- en landbouwgebieden kan hierdoor droogteschaDuiven

Westervoort

de ontstaan doordat planten niet meer voldoende water via hun wortels kunnen

Didam

Duiven

Zevenaar opnemen. De mate van droogteschade is afhankelijk Huissen van het gewas en bodemtype.

Didam

De bodem bevat veel klei, wat relatief veel water vasthoudt, waardoor er minder

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

droogte en verdroging optreedt dan bij bijvoorbeeld een zandige bodem. Niet

Gemeenten Liemers

bekend is of er nu problemen met droogte optreden in de landbouw. In ’t Broek,

Studiegebied Snelwegen

Bemmel waar de bodem uit klei bestaat, treedt er (moeilijk herstelbare) scheurvorming op

Rivieren

GLG Klimaat WH2050

Bemmel

van de bodem bij droogte, en zijn er muizenplagen als gevolgGendt van d droogte. Sinds enkele jaren wordt er beregend met grondwater.

's-Heerenberg

t.o.v. maaiveld boven maaiveld

's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

0 - 50 cm 50 - 80 cm

Millingen aan de Rijn

Door klimaatverandering zal de GLG in de toekomst lager zijn. Hierdoor neemt het risico op zettingen en gebouwschade bij bestaande bebouwing en infrastruc-

80 - 120 cm 120 - 180 cm 180 - 250 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

tuur toe. Ook kan er ook meer droogteschade ontstaan in natuur- en landbouw-

> 250 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

G L G W H 2 0 5 0 M E T M A AT R E G E L E N ( D E N K L I J N 1 )

gebieden, met name door de langere duur van de droger perioden.

Doesburg

Rheden

Zelhem Doesburg

Rheden

De maatregelen uit denklijn 1 (voor 2050) leidt tot nog grondwaterstanden die Velp

Zelhem

Velp

vergelijkbaar zijn met de huidige situatie. Arnhem Arnhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort Westervoort

Duiven Didam

Zevenaar

Huissen

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Gemeenten Liemers Studiegebied Snelwegen

Bemmel

Rivieren

Bemmel 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

GLG Klimaat WH2050 met Denklijn 1 t.o.v. maaiveld boven maaiveld 's-Heerenberg

Gendt

0 - 50 cm

Millingen aan de Rijn

50 - 80 cm 80 - 120 cm 120 - 180 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

180 - 250 cm > 250 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

D R I N K W AT E R : D R I N K W AT E R R E S E R V E R I N G S G E B I E D

Pinkenberg

D R I NDoesburg K W AT E R : D R I N K W AT E R R E S E R V E R I N G S G E B I E D E N Zelhem

Rheden

Pinkenberg

Velp

Door de provincie Gelderland is in de Liemers het gebied Liemers-West als drink-

Doesburg

Rheden

Zelhem

Velp

waterreserveringsgebied aangewezen. Dit gebied is bedoeld om in de toekomst Arnhem

mogelijk water te kunnen winnen. Dit kan zowel grondwater zijn als een comDoeti nchem

Arnhem

binatie van grondwater met water uit de IJssel. Vitens is op dit moment bezig Westervoort

Doeti nchem

Sijmons met een verkenning voor de ontwikkeling drinkwaterreserveringsgebied Lie-

Duiven

mers-West.

Sijmons

Westervoort Didam

Zevenaar

Huissen

De Pol

Duiven Didam

In drinkwaterreserveringsgebieden gelden enkele beperkingen. Hiervan is het

Gaanderen

De Pol

Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Hettenheuvel

verbod op het aanleggen van een bodemenergiesysteem degene die de grootste invloed heeft op ruimtelijke ontwikkelingen. Mocht er in de toekomst een drink-

Hettenheuvel

Van Heek

Bemmel waterwinning in dit gebied komen te liggen, dan kan dit in de toekomst leiden

tot verdere beperkingen. Momenteel is bijvoorbeeld het op volle grond telen van Gendt

(niet-biologische) bloembollen niet toegestaan in grondwaterbeschermingsgebieMillingen aan de Rijn

den. Naar alle waarschijnlijkheid zullen er in de toekomst beperkingen voor o.a. gewasbeschermingsmiddelen bijkomen.

Van Heek

Bemmel 's-Heerenberg

Studiegebied Gemeenten Liemers

's-Heerenberg

Gendt

Snelwegen

Millingen aan de Rijn

Rivieren waterwingebieden grondwaterbeschermingsgebied boringsvrije zone

De toekomstige drinkwatervraag in de Liemers is afhankelijk van de verande-

drinkwaterreserveringsgebied

• ••••• • • • ••• • • ••• • • • • • ••• •• • • •• • • •••• • •• ••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ring van het aantal inwoners (mede-afhankelijk van een toename van het aantal woningen), van het drinkwatergebruik per persoon en van het aantal zakelijke gebruikers. Vitens geeft aan een stijging van de drinkwatervraag te verwachten gezien de woningbouwopgave in de gehele Groene Metropoolregio (GMR). De

In deze gebieden hebben maatregelen om de grondwaterstand te verhogen (om

nieuwe drinkwaterproductiecapaciteit is daarnaast nodig als oplossing voor de

verdroging te verminderen) geen of beperkt effect en dalen grondwaterstanden

reductie van grondwateronttrekking in de Achterhoek danwel draagt het bij aan

snel als er lage rivierwaterstanden optreden. Mede hierdoor vallen veel watergan-

het concept multi-bron.

gen droog in de zomer.

I N V LO E D R I V I E R E N

Voor ontwikkelingen in de zone met sterke invloed dient rekening gehouden te

De rivieren zijn van invloed op de grondwaterstand, zoals eerder beschreven. De

worden met hoge grondwaterstanden bij hoge rivierwaterstanden. Dit kan aan-

rivieren hebben het grootste deel van het jaar een drainerende werking, omdat de

passingen aan bebouwing (kruipruimteloos), of maatregelen (drainage of deep-

rivierwaterstanden meestal lager liggen dan het (grond)waterpeil in de Liemers.

wells) vergen. Door klimaatverandering zal laagwater en hoogwater vaker en

Bij hoge rivierwaterstanden treedt het omgekeerde op. In de kaart is de zonering

langer optreden en zullen de effecten op de grondwaterstand dus toenemen.

weergegeven van het gebied dat onder sterke en middelmatige invloed van de rivieren staat.

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

W AT E R V E I L I G H E I D : K E R I N G E N

6.4 WAT E RV E I L I G H E I D DIJKVERSTERKINGEN De dijkring rondom de Liemers (van Spijk tot aan Doetinchem) voldoet niet aan de daarvoor geldende wettelijke norm. Om de hoogwaterveiligheid te waarborgen zullen grote delen van de dijkring worden versterkt binnen het Hoogwaterbeschermingsprogramma. De planvorming voor deze versterking is met de verkenningsfase gestart voor het traject Westervoort – Duiven’ met een beoogde realisatie in 2027-2030. Voor de resterende delen van de dijkring is de planvorming nog niet gestart maar zal deze gefaseerd plaatsvinden tussen 2025 en 2050. De overige dijken in de Liemers zijn niet afgekeurd of hebben geen waterkerende functie waardoor versterking niet nodig is. In de bescherming van dit gebied tegen hoog water spelen ook de dijken in Duitsland een rol. Deze vormen mogelijk een zwakke schakel. De dijkversterking en de inpassing in de omgeving vraagt om extra ruimte en heeft daarom consequenties voor de bestaande functies rondom de dijk. W AT E R V E I L I G H E I D : I N U N D AT I E D I E P T E B I J O V E R S T R O M I N G E N

I N U N D AT I E D I E P T E B I J O V E R S T R O M I N G E N

Doesburg

Rheden

Zelhem

Voor heel Nederland is berekend wat de inundatiediepte is bij overstromingen

Rheden

vanuit de rivieren of de zee die een grote, kleine en zeer kleine kans hebben om Velp

geven kaartbeeld optreedt. In grote delen van de Liemers is de inundatiediepte

Zelhem

Velp

voor te komen. Bij een overstroming vanuit de rivieren is er een kleine kans (een Arnhem gebeurtenis die gemiddeld eens in de 1.250 jaar voorkomt) dat het hier weerge-

Doesburg

Arnhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort tussen de 2 en 5 meter. De bebouwde kernen vallen in de volgende inundatiediep-

Westervoort

Duiven

te klasses: Westervoort: 1,5 tot 5,0 meter; Duiven: 2,0 tot 5,0 meter; Zevenaar: 0,5

Didam

tot 5,0 meter. Deze inundatiediepte leiden tot relatiefHuissen hoge schade en slachtoffers, Zevenaar ook door de nabijheid bij de waterkering: een eventuele dijkdoorbraak bereikt snel

Duiven Didam

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

de stedelijke kernen. Bemmelwaterveiligheid. Dit betekent Bij nieuwbouw kan rekening gehouden worden met

bouwen op de hogere locaties in het gebied, op palen, of woningen met minimaal 1 verdieping boven het inundatieniveau.

Studiegebied Gemeenten Liemers

Bemmel

Millingen aan de Rijn

Snelwegen

's-Heerenberg

Gendt

Rivieren

's-Heerenberg

Gendt

< 0,5 meter 0,5 - 1,0 meter

Millingen aan de Rijn

1,0 - 1,5 meter 1,5 - 2,0 meter 2,0 - 5,0 meter

• ••••• • • • ••• • • ••• ••• • • •• ••• • •• ••• •••• ••••• • • • ••• • • ••• • • • • • ••• •• • • •• • • •••• • •• ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

> 5,0 meter

Esri Nederland, Klimaateffectatlas; Esri Nederland, Community Map Contributors

Max

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

BKL-RESERVERING TOEKOMSTIGE RIVIERVERRUIMING (BKL)

Doesburg

Rheden

Zelhem Rheden

Het gebied De Rijnstrangen is in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (BKL) vastgeVelp

Zelhem

Velp

legd als reserveringsgebied ten behoeve van toekomstige rivierverruimingsprojecten.

Doesburg

Arnhem Arnhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort In de voorkeursstrategie van het Deltaprogramma is opgenomen dat het gebied

Westervoort

Duiven

vanaf 2050 mogelijk ingericht gaat worden als waterretentiegebied. Door deze

Didam

reservering mogen er geen ‘grootschalige of kapitaalintensieve’ ontwikkelingen Zevenaar Huissen

Duiven Didam

plaatsvinden. Dit betekent niet dat er helemaal geen ontwikkeling toegestaan is

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

en dat die ontwikkelingen onder voorwaarden en na toetsing aan het BKL en de Natura2000 regelgeving wel kunnen worden uitgevoerd. Bemmel Bemmel 's-Heerenberg

Gendt

6.5 WAT E R OV E R L A S T

's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

Studiegebied

Millingen aan de Rijn

160 MM BUI IN 2 UUR

Gemeenten Liemers Snelwegen Rivieren

Op de kaart is de inundatie weergegeven bij een neerslag van 160 mm in 2 uur.

Deze bui komt eens per 1000 jaar voor. De kaart toont de inundatie die op zou

W AT E R O V E R L A S T : 1 6 0Doesburg MM BUI IN 2 UUR

treden als deze bui over de hele omgeving valt. In werkelijkheid is dit type bui slechts lokaal, en valt dus niet overal tegelijkertijd zoveel water.

BARRO-reservering

Rheden

Velp

Zelhem

Doesburg

Zelhem

Velp

De wateroverlast treedt met name op in het gebied waar de neerslag ook valt. De Arnhem gemeentegrens tussen Zevenaar en Montferland is terug te zien in de resultaten

Arnhem

Doeti nchem

op deze kaart. Dit is waarschijnlijk veroorzaakt door de gekozen modelgrens in Westervoort de berekeningen.

Doeti nchem Duiven

Westervoort Duiven

Didam

Zevenaar

Huissen

Ten gevolge van deze inundaties kan schade aan woningen of bedrijfspanden

Gaanderen

Zevenaar

Huissen

optreden omdat ze gedeeltelijk onder water staan of kunnen gebieden niet meer

Gaanderen

Didam

bereikbaar zijn voor inwoners of hulpdiensten. Wateroverlast in bestaand gebied is voor dergelijke extreme situaties niet te voorkomen (het is niet altijd kostenefBemmel

fectief om hier maatregelen voor te nemen). Wel dient met name voor de vitale

Studiegebied Gemeenten Liemers

Bemmel

Snelwegen

Gendt infrastructuur onderzocht te worden wat de eventuele impact is van een dergelijke

inundatie (risicodialoog) en dienen vervolgens eventuele aanpassingen uitgevoerd te worden.

's-Heerenberg Gendt Millingen aan de Rijn

Rivieren

Gemeente

Studiegeb

Snelwegen Rivieren

diepte waterdiepte kortdurend 's-HeerenbergWRIJ wateroverlast Oppervlak < 5 cm

Millingen aan de Rijn

5 - 10 cm 10 - 15 cm 15 - 20 cm 20 - 30 cm

> 30 cm

Esri Nederland, Community Map Contributors

WRIJ waterov < 5 cm 5 - 10 cm

10 - 15 cm

15 - 20 cm

20 - 30 cm > 30 cm

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

B O V E N R E G I O N A L E SDoesburg TRESSTEST

Zelhem

Rheden

Bij ruimtelijke ontwikkelingen dient rekening gehouden te worden met dit risico

Doesburg

Rheden

Velp

van wateroverlast. Dit kan door maatregelen in het watersysteem te nemen om de

Zelhem

Velp

kans op wateroverlast te verminderen, door ophogen van het gebied (waarbij afArnhem

wenteling voorkomen dient te worden), of door aanpassingen in de bebouwing.

Doeti nchem

Arnhem

Door klimaatverandering zullen extreme neerslagbuien vaker optreden. BOVENREGIONALE STRESSTEST/LIMBURG BUI

Westervoort

Doeti nchem Duiven

Westervoort Zevenaar

Huissen

Op de kaart is de overstroming weergegeven bij een neerslag van 200 mm in 2

Huissen

Duiven

Didam Gaanderen

Didam

Gemeenten Liemers Studiegebied

Zevenaar

Snelwegen Rivieren

dagen. De overstroming ontstaat door een concentratie van water via het water-

Oppervlaktewater

systeem naar de laagst gelegen delen van het gebied. Dit is berekend in de boven-

Bovenregionale stresstest ( meter op maaiveld

Bemmel

regionale stresstest die Waterschap Rijn en IJssel heeft uitgevoerd. De gevolgen zijn gelijk aan de situatie zoals hierboven beschreven. Opgemerkt wordt dat het Gendt tertiaire watersysteem, bestaande uit de kleinste watergangen en duikers, niet

opgenomen in deze modellering, waardoor de resultaten minder accuraat zijn: op gebieden waar geen wateroverlast berekend is, kan dit wél optreden, en omgekeerd.

< 5 cm

Bemmel

5 - 10 cm

's-Heerenberg

10 - 15 cm

's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

15 - 20 cm 20 - 30 cm 30 - 50 cm

Millingen aan de Rijn

50 - 75 cm 75 - 100 cm Esri Nederland, Community Map Contributors

100 - 300 cm 300 cm > Esri Nederland, Community Map Contributors

Door klimaatverandering zullen extreme neerslagbuien vaker optreden.

Gaanderen

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

D R O ODoesburg G VA L

Rheden

6.6 D R O O G T E & WAT E R K WA L IT E IT

NB. De watergangen in Duiven vallen niet droog door wateraanvoer vanuit deepwells Zelhem

Doesburg

Rheden

Velp

Zelhem

Velp

In de Liemers is er geen wateraanvoer. In een gemiddeld jaar vallen hierdoor verArnhem

schillende watergangen droog (oranje). Bij andere watergangen (rood) leidt dit tot stagnant water. De blauwe watergangen blijven voldoende watervoerend. In droge

Doeti nchem

Arnhem

Westervoort

Doeti nchem

jaren zullen meer watergangen droogvallen en zullen minder watergangen volDuiven

doende watervoerend zijn.

Westervoort Didam

Duiven

Zevenaar

Huissen

Didam

Een geringe waterdiepte in combinatie met stagnant water en hitte leidt tot wa-

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

terkwaliteitsproblemen met risico’s voor het ecosysteem (o.a. door sterfte onder het waterleven als gevolg) en voor de volksgezondheid en tot (stank) overlast. Bemmel Bemmel

Door klimaatverandering zullen problemen met waterkwaliteit, waaronGendt

Gemeenten Liemers

's-Heerenberg

der blauwalg, vaker optreden door het vaker voorkomen van (extreem) warme

Studiegebied

's-Heerenberg Snelwegen

Gendt

Millingen aan de Rijn

zomers, hogere temperaturen van het water (en daardoor minder zuurstof in het

Rivieren

Droogval in droge jaren

Millingen aan de Rijn

water) en toenemende riooloverstortvolumes (door intensievere buien).

afvoer stilstaand

Esri Nederland, Community Map Contributors

Stagnant water dient zoveel mogelijk voorkomen te worden om waterkwaliteit-

Esri Nederland, Community Map Contributors

OVERSTORTEN

sproblemen te voorkomen. Dit kan door droogval te faciliteren of wateraanvoer

Doesburg

Rheden

Zelhem

voor doorspoeling en peilhandhaving te realiseren. Dit is alleen mogelijk als er

Doesburg

Rheden

geen riooloverstort op de watergang zit. In Duiven is een groot deel van het riVelp

Arnhem worden. Westervoort en Zevenaar hebben nog hoofdzakelijk een gemengd riool.

Hier zijn ook ambities om af te koppelen. Droogvallende hoofdwatergangen dient

Zelhem

Velp

oolsysteem al gescheiden, maar locaties in het centrum moeten nog afgekoppeld Arnhem

Doeti nchem Doeti nchem

voorkomen te worden, vanwege de impact op de aquatischeWestervoort ecologie.

Westervoort

Duiven Didam

Zevenaar

Huissen

droogval

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Bemmel Bemmel 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

's-Heerenberg

Gendt

Gemeenten Liemers

Millingen aan de Rijn

Studiegebied Snelwegen Rivieren

Esri Nederland, Community Map Contributors

Externe overstort Overstortput (overig) Esri Nederland, Community Map Contributors

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

RIOLERING & OVERSTORTEN

C O N C L U S I E S T H E M A W AT E R Door klimaatverandering worden de winter natter. Als gevolg hiervan zal de grondwaterstand in winter hierdoor hoger worden. Met name in ’t Broek, waar de grondwaterstand al relatief hoog is, heeft dat beperkingen voor het landgebruik

Westervoort

tot gevolg, of zijn mitigerende maatregelen nodig. Daarnaast zal de rivierafvoer

Westervoort

en -waterstand hoger zijn en vaker hoogwaters optreden. Dit betekent dat in de A12

zone langs de dijk vaker grondwateroverlast optreedt bij bebouwing en infraDuiven A12

structuur.

Duiven

Aan de andere kant worden de zomers droger en is er geen wateraanvoer. Dit leidt tot lagere grondwaterstanden, met als gevolg meer risico op zettingen in stedelijk Zevenaar A12

Groessen

Loo gebied, droogteschade in de landbouw (met name in het zuiden) en verdroging

Gemeenten Liemers

van natuur. Ook leidt dit tot een toename van waterkwaliteitsproblemen door

Snelwegen

Studiegebied

Loo

Groessen

Zevenaar

Rivieren

stilstaand water en droogval van watergangen.

Externe overstort Overstortput (overig)

type Gemengd stelsel

Tot slot worden de buien intensiever en neemt de kans op wateroverlast toe. Voor

Gescheiden stelsel

Esri Nederland, Community Map Contributors

bestaand gebied kan dit een risico vormen voor vitale infrastructuur. Voor ruimtelijke ontwikkeling dient daarnaast met de potentiële wateroverlast rekening gehouden te worden, zonder dat er afgewenteld wordt op andere gebieden.

Angeren

Overig

A F K O P P E L P OT E N T I E

Esri Nederland, Community Map Contributors

A12

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

BODEM 6.7 LANDGEBRUIK EN BODEM

LANDG EBRUIK Doesburg

Rheden

Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

Zelhem

Velp

Arnhem Doeti nchem

Arnhem

LANDGEBRUIK

Westervoort

Doeti nchem

Duiven Deze kaart laat het landgebruik in de Liemers zien. Deze kaart is de landge-

Westervoort Didam

bruikskaart die voor het NHI is geactualiseerd in 2024, vereenvoudigd naar de

Duiven

Zevenaar

Huissen

MetaSWAP klasses. In ‘t Broek zijn gras en mais de meest voorkomende agra-

Didam

Gaanderen

Zevenaar

Huissen

rische gewassen. Hier zijn de percelen over het algemeen ook grootschaliger.

Gaanderen

Terwijl rondom de kernen en in de Rijnstrangen de percelen kleinschaliger zijn en

Studiegebied

8 Glastuinbouw

een grotere verscheidenheid tonen in gewassen. Bemmel Op de kaart is in deze gebieden

Gemeenten Liemers

9 Boomgaard

Snelwegen

10 Bollen

een mix van aardappel, granen, bieten en op kleine schaal fruitkwekerijen te zien. Bemmel

Rivieren

11 Loofbos

Landgebruikklasses

's-Heerenberg

Gendt

BODEMSOORT

De bodemopbouw in de Liemers is sterk beïnvloed door de (voormalige) ligging

4 Bieten

20 Heidevegetatie

17 Natuurlijk gras 21 Fruitkwekerijen

5 Granen 6 Overige landbouwgew

bebouwing bebouwd gebied 16 Water

Esri Nederland, Community Map Contributors

gelegen, gronden bestaan uit lichtere zavel en kleigronden. Aan de kant van

BODEMSOORT

Montfoort zijn er zandige gronden.

Doesburg

Rheden

Doesburg

Rheden

Studiegebied

Zelhem

Gemeenten Liemers Snelwegen Rivieren

Velp

1008 - Dunne veengronden: kleibovengrond op veen op zand I

Velp

gebieden langzamer de ondergrond in dan in de zandgebieden. Daar staat tegen-

1012 - Dikke veengronden: kleibovengrond op bos-/zeggeveen 1016 - Dunne veengronden: kleibovengrond op veen op zand II 1017 - Dunne veengronden: kleiige bovengrond op veen op zand

over dat in kleigebieden een verhoging van de grondwaterstand minder watervoorziening oplevert dan op zandgronden.

15 Kale grond

7 Boomteelt

hoofdzakelijk (zware) kleigronden. De zuidrand van de Liemers, aan de Rijn

De kleigronden laten water minder snel door. Hiermee zakt water in deze

2 Mais 's-Heerenberg 3 Aardappelen

Millingen aan de Rijn

van de Rijn en de IJssel. De lager gelegen, donkergroen gekleurde, gronden zijn

13 Moeras

1 Gras

Gendt

Millingen aan de Rijn

12 Naaldbos

Arnhem

2001 - Moerige gronden met zanddek 2005 - Moerige gronden met kleidek en zandondergrond 3002 - Sterk lemige zandgronden met kleidek (eerdgronden en vaaggronden in zeezand) 3003 - Grofzandige zandgronden I

Doeti nchem

Westervoort

Westervoort Duiven Als voorbeeld: bij een verhoging van de grondwaterstand van 10 cm, is er in klei-

3005 - Sterk lemige enkeerdgronden 3006 - Grofzandige zandgronden II 3007 - Zwak lemige zandgronden met cultuurdek

Duiven

3009 - Zwak lemige zandgronden I

Zevenaar

Zevenaar Huissen

Huissen

verhoging van de grondwaterstand, zo’n 2,5 cm. Dit wordt veroorzaakt doordat de

3015 - Zwak lemige zandgronden III

3023 - Zwak lemige zandgronden met kleidek (podzol- en eerdgronden) 4003 - Kleigronden (klei) op homogene ondergrond (soms met veen) I 4004 - Kleigronden (ichte zavel) op homogene ondergrond 4007 - Kleigronden (-zware- klei) homogeen of op zware klei tussenlaag of op veen 4009 - Kleigronden (zavel) op zandondergrond I 4010 - Kleigronden (-zware- klei) op zware kleitussenlaag of zware kleiondergrond

Bemmel

ging werkt horizontaal maar enkele meters door in een kleibodem, terwijl een Gendt peilverhoging in zandbodems tot enkele tientallen meters doorwerkt.

3014 - Zwak lemige zandgronden II

3021 - Sterk lemige zandgronden III

is het effect van een peilverhoging in de watergangen op de grondwaterstand in de percelen bij een kleibodem ook beperkter dan bij zandbodems. De peilverho-

3012 - Zwak lemige enkeerdgronden

Gaanderen

3019 - Zwak lemige zandgronden IV

kleibodem uit veel kleinere deeltjes is opgebouwd dan een zandbodem. Daarnaast Bemmel

3011 - Zwak lemige zandgronden met kleidek (vaaggronden)

Didam

bodems zo’n 0,5 cm extra water beschikbaar. In zandbodems is dit, bij dezelfde

Doeti nchem

3004 - Sterk lemige zandgronden I

4011 - Kleigronden (zware zavel) op homogene ondergrond (soms met veen) I 4012 - Kleigronden (klei) op zandondergrond II 4013 - Oude kleigronden (zware zavel en klei)

's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

4015 - Kleigronden (-zware -klei) op veen

's-Heerenberg

4016 - Kleigronden (zavel en lichte klei) op homogene ondergrond 4017 - Oude kleigronden (lichte zavel op grof zand) 4018 - Kleigronden (zware zavel) op homogene ondergrond (soms met veen)

Millingen aan de Rijn

4019 - Kleigronden (lichte zavel) op homogene ondergrond 4020 - Kleigronden (zware zavel) op homogene ondergrond (soms met zand) 4022 - Kleigronden (zavel) op zandondergrond 4023 - Kleigronden (lichte zavel) op homogene ondergrond III 4024 - Kleigronden (zavel) op zandondergrond 5004 - Leemgronden: zandige leem zonder briklaag

bebouwing, overig

Esri Nederland, Community Map Contributors

Gaanderen

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

B O D EDoesburg M: LANDBOUWOPBRENGST

Rheden

Doesburg

Rheden

Velp

De kleigronden zijn zettingsgevoelig. Dit is een belangrijk aandachtspunten bij

Zelhem Zelhem

Velp

Zevenaar en Duiven. De grondwaterstand moet voldoende hoog gehouden worden Arnhem

om zettingen te voorkomen. Bij Duiven hebben ze hier deepwells voor, in comDoeti nchem

Arnhem

binatie met een oppervlaktewatersysteem (zie @). Bij Zevenaar ontbreekt een Westervoort

Doeti nchem

oppervlaktewatersysteem. Door klimaatverandering, met drogere zomers, zal het Duiven

risico op zettingen daardoor toenemen.

Westervoort Didam

Duiven

Zevenaar

Huissen

Didam

LANDBOUWOPBRENGST

Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Gaanderen

Studiegebied

Door het CBS is in 2020 een inschatting gemaakt van de monetaire productie, uit-

Gemeenten Liemers

gedrukt in euro’s per ha, van alle landbouwpercelen in Nederland. Deze inschat-

Rivieren

Snelwegen Bebouwde kom

Bemmel

ting is gemaakt op basis van de pachtprijs van de landbouwgrond. Er is daarbij

Productie veevoergewassen (euro/ha)

vanuit gegaan dat de pachtprijs een representatie is van het potentieel van het Gendt land om gewassen te laten groeien.

Minder dan 400

Bemmel

400 tot 500

's-Heerenberg

500 tot 600 Meer dan 600 's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

Productie landbouwgewassen (euro/ha)

Millingen aan de Rijn

In de Liemers leidt dit niet tot een zichtbaar onderscheid tussen de opbrengst van de verschillende percelen met landbouw- of veevoergewassen.

Minder dan 400 400 tot 500 500 tot 600

Meer dan 600 Esri Nederland, Community Map Contributors

6.8 BODEMKWALITEIT

B O D EDoesburg MVERDICHTING

Rheden

Doesburg

Rheden

Velp

BODEMVERDICHTING

Zelhem Zelhem

Velp

Op basis van de bodemtypes uit de 1:50.000 bodemkaart zijn slecht doorlatende Arnhem

lagen gedefinieerd. Deze slecht doorlatende lagen komen grotendeels overeen met de BOFEK-types met zware klei. Bij slecht doorlatende lagen infiltreert water niet

Doeti nchem

Arnhem

Westervoort

Doeti nchem

de ondergrond in, maar blijft het op maaiveld staan of stroomt het over het opDuiven

pervlak af naar het watersysteem.

Westervoort Didam

Duiven

Zevenaar

Huissen

Door bodembewerking kunnen slecht doorlatende lagen zijn vermengd of door-

Didam

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

broken waardoor er geen slecht doorlatende laag meer aanwezig is in het veld. Daarnaast kan het ook zijn dat er op percelen ploegzolen aanwezig zijn, dichte Bemmel lagen veroorzaakt door belasting door tractorbanden. Deze ploegzolen zijn niet

opgenomen in het bestand met slecht doorlatende lagen, hoewel ook daar water Gendt op maaiveld kan blijven staan.

Millingen aan de Rijn

De slecht doorlatende lagen zorgen lokaal voor wateroverlast. Dit levert natschade op voor de landbouw.

Bemmel 's-Heerenberg 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn

Studiegebied Gemeenten Liemers Snelwegen Rivieren

Slecht doorlatende lagen Esri Nederland, Community Map Contributors

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

B O D E M : O R G A N I S C H S T O F G E H A LT E O R G A N I S C H E S T O F G E H A LT E

Doesburg

Rheden

Zelhem Doesburg

Rheden

Deze kaart laat de bodem koolstofvoorraad in de bovenste 30 cm van de bodem Velp

Zelhem

Velp

zien. De koolstofvoorraad is een indicator voor de kwaliteit van de bodem voor Arnhem de landbouwsector en de totale hoeveelheid organisch stof in de bodem. Een Arnhem

hogere koolstofvoorraad betekent meestal ook een hogere vruchtbaarheid van de

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort bodem. Landbouw profiteert hiervan, voor natuurgebieden is het gewenste orgaWestervoort

Duiven nisch stofgehalte afhankelijk van het natuurtype. Daarnaast is een toename van

Didam

de koolstofvastlegging door ander bodembeheer een Huissen mogelijke maatregel om de Zevenaar

Duiven Didam

CO2-concentratie in de atmosfeer te verminderen. Een hoog organisch stofgehalte

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

draagt ook bij aan een hoger vochtvasthoudend vermogen van de ondergrond.

Studiegebied Gemeenten Liemers Snelwegen Rivieren

Bemmel Het gebied kent een gemiddeld organisch stofgehalte en is daarmee voldoende

Bebouwde kom

vruchtbaar voor de landbouw.

Bemmel

bodemkoolstofvoorraad 's-Heerenberg

Gendt

BODEMVRUCHTBAARHEID

Gendt

Millingen aan de Rijn

0 - 50 75 - 100 100 - 125

fysische, chemische en biologische geschiktheid te combineren. De fysische bo-

demgeschiktheid voor akkerbouw is bepaald door zeven bodembeoordelingsfactofactoren. De factoren zijn: 1) ontwateringstoestand,

Doesburg

Rheden

150 - 245

Doesburg

Rheden

Zelhem Zelhem

Velp

4) bewerkbaarheid (verkruimelbaarheid, 5) slempgevoeligheid, 6)stuifgevoeligheid Velp en 7) type bovengrond.

125 - 150 Esri Nederland, Community Map Contributors

BODEMVRUCHTBAARHEID

ren. Voor weidebouw is de bodemgeschiktheid bepaald door alleen de eerste drie

Arnhem

Deze fysische factoren worden beoordeeld aan de hand van de GHG en GLG en de bodemkaart 1:50.000 met per bodemsoort een standaardprofiel.

50 - 75

Millingen aan de Rijn

De bodemkwaliteit voor primaire productie (landbouw) is bepaald door de

2) vochtleverend vermogen, 3) draagkracht (stevigheid) van de bovengrond,

ton C/ha 0 's-Heerenberg

Doeti nchem

Westervoort

Duiven

Didam

Didam Huissen Gebieden met een hoge bodemkwaliteit zijn de meest aantrekkelijke gronden voor

Zevenaar

Zevenaar Huissen

Gaanderen

het bedrijven van landbouw. Bij ruimtelijke ontwikkeling kan het wenselijk zijn

Gemeenten Liemers

om de gebieden met de hoogste score daarom niet om te vormen tot woonwijk of

Snelwegen

bedrijventerrein of natuurgebied, maar te behouden voor agrarisch gebruik. Bemmel

Bebouwde kom

De Liemers heeft een gemiddelde bodemkwaliteit, lager dan de omgeving. Alleen

Studiegebied Rivieren

Gendt ten zuiden van de stedelijke kernen is bodemkwaliteit hoger. In ’t Broek is de aan de wordt de gemiddelde bodemkwaliteit veroorzaakt door de geringe ontwaterings-Millingen Rijn

diepte (hoge GHG).

Bodemkwaliteit

Bemmel

0,0 - 1,0

's-Heerenberg

Gendt

1,1 - 2,0

's-Heerenberg

2,1 - 3,0 3,1 - 4,0 4,1 - 5,0

Millingen aan de Rijn

5,1 - 6,0 6,1 - 7,0 7,1 - 8,0 Esri Nederland, Community Map Contributors

8,1 - 9,0 9,1 - 10,0 Esri Nederland, Community Map Contributors

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

R E L AT I E V E N AT U U R L I J K E W AT E R R E G U L AT IE Doesburg Zelhem

Rheden

R E L AT I E V E N AT U U R L I J K E W AT E R R E G U L AT I E

Doesburg

Rheden

Velp

Als de mate waarin de bodem het water kan reguleren goed is, is dat positief voor

Zelhem

Velp

de groei van gewassen, voor de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater en Arnhem

voor de mogelijkheden om met (zware) machines het land te bewerken zonder de

Doeti nchem

Arnhem

grond teveel te verdichten. De waterregulatiecapaciteit is een indicator voor het Westervoort

Doeti nchem

vermogen op water op te nemen, vast te houden en af te staan aan gewassen. Op Duiven

Westervoort

bodems met een hoge waterregulatiecapaciteit is onder andere minder beregening

Didam

Duiven

Huissen nodig, maar treedt ook minder snel plasvorming of drassige omstandigheden op Zevenaar

Didam

omdat water makkelijker infiltreert en draineert.

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

Studiegebied

De kaart geeft de waterregulatiecapaciteit weer voor de bovenste bodemlaag, op

Gemeenten Liemers Snelwegen

Bemmel

basis van metingen met bodemindicatoren en modellen. De indicatorenset is toe-

Rivieren

Bemmel

Bebouwde kom

gepast in het landelijk meetnet bodemkwaliteit. Voor de berekening van de waterGendt

's-Heerenberg

regulatiecapaciteit zijn verschillende indicatoren gebruikt, zoals (de verwachting

's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

van) voorkomen van wormen en de pH-waarde van de bodem. De kaart toont

Lager dan gemiddeld

Millingen aan de Rijn

slechts de relatieve waarden: ze is ongeschikt om de kwaliteit van 1 perceel te beoordelen, maar geeft een globale indruk van de bodemgesteldheid.

Iets lager dan gemiddeld Iets hoger dan gemiddeld

Rheden

’t Broek is de bodemgesteldheid vrij wisselend, veroorzaakt door verschillen in

Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

bodemtype en grondwaterstand (tov maaiveld). De bodemgesteldheid is waar-

Hoger dan gemiddeld Esri Nederland, Community Map Contributors

I N F I LT R AT I E C A PA C I T E I T Doesburg

De Liemers heeft een gemiddelde bodemgesteldheid, hoger dan de omgeving. In

Zelhem

Velp

schijnlijk hoger dan de Achterhoek omdat de grondwaterstand in de zomer (GLG) relatief hoog is.

Natuurlijke waterregulatie

Arnhem

Doeti nchem

Arnhem Westervoort

I N F I LT R AT I E C A PA C I T E I T

Doeti nchem Duiven

Westervoort

Deze kaart geeft een overzicht van het aantal mm regen die in een uur kan infiltreren. Wateroverlast ontstaat wanneer bij hevige neerslag het water niet snel Huissen

Didam

Duiven

Zevenaar

genoeg in de bodem kan infiltreren en over het maaiveld afstroomt. De aanwezig-

Didam

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

heid van vegetatie heeft een positieve bijdrage aan de infiltratiecapaciteit van de

Studiegebied

bodem omdat wortelstelsels paden creëren waarlangs water makkelijker de bodem

Snelwegen

Gemeenten Liemers Rivieren

Bemmel

in kan stromen. Bovendien vangt vegetatie ook een deel van het regenwater op de

Bebouwde kom

infiltratiecapaciteit

Bemmel

bladeren van de plant op, waarna het vanaf daar kan verdampen. Gendt

's-Heerenberg Millingen aan de Rijn

De nadruk van deze kaart ligt op hevige regenval, waarbij de kaart laat zien wat

de infiltratiecapaciteit van de bodem is gedurende één uur en de onderschepping van regen door bladeren in mm in een onverzadigde bodem. De kaart is opge-

mm/uur 's-Heerenberg

Gendt Millingen aan de Rijn • ••••• • • • ••• • • ••• • • • • • ••• •• • • •• • • •••• • •• ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Minder dan 5 5 tot 15 15 tot 30 30 tot 45 45 tot 60 60 tot 75 Meer dan 75

Esri Nederland, Community Map Contributors

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

ZETTINGSGEVOELIGHEID Doesburg

Rheden

steld op basis van bodemtypes en bijbehorende parameters en kan daardoor niet zomaar op een zeer lokaal schaalniveau worden gebruikt.

Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

Zelhem

Velp

rnhem De infiltratiecapaciteit is relatief laag, passendeAbij de kleibodem. Dit beperkt de

Arnhem

mogelijkheden voor infiltratievoorzieningen bij ruimtelijke ontwikkelingen, met een grotere bergingsopgave tot gevolg.

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort Westervoort

Duiven

6.9 BODEMDALING

Didam

Duiven Didam

Zevenaar

Huissen

Gaanderen Gaanderen

Zevenaar

Huissen

ZETTINGSGEVOELIGHEID Deze kaart laat de verwachte bodemdaling zien bij een fictieve ophoging met 1

Studiegebied

Bemmel voor alle klei- en veengronmeter zand. Deze landelijke berekening is gemaakt

Snelwegen

den. Bij ruimtelijke ontwikkelingen dienen slappe gronden vaak eerst opgehoogd

Gemeenten Liemers Rivieren

Bemmel

Bebouwde kom

's-Heerenberg

Gendt

te worden omdat de bodem te slap is om direct op te bouwen. Door die ophoging Millingen aan de Rijn

treedt bijna altijd extra daling op. De bodem wordt samengedrukt en er vindt

kruip plaats. De daling vindt vooral in de eerste maanden en jaren plaats, maar kan ook nog veel langer doorwerken. Deze bodemdaling leidt op den duur vaak tot nieuwe ophogingen, waardoor het proces van bodemdaling (en ophoging) zich blijft voortzetten. Daarnaast is de kleibodem gevoelig voor zetting door krimp, veroorzaakt door uitdroging van de kleilagen. Dit treedt op door verdamping, waarbij er onvoldoende aanvulling van grondwater is. Deze zettingsgevoeligheid is een belangrijk aandachtspunt voor de bestaande bebouwing van Duiven en Zevenaar. De grondwaterstand dient in de zomer niet te ver te dalen om zettingen te voorkomen. Dit is (mede) de reden dat deepwells worden toegepast in Duiven. Betrokken gemeenten geven aan dat ze last van zettingen ervaren bij de bestaande rioleringen. Voor ruimtelijke ontwikkelingen die bij het bouwrijp maken rekening gehouden te worden met de zettingen en dient fundering toegepast te worden. MAAIVELDDALING Deze kaart laat zien waar en hoeveel het maaiveld reeds zakt. De resultaten zijn opgebouwd uit een combinatie van drie verschillende soorten gegevens: GPS-metingen, metingen met radarsatellieten en zwaartekrachtmetingen. De maaivelddaling in de Liemers is circa 1 mm/jaar. De betrokken gemeenten geven aan dat ze last van bodemdaling ervaren bij de bestaande rioleringen.

Bodemdaling door ophoging 's-Heerenberg Niet noemenswaardig

Gendt

3 - 10 cm

Millingen aan de Rijn

10 - 25 cm 25 - 50 cm 50 - 100 cm

> 100 cm

Esri Nederland, Klimaateffectatlas; Esri Nederland, Community Map Contributors

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

M A A IDoesburg VELDDALING

Rheden

DROOGTE EN BODEMDALING

85 Zelhem Doesburg

Rheden

Velp

Deze kaart geeft een indicatie van de mate van bodemdaling over de periode

Zelhem

Velp

oktober 2016 - oktober 2018. De droogte van 2017 en 2018 zijn meegenomen in Arnhem

deze kaart. Deze droge tijd veroorzaakten in de oranje gebieden meer bodemdaling dan in reguliere perioden. De bodemdaling in de oranje en rode gebieden is 2

Arnhem

Doeti nchem Doeti nchem

Westervoort

tot 6 mm per jaar. In de rode gebieden wordt deze daling ook geobserveerd buiten

Studiegebied

Duiven

de droge jaren van 2017 en 2018.

Gemeenten Liemers

Westervoort Didam

Snelwegen

Duiven

Zevenaar

Huissen

Didam

De gemeenten in de Liemers geven aan dat vooral in de gemeente Zevenaar

Rivieren

Gaanderen

Bebouwde kom

Gaanderen

Zevenaar

Huissen

schade is opgetreden door zettingen in de afgelopen droge jaren. Het gaat hier vooral om verschilzettingen van niet onderheide aanbouwen. De gemeente Bemmel Zevenaar heeft naar schatting zo’n 4.000 woningen (van in totaal 20.000

woningen in de gemeente) die gevoelig zijn voor optredende zettingen. Gemeen- Bemmel

total_1119

's-Heerenberg

Gendt

ten Duiven en Westervoort geven aan beperkt last te hebben van zettingen. Bij

's-Heerenberg

Gendt

Millingen aan de Rijn

Duiven komt dit omdat de gemeenten de grondwaterstand reguleert via de deep-

Millingen aan de Rijn

wells en oppervlaktewatersysteem.

CONCLUSIES THEMA BODEM

Esri Nederland, Community Map Contributors

SIGNAALKAART BODEMDALING (2016-2018)

De bodem bestaat voornamelijk uit klei. Hierdoor is de bodem zettingsgevoelig. Doesburg

Rheden Dit vormt een knelpunt bij de bestaande bebouwing van Duiven en Zevenaar en is

Zelhem Zelhem

Velp

een belangrijk aandachtspunt bij verdere ontwikkelingen. WatergangenVelp doorsnijden het kleipakket, wat voor wegzijging zorgt.

Doesburg

Rheden

Arnhem

De bodem is gemiddeld is gemiddeld in landbouwopbrengsten, wat ook terug te

Doeti nchem

Westervoort

zien is on organisch stofgehalte en bodemkwaliteit. In het zuiden is de opbrengst

Duiven

wat hoger dan in ’t Broek, mogelijk komt dit door de type teelten en een lagere

Didam

Huissen GHG dan in ’t Broek. Voor ’t Broek lijkt met name de ontwateringsdiepte (hoge

Zevenaar

Zevenaar Huissen

Gaanderen

GHG) een belemmerende factor. Voor ’t Broek kan in de toekomst de ASV, indien ingezet als waterwinning, beperBemmel kingen met zich meebrengen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Studiegebied

Bemmel

Gemeenten Liemers

's-Heerenberg

Gendt

Gendt Millingen aan de Rijn

Snelwegen Rivieren

's-Heerenberg

Bebouwde kom

Millingen aan de Rijn

Signaalkaart bodemdaling - okt16-okt18 Weinig daling Continue significante daling vanaf mei'15 tot okt'18 Significante daling (meer dan voorafgaande periode)

Veel daling

Esri Nederland, Klimaateffectatlas; Esri Nederland, Community Map Contributors

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

INTERMEZZO HISTORISCHE TIJDREEKS

De beteugeling van het watersysteem en aanleg hoofdinfrastructuur (rond 1970)

Het ‘oerlandschap’ van de Waal, Rijn en IJssel (rond 800 n.C.)

In aanloop naar de huidige situatie hebben veel dijken hun waterkerende functie

Rond 800 n.C., toen het grootste deel van de Liemers nog direct onder invloed

verloren en is ingezet op een aantal grote bemalingseenheden om tijdens relatief

stond van het overstromingsregiem van Rijn en IJssel, was het Broek één groot

hogere rivierstanden de polders te bemalen. Tijdens de ruilverkaveling, tussen

moerassysteem temidden van het toen nog natuurlijke rivierenlandschap. Dit

1960 en 2000, zijn ook grote delen van de Liemers heringericht onder het regiem

moerassige ‘oerlandschap’ lag ingeklemd tussen de zandige oeverwallen langs de

van de landinrichtingswet, waarbij naast een herverkaveling van percelen de de-

hoofdloop van de rivieren enerzijds en de zandige uitloper van de stuwwal van

tailontwatering voor de landbouw werd aangepakt. Dit omvatte de aanleg van

Montferland anderzijds. Door voortdurende overstroming vanuit de rivieren zijn

de kavelsloten en drainage dat ervoor heeft gezorgd dat de grondwaterstanden

er crevassen ontstaan die ook nu nog als laagtes in het landschap herkenbaar zijn.

werden verlaagd. Deze aanpak was erop gericht om de gewasgroei op de land-

Daarnaast is ook de ligging van het Rijnstrangengebied en het splitsingspunt van

bouwpercelen in het voorjaar optimaal te bevorderen. Dit heeft er echter ook

Rijn en IJssel bij Arnhem al herkenbaar.

aan bijgedragen dat de afvoer van neerslagwater via het oppervlaktewater in de Liemers zo sterk is toegenomen dat er tegenwoordig ook watertekorten ontstaan,

Het oerlandschap bedijkt en start ontwatering (rond 1300)

met name tijdens extreem droge zomers.

Rond de 12e eeuw legden de meeste dorpen en buurtschappen op lokaal niveau lage kaden aan die hen bescherming boden tegen overstroming. Om verdere overstroming vanuit de Rijn en IJssel tegen te gaan is in samenwerkingsverband rond 1300 een regionale ringdijk aangelegd rondom de Liemers. Hiermee werd het oerlandschap bedijkt en werd een begin gemaakt met de ontwatering van het Broek. Strijd tegen het water (rond 1300) Het dynamische riviersysteem is in de loop van de geschiedenis steeds verder beteugeld. Rond 1800 is het broek nagenoeg ontwaterd en in gebruik als bouwland of weiland. Ook is het dijkensysteem meer rivierwaards verplaatst waardoor het binnendijksgebied in oppervlak toenam maar overstromingsruimte voor de rivier verdween. In deze periode is ook het Pannerdenkanaal aangelegd, waardoor het eiland van Pannerden is ontstaan. Sinds de 19e eeuw zijn de rivieren ten behoeve van de scheepvaart steeds verder genormaliseerd. Zo zijn er bovenstrooms stuwen aangelegd en is er door ruimtelijke ontwikkelingen en de bedijking veel ruimte van de rivieren afgenomen. Dit heeft ertoe geleid dat de rivieren in een krap keurslijf zitten en de sedimenthuishouding is verstoord. Met als gevolg dat de rivierbeddingen van de grote rivieren rond de Liemers steeds verder zijn uitgesleten (circa 1,5-2 meter).

uit: Feitenbeeld watersysteem Liemers, december 2022

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte H E T ‘ O E R L A N D S C H A P ’ VA N W A A L , R I J N E N I J S S E L ( R O N D 8 0 0 )

H E T O E R L A N D S C H A P B E D I J K T E N S TA R T O N T W AT E R I N G ( R O N D 1 3 0 0 )

Bewerking van kaarten uit de Waterbiografie van De Liemers

Bron: Buro Noord, Cultuurland Advies en Werkend Landschap 2019

S T R I J D T E G E N H E T W AT E R ( R O N D 1 8 0 0 )

D E B E T E U G E L I N G W AT E R S Y S T E E M E N A A N L E G H O O F D I N F R A S T R U C T U U R ( 1 9 7 0 )

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

NOODZAAK TRENDBREUK Door de stapsgewijze ontwikkeling van het watersysteem (met de bedijking van

Daarnaast blijkt dat de neerslag in de zomer in steeds extremere buien valt

het rivierensysteem, de aanleg van het hoofdwaterlopenstelsel en later de de-

(KNMI, 2021). Dit betekent dat veel water in een korte tijd valt en geborgen moet

tailontwatering) is het oerlandschap van de Liemers steeds verder ontwaterd.

worden omdat er anders juist in de zomer ook meer wateroverlast/ overstroming

Hierdoor zijn we rond 2000 terecht gekomen in een situatie die niet meer ge-

gaat optreden. Dit is met name een probleem in stedelijk gebied, vanwege het

domineerd wordt door overwegend veel wateroverlast, maar door toenemende

grote aandeel verhard oppervlak.

droogteschade. Daarom worden vanaf 2000 projecten gestart om de droogteproblematiek aan te pakken. Hierdoor wordt de neerwaartse trendlijn richting de toekomst zullen we door de klimaatverandering bij ongewijzigd beleid steeds

C O N C L U S I E S : G E S C H I E D E N I S E N T O E K O M S T VA N H E T W A TERSYSTEEM

verder wegzakken van de evenwichtslijn tussen wateroverlast en -tekort. Een

De belangrijkste factoren

trendbreuk lijkt nu noodzakelijk, waarbij we moeten nadenken hoe, en op welke

Het watersysteem van de Liemers is vooral afhankelijk van gebiedseigen water en

termijn we toe kunnen werken naar een watersysteem in balans.

reageert sterk op de rivierwaterstanden van Rijn en IJssel.

Wat staat ons te wachten bij ongewijzigd beleid?

De ontwikkelingen

Als gevolg van wereldwijde temperatuurstijging is ons huidige klimaat sterk on-

De rivierinvloeden worden steeds groter, de rivierbeddingen raken verder uitge-

derhevig aan verandering (KNMI, 2014). Uitgaande van de klimaatscenario’s

sleten, in natte periodes moet steeds meer water geborgen of afgevoerd worden

stijgt zowel de gemiddelde neerslag als verdamping tussen nu en 2100 en zal er

en in droge periodes moet juist meer water beschikbaar zijn (worden vastgehou-

jaarrond genoeg water beschikbaar zijn. De grootste problemen ontstaan omdat

den) om uitputting van het grondwater tegen te gaan.

meer droogteschade iets bijgesteld. Redenerend vanaf de huidige situatie naar

het verschil tussen de seizoenen groter wordt. Als gevolg van klimaatverandering zullen de zomers steeds droger worden, terwijl de winters natter worden.

Het perspectief: een systeem in balans

Hierdoor ontstaan er in de winter meer kans op grote wateroverschotten (en wa-

Na een lange geschiedenis gericht op de aanpak van wateroverlast in de Liemers

teroverlast) en in de zomers meer kans op watertekorten (en droogteschade).

wordt de droogteproblematiek steeds dominanter. Daarnaast wordt, bij ongewijzigd beleid, ook het wateroverlast-aspect weer groter door klimaatverandering.

De huidige jaarbalans van neerslag en verdamping in Nederland kent een neer-

Wanneer we willen anticiperen op deze trends is een trendbreuk nu noodzake-

slagoverschot tussen augustus en maart en een neerslagtekort tussen maart en

lijk om het watersysteem weer in balans te krijgen. Hiervoor moeten zowel de

augustus. In periodes met een neerslagtekort wordt in de waterbehoefte voorzien

knoppen van ‘te veel’ en ‘te weinig’ water optimaal bediend worden.

door benutting van het grondwater (o.a. door beregening), waardoor de grondwaterstand verder zakt. Ook worden de extremer wordende neerslaghoeveelheden in de winter snel afgevoerd terwijl het neerslagtekort in het groeiseizoen alleen maar groter wordt. Hierdoor zullen de watertekorten in het groeiseizoen verder toenemen. Jaarrond is er dus wel water genoeg maar in het groeiseizoen wordt het neerslagtekort groter en de grondwaterstand lager, terwijl buiten het groeiseizoen alleen maar meer wateroverschotten ontstaan. Om in het groeiseizoen toch voldoende water beschikbaar te houden om daarmee droogteschade te voorkomen zal er in het voorjaar meer water in de bodem gebufferd moeten worden.

uit: Feitenbeeld watersysteem Liemers, december 2022

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

D E O N T W I K K E L I N G VA N H E T W AT E R S Y S T E E M VA N D E L I E M E R S uit: Feitenbeeld watersysteem Liemers, december 2022

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

RUIMTE

O N T W I K K E L I N G E N VA N B E D R I J V E N T E R R E I N E N

6.10 STEDELIJKE ONTWIKKELING 2000-NU S N E L L E S T E D E L I J K E G R O E I E N S N E LW E G O N D E R D E E L STEDELIJK LANDSCHAP De stedelijke ontwikkeling in de Liemers heeft de afgelopen 25 jaar een snelle groei doorgemaakt. Mede door de nationale toenemende bevolkingsgroei, maar ook door de toenemende uitbreiding van bedrijventerreinen langs de A12. Hierdoor is de snelweg steeds meer een integraal onderdeel van het stedelijke landschap geworden. ONTWIKKELING LANDGEBRUIK Daarnaast heeft het landgebruik zich losgekoppeld van de oorspronkelijke ondergrond, wat aansluit bij de maakbaarheidsgedachte gedurende deze tijdsperiode. Tegelijkertijd is er meer aandacht gekomen voor natuurbescherming, wat onder andere heeft geleid tot de oprichting van Natura 2000-gebieden. Het buitengebied rondom de steden heeft zich in deze periode ontwikkeld tot belangrijke uitloopgebieden voor recreatie en natuurbeleving. Locaties zoals het

R I J N S T R A N G E N A L S R O B U U S T N AT U U R G E B I E D

Rhederlaag, het Horsterpark en de Rijnstrangen zijn hierbij typerend.

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

O N T W I K K E L I N G S T E D E N B A N D T U S S E N S N E LW E G E N R I J N S T R A N G E N ( 2 0 0 0 - N U )

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

6.1 1 R U I MT E L I J K E O NT W I K K E L I N G: N AT I O N A A L E N REGIONAAL NIVEAU

RUIMTE VOOR NIEUWE STEDELIJKE ONTWIKKELINGEN

Om grip te krijgen op welke opgaven op het gebied afkomen vanuit het rijk en de regio zijn de huidige ruimtelijke ontwikkelingen en de ambities/ontwikkelrichtingen geïnventariseerd. RUIMTELIJKE ONTWIKKELINGEN Het eerste kaartbeeld geeft een inventarisatie van de ontwikkelingen weer die om aanzienlijke ruimte vragen in het gebied tot 2030/2050. Er is onderscheid gemaakt tussen ontwikkelingen die voortkomen uit nationaal en regionaal (GMR + provinciaal) beleid. Onder nationale ontwikkelingen vallen projecten die voortkomen uit lopende programma’s (zoals dijkversterkingsprojecten onder het HWBP), en ruimtereserveringen. Binnen ruimtereserveringen is de beleidsruimte van lokale overheden voor het maken van ruimtelijke plannen beperkt in dienste van het groot maatschappelijk belang, zoals BKL-reservering voor de Rijnstrangen. De weergegeven ontwikkelingen binnen het studiegebied hebben in meer of in mindere mate invloed op het plangebied. Voor het plangebied zijn de onderstaande ontwikkelingen bepalend voor de ruimtelijke ontwikkeling: ■ BKL/Barro-reservering Rijnstrangen ■ Doortrekken van de A15 en verbreding van de A12 ■ Uitwerking van de Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) gebieden ■ Plangebieden voor stedelijke ontwikkelingen (vanuit de GMR) ■ Het Gelders Natuur Netwerk (GNN) met de ruimtevraag van de beoogde groene ontwikkelzones

D O O R T R E K K E N VA N D E A 1 5 E N V E R B R E D I N G A 1 2

bijlage 1 : feitenbeeld water , bodem & ruimte

R U I M T E L I J K E O N T W I K K E L I N G E N O P N AT I O N A A L E N REGIONAAL NIVEAU

H+N+S · b o u w s t e e n wat e r & b o d e m

AMBITIES EN ONTWIKKELRICHTINGEN Het kaartbeeld hiernaast geeft een doorkijk naar enkele toekomstige ontwikkelingen (lees 2050 en later). Het gaat hier om ambities en oplossingsrichtingen voor onontkoombare vraagstukken die (nog) niet zijn vastgesteld in beleid, maar waarvan het ruimtebeslag in de toekomst groot kan zijn. Vanuit de Groene Metropool Regio liggen er een drietal aan ambities voor dit gebied. Deze ambities zijn vastgesteld in het Regioarrangement (2023), en worden in de huidige situatie meegenomen door gemeenten als ontwikkelrichting. Relevant voor het studiegebied en voor de ontwikkeling van de Stedenband en ‘t Broek is voornamelijk de ambitie om open verbindingen tussen de steden te behouden. Om zo een groene verbinding te waarborgen tussen de rivier met haar uiterwaard en de broeklanden. Daarnaast is het de ambitie om de huidige KRW-watergangen als ruggengraat te gebruiken voor groenblauwe verbindingen. Daarnaast spelen er twee grote bovenregionale oplossingsrichtingen die relevant zijn voor het studiegebied. Deze twee oplossingsrichtingen kunnen mogelijk ook op elkaar inspelen. Aangezien het studiegebied als de kraan van Nederland functioneert, is vraagstuk van de nationale afvoerverdeling zeer bepalend.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Westervoort&id=11b885d2-4196-41f9-a436-6a809cdedce0