20241111-rv-programmabegroting- 2025-2028-bijlage-2-programmabegroting (aangepast nav leeswijzeravond)
Tekst van het document
Hiermee wordt de hoogte van de eigen bijdrage bij alle maatwerkvoorzieningen afhankelijk van het inkomen. Deze wijziging gaat per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien, wordt in de komende periode verder uitgewerkt. In 2024 en 2025 bereiden we ons hierop voor. Lokale toegang Vanuit het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming wordt gekeken hoe de lokale toegang het best vorm krijgt. De kern is betere en snellere hulp voor cliënten. De gemeente wil ook Wmo-cliënten meenemen in deze ontwikkeling naar betere en snellere hulp.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.2 Wat gaan we er voor doen?
29
2.4.2 Wat gaan we er voor doen? De gemeente wil de transformatie snel meer vorm geven. Er ligt een bezuinigingsopgave. En er zijn wachtlijsten binnen Wmo en Jeugd, zowel intern als bij de gecontracteerde aanbieders. Daarom kiezen we voor één speerpunt, dat dit alles samen aanpakt: ‘Poort voor de Poort’ In de Poort voor de Poort vat de gemeente alles samen. We versterken de lokale toegang tot zorg en maken deze toegankelijker voor inwoners. Hierdoor krijgen mensen sneller hulp én is er minder doorstroom naar duurdere geïndiceerde zorg. Door mensen dichter bij huis te helpen met laagdrempelige zorg of ondersteuning, voorkomen we dat mensen lang moeten wachten en dat zorgvragen groter (en duurder) worden. We willen de bereikbaarheid van de toegang vergroten, bijvoorbeeld via sportverenigingen of culturele activiteiten. Voor iedere inwoner moet duidelijk zijn waar welke zorg of ondersteuning beschikbaar is, laagdrempelig en dichtbij huis. We noemen dit het voorliggend veld of gesubsidieerde aanbod. En we richten het zó in, dat hulp makkelijk te vinden en toegankelijk is. En dat de gemeente tijdig kan signaleren (vroegsignalering). Borgen voorzieningen sociale basis De gemeente wil de voorzieningen in de sociale basis borgen. Met als doel het duurzaam inrichten van het voorliggend veld.
De gemeente versterkt de verbinding voor de toegang met belangrijke lokale partners en stemt werkzaamheden op elkaar af. Zo wordt de hulpvraag snel, efficiënt en op de juiste plaats opgepakt. Dit bereiken we door: • het maken van een integraal overzicht van alle voorliggende voorzieningen; • versterken van opdrachtgeverschap; • versterken van lokaal partnerschap; • een visiedocument over de inzet van voorliggende voorzieningen. Leefbaarheid kwetsbare buurten vergroten De gemeente zet opbouwwerk in om de gemeenschap te versterken. Maar ook om vroegtijdig ondersteuning te bieden en daarmee zwaardere (en dus duurdere) zorgvraag te voorkomen. Opbouwwerk is een lokale partner die ons tijdig helpt signaleren. Ontwikkelen sterke lokale teams De gemeente inventariseert welke duurzame verbeterpunten bijdragen aan de transformatie. We starten met de jeugd. We sluiten aan bij het proces van de Hervormingsagenda Jeugd in de regio. Medio 2024 levert de gemeente, met ondersteuning van een procesleider in de regio, de volgende resultaten op: een inventarisatie in welke mate de toegang voldoet aan de eisen vanuit de Hervormingsagenda en een verbeterplan. Hierbij hebben we ook inzicht in de financiën en besparingen.
Versterken poort voor ondersteuning en advies De gemeente gaat met partners in de sociale basis in gesprek over de rol die zij kunnen spelen als eerste toegang voor ondersteuning en advies. Denk aan maatschappelijke werk, adviseur zorg en dienstverlening, de Wmo-consulenten en consulenten ondersteuning en advies. Invoeren hybride toegang beschermd wonen, beschermd thuis. Met de definitieve invoering van de decentralisatie beschermd wonen, komt de toegang tot beschermd wonen bij het sociaal loket. Een regionaal expertiseteam biedt ondersteuning. We houden er rekening mee dat de invoering uitgesteld wordt naar 1 januari 2026.
30
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.3 Financiële middelen
2.4.3 Financiële middelen
2
4.1 4.2 4.3 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.71 6.71A 6.71B 6.71C 6.71D 6.72 6.72A 6.72B 6.72C 6.72D 6.73 6.73B 6.73C 6.74 6.74B 6.74C 6.81 6.81A
Programma Maatschappij
Lasten Baten Saldo Bijstelling Saldo
Lasten Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, -productie en -participatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Ov maatwerkarrangementen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18Jeugdhulp begeleiding Jeugdhulp behandeling Jeugdhulp dagbesteding Jeugdhulp zonder verblijf overig Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-veblijf Gesloten plaatsing Geëscaleerde zorg 18+ Beschermd wonen (WMO)
2023 -36.322 12.270 -24.043 0 -24.043
2024 -32.036 7.125 -24.911 0 -24.911
2025 -31.297 6.229 -25.068 0 -25.068
2026 -31.466 6.205 -25.261 0 -25.261
2027 -30.819 5.035 -25.784 0 -25.784
2028 -30.900 5.035 -25.865 0 -25.865
2023
2024
2025
2026
2027
2028
-187 -423 -1.068 -374 -303
-185 -375 -1.526 -531 -381
-187 -358 -1.136 -551 -369
-187 -398 -1.088 -544 -359
-187 -534 -581 -457 -342
-187 -554 -581 -457 -326
-72
-166
-90
-90
-90
-90
-97 0 -279
-109 -3 -338
-185 -3 -277
-184 -3 -282
-184 -3 -220
-184 -3 -225
-1.287
-1.384
-1.449
-1.319
-1.335
-1.354
-5.797
-2.397
-2.016
-1.894
-1.725
-1.725
-1.484
-1.542
-1.708
-1.689
-1.619
-1.619
-7.467 -2.862 -1.391 -692 -3 -2.014 -1.240 -73
-6.149 -2.687 -1.436 -625 -226 -2.260 -1.315 -125
-6.137 -3.059 -1.377 -648 -151 -2.339 -1.297 -131
-6.136 -2.968 -1.376 -722 -576 -2.404 -1.317 -135
-6.131 -2.995 -1.376 -722 -576 -2.494 -1.397 -135
-6.131 -2.879 -1.376 -722 -576 -2.584 -1.437 -135
-19
-16
-19
-19
-19
-19
-975 -1.496 -171 -3 -260 -440 -1.115
-1.182 -1.537 -186 -3 -264 -465 -1.168
-1.183 -844 -186 -3 -334 -545 -1.318
-1.183 -844 -186 -3 -334 -545 -1.318
-1.183 -894 -186 -3 -334 -545 -1.318
-1.183 -912 -186 -3 -334 -545 -1.318
-1.481
-1.574
-1.575
-1.575
-1.575
-1.575
-76 -92
-236 -61
-276 -101
-276 -101
-276 -101
-276 -101
-19
-17
-19
-19
-19
-19
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.3 Financiële middelen
6.81B 6.82 6.82A 6.82B 7.1
4.3 5.1 5.2 5.3 5.6 5.7 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.71 6.71A 6.71C 6.81 7.1
0.10 0.10
4.1 4.2 4.3 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
Maatschappelijkeen vrouwenopvang Geëscaleerde zorg 18Jeugdbescherming Jeugdreclassering Volksgezondheid en milieu Totaal lasten Baten Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, -productie en -participatie Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorziening Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Hulp bij het huishouden Dagbesteding (WMO) Maatschappelijkeen vrouwenopvang Volksgezondheid Totaal baten Eindtotaal Mutaties reserves Lasten (toevoegingen) Baten (onttrekkingen) Eindtotaal Resultaat programma Maatschappij
Aanpassing budgetten na de voorjaarsnota 2024 Resultaat voorjaarsnota 2024 Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed
31
-20
-58
-59
-59
-59
-59
-299 -62 -700 -34.341
-474 -59 -931 -31.991
-504 -60 -803 -31.297
-502 -60 -771 -31.466
-503 -60 -641 -30.819
-504 -60 -661 -30.900
538 160 41
987 98 37
552 98 37
552 93 37
45 6 37
45 6 37
2
2
2
2
2
2
16
1
1
1
1
1
23
4
4
4
4
4
5.102
371
63
44
0
0
1
1
1
1
1
127 1
4.767 0 0 24 300 140 8
4.767 0 0 24 300 140 8
4.767 0 0 24 0 140 8
4.767 0 0 24 0 140 8
4.767 0 0 24 0 140 8
484
0
0
0
0
0
200 11.885 -22.452
111 6.851 -25.140
111 6.108 -25.189
80 5.753 -25.713
0 5.035 -25.784
0 5.035 -25.865
-1.985 395 -1.590
-45 274 229
0 121 121
0 452 452
0 0 0
0 0 0
-24.043
-24.911
-25.068
-25.261
-25.784
-25.865
2024
2025
2026
2027
2028
-24.909
-24.761 -2 -57 48 -19 40
-24.954 -2 -187 1 -19 21
-25.280 -2 -62 -26 -19 16
-25.092 -2 -33 -26 -19 1
54
54
54
54
-73 0
-73 0
-73 0
-73 0
5.032 10 129 19
32
5.6 5.7 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.71 6.71A 6.71B 6.71C 6.71D 6.72 6.72A 6.72B 6.72C 6.72D 6.73A 6.73B 6.73C 6.74A 6.74B 6.74C 6.81A 6.81B 6.82A 6.82B 7.1
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.3 Financiële middelen
Aanpassing budgetten na de voorjaarsnota 2024 Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Hulp bij het huishouden (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Overige maatwerkarrangementen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18Jeugdhulp begeleiding Jeugdhulp behandeling Jeugdhulp dagbesteding Jeugdhulp zonder verblijf overig Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Gesloten plaatsing Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Volksgezondheid Resultaat meerjarenbegroting 2024-2028
2024
-24.909
2025
2026
2027
2028
-42 88 100 -95 -1 -391 -5 -82 -217 -63 -22 -6 -2 0 -0 0 -0 -0 0 0 -0 -1 0 -0 -2
20 -69 147 -25 4 -223 -5 3 187 -88 -82 -1 -2 0 -0 -50 -0 -0 0 0 -0 -1 0 -0 -2
-52 -94 22 -95 -1 -107 -5 3 68 -88 -42 -1 -2 0 -0 -17 -0 -0 0 0 -0 -1 0 -0 -2
-53 -104 22 -95 -1 88 -5 3 -425 2 -2 -1 -2 0 -0 0 -0 -0 0 0 -0 -1 0 -0 -2
-1
-1
-1
-1
-28 -1 -3 -25.068
-29 -1 47 -25.261
-30 -1 -23 -25.784
-30 -1 -3 -25.865
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.4 Betrokken verbonden partijen
33
2.4.4 Betrokken verbonden partijen Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) Doel Gezamenlijke sturing en (financiële) beheersing van uitvoeringstaken en uitvoering van ondersteunende processen op het gebied van doelgroepenvervoer en aanvullend vervoer. BVO-DRAN is een aanvullende voorziening. Plusbus De Liemers is voorliggend. Taak De sturing en (financiële) beheersing van uitvoeringstaken en uitvoering van ondersteunende processen op het gebied van doelgroepenvervoer en aanvullend vervoer. Beleidsrisico's Op financieel gebied: onvoorziene kostenstijgingen door inflatie, loonkosten en verhoogde NEA-indexatie. Onze inzet in 2025 Behouden van kwalitatief en betaalbaar passend vervoer voor verschillende doelgroepen in combinatie met een duurzame blik op de toekomst. Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Regio Centraal Gelderland Doel Het vormgeven van regionale samenwerking in het sociale domein met drie programma's:
Taak
Beleidsrisico's
Onze inzet in 2025
1. Zorg: op de gebieden Jeugd en Wmo. Zodat gemeenten effectief, efficiënt en in samenhang de taken samen kunnen uitvoeren. 2. Onderwijszaken: het vormgeven van een intergemeentelijke samenwerking voor volwasseneducatie, leerplicht en Regionale Melden Coördinatiefunctie (RMC). 3. Participatie: werkgevers ondersteunen bij hun personeelsvoorziening. In het bijzonder door vacatures te vervullen met kandidaten uit omschreven doelgroepen. Het (formeel) werkgeverschap zoals gedefinieerd in de regeling vormgeven voor de SW-medewerkers die sinds 1 januari 2019 een aanstelling hebben bij de MGR. 1. Het inrichten en uitvoeren van de aanbesteding van regionale zorg. De inkoop en contractering van bovenregionale jeugdzorg. 2. Het zorgdragen voor een adequate uitvoering van de Leerplichtwet en coördinatie volwasseneneducatie. 3. Werkzoekenden uit omschreven doelgroepen plaatsen bij werkgevers. Vorm en inhoud geven aan het werkgeverschap voor SW -edewerkers. 1. De organisatie heeft een eigen begroting en kan eigen besluiten nemen. Hierdoor kunnen wij achteraf met de gevolgen van deze besluiten worden geconfronteerd. 2. Er is een vaste verdeling van kosten op basis van het inwoneraantal per gemeente. 3. Er is een verschil in de verdeelsleutel van de module Werkgeverschap SW, door verschil in uitstroom van SW-medewerkers. Dit kan gevolgen hebben voor de bijdrage aan deze module.
In 2025 wordt de formele werkgeversrol voor SW-medewerkers ook weer ingevuld. Ontwikkelingen die van invloed zijn op de werkgeversrol worden vanuit de module gesignaleerd en waar nodig vertaald naar beleid en/of regelgeving ten aanzien van de SW-medewerkers. Verder blijft de focus op de naleving van de afspraken met Scalabor zoals vastgelegd in de dienstverleningsovereenkomst. In 2025 wordt de aanbesteding voorbereid en afgerond voor de behandeling en begeleiding vanuit de jeugdwet. Daarnaast wordt de inkoopprocedure voor de producten beschermd wonen, beschermd thuis in 2025 afgerond. Zodat in 2026 de nieuwe producten kunnen worden ingekocht.
34
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.5 Indicatoren
2.4.5 Indicatoren
Absoluut verzuim Relatief verzuim Voortijdige schoolverlaters Niet-sporters Banen Jongeren met een delict voor de rechter Kinderen in uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie Werkloze jongeren Personen met een bijstandsuitkering Lopende re-integratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement WMO
Westervoort 2,5 45 2,8 49,7% 337 1% 7% 71,6% 2% 332 243 17,2 1,3% 0,5% 720
Nederland 4,2 27 2,4 46,4% 837 1% 6% 73,1% 1% 345 192 13,5 1,1% 0,3% 700
Kijk voor een toelichting op de indicatoren op www.waarstaatjegemeente. De gegevens zijn ingevuld naar de stand van 31 augustus 2024.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5 Programma 3 - Omgeving
35
2.5 Programma 3 - Omgeving INLEIDING Het programma Omgeving bestaat uit diverse taakvelden (zie 2.5.3). WAT WILLEN WE BEREIKEN? Programmadoel In Westervoort is het goed leven en werken. Wij willen een aantrekkelijke werk- en leefomgeving die toekomstgericht en duurzaam is. We creëren ruimte voor gerichte ontwikkelingen en initiatieven. WAT MAG HET KOSTEN? Programma Omgeving Lasten Baten A. Saldo exploitatie Toevoeging reserves Onttrekking reserves B. Mutaties reserves Geraamd resultaat (A+B) Bijstelling Geraamd resultaat
2023 -7.630 4.564 -3.066 -542 99 -443 -3.509
2024 -7.883 4.097 -3.786 0 73 73 -3.713
2025 -8.730 4.950 -3.780 0 12 12 -3.768
2026 -8.775 4.944 -3.831 0 0 0 -3.831
2027 -8.485 4.657 -3.828 0 0 0 -3.828
2028 -8.565 4.755 -3.810 0 0 0 -3.810
-3.509
-3.713
-3.768
-3.831
-3.828
-3.810
Toelichting Hierna volgt een toelichting gegeven op de 3W-vragen naar doel en hoofddoelen, speerpunten, verbonden partijen en financiële middelen per deelprogramma. Waar mogelijk gebruiken we indicatoren.
36
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.1 Wat willen we bereiken?
2.5.1 Wat willen we bereiken? Programmadoel In Westervoort is het goed leven, wonen en werken. De gemeente werkt aan een aantrekkelijke werk-, woon- en leefomgeving die toekomstgericht en duurzaam is. Met ruimte voor gerichte ontwikkeling, initiatief en innovatie. Toelichting De gemeente wil de bestaande economische structuur behouden en versterken. Zowel op de bedrijventerreinen als in de winkelgebieden. Het behouden en uitbreiden van de lokale en regionale werkgelegenheid en het voorzieningenniveau zijn belangrijk. Voor een goed ondernemings-en vestigingsklimaat zijn duurzaamheid en bereikbaarheid van Westervoort belangrijke randvoorwaarden. Een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving in onze gemeente is belangrijk. Hierbij gaat het in de basis om schoon, heel, veilig en gezond. De nadruk ligt op behoud en verbetering van de bestaande kwaliteit van de leefomgeving en het daarbij passende voorzieningenniveau. En op het benutten van bestaande (natuur)waarden en een (aanvullend) woonaanbod, gericht op maatschappelijke ontwikkelingen en behoefte. De gemeente stimuleert en faciliteert. We zijn hiervoor uitnodigend naar bewoners, ondernemers en bedrijven, bezoekers en andere partners in vele samenwerkingsverbanden binnen en buiten Westervoort. Daarbij heeft de gemeente een verbindende rol. We zijn ons bewust van bestaande waarden, kwaliteiten en potenties van Westervoort. Hoofddoelen 1.
Het waarborgen van een aantrekkelijke en duurzame fysieke leefomgeving. 2. Het versterken van een goed ondernemers- en vestigingsklimaat voor bedrijven. 3. Het implementeren van nieuwe wetgeving. 2.5.1.1 Externe ontwikkelingen Economische ontwikkeling De gemeente wil de lokale en regionale economie verstevigen. Om dat te bereiken, werken we binnen de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen samen aan de verschillende opgaven. Binnen de Liemerse Ambassade werkt de gemeente met de andere Liemerse gemeenten samen op terreinen als economie, arbeidsmarkt en onderwijs. Hier wordt ook uitvoering gegeven aan de thema’s logistiek, maakindustrie, vrijetijdseconomie en regionale ontwikkelagenda in de Liemerse Economische Visie. In de Liemers is de vraag naar bedrijventerreinen nog altijd groot. De uitbreiding van bedrijventerreinen in Montferland, Zevenaar en Duiven voorziet hierin. Op Het Ambacht werken ondernemers, politie, brandweer en gemeente aan een schoon, heel en veilig bedrijventerrein. Er loopt een integrale gebiedsontwikkeling om het centrum levendig, dynamisch en toekomstproof te maken. Daartoe werkt de vastgoedeigenaar aan vernieuwing van De Wyborgh, onderzoekt de gemeente de mogelijke transformatie van het gemeentehuis en werken gemeente en vastgoedeigenaar samen aan de transformatie van de openbare ruimte.
De woningmarkt Voor veel mensen is het lastig om een woning te vinden die aansluit bij hun wensen en (financiële) mogelijkheden. Ook groeit het aantal huishoudens de komende jaren fors. Daarom moeten er snel meer woningen bij komen. Daarnaast staat Nederland grote demografische veranderingen te
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.1 Wat willen we bereiken?
37
wachten. Zoals de blijvende groei van het aantal huishoudens en de verdergaande vergrijzing, waardoor het aandeel ouderen in de totale bevolking toeneemt. En daarnaast een blijvende immigratie. Het aantal huishoudens blijft groeien door de toename van het aantal een- en tweepersoonshuishoudens (gezinsverdunning). Zo zijn er tot 2040 zo’n 60.000 extra woningen nodig in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Ook in de Liemers en in Westervoort blijft het aantal huishoudens groeien en zijn er veel extra woningen nodig. Het kunnen laten bouwen van deze aantallen woningen is een stevige opgave waar ook in regionaal verband hard aan wordt gewerkt. In 2020 zijn gemeenten binnen de Groene Metropoolregio, provincie Gelderland en Rijk een langjarig partnerschap aangegaan voor een beter werkende woningmarkt. Landelijk heeft deze opgave sindsdien steeds meer aandacht en prioriteit gekregen. Het Rijk heeft in 2022 met alle provincies afspraken gemaakt over de bouw van 900.000 woningen tot en met 2030. Met als streven dat hiervan minimaal 2/3e deel betaalbaar is. Om dat te realiseren, neemt het Rijk de regie op de volkshuisvesting en de woningbouw met de Nationale Woon- en Bouwagenda en het programma Een thuis voor iedereen. Er zijn prestatieafspraken gemaakt met provincies en corporaties. Er zijn nieuwe woondeals afgesloten met de regio’s.
Het Rijk werkt ook aan nieuwe wetgeving (Wet versterking regie volkshuisvesting). De opgaven voor de versnelling van de woningbouw zijn dus groot. Maar het realiseren van de noodzakelijke stevige betaalbare woningbouwopgave is een grote uitdaging. Onder meer door de oorlog in Oekraïne, de verder stijgende bouwkosten, een blijvend gebrek aan personeel, en het ontbreken van middelen om onrendabele toppen af te dekken. Vermindering legesinkomsten vanwege invoering Wet kwaliteitsborging Op 14 mei 2019 is in de Eerste Kamer de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) voor het bouwen aangenomen. Deze wet is op1 januari 2024 tegelijk met de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet maakt een knip in de huidige omgevingsvergunning voor bouwen tussen ruimtelijke regels en technische regels. Onder de Omgevingswet zijn meer bouwwerken vergunningsvrij voor de technische bouwactiviteit. Of dit ook geldt voor de ruimtelijke regels, is aan de gemeenten. Dit kunnen zij bepalen in het Omgevingsplan. De Wkb regelt dat de aanvrager van een omgevingsvergunning primair verantwoordelijk is om aan te tonen dat een bouwwerk voldoet aan de eisen uit het Bouwbesluit 2012. De gemeente is niet meer het bevoegde gezag om te toetsen en toe te zien op de naleving van de bouwtechnische voorschriften in de vergunning- en realisatiefase bij bepaalde bouwwerken.
Hiervoor in de plaats komt een stelsel van private kwaliteitsborging. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet en Wkb veranderen de taken van de gemeente onder gevolgklasse 1 gedeeltelijk. Dit heeft ook invloed op de legesinkomsten. Want als er meer vergunningsvrije bouwwerken zijn, kunnen er minder leges in rekening worden gebracht. Daarnaast kan de gemeente voor een bepaald deel van de technische bouwwerken geen leges berekenen terwijl er wel inspanning vanuit zowel vergunningverlening en handhaving wordt vereist. Uit een eerder uitgevoerde scan op de effecten van de nieuwe wet voor Westervoort en Duiven blijkt dat we samen zo’n €100.000 aan derving van legesinkomsten kunnen verwachten. De afname voor Westervoort is € 16.000 en voor Duiven € 84.000. Deze afname aan legesinkomsten komt met name voort uit vermindering van de in te zetten uren vergunningverlening en toezicht op deze taken. Maar de wetsinvoering brengen ook nieuwe taken met zich mee. Zoals het beoordelen van de meldingen die bij de gemeente ingediend worden voor de gevolgklasse 1 bouwwerken en handhaving op afwijkingen in de uitvoering. Voor deze werkzaamheden kunnen we geen leges in rekening brengen. De intentie van de nieuwe legesverordening is om de derving op de leges zoveel mogelijk te compenseren door een nivellering in de hele legesverordening. Dit kan een bijstelling van
38
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.1 Wat willen we bereiken?
bepaalde tarieven tot gevolg hebben. Deze nieuwe legesverordening wordt met de raad besproken voordat deze ter besluitvorming op de agenda komt. Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) wegwerpplastic, inkomsten zwerfafval Sinds 2023 betalen producenten van kunststofproducten voor eenmalig gebruik, zoals verpakkingen en sigarettenfilters, mee aan de aanpak van zwerfafval door gebiedsbeheerders. Producenten moeten een deel van de kosten vergoeden die gemeenten en andere gebiedsbeheerders maken voor het opruimen, vegen en transport naar de verwerking van deze stromen in het zwerfafval. Ook kosten voor bewustwording en gedragsbeïnvloeding vallen onder de UPV. Beleidsontwikkeling, monitoring en handhaving vallen buiten deze UPVzwerfafvalvergoeding. Gemeenten ontvangen de vergoeding achteraf voor gemaakte kosten. Het vaststellen van de definitieve vergoedingen heeft vertraging opgelopen. Er is geen einddatum voor deze regeling. De vergoeding is niet belastingplichtig, hoeft niet aangevraagd of verantwoord te worden en zal aangekondigd worden in de circulaires. Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)/ Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) en Nationale Omgevingsvisie Extra (NOVEX)GPLG) Blijvende oplossingen voor opgaves als natuur (waaronder stikstof), waterkwaliteit en klimaat, dat is het doel van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG).
Door in een gebiedsgerichte aanpak maatregelen voor natuur, klimaat, bodem en water slim te combineren, is de verwachting dat de natuur hersteld en er meer ruimte komt voor vergunningverlening. Onderdeel van het NPLG zijn afspraken tussen Rijk en provincies over een goede ruimtelijke inpassing van de opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid, energie, economie, landbouw en natuur. Het Rijk vraagt hiervoor een ruimtelijk voorstel van iedere provincie. De provincie Gelderland heeft in december 2023 een ruimtelijk voorstel vastgesteld. Dit ruimtelijk voorstel is opgebouwd uit de Regio Arrangementen van de 7 regio’s in Gelderland. Een van de regio’s is onze Groene Metropoolregio. In het Regio Arrangement maken provincie, regio’s, gemeenten en waterschappen afspraken over het gezamenlijk perspectief voor een samenhangende aanpak van al deze opgaven. In het NPLG heeft het Rijk per provincie doelen gesteld voor natuur, stikstof, water en klimaat. De opdracht van het Rijk aan de provincies is om te komen met een gebiedsplan voor het bereiken van deze doelen. De Provincie Gelderland gaat dit doen via het gebiedsprogramma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). In dit Gelderse gebiedsprogramma zijn naast de NPLG-thema’s een vitale en duurzame landbouw en duurzame verstedelijking van essentieel belang. Denk aan economie (bedrijvigheid), bouwen, wonen en mobiliteit.
Hier ligt voor de Groene Metropoolregio (GMR) dan ook de verbinding met de Verstedelijkingsstrategie en het Regio Arrangement. De verstedelijkingsstrategie, verstedelijkingsconcept en de verstedelijkingsafspraken zijn een belangrijke basis geweest voor ons Regio Arrangement. Recent heeft de minister van LVVN aangegeven te stoppen het met het NPLG. Het is nu niet duidelijk wat en of daar iets voor in de plaats komt. Ook is op dit moment (september 2024) niet duidelijk of de provincie wel doorgaat met het VLGG. NOVEX Binnen de Nationale Omgevingsvisie Extra (NOVEX) zijn 17 NOVEX-gebieden aangewezen waarin Rijk en regio langjarig samenwerken aan complexe, vaak gestapelde opgaven in deze gebieden. De GMR behoort samen met de Regio Foodvalley (FV) tot deze 17 Novex-gebieden. De grote ruimtelijke transities in deze gebieden vragen om een NOVEX-uitvoeringsagenda en ontwikkelperspectief. Het ontwikkelperspectief bouwt voort op de verstedelijkingstrategie, het Regioarrangement, VLGG, de Regionale EnergieStrategie (RES) en de Gelderse Energie Infra Structuur (GEIS). Daarnaast is het onderdeel van het Ruimtelijk voorstel van de Provincies
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.1 Wat willen we bereiken?
39
Gelderland en Utrecht. Het ontwikkelperspectief NOVEX Arnhem Nijmegen Foodvalley heeft drie hoofdopgaven: • realiseren van een schaalsprong in verstedelijking met oog voor leefomgeving; • realiseren van natuurherstel en een robuust watersysteem; • realiseren van een transitie in het landelijk gebied. Eind 2023 is het NOVEX-Ontwikkelperspectief opgesteld voor onze regio. De colleges van burgemeesters en wethouders in de GMR en FV hebben het vastgesteld. In de NOVEX uitvoeringsagenda staan de maatregelen die nodig zijn om de gemeentelijke opgaven te realiseren. Over een deel van deze maatregelen zijn al afspraken met elkaar gemaakt (Bestuurlijke afspraken verstedelijking in 2022). En over een deel zijn nog nadere afspraken nodig. Dit gebeurt in de NOVEX uitvoeringsagenda. Dit is een gezamenlijke agenda van Rijk, provincies, regio’s en waterschappen. De uitvoeringsagenda wordt in 2024 opgesteld. Gebiedsprogramma Liemers In de Liemers zijn vanuit de verstedelijkingsstrategie (nu NOVEX) in een gebiedsprogramma doelen vertaald naar concrete acties en maatregelen voor de korte en lange termijn. In 2024 ligt de prioriteit bij het onderzoeken van de mogelijkheden voor woningbouw in de spoorzones (Westervoort, Duiven, Zevenaar en Didam). Dit is nodig om de toekomstige woningbouwopgave tot 2040 uit te voeren (inbreiding zoveel mogelijk boven uitbreiding).
Daarnaast ligt er een ambitie om de groenblauwe gebieden en structuren binnen en buiten de stedelijke zone te versterken en deze nog meer met elkaar verbinden. Hiermee moeten de landschapswaarden overal in de stedelijke zone nabij zijn. En bijdragen aan een goed woonen leefklimaat, de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. Voor het Broek wordt ingezet op versterking van de landschapsstructuren, groen-blauw in combinatie met een vitale en toekomstbestendige landbouwsector en aanpak droogte. Daartoe onderscheiden we in de Liemers in grote lijnen 3 zones: • Het Liemers Broek (zone boven de A12) à aanpak via VLGG • De Stedenband (Westervoort-Didam) à aanpak via NOVEX • Het buitendijks gebied (van Spijk tot Doesburg) à aanpak via IRM en PAGW Herijking/ actualisering Omgevingsvisie De Omgevingsvisie (vastgesteld in september 2021) is toe aan een herijking/actualisatie. Dit vanwege nieuwe wetgeving vanuit het Rijk, ontwikkelingen in de GMR, zoals NOVEX, Regioarrangement en de Woondeals. In 2025 start hiervoor een proces. We bepalen dan de scope van de herijking/actualisatie van de Omgevingsvisie en de benodigde middelen en menskracht. Dit wordt bekrachtigd met een bestuursopdracht. Vervolgens worden de eventueel benodigde middelen in de P&C-cyclus verwerkt.
40
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.1 Wat willen we bereiken?
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
41
2.5.2 Wat gaan we er voor doen? De wensen en de speerpunten in dit programma sluiten goed aan bij de opgaven uit het collegeakkoord. A. Het waarborgen van een aantrekkelijke en duurzame fysieke leefomgeving. 3.A.1 Doel
Toelichting
Risico’s
Planning
Uitvoeren Woonvisie/ Versnellen woningbouw De omvang en kwaliteit van de woningvoorraad in Westervoort sluiten aan bij de behoefte, initiatieven en ontwikkelingen in de samenleving. Dit draagt bij aan het behouden van een aantrekkelijke en duurzame leef- en woonomgeving. Met het vaststellen van de Woonvisie 2021-2030 heeft de gemeente weer een actievere en proactieve houding gekregen in de uitvoering van het gemeentelijk woonbeleid. De noodzaak voor deze houding heeft inmiddels vorm gekregen via de Nationale Woon- en Bouwagenda, het programma een duurzaam thuis en de nieuwe Woondeals ook op rijks-, provinciaal en regioniveau. Het gaat dan om langer zelfstandig thuis wonen, de grote (betaalbare) woningbouwopgave, de grote druk op de woningmarkt, de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Maar ook de toenemende regionale samenwerking en taken, een actievere rol richting woningbouwcorporaties en een aantal urgente vragen binnen het taakveld wonen. De Woonvisie benoemt een groot aantal doelen voor de komende jaren. Deze zijn na de evaluatie van de Woonagenda 2021-2022 voor de jaren 2023-2024 concreet gemaakt in de Woonagenda 2023-2024. In 2025-2026 volgt op basis van de Woonvisie en nieuw Rijksbeleid een nieuwe Woonagenda. Om aan de grote behoefte aan woningen te voldoen, moeten we de ingezette versnelling voor woningbouw doorzetten.
Daarvoor zijn zowel de al bekende inbreidingslocaties als het centrum en Westervoort-Noord hard nodig. We willen de juiste woningen realiseren, rekening houdend met de woningbehoefte en doorstroming uit de bestaande voorraad. We stellen eisen op het gebied van betaalbaarheid, energie, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid. Met de Woondeal 2023 is geconstateerd dat er voor de regio nog een grotere woningbehoefte is dan tot nu toe berekend. We moeten dus met blijvende prioriteit uitvoering geven aan woningbouw op de nu bekende locaties. En de komende jaren zoeken naar aanvullende locaties. Onvoldoende kunnen inzetten op monitoring, continuering van gemaakte afspraken, inzet op beleid en/of woningbouwprojecten. Bij woningbouwlocaties zijn er in algemene zin risico’s als: onrendabele toppen, netcongestie en het niet kunnen vinden van personeel voor met name specialistische functies. Maar ook afhankelijkheid van een ontwikkelaar (bij locaties waar we faciliterende rol hebben), stikstof, gerechtelijke uitspraken, doorlooptijd beroepsprocedures Raad van State et cetera. Verder is het uitblijven van de noodzakelijke besluiten een procesrisico voor het op tijd realiseren van voldoende woningen. Het beleid is daardoor onvoldoende effectief of woningbouw-projecten en/of de realisatie van woningen en de woonagenda schuiven op in de tijd.
Uitvoering geven aan de Woonvisie 2021, de Woonagenda en de Woondeal 2023, waaronder de woningbouw (huidige korte termijn plannen voor de komende twee tot vier jaar). De Woonvisie en woningbouw zijn, gecombineerd met de Woondeal 2023, meerjarige processen die de komende jaren blijvend om grote inzet vragen. Voor de middellange termijn start deze raadsperiode de visievorming voor mogelijke nieuwe woningbouwlocaties op basis van de nieuwste prognosecijfers.
42
3.A.1 Financiën
Participatie
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
Uitvoeren Woonvisie/ Versnellen woningbouw Voor de uitvoering van dit speerpunt zijn met de voorjaarsnota 2021 -gelet op de ambities uit de nieuwe Woonvisie, de Woonagenda en de Woondeal- meerjarig extra middelen opgenomen voor extern advies-, onderzoek, ondersteuning of facilitering van € 15.000 per jaar. Dit bedrag wordt met ingang van 2025 structureel verhoogd met € 6.000 tot € 21.000. Voor de uitvoering urgentie, bezwaar en beroep van onze Huisvestingsverordening komt met ingang van 2024 een andere kostenverdeling tussen corporaties en gemeenten. Zodat deze wat meer in balans is. Dit leidt tot een verhoging van het benodigde budget van € 6.000. Voor de woningbouw zijn de bestaande (extra) middelen vanuit de huidige ambtelijke formatie, de voorbereidingskredieten, grondexploitaties en anterieure overeenkomsten vooralsnog afdoende. De Woonagenda met daarin opgenomen de actuele informatie per doel wordt 2 maal per jaar met de gemeenteraad gedeeld. Voor woningbouw en verdere beleidsontwikkeling bepaalt de gemeente afhankelijk van de situatie en ontwikkeling, hoe en in welke mate participatie wordt ingezet.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
3.A.2 Doel Toelichting
Risico’s
Ontwikkeling Westervoort Noord /Haalbaarheidsverplaatsing sportclubs Verplaatsing sportclubs en ontwikkeling Woningbouw in Westervoort-Noord. Op 6 maart 2023 heeft de gemeenteraad het plan van aanpak Westervoort Noord gewijzigd vastgesteld. Daarna zijn op 8 juni 2023 het communicatie- en participatieplan en op 11 maart 2024 de kadernota (gewijzigd) vastgesteld. De gemeenteraad heeft de gebiedsvisie Westervoort-Noord vastgesteld. Aansluitend hierop wordt een stedenbouwkundig plan opgesteld. Na de definitieve locatiekeuze voor het nieuwe sportcomplex volgt ook daarvoor uitwerking van de plannen. Voor het nieuwe sportpark zoeken we een locatie in het tussengebied. In de loop van 2024 zal duidelijk zijn of hier een bestuurlijk gedragen oplossing wordt gevonden. Ondertussen spreken we met de sportclubs over de financiële consequenties van de verhuizing. Belangrijkste risico’s voor de ontwikkeling van Westervoort-Noord zijn:
Planning
1. Financiële positie gemeente Westervoort 2. Locatiekeuze sport park en verwerving gronden 3. Financiële haalbaarheid 4. Ontwikkelingen op de woningmarkt 5. Verplaatsing Struyk-Verwo Vaststelling Stedenbouwkundig plan Q1 2025
Financiën
Participatie
43
Keuze locatie sportcomplex Q1 2025 Op dit moment is nog geen sluitende grondexploitatie mogelijk. Daarom is Woningbouwimpuls-subsidie (WBI) aangevraagd en toegekend. Bij het stedenbouwkundig plan komen financiële scenario’s voor de uitvoering. College en raad krijgen diverse scenario’s voorgelegd over de haalbaarheid van Westervoort Noord en/of delen daarvan. En over de financiële consequenties voor de gemeente. Zodat de raad een weloverwogen keuze kan maken voor het vervolgtraject. Volgens het participatieplan komen er na de zomer van 2024 diverse bijeenkomsten voor het opstellen van het stedenbouwkundig plan.
44
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
B. Het versterken van een goed ondernemers- en vestigingsklimaat voor bedrijven. 3.B.1 Doel
Toelichting
Herstructurering centrum Westervoort Westervoort wil een aantrekkelijke gemeente zijn voor ondernemers en de economische ontwikkeling in het winkelgebied stimuleren. Dit zorgt voor (behoud van) werkgelegenheid en houdt het voorzieningenniveau in stand. We willen een aantrekkelijk centrum voor inwoners en woningbouw nabij het station. In 2021 is de Centrumvisie Westervoort opgesteld samen met stakeholders uit het centrum. In 2022 is deze visie uitgewerkt tot een schetsontwerp voor het winkelcentrum. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd in juni 2022. In 2022 is het plan verder uitgewerkt met de eigenaar en de winkeliers. Gemeente en ontwikkelaar zijn gestart met afstemmen over onder andere woningbouw, ontsluiting, parkeren en planologische procedure. In 2023 zijn de eerste winkels verhuisd binnen het centrumplan: bakkerij Koenen en de Hema zitten nu aan het plein. Medio 2023 heeft de raad een programmaplan vastgesteld met een uitwerking van de bredere opgaven van het centrum. Het programmaplan voorziet in onderzoeken van de openbare ruimte, het gemeentehuis en de Wyborgh. Voor de verbouwing van de Lidl is de omgevingsvergunning toegekend. In het najaar van 2023 heeft de gemeente een subsidie van € 2,6 miljoen gekregen vanuit de Impulsaanpak Winkelgebieden.
De helft hiervan is voor de openbare ruimte, de andere helft voor de mogelijke transformatie van de leegstaande delen van het gemeentehuis. Begin 2024 heeft de gemeenteraad de kaders en uitgangspunten voor het centrumplan vastgesteld. En de benodigde cofinanciering toegezegd voor de vernieuwing van de openbare ruimte. Ook heeft de gemeenteraad ingestemd met een ‘verklaring van geen bedenkingen’ voor de omgevingsvergunning, afwijkend van het bestemmingsplan voor de voorgenomen woningbouw in de Wyborgh. Met dit plan krijgt Westervoort weer een centrum waar bewoners zich thuis voelen, bezoekers welkom zijn en ondernemers een goede boterham kunnen (blijven) verdienen. Winkels worden meer gegroepeerd en beter gesitueerd, het winkeloppervlak neemt af, de leegstand neemt af of verdwijnt en er komen woningen bij.
Risico’s
Het college wil daarnaast onderzoeken of de ambities voor de spoorzone uit de Verstedelijkingsstrategie Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen nog meer kansen bieden voor het centrum. Uitgangspunt daarbij is dat de zoektocht naar aanvullende kansen niet ten koste gaat van de planning van het winkelcentrum. De gemeente is afhankelijk van derden. Denk hierbij aan vastgoedeigenaren en ondernemers in de winkelgebieden. Ook zijn we afhankelijk van de beschikbare ambtelijke capaciteit. De financiële situatie van de gemeente Westervoort is kwetsbaar. Hierdoor kan het op momenten moeilijker zijn om investeringen te doen. Dit kan risico’s geven voor het centrumplan. Voor de transformatie van de Wyborgh en de openbare ruimte zijn deze risico’s ondervangen. Met de afspraken over plankosten, de subsidie en de toezegging van cofinanciering voor de openbare ruimte is voor deze projecten naar schatting voldoende budget. Voor de transformatie van het gemeentehuis monitoren we de risico’s goed in 2024. Zo nodig temporiseren we.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
3.B.1 Planning
Financiën
45
Herstructurering centrum Westervoort De meeste nieuwe winkels zijn in de loop van 2024 open gegaan. De bouwwerkzaamheden van de Lidl zijn conform planning medio 2024 begonnen. De woningbouw start naar verwachting niet voor 2026. De gemeente start in 2025 met de aanleg van de openbare ruimte. Begin 2025 wordt het bestek opgesteld en volgt de selectie van een aannemer. In de tweede helft van 2025 kan dan de uitvoering volgen. We onderzoeken of de openbare ruimte rondom de Lidl al klaar kan zijn voor de opening. In oktober 2024 is de gemeenteraad bijgepraat over de transformatiemogelijkheden van de leegstaande delen van het gemeentehuis. Voor het centrum is een gebiedsexploitatie opgesteld. Eventuele baten uit de ontwikkeling van het centrum dienen als dekking voor onderzoeks- en plankosten. Dit is uitgewerkt in het programmaplan. De transformatie van de Wyborgh is voor rekening en risico van de eigenaar. Voor de plankosten voor de transformatie zijn afspraken gemaakt met de eigenaar. Ook verkoopt de gemeente grond aan de eigenaar. Uitgangspunt is dat de vergoeding kostendekkend is. In het najaar van 2023 is een subsidie toegekend vanuit de Impulsaanpak Winkelgebieden. Voor de openbare ruimte is er een subsidiebedrag beschikbaar van € 1,3 miljoen. Begin 2024 heeft de gemeenteraad de benodigde cofinanciering toegezegd voor de vernieuwing van de openbare ruimte.
Hiermee is er voldoende budget om de openbare ruimte te transformeren. Het budget is taakstellend. Bij tegenvallers passen we de scope van de plannen aan. De verwachting is dat er op de transformatie van het gemeentehuis een onrendabele top zit die maar ten dele gedekt wordt vanuit de subsidie. Hiervoor is daarom waarschijnlijk ook een investering van de gemeente nodig. Over de geraamde hoogte van deze investering is de gemeenteraad in oktober van 2024 bijgepraat. Keuzes over investeringen in het gemeentehuis worden uiteraard voorgelegd aan de gemeenteraad.
Participatie
Er is nog geen zicht op financiële consequenties van eventuele ambities voor de spoorzone Westervoort. Voor de transformatie van De Wyborgh heeft de gemeente periodiek overleg met de ontwikkelaar en winkeliers. Voor de openbare ruimte heeft de gemeente gewerkt met een klankbordgroep. Het niveau van participeren is vastgesteld op ‘adviseren’.
3.B.2 Doel
Duurzaamheid Doelstellingen per programmalijn zijn:
Toelichting
• Energietransitie: 95% CO2 reductie in 2050 ten opzichte van 1990 en een CO2 neutrale elektriciteitsvoorziening in 2050. • Klimaatadaptatie: Klimaatbestendig en water robuust in 2050. • Circulariteit: 100% circulair in 2050 Het programma circulaire economie bestaat uit drie samenhangende programmalijnen: Energietransitie, Klimaatadaptatie en Circulariteit (grondstoffentransitie). Dwars door deze programmalijnen heen ontwikkelen we een integrale aanpak voor bedrijven(terreinen).
46
3.B.2 Risico’s
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
Duurzaamheid Ondanks gemeentelijke participatie is een risico dat samenwerking tussen inwoners, bedrijven, onderwijs en overheid onvoldoende van de grond komt. En we onvoldoende stappen zetten richting de programmadoelstellingen. Voor het behoud en versterking van draagvlak voor maatregelen en acties is consistente communicatie van belang. Zo hebben we de afgelopen jaren gezien dat met name landelijke ontwikkelingen enorme impact hebben op draagvlak en de afkalving hiervan. Daarnaast is het een risico dat er financiële druk ontstaat door het uitblijven van structurele middelen van het Rijk aan gemeenten. En dat daardoor onvoldoende continuïteit is op gemaakte afspraken, inzet op beleid, initiatieven en/of allianties, waardoor kansen of allianties verloren gaan.
Planning
Tot slot is netcongestie een issue dat een (realisatie)risico vormt voor projecten voor bijvoorbeeld grootschalige opwek, elektrificatie van bedrijfsprocessen en -transport en aardgasvrij. De planning is meerjarig. Het speerpunt blijft de komende jaren in toenemende mate, stevige aandacht vragen. Wettelijke doelstellingen, ambitiedocumenten en onderliggende programmeringen moeten meer concrete activiteiten geven voor de komende 4 jaar en een programmering op hoofdlijnen richting 2050. Aandachtspunt hierbij is dat externe ontwikkelingen regelmatig leiden tot bijsturing van planningen. Dit vereist flexibiliteit in de programmering. Belangrijke actiepunten voor 2025:
Financiën
• Energietransitie: ◦ Res 2.0 ◦ Herijken capaciteitsraming ◦ Ontwerpen Integrale Visie op Duurzaamheid en monitoringsdashboard ◦ Vervolg aanpak energie armoede ◦ Uitvoeren Nationaal Isolatie Programma (NIP) • Circulariteit: ◦ Verduurzamen verenigingen & -evenementen ◦ Circulair inkoopbeleid ◦ Implementatie CROW monitor • Klimaatadaptatie: ◦ Beleidsontwikkeling Biodiversiteit ◦ Implementatie Landelijke Maatlat Klimaatadaptatie ◦ Opstellen en uitvoeren subsidieregeling Klimaatadaptatie ◦ Klimaat adaptief maken van o.a. Plein aan Korte Griet • Bedrijventerreinen ◦ Opstellen Plan van Aanpak voor de verduurzamingsopgave van de bedrijventerreinen (inclusief netcongestie en laadinfra voor zover binnen onze cirkel van controle of- invloed). Voor het de uitvoering van de programmalijn Energietransitie heeft de raad in totaal en structureel € 82.000 procesgeld beschikbaar gesteld (exclusief bedrijfsvoeringskosten). Voor uitvoering van de programmalijn Circulariteit heeft de raad € 16.000 per jaar procesgeld beschikbaar gesteld tot en met 2025 (exclusief bedrijfsvoeringskosten). Voor de uitvoering van de programmalijn Klimaatadaptatie is totaal € 823.720 ter beschikking gesteld tot en met 2027.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
47
3.B.2 Participatie
Duurzaamheid We kunnen de ambities voor de drie programmalijnen alleen realiseren met grote inzet en betrokkenheid van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Om hen actief te betrekken, staat communicatie en participatie in het ‘hart’ van het programma. Hiervoor zijn een communicatie- en participatiestrategie ontwikkeld en het beeldmerk en platform ’Samen1Nergie’. Met ondernemersverenigingen werken we samen aan een gedragen aanpak van bedrijven(terreinen). Verder bereidt de gemeente samen met een klankbordgroep en juniorklankbordgroep nieuw beleid voor en halen we nieuwe ideeën op. Ook is een stap gezet richting verenigingen en maatschappelijke organisaties.
3.B.3 Doel
Liemerse ambassade Optimale regionale samenwerking tussen de Liemerse gemeenten met onderwijs en ondernemers. De Liemerse Ambassade wordt gezien als belangrijke organisatie, waar de gemeente samenwerkt met bedrijfsleven en onderwijs. De gemeente ziet graag dat dit de komende jaren wordt geïntensiveerd, onder meer als uitkomst van de evaluatie van de Liemerse Economische Visie (LEV) 2020-2023. De Liemerse Ambassade geeft ook de komende jaren uitvoering aan het Actieplan LEV 2024-2026. Dit gebeurt samen met de gemeenten Westervoort, Duiven, Zevenaar, Doesburg en Montferland. Speerpunten zijn weer logistiek, maakindustrie en vrijetijdseconomie, inclusief retail.
Toelichting
Risico’s
Planning
Financiën
Participatie
Daarnaast is de Liemerse Ambassade betrokken bij een verkenning van de landbouw in de Liemers en bij het LEADER-programma 2023-2027 voor de vijf Liemerse gemeenten. De Liemerse Ambassade voert ook komende jaren de Liemerse Economische Visie 2024-2026 uit. Uit de evaluatie in 2023 blijkt dat extra inspanningen nodig zijn om ondernemers en onderwijs beter aan te haken. Dit om de gezamenlijke doelstellingen te halen. De evaluatie van de Liemerse Economische Visie 2020-2023 heeft geleid tot een Actieplan voor 2024-2026. De Liemerse Ambassade werkt dit actieplan in Q2 2024 uit tot een concreet Plan van Aanpak voor de periode tot en met 2026. In de programmabegroting staat voor de Liemerse Ambassade voor 2024 en verder een bedrag van jaarlijks € 15.000. Voor uitvoering van de Liemerse Economische Visie 2024-2026 staat een bedrag van jaarlijks € 18.000. Daarnaast resteert over de periode 2020-2023 een bedrag van € 32.500. Projecten die de Liemerse Ambassade oppakt, komen vaak vanuit de samenleving en worden samen uitgevoerd. Zoals het promoten van logistiek en vrijetijdseconomie, maar ook het LEADER-programma en de verkenning van de landbouw.
48
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.2 Wat gaan we er voor doen?
C. Het implementeren van nieuwe wetgeving, die op de gemeente afkomt 3.C.1 Doel Toelichting
Risico’s Planning Financiën Participatie
Transitie naar een definitief omgevingsplan Een definitief omgevingsplan waarin alle gemeentelijke verordeningen, regels voor de fysieke leefomgeving en bestemmingsplan zijn opgenomen. Met de komst van de Omgevingswet zijn alle ruimtelijk relevante regels (regels voor de fysieke leefomgeving) opgenomen in één tijdelijk omgevingsplan. Op dit moment staan deze ‘losse’ ruimtelijke regels, zoals bestemmingsplannen en verordeningen, nog op zichzelf. Het doel is dat de losse onderdelen hun plek krijgen in één definitief omgevingsplan. Intern: ambtelijke capaciteit; extern: digitaal systeem (DSO) Definitief omgevingsplan inclusief een digitaal (landelijk werkend) systeem 2031. Tot en met 2025 dekken het budget vanuit de gemeentebegroting en de extra middelen vanuit het rijk de noodzakelijk uitgaven. Daarna moet er extra budget komen. Kennisgevingsplicht en motiveringsplicht.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.3 Financiële middelen
49
2.5.3 Financiële middelen
3
Lasten Programma Omgeving Baten Saldo Bijstelling Saldo
Lasten Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket 3.3 en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.1 Ruimtelijke ordening Grondexploitatie 8.2 (niet bedrijventerrein) 8.3 Wonen en bouwen Totaal lasten Baten 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket 3.3 en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.1 Ruimtelijke ordening Grondexploitatie 8.2 (niet bedrijventerrein) 8.3 Wonen en bouwen Totaal baten Eindtotaal Mutaties reserves 0.10 Lasten (toevoegingen) 0.10 Baten (onttrekkingen) Eindtotaal Resultaat programma Omgeving 2.1 2.2 2.5 3.1 3.2
2023 -8.172 4.664 -3.508
2024 -7.883 4.170 -3.713
2025 -8.730 4.962 -3.768
2026 -8.775 4.944 -3.831
2027 -8.485 4.657 -3.828
2028 -8.565 4.755 -3.810
-3.508
-3.713
-3.768
-3.831
-3.828
-3.810
2023
2024
2025
2026
2027
2028
-1.788 -61 -54 -68 -84
-1.957 -26 -47 -76 -111
-1.775 -29 -53 -93 -118
-1.815 -29 -53 -92 -117
-1.814 -29 -53 -92 -117
-1.832 -29 -53 -92 -117
-13
-13
-12
-11
-11
-11
-182 -1.575 -1.174 -480 -73 -1.082
-178 -1.619 -1.452 -424 -81 -908
-202 -1.622 -1.848 -439 -83 -1.207
-201 -1.688 -1.845 -437 -79 -1.345
-201 -1.730 -1.816 -437 -79 -1.080
-201 -1.789 -1.816 -437 -83 -1.080
-171
-92
-409
-197
-161
-161
-825 -7.630
-897 -7.883
-838 -8.730
-864 -8.775
-864 -8.485
-863 -8.565
208 37 61
46 2 62
46 2 62
46 2 62
46 2 62
46 2 62
12
7
10
10
10
10
1 1.713 1.713 41 64 181
0 1.810 1.841 2 28 5
0 1.942 2.206 2 54 155
0 2.001 2.187 2 54 270
96
12
173
12
0
0
437 4.564 -3.066
283 4.097 -3.786
298 4.950 -3.780
298 4.944 -3.831
298 4.657 -3.828
298 4.755 -3.810
-542 99 -443 -3.509
0 73 73 -3.713
0 12 12 -3.768
0 0 0 -3.831
0 0 0 -3.828
0 0 0 -3.810
0 0 2.052 2.102 2.126 overhead2.174 2 2 54 54 5 5
50
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.3 Financiële middelen
Aanpassing budgetten na de voorjaarsnota 2024 Resultaat voorjaarsnota 2024 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.5 Openbaar vervoer 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) 8.3 Wonen en bouwen 0.10 Mutaties reserves Resultaat meerjarenbegroting 2024-2028
2024
2025
2026
2027
2028
-3.711
-3.676 -28 3 6 17 6 1 26 -17 56 14 4 164 -13 -125 0 -3.768
-3.698 2 3 6 16 6 0 25 -22 80 13 -1 157 6 -98 0 -3.831
-3.662 -6 3 6 16 6 0 25 -44 144 13 -1 157 6 -99 0 -3.828
-3.627 14 3 6 16 6 0 25 -3 95 13 3 157 6 -99 0 -3.810
-3.711
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.4 Betrokken verbonden partijen
51
2.5.4 Betrokken verbonden partijen Omgevingsdienst Regio Arnhem Doel Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader van het omgevingsrecht. De ODRA bundelt de krachten. Zo is er minder versnippering, meer deskundigheid en een meer efficiënte inzet van middelen. Taak Het uitvoeren van meerdere taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het omgevingsrecht voor gemeenten in de regio Arnhem en Provincie Gelderland. De ODRA is voor deze overheden ook het aanspreekpunt voor milieuvraagstukken. Beleidsrisico's De ODRA is een uitvoeringsorganisatie. De beleidsrisico’s zijn zeer beperkt. Uitvoerend beleid wordt afgestemd, maar de gemeente blijft zelf bevoegd om het resultaat van de afstemming over te nemen. Onze inzet in Ook de ODRA heeft een bezuinigingsopgave doorgevoerd. Naast de taken die al bij 2025 de ODRA zijn belegd, gaan ook de meldingen asbest met bedrijfsmatige grondslag in 2025 naar de ODRA. Deze taak is onder de Omgevingswet duidelijker als basistaak beschreven. Daarom dient de ODRA deze af te handelen. Het werkpakket krijgt hierdoor een kleine uitbreiding. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Doel Verbeteren van het vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven in de regio Arnhem-Nijmegen, zowel nationaal als internationaal.
Taak Overleg voeren gericht op afstemming van beleid voor wonen, mobiliteit, economie en duurzaamheid. Daarnaast wordt het Bureau Brussel (EU-lobby) op strategisch-inhoudelijk niveau aangestuurd. Beleidsrisico’s Beperkt. Het orgaan is een afstemmingsplatform dat geen beslissingen kan nemen voor de afzonderlijke gemeenten. Het beleid wordt afgestemd, maar de gemeente blijft zelf bevoegd om het resultaat van de afstemming over te nemen. Onze inzet in 2025 Belangrijk is bij grote, complexe vraagstukken samen te werken voor voldoende slagkracht. Zowel ambtelijk als bestuurlijk is het daarom van belang om aangesloten te zijn bij de diverse opgaveteams en speerpunten. Ook in 2025 zetten we deze samenwerking voort.
52
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.5.5 Indicatoren
2.5.5 Indicatoren Programma 3 Omgeving Functiemenging Vestiging (van bedrijven) Omvang huishoudelijk afval Hernieuwbare elektriciteit Gemiddelde WOZ-waarde (in € 1.000) Nieuw gebouwde woningen Demografische druk Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
Westervoort 32,0% 142,6 96 27,8% 318 5,0 76,7 1.008 1.045
Nederland 54,2% 197,1 148 41,3% 379 9,1 70,4 Geen data Geen data
Kijk voor een toelichting op de verschillende indicatoren op www.waarstaatjegemeente. De gegevens zijn ingevuld naar de stand van 31 augustus 2024.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.6 Programma 4 Algemene dekkingsmiddelen
53
2.6 Programma 4 Algemene dekkingsmiddelen Inleiding In dit onderdeel zijn de middelen verantwoord die vooraf geen bepaald bestedingsdoel hebben of niet toe te rekenen zijn aan de inhoudelijke programma’s. Voorbeelden hiervan zijn: belastingen, uitkeringen uit het gemeentefonds, treasury, dividend en onverdeelde lasten (stelposten). Het programma Algemene dekkingsmiddelen is onderverdeeld in 2 deelprogramma’s: Belastingen en Overige algemene dekkingsmiddelen. De beleidsdoelen belastingen zijn opgenomen in de paragraaf lokale heffingen. WAT MAG HET KOSTEN? Programma algemene dekkingsmiddelen Lasten Baten A. Saldo exploitatie Toevoeging reserves Onttrekking reserves B. Mutaties reserves Geraamd resultaat (A+B) Bijstelling Geraamd resultaat
2023
2024
2025
2026
2027
2028
-549 37.058 36.509
-1.031 38.147 37.116
-574 39.703 39.129
-475 37.950 37.475
-486 39.212 38.726
-489 40.281 39.791
0 36.509
0 37.116
0 39.129
0 37.475
0 38.726
0 39.791
36.509
37.116
39.129
37.475
38.726
39.791
Toelichting Hierna volgt een toelichting op de 3W-vragen naar doel en hoofddoelen, speerpunten, verbonden partijen en financiële middelen per deelprogramma. Daar waar mogelijk worden indicatoren gebruikt.
54
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.6.1 Financiële middelen
2.6.1 Financiële middelen 2023
2024
2025
2026
2027
2028
-48 -123 -112 -267 0 -549
-116 -101 -126 -276 -411 -1.031
-63 -94 -125 -291 0 -574
-14 -60 -112 -289 0 -475
-24 -61 -112 -289 0 -486
-27 -62 -112 -289 0 -489
347 2.866 570 120 33.155 37.058 36.509
396 3.203 600 129 33.819 38.147
194 3.475 678 120 35.236 39.703
110 3.581 699 124 33.436 37.950
110 3.669 717 127 34.588 39.212
110 3.757 734 130 35.549 40.281
37.116
39.129
37.475
38.726
39.791
Aanpassing budgetten na de voorjaarsnota 2024 Resultaat voorjaarsnota 2024 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Hondenbelasting 0.7 Gemeentefonds Resultaat meerjarenbegroting 2024-2028
2024 37.116
2025 37.478 71 93 15 -30 1.502 39.129
2026 36.959 77 111 26 -29 332 37.475
2027 38.188 72 87 21 -31 389 38.726
2028 37.586 80 174 38 -28 1.941 39.791
0.5 0.61 0.62 0.64 0.7
0.5 0.61 0.62 0.64 0.7
Lasten Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Hondenbelasting Gemeentefonds Totaal lasten Baten Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Hondenbelasting Gemeentefonds Totaal baten Resultaat algemene dekkingsmiddelen
37.116
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Hoofdstuk 3 Paragrafen
Hoofdstuk 3 Paragrafen 3.0 INLEIDING De paragrafen vormen een belangrijke informatiebron en beogen een “dwarsdoorsnede” van de programma’s te geven. In de paragrafen zijn beleidslijnen vastgelegd over de beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Het doel van de paragrafen is om informatie die voorheen op meerdere plekken in de begroting stond bijeen te brengen. Hierdoor is het mogelijk om sneller en beter inzicht en overzicht te krijgen in deze onderwerpen. De raad heeft hiermee een extra instrument in handen om de beleidskaders vast te stellen en om de uitvoering te kunnen controleren. Het besluit begroting en verantwoording (BBV) schrijft acht paragrafen verplicht voor. Paragraaf duurzaamheid is extra toegevoegd. §1 - Lokale heffingen §2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing §3 – Kapitaalgoederen §4 – Financiering §5 - Bedrijfsvoering §6 - Verbonden partijen §7 - Grondbeleid §8 - Openbaarheid §9 - Duurzaamheid
55
56
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 3.1 Lokale heffingen
3.1 Lokale heffingen 3.1.0 Inleiding In het begrotingsjaar 2025 vormen de lokale heffingen ruim 16% van de totale baten van de gemeente. De lokale heffingen zijn daarmee een belangrijke bron van inkomsten voor de gemeente. In deze paragraaf gaan we in op het gemeentelijke beeld, door de hoogte van de woonlasten voor een gemiddeld huishouden en de hoogte van de opbrengsten uit de lokale heffingen. De opbrengsten uit lokale heffingen worden vervolgens per heffingssoort uitgesplitst en toegelicht. Als laatste zijn de gegevens vanuit de Atlas van de lokale lasten 2023 en 2024 opgenomen. De belastingtarieven zijn opgenomen in onderstaande belastingverordeningen. - "Verordening onroerendezaakbelastingen 2025". - "Verordening afvalstoffenheffing 2025". - "Verordening rioolheffing 2025". - "Verordening lijkbezorgingsrechten 2025". - "Verordening hondenbelasting 2025 - "Verordening marktgelden 2025". - "Verordening leges omgevingsvergunning 2025". - "Legesverordening 2025". In de verordeningen zijn verder bepalingen opgenomen ter uitvoering van de heffing en de invordering van gemeentelijke belastingen. 3.1.1 Beleid Gemeenten in Nederland heffen belastingen, leges en heffingen. De gemeenteraad bepaalt welke gemeentelijke lokale lasten inwoners betalen en tevens de hoogte van de tarieven.
In deze paragraaf wordt het volgende onderscheid gemaakt: • Belastingen De opbrengsten uit belastingen zijn niet gelabeld en kunnen daarom voor alle gemeentelijke taken en voorzieningen worden ingezet. De onroerendzaakbelasting (OZB) en hondenbelasting behoren tot deze categorie. • Leges Leges worden geheven voor diensten die geleverd worden aan een individuele aanvrager. Leges worden ook wel retributies genoemd. Onder andere het aanvragen van een rijbewijs of omgevingsvergunning, lijkbezorgingsrechten en marktgelden behoren tot deze categorie. Bij het heffen van leges gelden beperkingen: er mag geen winst gemaakt worden op de diensten en voor een aantal diensten heeft het Rijk een maximumtarief bepaald. • Heffingen Heffingen worden geheven voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. De opbrengsten kunnen uitsluitend besteed worden aan die specifieke taak of voorziening waarvoor de heffing is opgelegd. De heffingen worden ook wel bestemmingsheffingen genoemd. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Voor deze heffingen geldt dat de gemeente niet meer in rekening mag brengen dan de kosten die zij voor de betreffende taak of voorziening maakt. Dit uitgangspunt geldt bij het bepalen van de tarieven in de verordening.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 3.1 Lokale heffingen
57
Beleidsdoel bij belastingen, leges en heffingen Inflatie Belastingen stijgen met het inflatiepercentage. 2025 3,45% 2026 3,18% 2027 2,60% 2028 2,50% Rioolheffing Inflatiepercentage + 0 % Watertakenplan Dekking Maximaal 100% kostendekking van de leges (zoveel mogelijk kosten verhalen). Dekking Maximaal 100% kostendekking van de afval- en rioleringskosten.
3.1.2 Ontwikkeling lokale lastendruk De lokale lastendruk geeft aan wat een gemiddeld meerpersoonshuishouden met een eigen woning in Westervoort kwijt is. De stijging van de lastendruk in 2025 ten opzichte van voorgaand jaar bedraagt €59,74. Dit is een stijging van 6,16%. In onderstaande tabellen is te zien hoe de lokale lastendruk opgebouwd is. Aannames Gemiddelde WOZ-waarde woning Ledigingen 240-liter container restafval Rioolaansluiting woning