20241111-rv-programmabegroting- 2025-2028-bijlage-2-programmabegroting (aangepast nav leeswijzeravond)
Tekst van het document
Programmabegroting 2025-2028 gemeente Westervoort
2
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Samenvatting programmabegroting 2025 - 2028 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 De gemeente Westervoort in het kort 1.2 Bestuur van de gemeente Westervoort 1.3 Bericht van het college 1.4 Financieel en inhoudelijk beeld op hoofdlijnen Hoofdstuk 2 Beleidsbegroting 2.1 Inleiding 2.2 Overstijgende thema's 2.3 Programma 1 - Bestuur 2.3.1 Wat willen we bereiken? 2.3.2 Wat gaan we er voor doen? 2.3.3 Financiële middelen 2.3.4 Betrokken verbonden partijen 2.3.5 Indicatoren 2.4 Programma 2 - Maatschappij 2.4.1 Wat willen we bereiken? 2.4.2 Wat gaan we er voor doen? 2.4.3 Financiële middelen 2.4.4 Betrokken verbonden partijen 2.4.5 Indicatoren 2.5 Programma 3 - Omgeving 2.5.1 Wat willen we bereiken? 2.5.2 Wat gaan we er voor doen? 2.5.3 Financiële middelen 2.5.4 Betrokken verbonden partijen 2.5.5 Indicatoren 2.6 Programma 4 Algemene dekkingsmiddelen 2.6.1 Financiële middelen Hoofdstuk 3 Paragrafen 3.1 Lokale heffingen 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 3.4 Financiering 3.5 Bedrijfsvoering 3.6 Verbonden partijen 3.7 Grondbeleid 3.8 Openbaarheid 3.9 Duurzaamheid Hoofdstuk 4 Financiële begroting 4.1 Grondslagen 4.2 Financieel beeld 2025 - 2028 4.2.1 Financieel beleid 4.2.2 Financiële positie 4.3 Financiële exploitatie 4.3.1 Verloopoverzicht resultaten
4 6 6 6 6 7 10 10 11 13 14 16 20 22 24 25 26 29 30 33 34 35 36 41 49 51 52 53 54 55 56 64 67 74 78 82 90 93 94 95 96 97 98 98 101 102
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Inhoudsopgave
4.3.2 Verschillenanalyse 4.3.3 Baten en lasten per taakveld 4.4 Balansen 2023 - 2027 Hoofdstuk 5 Bijlagen 5.1 EMU saldo 5.2 Investeringsplan 5.3 Overzicht reserves en voorzieningen 5.4 Overzicht langlopende geldleningen
3
103 107 109 112 113 114 116 117
4
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Samenvatting programmabegroting 2025 - 2028
Samenvatting programmabegroting 2025 - 2028 Geraamd begrotingsresultaat naar totaal baten en lasten per programma 2024 Baten Lasten P1 989 -9.733 Bestuur P2 Maat6.851 -31.991 schappij P3 Om4.097 -7.883 geving P4 Algemene 38.147 -1.031 dekkingsmiddelen Geraamde 50.084 -50.638 bedragen Resultaatbestem427 -45 mingen Totaal 50.511 -50.683 geraamd Geraamd -173 begrotingsresultaat
2025 Baten Lasten
2026 Baten Lasten
2027 Baten Lasten
2028 Baten Lasten
1.120 -10.997
1.058
-11.959
1.070 -12.480
1.070 -12.705
6.107 -31.298
5.752 -31.464
5.034 -30.818
5.034 -30.898
4.950
-8.730
4.944
-8.775
4.657
-8.485
4.754
-8.565
39.703
-574
37.950
-475
39.212
-486
40.281
-489
51.880 -51.598
678
0
49.704 -52.673
452
49.973 -52.269
0
0
51.139 -52.657
0
0
0
52.558 -51.598
50.156 -52.673
49.973 -52.269
51.139 -52.657
960
-2.517
-2.296
-1.518
Bovenstaand overzicht wordt gebruikt voor de inleiding en financiële middelen per programma. Geraamd structureel en incidenteel begrotingsresultaat per programma en reëel begrotingsresultaat
P1 Bestuur P2 Maatschappij P3 Omgeving P4 Algemene dekkingsmiddelen Totaal baten en lasten Resultaatbestemmingen Totaal geraamd Reëel begrotingsresultaat
2024 2025 2026 2027 2028 S I S I S I S I S -8.682 -64 -9.551 -326 -10.804 -97 -11.338 -72 -11.645 -25.259 120 -25.385 195 -25.712 0 -25.724 -60 -25.864 -3.674 -112 -3.987 207 -3.941 110 -3.828 0 -3.810
I 10 0 0
37.115
0
0 39.129
0 37.475
0 38.726
0. 39.791
-499
-56
206
76
-2.982
13
-2.164
-132
-1.528
10
80
302
12
666
0
452
0
0
0
0
-419 246 -173
218 742 960
-2.982 465 -2.517
-2.164 -132 -2.296
-1.528 10 -1.518
Bovenstaand overzicht wordt gebruikt voor de beoordeling van het provinciaal toezicht. Van belang is een structureel en reëel evenwicht. Een toelichting op de incidentele baten en lasten staat in hoofdstuk 4.2 Financieel beeld 2024-2028. Ontwikkeling resultaten 2024 - 2028
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Samenvatting programmabegroting 2025 - 2028
Ontwikkeling resultaten 2024 - 2028 Resultaten voorjaarsnota 2024 Amendementen: Programma Omgeving Moties: Programma Bestuur Moties: Programma Maatschappij Startpunt begroting 2025-2028 Aanpassingen budgetten bij het opstellen (meer)jaren-begroting 2025-2028: Algemeen (meerdere programma's): Bijdrage 1Stroom Kapitaallasten (afschrijvingen) Overige afwijkingen (bedragen < € 15.000) Programma 1 Bestuur: TV 0.3 Creon TV 0.3 Dorpsplein 115 (RID/Bibliotheek) TV 0.3 Uitterweert 2 TV 0.3 Scouting TV 0.4 Huisvesting gemeentehuis TV 0.8 Overige baten en lasten TV 1.1 Brandweer Programma 2 Maatschappij: TV 5.4 Kunstwerk bibliotheek De Liemers TV 5.7 Openbaar groen Programma 3 Omgeving: TV 7.2 Riolering+ rioolheffing TV 7.3 Afval TV 8.3 Leges omgevingsvergunningen Programma 4 Algemene dekkingsmiddelen: TV 0.6 OZB (niet)woningen TV 0.7 Uitkering gemeentefonds (meicirculaire) Begrotingsresultaten 2024-2028
2024 -244 70
2025 416 20
5
2026 -1.786
2027 -1.277
2028 -2.015
-173
10 446
-25 10 -1.801
10 -1.267
-2.015
0 0 0
-121 12 -436
-762 -37 128
-737 -76 136
-580 -134 -413
0 0 0 0 0 0 0
-29 -33 -95 -35 -103 170 -121
-34 -38 -90 -35 -98 155 -121
-25 -33 -90 -35 -99 -37 -121
-25 -33 -90 -35 -98 -42 -121
0 0
-37 0
-41 -25
-44 -47
-49 -64
0 0 0
76 -56 103
82 -81 103
104 -143 103
63 -95 103
0 0 -173
113 1.106 960
92 86 -2.517
65 50 -2.296
169 1.941 -1.518
De aanpassing van de budgetten bij het opstellen van de (meerjaren)begroting 2024-2028 wordt toegelicht in hoofdstuk 4.3.2 Verschillenanalyse. Verloop algemene reserve (geraamde resultaten worden toegevoegd aan de algemene reserve) Stand per 1 januari Toevoegingen: Resultaat voorgaand begrotingsjaar Spaarprogramma Onttrekkingen: Werving raadsleden en implementatie OGSM Storting bestemmingsreserves Stand per 31 december
2023 551
2024 2.411
2025 4.144
2026 3.971
2027 4.931
2028 2.414
3.360 400
1.791
-173
960
-2.517
-2.296
3.971
4.931
2.414
118
-58 -1.900 2.411
4.144
Financiële positie Hoofdstuk 4.2.2 gaat in op de financiële positie van de gemeente.
6
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Hoofdstuk 1 Inleiding
Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 De gemeente Westervoort in het kort Westervoort is een unieke gemeente, in vele opzichten. Qua oppervlakte de kleinste gemeente van Nederland en met meer dan 15.000 inwoners sterk verstedelijkt, met ruim 2.100 inwoners per vierkante kilometer. Een gemeente met van oudsher een rijk verenigingsleven en veel gemeenschapszin. In de jaren ’80 werd Westervoort aangewezen als groeikern. Hierdoor is de bevolking snel toegenomen. Er ontstond een andere balans tussen huur en koop dan in andere kleine gemeenten. Dit vertaalt zich in een gemêleerde samenstelling van de bevolking waarbij de betrokkenheid bij het dorp groot is. Westervoort laat zich schetsen als een gemeente met grootstedelijke problematiek op dorpse schaal. Westervoort vormt samen met onder andere de gemeenten Zevenaar, Duiven en Doesburg de Liemers. Die regio telt in totaal bijna 95.000 inwoners. 1.2 Bestuur van de gemeente Westervoort Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 en de formatiebesprekingen is er in de gemeente Westervoort een coalitie gevormd van CDA (5), VVD (3), D66 (2). Alle partijen leveren één wethouder voor het college van burgemeester en wethouders. De burgemeester is voorzitter van het college en voorzitter van de gemeenteraad. De gemeentesecretaris is adviseur van het college en - als lid van het directieteam/directeur van 1Stroom - verantwoordelijk voor de organisatie.
Het college van burgemeester en wethouders is het dagelijks bestuur van de gemeente. Het college voert het beleid van de gemeente uit. De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van de gemeente. De raad voert drie belangrijke taken uit. De raad vertegenwoordigt de inwoners van Westervoort en bepaalt de hoofdlijnen of kaders van het beleid. Daarnaast controleert de raad of het college het beleid goed uitvoert. 1.3 Bericht van het college 1.3.1 Bestuurlijke samenvatting Het collegeprogramma ‘Bouwen aan Westervoort’ vormt ook voor 2025 de basis voor deze begroting en de daarin opgenomen keuzes. Met de voorliggende meerjarenbegroting 2025 – 2028 heeft het college de voorstellen verwerkt zoals die aan de gemeenteraad zijn voorgelegd met de Voorjaarsnota 2024. Het college presenteert met enige zorg een begroting die voorziet in de ambities en de plannen voor de gemeente Westervoort, onze inwoners en ondernemers, gericht op de haarvaten van onze gemeente. Dat het een uitdaging blijft om onze voorzieningen overeind te houden en de ambities voor de toekomst te verwezenlijken, is duidelijk. Het college heeft ook in de eerdere planning & control-documenten al gewezen op de benodigde financiële behoedzaamheid. Met het presenteren van deze sluitende begroting voor 2025 signaleert het college ook dat - kijkend naar 2026 en verder - het een grote opgave wordt om dit te continueren.
Het is geen geheim dat in heel Nederland de financiële situatie op dit moment te omschrijven is als‘uitdagend’. En hoewel 2025 voor de gemeente een sluitende begroting laat zien, geldt dit ook voor Westervoort naar de toekomst toe. De financiële ingrepen van het Rijk in het gemeentefonds hebben ook op de financiële situatie van de gemeente Westervoort een negatief effect. Daarnaast wordt de gemeente Westervoort geconfronteerd met een forse kostenstijging in de zorg (Wmo en Jeugd), deels autonoom, gerelateerd aan de loonontwikkeling, Maar ook gerelateerd aan de bevolkingssamenstelling. Het is daarom verstandig om na te denken over maatregelen om structurele lagere inkomsten vanuit het Rijk op te kunnen vangen. Tegelijkertijd wil het college voorkomen dat de gemeente te
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 1.3 Bericht van het college
vroeg onnodige en onomkeerbare ombuigingen in gang zet. Een uitdaging waar het college en de gemeenteraad samen voor staan. En waar we met de opdracht ‘Westervoort financieel gezond (vastgesteld in het voorjaar van 2024) vorm aan geven. Het college benadrukt dat we voor het jaar 2025 op dit moment geen grote ingrepen in de sociale voorzieningen voorzien. Al ziet het college de kosten voor zorg en welzijn stijgen. Deze kostenstijging kan niet ongelimiteerd doorgaan, zonder dat dit ten koste gaat van andere verantwoordelijkheden van de gemeente op het gebied van wonen, cultuur, onderwijs, de kwaliteit van de openbare ruimte en de zorg voor ons klimaat en duurzaamheid. Met de structurele uitdagingen die op de gemeente Westervoort afkomen, kijkt het college in het kader van Sterk Bestuur ook vooruit. In het belang van onze inwoners en het behoud van de kracht van het samenspel in Westervoort, vindt het college dat een verdergaande samenwerking met gemeenten in de Liemers onontkoombaar is. Gelet op de maatschappelijke opgaven waar gemeenten zich voor gesteld zien, het voorzieningenniveau dat wij ook onze inwoners in de toekomst willen kunnen garanderen, is voor het college een brede bestuurlijke fusie het uitgangspunt. Dit om een robuuste gemeente met voldoende strategische slagkracht en een sterke positie in de regio te bereiken.
Een gemeente waar inwoners ook voor de toekomst op kunnen bouwen, met behoud van de voorzieningen en spreiding van de (financiële) risico’s. De ambities voor Westervoort zijn ongewijzigd hoog maar de mogelijkheden niet onbegrensd. Het college zoekt daarom naar een nieuwe balans. Met als oogmerk dat we er blijvend kunnen zijn voor de inwoners die dat nodig hebben en tegelijkertijd ruimte creëren om voor alle inwoners een gezonde en prettige leefomgeving te maken en te behouden. 1.4 Financieel en inhoudelijk beeld op hoofdlijnen Economische ontwikkelingen 2024 en 2025 Deze begroting is de financiële vertaling van de voorjaarsnota 2024 en het coalitieakkoord. Alleen het begrotingssaldo van 2025 is positief. De formele eis en wens van het herstelplan is een solide sluitende meerjarenbegroting en het op orde brengen van reserves van voldoende niveau. Deze stap is niet gehaald. Door het positieve begrotingssaldo van 2025 voldoet de gemeente nog wel aan de begrotingseisen van de toezichthouder. Financiële positie
7
8
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 1.4 Financieel en inhoudelijk beeld op hoofdlijnen
Verloop ratio weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit (A) Risico's (B) Ratio weerstandsvermogen (A:B) J(aarrekening) of B(egroting)
2024 3.996 3.041 1,31 B
2025 4.955 3.041 1,63 B
2026 2.439 3.041 0,80 B
2027 142 3.041 0,05 B
2028 -1.376 3.041 -0,45 B
Ontwikkeling resultaten De (meerjaren)begroting 2025–2028 laat alleen voor 2025 een voordelig resultaat zien. Onderstaand overzicht toont de resultaten van voorjaarsnota 2024 naar meerjarenbegroting 2025-2028. Ontwikkeling resultaten 2024-2028 Resultaten voorjaarsnota 2024 Amendementen/moties Resultaat na verwerking amendementen Aanpassing budgetten begroting 2025-2028 Begrotingsresultaten 2024-2028
2024 -244 70 -173 0 -173
2025 416 30 446 514 960
2026 -1.786 -15 -1.801 -716 -2.517
2027 -1.277 10 -1.267 -1.029 -2.296
2028 -2.015
Aanpassingen budgetten bij het opstellen (meer)jaren-begroting 2025-2028: Algemeen (meerdere programma's): Bijdrage 1Stroom Kapitaallasten (afschrijvingen) Overige afwijkingen (bedragen < € 15.000) Programma 1 Bestuur: TV 0.3 Creon TV 0.3 Dorpsplein 115 (RID/Bibliotheek) TV 0.3 Uitterweert 2 TV 0.3 Scouting TV 0.4 Huisvesting gemeentehuis TV 0.8 Overige baten en lasten TV 1.1 Brandweer Programma 2 Maatschappij: TV 5.4 Kunstwerk bibliotheek De Liemers TV 5.7 Openbaar groen Programma 3 Omgeving: TV 7.2 Riolering+ rioolheffing TV 7.3 Afval TV 8.3 Leges omgevingsvergunningen Programma 4 Algemene dekkingsmiddelen: TV 0.6 OZB (niet)woningen TV 0.7 Uitkering gemeentefonds (meicirculaire) Begrotingsresultaten 2024-2028
2024
2025
2026
2027
2028
0 0 0
-121 12 -436
-762 -37 128
-737 -76 136
-580 -134 -413
0 0 0 0 0 0 0
-29 -33 -95 -35 -103 170 -121
-34 -38 -90 -35 -98 155 -121
-25 -33 -90 -35 -99 -37 -121
-25 -33 -90 -35 -98 -42 -121
0 0
-37 0
-41 -25
-44 -47
-49 -64
0 0 0
76 -56 103
82 -81 103
104 -143 103
63 -95 103
0 0 0
113 1.106 514
92 86 -716
65 50 -1.029
169 1.941 497
Een toelichting op de aanpassingen staat in hoofdstuk 4 Financiële begroting, onderdeel 4.3.2 Verschillenanalyse.
-2.015 497 -1.518
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 1.4 Financieel en inhoudelijk beeld op hoofdlijnen
9
Structureel en incidenteel resultaat De begrotingsresultaten zijn te verdelen in een structureel en incidenteel resultaat. Het structureel resultaat is van belang bij het bepalen van het toezicht door de provincie. Ook vormt het een belangrijke pijler onder het financieel beleid van de gemeente. In de onderstaande tabel zijn de begrotingsresultaten verdeeld in structurele en incidentele resultaten. Structureel en incidenteel resultaat Structureel resultaat Incidenteel resultaat Begrotingsresultaten 2024 - 2028
2024 -419 246 -173
2025 218 742 960
2026 -2.982 465 -2.517
2027 -2.164 -132 -2.296
2028 -1.528 10 -1.518
Een nadere toelichting op de financiële positie vindt u in Hoofdstuk 4 Financiële begroting, onderdeel 4.2.1 Financieel beleid. Beleidsvoornemens en amendementen/moties voorjaarsnota 2024 In de voorjaarsnota 2024 heeft de raad ingestemd met de wettelijke/onvermijdelijke beleidsvoornemens en de (overige) wensen. Beide onderdelen zijn verwerkt in de begroting, inclusief de amendementen die in de raadsvergadering van 1 juli 2024 zijn aangenomen. Amendementen/moties P1: Motie 1300 jaar Westervoort P2: Motie schrappen budget MDT-project P3: Amendement onderhoud groen Mosterdhof P3: Amendement schrappen aanbrengen damwand De Waaij P3: Motie afvalstoffenheffing Totaal
2024
2025
70
70
2027
2028
10 20
2026 -25 10 0
10 0
0 0
0
0
0
0
0 30
0 -15
0 10
0 0
Leeswijzer Versie: 21 oktober 2024 Alle bedragen in tabellen zijn in € 1.000. Bedragen in teksten zijn in €. Een + betekent een baat, voordeel of vermeerdering (toevoeging). Een – betekent een last, nadeel of vermindering (onttrekking). De gegevens van 2023 zijn gebaseerd op de jaarrekening 2023. De gegevens van 2024 zijn gebaseerd op de voorjaarsnota 2024. In de begroting staan bij elk programma hoofddoelen. Een speerpunt draagt bij aan de realisering van een hoofddoel. Het is een onderwerp, waarop we gedurende één of meerdere jaren inzetten om het hoofddoel te bereiken.
10
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - Hoofdstuk 2 Beleidsbegroting
Hoofdstuk 2 Beleidsbegroting 2.1 Inleiding Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit een programmaplan en paragrafen. Het programmaplan is verdeeld in: a. 3 reguliere programma’s b. 1 programma algemene dekkingsmiddelen (voorheen onderdeel van programma 1). Programma overstijgende thema’s Hoofdstuk 2.2 zet de programma-overstijgende thema’s uit. Programma’s De drie reguliere programma’s en de algemene dekkingsmiddelen zijn een vast onderdeel in de begroting. Een programma bestaat uit samenhangende activiteiten om de bestuurlijke doelen binnen het programma te realiseren. Ieder programma is opgebouwd uit drie vragen, die volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht zijn. Dit zijn de 3W-vragen: a. Wat willen we bereiken? b. Wat gaan we er voor doen? c. Wat mag het kosten? Paragrafen De paragrafen vormen een belangrijke informatiebron. Ze geven een 'dwarsdoorsnede' van de programma’s en brengen informatie samen die eerder op meerdere plekken stond. Zo ontstaat beter inzicht en overzicht in deze onderwerpen. De raad heeft hiermee een extra instrument om beleidskaders vast te stellen en de uitvoering te controleren. Leeswijzer Programma’s Het programma beschrijft als eerste het maatschappelijk doel en de bijbehorende producten van het programma. Waar het van toepassing is, wordt daarna ingegaan op de programmaoverstijgende activiteiten en ‘wat mag het kosten’.
De programma's beschrijven de doelen voor het jaar 2025. Hierna staat hoe we de voortgang van de doelen meten. En welke samenwerkende partner bij de uitvoering betrokken is. Als laatste volgt een financieel overzicht van het deelprogramma. Indicatoren Met indicatoren meten we de voortgang van de doelen. In 2022 is een nieuwe bestuursperiode gestart. Het college heeft afgesproken om het grote aantal indicatoren uit de voorafgaande planning & control-producten te schrappen. We bouwen het overzicht van indicatoren opnieuw op vanuit de basis van de wettelijk verplichte BBV-indicatoren. Dit gebeurt met ieder nieuw of geactualiseerd beleidsplan. De indicatoren sluiten dan aan op de doelen in het beleid. De BBVindicatoren zijn immers voor alle gemeenten gelijk en refereren niet altijd aan het eigen beleid. De indicatoren zijn vergeleken met Nederland. Staat er geen getal, dan is het cijfer onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.2 Overstijgende thema's
11
2.2 Overstijgende thema's Sterk Bestuur De gemeente Westervoort inventariseert middelen, mogelijkheden en kansen om haar bestuurskracht te verstevigen. Dit onder regie van de gemeenteraad, met een regiegroep die bestaat uit een afvaardiging van alle fracties, griffie en college. Het is een vervolg op het bestuurskrachtonderzoek van BMC uit januari 2022. De gemeenteraad heeft Partners & Pröpper in 2023 opdracht gegeven voor de eerste fase van inventariseren van en handvatten geven voor de bestuurskracht. Met als doel: een toekomstbestendige gemeente voor langer dan 10 jaar. Dit volgens afspraak met de provincie Gelderland. Naar verwachting is de eerste fase eind 2024 klaar met een ontwikkelagenda, die de gemeenteraad bespreekt. Herstelplan Het herstelplan waar enige jaren aan is gewerkt wordt achterhaald door de realiteit. Door de ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein en het naderende 'Ravijnjaar' is het financiele beeld voor de komende jaren omgeslagen. In plaats van het herstelplan is het project "Financieel gezond 2026" opgestart. Dit project moet er voor zorgen dat de gemeente ook de komende jaren een financieel haalbaar beleid kan voeren. De doelstellingen daarbij zijn: 1. De meerjarenbegroting structureel en reëel in evenwicht 2. Repressief toezicht 3.
De algemene reserve op een niveau brengen dat mogelijke risico's in de toekomst op kan vangen Structureel en reëel evenwicht Structureel en incidenteel resultaat Structureel resultaat Incidenteel resultaat Begrotingsresultaten 2024 - 2028
2024 -419 246 -173
2025 218 742 960
2026 -2.982 465 -2.517
2027 -2.164 -132 -2.296
2028 -1.528 10 -1.518
De meerjarenbegroting is alleen voor 2025 reëel in evenwicht. De begrotingsjaren 2026-2028 zijn zowel structureel als reëel niet in evenwicht. Algemene reserve De algemene reserve is mede door de negatieve begrotingsresultaten naar een laag niveau gezakt..
Stand per 1 januari Toevoegingen: Resultaat voorgaand begrotingsjaar Spaarprogramma Onttrekkingen: Storting in exploitatie Storting bestemmingsreserves Stand per 31 december
2023 551
2024 2.411
2025 4.144
2026 3.971
2027 4.931
2028 2.413
3.360 400
1.791
-173
960
-2.517
-2.296
3.971
4.931
2.413
117
-58 -1.900 2.411
4.144
Voor een gedetailleerd overzicht van het verloop van alle reserves zie Bijlage 5.3 Overzicht van reserves en voorzieningen. Toezicht
12
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.2 Overstijgende thema's
Het begrotingsjaar 2024 valt onder repressief toezicht. Op basis van de huidige gegevens valt 2025 ook onder repressief toezicht. Conclusie Het begrotingsresultaat 2025 is structureel en reëel in evenwicht. Het begrotingsjaar 2025 valt onder repressief toezicht.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3 Programma 1 - Bestuur
13
2.3 Programma 1 - Bestuur INLEIDING Het programma Bestuur gaat over de relatie van de gemeente met inwoners, ondernemers, medewerkers en samenwerkingspartners. Het gaat om overheidsparticipatie (het ondersteunen van initiatieven vanuit de bevolking en bedrijfsleven), dienstverlening en de samenwerking met andere gemeenten en organisaties. Maar ook om het creëren van een veilige omgeving voor inwoners en bedrijven. En om een financieel gezonde huishouding en de bedrijfsvoering van de eigen (ambtelijke) organisatie. Binnen dit programma vallen onder andere de werkzaamheden die ondersteunend zijn aan de gemeentelijke taken uit de programma’s 2 en 3. Zoals communicatie, participatie, juridische zaken en dienstverlening. Onder dienstverlening vallen de publieksbalies/Burgerzaken, het telefonisch klant contact centrum, de website en sociale media. Daarnaast vallen het financiële beleid van de gemeente, de ontvangsten vanuit het gemeentefonds, de lokale lasten zoals OZB, leges en heffingen en de reserves onder dit programma. Verder omvat dit programma de werkzaamheden die passen bij de verantwoordelijkheid van de gemeente voor openbare orde en veiligheid. Binnen dit programma werken we samen aan de veiligheid in de gemeente. Dit doen we met de veiligheidspartners (veiligheidsregio, politie, brandweer, openbaar ministerie), inwoners en bedrijven.
Prioriteiten in het lokale veiligheidsplan zijn: zorg en veiligheid, ondermijning, digitale veiligheid en crisisbeheersing. De gemeente wil een betrouwbare, transparante en financieel gezonde partner zijn voor inwoners, ondernemers en (overheids)instellingen. De speerpunten in dit programma dragen bij aan een goede dienstverlening aan en samenwerking met onze inwoners en partners. Speerpunten zijn: • Digitale veiligheid voor inwoners en bedrijven. • Uitvoering geven aan participatie. • Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening. • Integraal werken. • Implementatie Wet open overheid. • Cyberveiligheid van de eigen organisatie. WAT MAG HET KOSTEN? Programma Bestuur Lasten Baten A. Saldo exploitatie Toevoeging reserves Onttrekking reserves B. Mutaties reserves Geraamd resultaat (A+B) Bijstelling Geraamd resultaat
2023 -10.550 1.088 -9.462 -478 2.188 1.710 -11.172
2024 -9.733 989 -8.744 0 80 80 -8.824
2025 -11.157 1.120 -10.037 0 545 545 -10.582
2026 -12.156 1.058 -11.099 0 0 0 -11.099
2027 -12.480 1.070 -11.410 0 0 0 -11.410
2028 -12.705 1.070 -11.635 0 0 0 -11.635
-11.172
-8.824
-10.582
-11.099
-11.410
-11.635
Toelichting Hierna volgt een toelichting op de 3W-vragen naar doel en hoofddoelen, speerpunten, verbonden partijen en financiële middelen per deelprogramma. Waar mogelijk worden indicatoren gebruikt. Een toelichting op overhead en algemene dekkingsmiddelen staat in hoofdstuk 2.6.
14
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.1 Wat willen we bereiken?
2.3.1 Wat willen we bereiken? De gemeente is een transparante en betrouwbare overheid in een vitale en veilige samenleving. We faciliteren inwoners en dagen hen uit om initiatief te nemen. De gemeente draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van inwoners, het vestigingsklimaat voor bedrijven en het (herstel van) vertrouwen in de overheid. De gemeente is daartoe een transparante organisatie, die haar informatiehuishouding en informatieveiligheid op orde heeft. De manier waarop de dienstverlening, communicatie, participatie en de aandacht voor veiligheid (digitaal en fysiek) zijn georganiseerd draagt hieraan bij. De gemeente heeft een visie op dienstverlening. De vier uitgangspunten uit die visie zijn: inwoner centraal, servicegericht, duidelijk en kennis van zaken. Deze uitgangspunten zijn verankerd in de gemeentelijke organisatie. Hierdoor voelen inwoners en ondernemers zich welkom. Zij merken in alles dat zij centraal staan in het contact met de gemeente. Om de samenwerking en de verbinding tussen gemeente en samenleving te bevorderen, is in 2023 een beleidskader Participatie vastgesteld. De bijbehorende werkwijze wordt ontwikkeld en geborgd in de organisatie en de samenleving. Goede en tijdige communicatie en transparante informatie dragen bij aan meer begrip voor elkaar en voor gemaakte keuzes. Zoveel mogelijk stukken en beraadslagingen zijn openbaar en eenvoudig opvraagbaar.
Alleen als het absoluut noodzakelijk is, blijft een document geheim. De gemeente is een veilige plaats om te wonen, te werken en te verblijven. De gemeente probeert ervoor te zorgen dat kwetsbare personen niet afglijden naar risico-, overlastgevend of crimineel gedrag. We maken inwoners en bedrijven bewust van de gevaren van ondermijning en digitale criminaliteit. Zodat zij dat tijdig herkennen en weten hoe ze zich hiertegen kunnen wapenen en wat ze moeten doen als ze ermee te maken krijgen. De gemeente werkt goed samen met andere overheidsinstanties om de georganiseerde criminaliteit aan te pakken. EXTERNE ONTWIKKELINGEN Dienstverlening In de periode 2024-2028 komt er een piek in het aantal aanvragen voor reisdocumenten. Dit omdat de geldigheidsduur van reisdocumenten vanaf 2014 is verlengd van 5 naar 10 jaar. Om de piek op te kunnen vangen is de formatie uitgebreid met 1 fte.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.1 Wat willen we bereiken?
15
Lokale democratie De rijksoverheid en de provincie experimenteren met nieuwe vormen van lokale democratie.Ze bieden ondersteuningsprogramma's aan gemeenten. Zo zijn steeds meer gemeenten met burgerparticipatie aan het experimenteren. Dit komt voort uit de wens voor een grotere betrokkenheid van inwoners bij de lokale politiek. Informatisering en de digitale samenleving Door diverse wet- en regelgeving moeten we de digitale mogelijkheden en toepassingen voor inwoners voortdurend uitbreiden en vernieuwen. Denk aan de Wet open overheid, de Wet modernisering elektronisch bestuur, de Wet digitale overheid en het Besluit digitale toegankelijkheid. Het is niet de vraag of maar hoe de gemeente daarin moet meebewegen. De gemeente wordt in toenemende mate afhankelijk van het Internet of Things, de term voor snelgroeiende technologie die de fysieke en virtuele wereld met elkaar verbindt (IoT). De IoTomgeving is dynamisch en onderhevig aan voortdurende veranderingen. Software wordt steeds vaker aangeboden als een service (SaaS). Deze verandering in de IoT-architectuur heeft gevolgen voor de wijze waarop de gemeente zich op dit gebied moet organiseren. Naar aanleiding van de strategische sessies in 2022 en het rapport 'Toekomstvisie RID' van adviesbureau M&I uit 2023, is de RID De Liemers een verbetertraject gestart om zich voor te bereiden op deze toekomst.
In het vervolgtraject komt ook de invulling van de opdrachtgevende rol van de gemeente aan de orde. Net als de 'digitale volwassenheid' van de aangesloten partijen. De digitale volwassenheid van de gemeente zal omhoog moeten. In de Toekomstvisie RID van adviesbureau M&I is nog niet concreet uitgewerkt hoe digitale volwassenheid vergroot wordt. De toename van het belang van informatie(veiligheid) en IoT leidt op termijn waarschijnlijk tot hogere kosten. Het beveiligen van informatie is essentieel voor het functioneren van de gemeente. Het bekende voorbeeld van ‘Hof van Twente’ toont aan dat een gemeente kwetsbaar is. En er zijn nog vele andere voorbeelden bij gekomen. Er zijn verschillende maatregelen mogelijk in verband met de toegenomen risico’s rondom met name ransomware. Gezien de toenemende afhankelijkheid van IoT-middelen is het te verwachten dat er structureel beduidend meer financiële middelen nodig zijn in de komende periode. Wet open overheid (Woo) De Wet open overheid (Woo) heeft als doel het transparanter maken van overheden en semioverheden. De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo geldt sinds 1 mei 2022 en vervangt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).
Het grote verschil met de Wob is dat de Woo verplicht dat documenten in elf informatiecategorieën gefaseerd (5 jaar) actief openbaar worden gemaakt. In 2025 gaat de implementatie van de Woo verder. Daarbij zijn ook het op orde brengen van de informatiehuishouding en training en bewustwording van de medewerkers en bestuurders belangrijke doelstellingen.
16
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.2 Wat gaan we er voor doen?
2.3.2 Wat gaan we er voor doen? A. Het bevorderen van de samenwerking tussen gemeente en samenleving Dit zijn de speerpunten: A.1 Doel Toelichting
Risico’s
Planning
Financiën
Participatie
A.2 Doel Toelichting
Risico’s Planning Financiën
Uitvoering geven aan participatie Participatie gaat over actieve inwonersbetrokkenheid. Over hoe inwoners een rol kunnen spelen bij de voorbereiding, besluitvorming, uitvoering en evaluatie van zaken in het publieke domein. Dat kan op initiatief van de gemeente of van inwoners zelf. Participatie is doen. Actief het dorp in (bijvoorbeeld via dorpsgesprekken) en met elkaar in gesprek over verschillende meningen, ervaringen, ideeën en belangen over verschillende onderwerpen. Achterhalen waar mensen zich voor willen inzetten en dit faciliteren. Uitleggen waar de gemeente mee bezig is. En leren van de ervaringen die de gemeente daarbij opdoet. Kortom: participatie is samen aan de slag zijn. In 2023 is het beleidskader participatie vastgesteld en in 2024 het uitvoeringsplan. Daar geeft de gemeente de komende jaren uitvoering aan. Medewerkers krijgen opleiding en advies in het werken volgens de handreiking participatie (nieuwe werkwijze). Daarnaast zetten we in op begeleiding van burgerinitiatieven (op het gebied van groen en spelen) via een Initiatievenloket, die een beroep op de gemeente doen voor ondersteuning. Participatieplannen kunnen onvoldoende worden ingericht, waardoor onduidelijkheid ontstaat tot hoever de geboden participatie reikt. De ontevredenheid van inwoners neemt daardoor toe. De nieuwe werkwijze maakt dat risico kleiner.
Invoering van het uitdaagrecht vormt een extra uitdaging en risico, omdat de begeleiding van initiatieven op basis van het Uitdaagrecht relatief onbekend terrein zijn. Bij de voorjaarsnota heeft de gemeenteraad een keuze gemaakt vóór invoering van een initiatievenloket. Als dit besluit in stand blijft bij deze begroting wordt dit loket in Q1 ingericht. Verder wordt de organisatie meegenomen in de nieuwe werkwijze op het gebied van burgerparticipatie in Q4 2024 en Q1 2025. In de Voorjaarsnota is het uitvoeringsscenario gekozen dat een extra investering vergt van € 55.000 per jaar. Het heeft als grote voordeel dat het door de inwoners gewenste initiatievenloket robuust kan worden ingericht voor de nodige begeleiding van burgerinitiatieven. Ook kunnen initiatieven op basis van het uitdaagrecht worden opgepakt. De € 55.000 komt beschikbaar voor deze coalitieperiode. Daarna wordt gekeken of het loket werkt en of hier mee door kan worden gegaan. Dit speerpunt is gericht op het versterken van de kwaliteit van participatieve trajecten. Op basis van ervaringen scherpt de gemeente werkwijzen en beleid verder aan. Implementatie Wet Open Overheid (WOO) Een transparante organisatie en gemeente, die zijn informatiehuishouding op orde heeft. De Wet open overheid is bedoeld om overheden transparanter te maken.
De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is. De Woo vervangt de Wet openbaarheid van bestuur (WOB). Het grote verschil tussen de Woo en de Wob is de actieve openbaarmaking van overheidsinformatie (in 11 informatiecategorieën). Een belangrijk onderdeel van de Woo is het op orde brengen van de informatiehuishouding van de gemeenten en 1Stroom. Dit vindt plaats tot en met 2027. De Gemeenschappelijke Regelingen waarmee onze gemeenten verbonden zijn moeten zich ook houden aan de Wet open overheid. Maar zij krijgen geen budget van het Rijk. De implementatie van de Woo duurt nog tot en met 2027. De implementatie van de Woo is in de begroting gedekt uit de middelen die de Rijksoverheid beschikbaar heeft gesteld. Er worden geen extra middelen gevraagd.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.2 Wat gaan we er voor doen?
A.2 Participatie
17
Implementatie Wet Open Overheid (WOO) Dit speerpunt is volledig gericht op het verbeteren van de informatievoorziening aan inwoners. Daarnaast gaan we inwoners actief vragen hoe zij de informatievoorziening van de gemeenten ervaren.
B. Het vasthouden van het positieve veiligheidsklimaat voor inwoners en ondernemers. Dit zijn de speerpunten: B.1 Doel
Toelichting
Risico’s Planning
Financiën
Participatie
B.2 Doel Toelichting
Risico’s Planning
Digitale veiligheid Inwoners en bedrijven bewust maken van de gevaren van digitale criminaliteit. Zodat zij deze tijdig herkennen, weten wat ze moeten doen als ze ermee te maken krijgen en zich ertegen kunnen wapenen. Er vindt een verschuiving plaats van traditionele criminaliteit (woning-/auto-inbraken) naar cybercriminaliteit. Cybercrime is een verzamelterm van alle delicten die met een computer en op internet worden gepleegd. Mensen van alle leeftijden worden het slachtoffer van oplichting via whatsapp of phishingmails. Criminelen kunnen bedrijfssystemen 'gijzelen' en losgeld eisen of belangrijke voorzieningen overnemen. De digitale wereld draagt ook steeds vaker bij aan radicalisering, het creëren van maatschappelijke onrust en het aanjagen van ordeverstoringen. Verder zijn mensen zich er niet van bewust dat ze onbedoeld dader kunnen worden door bijvoorbeeld een gevoelig filmpje of foto's door te sturen. Gemeenten kunnen een rol spelen om te voorkomen dat inwoners, bedrijven en voorzieningen slachtoffer worden van cyber gerelateerde zaken. Met onder andere voorlichting moet meer bewustwording ontstaan. Cybercrime kan leiden tot diefstal van geld en informatie en enorme bedrijfsschade. Of zelfs ontwrichting van de samenleving bij een hack van bepaalde voorzieningen. In het nieuwe integrale veiligheidsplan 2023-2026 staat digitale criminaliteit als prioriteit.
In het plan staat op hoofdlijnen wat we willen gaan doen. De acties spreiden zich uit over meerdere jaren. Cyberveiligheid is een betrekkelijk nieuw onderwerp voor gemeenten. Langzaam komen er projecten en initiatieven rondom dit thema. Wat voor onze gemeente geschikt is, moet nog worden onderzocht of ontwikkeld. De kosten zijn op voorhand niet aan te geven. Het vraagt vooral om personele inzet. Het vergroten van de cyberveiligheid kan niet zonder de inwoners en ondernemers. Meer bewustwording over de gevolgen van cybercrime is een belangrijke eerste stap. Hierbij zoeken we samenwerking met bijvoorbeeld ondernemersverenigingen en het Nationaal Cyber Security Centrum. Cyberveiligheid eigen organisatie Cyberveiligheid in de organisatie van de gemeente vergroten. De gemeente en de gemeentelijke organisatie moeten weerbaar zijn tegen cybercriminelen. Het aantal digitale producten en diensten groeit waardoor de digitale kwetsbaarheid toeneemt. Onze dienstverlening is afhankelijk van goed werkende ICTsystemen. Daarnaast werken we veel met privacygevoelige informatie. Het gijzelen of stilvallen van onze systemen heeft grote consequenties. Snel signaleren en bestrijden van incidenten is belangrijk. Cybercrime kan leiden tot diefstal van informatie of andere middelen en bedrijfsschade. En zelfs tot ontwrichting van de samenleving bij een hack van bepaalde voorzieningen.
Regionaal ICT en Inkoop Dienstencentrum (RID) en 1Stroom werken voortdurend aan de veiligheid van de gemeentelijke ICT-systemen. De RID voert de benodigde technische wijzigingen uit. 1Stroom werkt aan het vergroten van het bewustzijn rondom informatieveiligheid en aan de digitale vaardigheden van de organisatie. Dit gebeurt met opleidingen en een cyberveiligheidsoefening.
18
B.2 Financiën
Participatie
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.2 Wat gaan we er voor doen?
Cyberveiligheid eigen organisatie De kosten voor de cyberveiligheid van de gemeentelijke systemen zijn meegenomen in de begroting van de RID. Kosten voor het vergroten van het interne bewustzijn en het uitvoeren van een cyberveiligheidsoefening zijn gedekt vanuit de bestaande middelen. Participatie is niet van toepassing op het vergroten van de cyberveiligheid van de eigen organisatie.
C. Het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening, die aansluit op de behoeften en verwachtingen van de inwoners. Dit zijn de speerpunten: C.1 Doel
Toelichting
Risico’s
Planning
Financiën
Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening Een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke dienstverlening is de wijze van communiceren met inwoners, bedrijven, instellingen en andere klanten. Iedereen die van de gemeente een (nieuws)brief, e-mail of ander bericht ontvangt, moet begrijpen waarom hij het bericht krijgt, waar het over gaat, wat de boodschap is en wat er van hem wordt verwacht. Communicatie vanuit de gemeente moet uitnodigend en servicegericht zijn, geschreven vanuit de belevingswereld van de ontvanger. Schriftelijke boodschappen van de gemeente moeten lezersgericht zijn. Heldere, foutloze teksten met een goede opbouw, een heldere boodschap, een neutrale toon en op een passend taalniveau. In de meeste gevallen is dat B1. Dit taalniveau is voor de meeste mensen begrijpelijk. Brieven, mails en andere uitingen zijn nog niet altijd B1niveau. Lezers begrijpen hierdoor vaak niet goed wat de gemeente bedoelt. Of wat we van hen verwachten. Daarom is het belangrijk een verbeterslag te maken in de schriftelijke communicatie. In 2024 lopen hiervoor al diverse acties. Zoals een leer- en ontwikkeltraject voor medewerkers om lezersgerichte en begrijpelijke teksten te schrijven. En de inzet van de tool Klinkende Taal. Verder komt er in 2024 een versimpelteam, dat moeilijk leesbare (standaard)brieven gaat herschrijven. In 2025 gaan we ook inwoners betrekken bij het vereenvoudigen van teksten.
Er komt een klantpanel met inwoners uit diverse doelgroepen om moeilijke teksten te helpen “versimpelen”. Anders schrijven vraagt om bewustwording en draagvlak binnen de gemeentelijke organisatie. Medewerkers moeten een nieuwe schrijfvaardigheid ontwikkelen. In het begin kost het schrijven van een tekst meer tijd. Hiermee ontstaat het risico dat medewerkers terugvallen op de oude manier van schrijven. Een goede inrichting van het leerproces, begeleiding en monitoring ondervangen dit risico. Verder vraagt het vereenvoudigen van teksten veel tijd. De inzet van medewerkers gebeurt vooralsnog budgetneutraal. Dit betekent dat de voortgang afhankelijk is van beschikbare tijd/ruimte naast andere prioriteiten en het reguliere takenpakket. Vanaf half 2024 gebruikt een groot deel van de medewerkers van 1Stroom de tool Klinkende Taal bij vereenvoudigen van teksten. Het in 2024 opgerichte interne versimpelteam gaat aan de slag met het herschrijven van (standaard)brieven. In 2024 ontwikkelen we binnen de ambtelijke organisatie een routine voor het herschrijven van teksten, zodat het proces goed ingericht is en vanaf 2025 ook inwoners hierbij kunnen worden betrokken. De kosten van het leer- en ontwikkeltraject en de tool Klinkende Taal worden gedekt uit bestaande budgetten binnen de begroting van 1Stroom.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.2 Wat gaan we er voor doen?
C.1 Participatie
Verbeteren van de schriftelijke dienstverlening Er komt een inwonerspanel om moeilijke teksten te beoordelen. Het inwonerspanel helpt het versimpelteam deze teksten te vereenvoudigen. Verder komt er steekproefsgewijs onderzoek onder de ontvangers van brieven. Dit om te toetsen of de schriftelijke communicatie echt begrijpelijk is. Daarnaast monitoren we of het aantal vragen over brieven vanuit de gemeente afneemt.
19
20
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.3 Financiële middelen
2.3.3 Financiële middelen
1
0.1 0.2 0.3 0.4 0.8 1.1 1.2
0.1 0.2 0.3 0.4 0.8 1.2
Programma Bestuur
Lasten Baten Saldo Bijstelling Saldo
Lasten Bestuur Burgerzaken Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Overige baten en lasten Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Totaal lasten Baten Bestuur Burgerzaken Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Overige baten en lasten Openbare orde en veiligheid Totaal baten Eindtotaal
Mutaties reserves 0.10 Lasten (toevoegingen) 0.10 Baten (onttrekkingen) Eindtotaal Resultaat programma Bestuur
2023 -11.028 3.276 -7.752
2024 -9.733 1.069 -8.664
2025 -10.988 1.665 -9.323
2026 -11.959 1.058 -10.902
2027 -12.480 1.070 -11.410
2028 -12.705 1.070 -11.635
-7.752
-8.664
-9.323
-10.902
-11.410
-11.635
2023
2024
2025
2026
2026
2027
-2.768 -358
-1.904 -371
-1.812 -434
-1.838 -378
-1.790 -383
-1.742 -383
-879
-562
-675
-665
-642
-641
-5.215 -100 -776 -454 -10.550
-5.690 -91 -837 -278 -9.733
-6.829 -26 -940 -272 -10.988
-8.006 130 -937 -265 -11.959
-8.400 -62 -937 -265 -12.480
-8.668 -67 -937 -266 -12.705
-1 183
0 271
0 367
0 289
0 301
0 301
448
428
462
473
473
473
309 51 98 1.088 -9.462
274 0 16 989 -8.744
274 0 18 1.120 -9.868
278 0 18 1.058 -10.902
278 0 18 1.070 -11.410
278 0 18 1.070 -11.635
-478 2.188 1.710 -7.752
0 80 80 -8.664
0 545 545 -9.323
0 0 0 -10.902
0 0 0 -11.410
0 0 0 -11.635
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.3 Financiële middelen
Aanpassing budgetten na de voorjaarsnota 2024 Resultaat voorjaarsnota 2024 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en terreinen 0.4 Overhead 0.8 Overige baten en lasten 1.1 Crisisbeheer en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid 0.10 Mutaties reserves Resultaat meerjarenbegroting 2024-2028
21
2024
2025
2026
2027
2028
-8.666
-9.615 68 35 -190 -104 46 -122 14 545 -9.323
-10.157 30 -10 -188 -673 194 -119 22 0 -10.902
-10.513 -13 -10 -169 -609 2 -119 21 0 -11.410
-10.882 -21 -10 -169 -453 -3 -119 20 0 -11.635
-8.666
22
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.4 Betrokken verbonden partijen
2.3.4 Betrokken verbonden partijen Samenwerking de Liemers Doel Het vergroten van de gemeentelijke slagkracht met behoud van bestuurlijke zelfstandigheid. Dit door bundeling van ambtelijke expertise op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Met als resultaat verhoogde kwaliteit, continuïteit en efficiëntie. Taak Verrichten van beleidsvoorbereidende en uitvoerende taken voor sociale dienst, ict en inkoop. Beleidsrisico’s Beleidsbepaling blijft bij de individuele gemeenten, waar mogelijk op elkaar afgestemd. De uitvoering en ontwikkeling van het beleid pakt de samenwerking op. Afstemming gebeurt via periodieke overleggen op verschillende niveaus. Onze inzet in 2025 In 2025 blijven we ambtelijk en bestuurlijk aangesloten op de doorontwikkeling van de RID en RSD. En op de uittreding van de gemeente Zevenaar uit het onderdeel Inkoop en de financiële ontwikkelingen hieromtrent. 1Stroom Doel
Taak Beleidsrisico’s
Onze inzet in 2025
Doel
De ambtelijke fusie moet ertoe leiden dat de organisatie: • robuuster wordt (minder kwetsbaar), • voldoende flexibel is om twee zelfstandige gemeenten te bedienen en om mee te bewegen met veranderende taken en rollen van de overheid (kracht), • optimale dienstverlening biedt aan inwoners, organisaties en bedrijven, aan de raden en colleges (kwaliteit), • interessante loopbaanperspectieven biedt aan medewerkers en door zijn robuustheid strategische kansen kan benutten (kansen), • niet duurder en zo mogelijk goedkoper is dan de twee huidige organisaties gezamenlijk (kosten). Verrichten van beleidsvoorbereidende en uitvoerende taken voor de gemeenten Duiven en Westervoort. Beleidsbepaling – waar mogelijk op elkaar afgestemd – blijft bij de individuele gemeenten. 1Stroom pakt de uitvoering en ontwikkeling van het beleid op. Via periodieke overleggen op bestuurlijk niveau zoeken de partijen afstemming met elkaar. De personele risico's zijn benoemd in paragraaf Weerstandsvermogen. In 2025 ligt de focus op het verder ontwikkelen van de lange termijn strategie van de organisatie. Een strategie die past bij de ontwikkelingen die op 1Stroom af komen en die aansluit bij de missie, visie en kernwaarden. Daarbij wordt ook nadrukkelijk aandacht besteed aan het versterken van de interne sturing en beheersing. Ook wordt in 2025 een driejarige pilot datagedreven werken gestart.
Tot slot wordt ook in 2025 ingezet op het verlenen van goede dienstverlening, een prettige en veilige werkomgeving en aantrekkelijk werkgeverschap. Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) Behartigen van de belangen van de deelnemers op de terreinen van brandweerzorg, ambulancezorg, publieke gezondheid, geneeskundige hulpverlening, crisisbeheersing en gemeenschappelijke meldkamer.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.4 Betrokken verbonden partijen
Taak
Beleidsrisico’s
Onze inzet in 2025
• In stand houden van brandweer en geneeskundige hulpverleningsorganisatie bij rampen (GHOR) • Voorzien in de meldkamerfunctie • Aanschaffen en beheren van gemeenschappelijk materieel • Inventariseren van en adviseren over risico’s • Voorbereiden op de bestrijding van branden • Organiseren van de crisisbeheersing • Bevorderen van medisch milieukundige zorg, technische hygiënezorg en psychosociale hulp bij rampen • Het geven van prenatale voorlichting aan aanstaande ouders • Taken op het gebied van jeugdgezondheidszorg en ouderengezondheidszorg en algemene infectieziektenbestrijding. Om de financiële en beleidsrisico’s in beeld te hebben en te beperken, is er een regionaal controllersoverleg. Dat heeft de afgelopen jaren tot forse besparingen geleid en tot beleidsarme begrotingen. Samen met VGGM zorgen voor een goede uitvoering van de brandweer- en gezondheidstaken in onze gemeente. En voor een goede voorbereiding op mogelijke crisissituaties. Daarbij is over 2025 wel een besparing van 2% op de gemeentelijke bijdrage afgesproken. De versterking van de interne bedrijfsvoering bij VGGM wordt in 2025 voortgezet. Dit komt de gehele organisatie ten goede. Bij de GGD worden de Jeugdgezondheidszorg en de Algemene Gezondheidszorg toekomstbestendig gemaakt.
Doel Taak
Beleidsrisico’s Onze inzet in 2025
Doel Taak
Beleidsrisico’s Onze inzet in 2025
23
Streekarchief Behartigen van de gemeenschappelijke belangen van de deelnemers bij het beheer van hun archiefstukken volgens de Archiefwet. Beheren en toezicht houden op de overgedragen en niet overgedragen archiefstukken van de deelnemers. Adviseren over de archiefbewaarplaatsen en het verstrekken van informatie uit de archiefstukken. Niet van toepassing. Het voortzetten van het project aansluiting E-depot. Hiermee voldoen we aan de wettelijke verplichting om permanent digitale archiefbescheiden duurzaam te bewaren. Euregio Grensoverschrijdende samenwerking tussen territoriale gemeenschappen in Nederland en Duitsland bevorderen. Grensoverschrijdende samenwerking van de deelnemers ondersteunen en coördineren. De Euregio voert hiertoe projecten uit. Zij vraagt aan en ontvangt financiële middelen van derden. Zij adviseert de deelnemers bij grensoverschrijdende activiteiten en problemen. Beperkt. De Euregio voert nauwelijks eigen beleid. De gemeente blijft lid van deze gemeenschappelijke regeling. Waar mogelijk doet de gemeente mee in projecten en benutten we subsidiekansen.
24
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.3.5 Indicatoren
2.3.5 Indicatoren Programma 1 Bestuur Formatie (fte per 1.000 inwoners) Bezetting (fte per 1,000 inwoners) Apparaatskosten per inwoner Externe inhuur (% van totale loonsom + inhuur externen) Overhead (% van totale lasten) Verwijzingen Halt Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woningen Vernielingen en beschadigingen Demografische druk
Westervoort 7,64 7,54 876 19,54% 10,13% 8 8,6 2,6 0,7 26,47 76,7%
Nederland Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend Nog niet bekend 9 25,19 4,6 1,4 39,34 70,3%
Kijk voor een toelichting op de indicatoren op www.waarstaatjegemeente. De gegevens zijn ingevuld naar de stand van 31 augustus 2024.
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4 Programma 2 - Maatschappij
25
2.4 Programma 2 - Maatschappij Inleiding Het programma Maatschappij omvat alle beleidsvelden van het sociale domein. Denk aan de taken op het vlak van zorg voor kwetsbare inwoners, jeugd en participatie. Maar ook verantwoordelijkheid op het gebied van sport, cultuur, onderwijs en ontmoeting. Begin 2023 heeft de gemeenteraad kennisgenomen van het vervolg op de transformatie in het sociale domein. Op basis van vijf ontwikkellijnen geven we verder vorm aan de transformatie van alle beleidsvelden en gemeentelijke taken die onder dit programma vallen. Met transformeren bedoelen we dat we in ons beleid sturen op normaliseren, het bevorderen van de eigen kracht en zelfredzaamheid. En we zetten in op voorliggende en algemene voorzieningen. Dat zijn de informele netwerken en goedkopere vormen van ondersteuning die voor inwoners zonder indicatie beschikbaar zijn. Door die voorzieningen te versterken, verwachten we dat de verwijzing naar duurdere geïndiceerde zorg afneemt. Het doel van de transformatie is een toekomstbestendig sociaal domein, dat bijdraagt aan de positieve gezondheid van inwoners. De integrale benaderingswijze vanuit positieve gezondheid verbindt alle facetten (en partners) van gezondheid. Denk aan gezond en fit voelen, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven en meedoen.
De benadering gaat uit van de mogelijkheden die inwoners en samenleving hebben om hun leven vorm te geven in plaats van uit te gaan van beperkingen. WAT WILLEN WE BEREIKEN? Programmadoel We werken met een doorlopende agenda aan deze transformatie. Dit op basis van vijf lijnen: • Vitaal deelnemen • Gezond en veilig opgroeien • Beschermd thuis wonen • Integratie en vluchtelingen • De dagelijkse basis op orde WAT MAG HET KOSTEN? Programma Maatschappij Lasten Baten A. Saldo exploitatie Toevoeging reserves Onttrekking reserves B. Mutaties reserves Geraamd resultaat (A+B) Bijstelling Geraamd resultaat
2023 -34.341 11.885 -22.456 -1.985 395 -1.590 -24.046
2024 -31.991 6.851 -25.140 -45 274 229 -24.911
2025 -31.297 6.108 -25.189 0 121 121 -25.068
2026 -31.466 5.753 -25.713 0 452 452 -25.261
2027 -30.819 5.035 -25.784 0 0 0 -25.784
2028 -30.900 5.035 -25.865 0 0 0 -25.865
-24.046
-24.911
-25.068
-25.261
-25.784
-25.865
Toelichting Hierna volgt een toelichting op de 3W-vragen naar doel en hoofddoelen, speerpunten, verbonden partijen en financiële middelen per deelprogramma. Waar mogelijk gebruiken we indicatoren gebruikt.
26
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.1 Wat willen we bereiken?
2.4.1 Wat willen we bereiken? Het programma Maatschappij omvat alle beleidsvelden van het sociale domein. Denk aan de taken op het vlak van zorg voor kwetsbare inwoners, jeugd en participatie. Maar ook verantwoordelijkheden op het gebied van sport, cultuur, onderwijs en ontmoeting. De transformatie in het sociale domein geven we vorm op basis van vijf ontwikkellijnen. In 2023 hebben we een start gemaakt het de strategische notitie Sociaal Domein. Deze hopen we in 2025 vast te stellen. Dit document is het fundament voor de transformatie en voor (lastige) beleidskeuzen in de nabije toekomst. Met transformeren bedoelen we dat de sociale basis zo stevig hebben staat, dat de meeste mensen met een hulpvraag ondersteuning krijgen op maat, snel en dichtbij. We sturen op omzien naar elkaar en op zelfredzame burgers. En ook op normaliseren: accepteren dat niet alles opgelost kan worden. We willen investeren aan ‘de voorkant’ om grip te houden op stijgende kosten aan ‘de achterkant’. Met als effect: positief gezonde inwoners – en daardoor minder vraag naar voorzieningen uit het vangnet van dure gespecialiseerde zorg. Onze missie is ‘werken aan positieve gezondheid voor alle inwoners, nu en in de toekomst’. Inwoners van Westervoort kunnen een gezond, betekenisvol en veerkrachtig leven leiden. Er is genoeg ruimte om een bijdrage te leveren aan de maatschappij.
Om dit te bereiken, stelt de gemeente zich open en aandachtig op naar inwoners. Met dialoog én inspelend op de veranderingen in de maatschappij willen we komen tot beleid, met als uitgangspunt altijd de kansen en mogelijkheden van de inwoners. Participatie, buurtbetrokkenheid en een positieve leefwereld, mét passende ondersteuning, staan hierin centraal. De vijf lijnen binnen de transformatie zijn: Vitaal deelnemen Hierbij gaat het om de ondersteuning aan volwassen inwoners om energiek en volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Wettelijke kaders voor deze lijn: Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet publieke gezondheid (Wpg), Wet langdurige zorg (Wlz), Woningwet. Gezond en veilig opgroeien Deze lijn gaat over ondersteuning aan alle gezinnen, kinderen en jongeren om veilig en gezond op te groeien. Wettelijke kaders van deze lijn: Jeugdwet, Wet Passend Onderwijs, Leerplichtwet, Wet publieke gezondheid (Wpg). Beschermd thuis Dit omvat de ondersteuning aan mensen met een psychische kwetsbaarheid en/of psychosociale problemen. Wettelijk kader van deze lijn: Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), Wmo. Integratie en vluchtelingen Dit betreft de ondersteuning aan mensen die in onze gemeente integreren. Wettelijk kader van deze lijn: Wmo, Wet Inburgering en Spreidingswet.
De dagelijkse basis op orde Ondersteuning aan inwoners om het dagelijks leven op orde te hebben of te krijgen. Wettelijk kader van deze lijn: Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Externe ontwikkelingen Er zijn vier grote maatschappelijke opgaven voor alle gemeenten in heel Nederland:
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.1 Wat willen we bereiken?
27
Jeugdzorg verbeteren en financieel houdbaar maken De Hervormingsagenda Jeugd zet in op het zo dichtbij mogelijk organiseren van de zorg en ondersteuning aan jongeren. Het doel is om jeugdigen zo lang mogelijk in de eigen omgeving te ondersteunen. De landelijke overheid stuurt sterk op regionale samenwerking en een uniforme (boven)regionale aanpak. Op gemeentelijk niveau zijn basisfuncties benoemd voor de lokale uitvoering: oog houden voor een veilige leefomgeving, tijdig signaleren van de vraag, handelen vanuit een brede blik, en het vinden van bereikbare en toegankelijke hulp. Dit vraagt om een integrale aanpak op lokaal niveau. Met een koppeling tussen voorliggende voorzieningen zoals schoolmaatschappelijk werk en het consultatiebureau, het sociaal loket en geïndiceerde jeugdhulp. De gemeente wil dit doortrekken binnen de Wmo en voorliggende voorzieningen. Zodra de eigen toegang beter is georganiseerd, kan de gemeente inwoners sneller de juiste ondersteuning geven of verwijzen. Wonen en zorg De gemeente moet de groeiende groep ouderen faciliteren in hun woon-, zorg- en welzijnsbehoeften. Naar schatting zijn er in 2040 ongeveer twee keer zoveel 75 plussers als nu. Daar komen zorgvragers zoals statushouders, dak- en thuislozen en mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang nog bij. Er zijn onvoldoende geschikte woningen voor deze groepen.
Woningen zijn vaak ongeschikt om (langer) in te blijven wonen. Omdat de benodigde zorg er niet geleverd kan worden, omdat de omgeving onvoldoende voorzieningen biedt of omdat het gedrag van deze inwoners op weerstand van de buurt stuit. Daarnaast is er een tekort aan (zorg)professionals en daalt het aantal mantelzorgers en vrijwilligers. Er zijn meer hulpvragen dan de zorgprofessionals aankunnen. Door al deze feiten staat de gemeente voor een enorme uitdaging om de toekomstige ouderen in een veilige omgeving zo vitaal mogelijk te laten meedoen in de maatschappij. Omzien naar elkaar De gemeente moet het beleid en uitvoering toekomstbestendig maken. Dat wil zeggen: als we in de nabije toekomst alle inwoners woonruimte en zorg willen bieden, dan moeten we met de samenleving zoeken naar andere woonvormen en een andere manier van zorg verlenen aan elkaar. Dat vraagt om een mentaliteitsverandering. We moeten weer meer omzien naar elkaar, vergelijkbaar met het ‘noaberschap’. Dat vraagt om begrip in de samenleving voor normaliseren: accepteren dat een 6 soms genoeg is. En dat we elkaar vaker hulp bieden in plaats van professionele hulp te vragen. Leefbare wijken en dorpen De samenstelling van wijken verandert. Er wonen (straks) meer mensen met onbegrepen gedrag in de wijk.
Want mensen moeten langer thuis wonen of uit regionale opvangcentra sneller terug naar de gemeente waar ze ingeschreven staan. Ook duurt het langer voordat mensen intramuraal kunnen wonen. De veranderende samenstelling van wijken vraagt om aandacht voor ‘prettig samenleven’. Bijvoorbeeld door nabijheid te organiseren. Want als je elkaar kent, is er meer begrip voor onbegrepen gedrag. En door te zorgen voor een goede balans tussen hulpvragers en hulpdragers in wijken en dorpen. Maar ook door professionele ondersteuning (welzijn) aan hulpdragers te bieden. Denk verder aan het stimuleren en faciliteren van communities, om omzien naar elkaar te bevorderen. Daarnaast spelen nog andere externe ontwikkelingen: Arbeidsmarktsituatie De arbeidsmarkt is gespannen. Hierdoor is het moeilijk om goed gekwalificeerd personeel te werven. Dit geldt zowel voor aanbieders van zorg en welzijn als voor de gemeente.
28
Programmabegroting Westervoort 2025-2028 - 2.4.1 Wat willen we bereiken?
Decentralisatie en extramuralisering zorg De decentralisatie van de jeugdzorg en de extramuralisering van de GGZ en de ouderenzorg wordt verder doorgevoerd. Daardoor wonen jeugdigen en volwassenen met een zorgvraag steeds langer zelfstandig thuis. Van inwoners en partners krijgen we signalen dat er steeds meer zelfstandig wonende jeugdigen en volwassenen zijn met een zorg- en ondersteuningsvraag. De problematiek wordt ook complexer. Decentralisatie beschermd wonen naar beschermd thuis De decentralisatie van beschermd wonen wordt zeer waarschijnlijk uitgesteld naar 2026. Doel van de decentralisatie is om psychisch kwetsbare inwoners zoveel mogelijk in de eigen omgeving op te vangen en te ondersteunen. Ook nadat een inwoner is uitbehandeld en vanuit de intramurale zorg zelfstandig gaat wonen. Vanaf de invoering worden alle gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van beschermd wonen. In tien jaar tijd wordt het budget dat nu naar centrumgemeente Arnhem gaat, overgeheveld naar alle gemeenten. Dit gebeurt op basis van een objectief verdeelmodel. De toegang tot beschermd wonen wordt lokaal georganiseerd. Er komen verbindingen met het voorliggende veld en de maatwerkvoorzieningen beschermd wonen. Wet van school naar duurzaam werk Naar verwachting treedt per 1 januari 2026 de Wet van school naar duurzaam werk in werking.
Deze wet stimuleert de gemeente om vanuit de participatiewet eerder aan te sluiten bij scholen om jongeren waar nodig eerder te ondersteunen richting een (leer)werkplek. Op dit moment is de wet nog in ontwikkeling. De gemeente volgt de ontwikkelingen en bereiden zich voor waar mogelijk. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is een gezamenlijk programma van de ministeries van J&V en VWS en de VNG. Dit in nauwe samenwerking met de partners in het veld. De organisatie van de jeugdbescherming moet effectiever en slimmer. Volgens de planning is deze stelselwijziging in 2030 gerealiseerd. Deze ontwikkeling heeft gevolgen voor de lokale toegang. Vanuit de regionale samenwerking werkt de gemeente mee aan deze ontwikkeling. De kern is: betere en snellere hulp voor gezinnen en kinderen. Met één vaste hulpverlener vanuit de lokale uitvoering. Waar nodig betrekt deze regievoerder een professional vanuit het op te richten regionale veiligheidsteam. In dat veiligheidsteam zijn de functies van de gecertificeerde instellingen (GI), Veilig Thuis (VT) en de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) samengebracht. Abonnementstarief Het kabinet wil de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verbeteren. Daarom komt er een inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor alle Wmo-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt.