6.1 Jaarstukken 2020

€ 355.000 €0 € 355.000

€ 703.000 €0 € 703.000

€ 5.360.000 € 551.000 € 586.000 € 15.000

€ 7.905.000 € 480.000 €0 € 15.000

€0 € 6.512.000

€0 € 8.400.000

RISICOPROFIEL Bij dit onderdeel presenteren wij de risico's. Wij hebben de risico-inventarisatie geactualiseerd, de risico's geanalyseerd en beoordeeld en zoveel mogelijk gekwantificeerd. Deze risico's zullen zich immers nooit allemaal in hetzelfde jaar voordoen. We hebben onze risico’s als volgt onderverdeeld: - Aansprakelijkheidsrisico’s; - Risico’s op eigendommen; - Risico’s van de bedrijfsvoering; - Financiële risico’s - Economische omstandigheden - Grondexploitatie - Verbonden partijen - Open-einde regelingen

67

- Grote projecten - Overige financiële risico’s Wij maken hierbij ook een verdeling naar incidentele risico’s en structurele risico’s. De incidentele risico’s hebben vooral betrekking op het onderdeel Financiële risico’s - economische omstandigheden. In het Risicoregister (zie bijlage 4) staat een actueel overzicht. Op hoofdlijnen zien onze risico’s er als volgt uit: Overzicht risico's

Begroting 2020

Werkelijk 2020

Categorie risico's Aansprakelijkheid Eigendommen Bedrijfsvoering Financieel Saldo risico's

€ 55.000 € 59.000 € 263.000 € 1.234.000 € 1.611.000

€ 85.000 € 38.000 € 578.000 € 1.173.000 € 1.874.000

Onderverdeling risico's Incidentele risico's Structurele risico's Saldo risico's

€ 378.000 € 1.233.000 € 1.611.000

€ 429.000 € 1.445.000 € 1.874.000

1. Aansprakelijkheid (totaal risico € 85.000) Binnen dit onderdeel vallen risico's op het gebied van: - Bedrijfsongevallen - Nalatigheid of onrechtmatig handelen - Fraude, diefstal - Planschade - Schadeclaims De risico's zijn in de meeste gevallen beperkt door maatregelen te nemen. Zoals fysieke en administratieve maatregelen, het volgen van de procedures en het afsluiten van verzekeringen. Ook hebben wij diverse budgetten beschikbaar, bijvoorbeeld om ons eigen risico te dekken. Op het gebied van planschade sluiten wij overeenkomsten met de ontwikkelaars. 2. Eigendommen (risico € 38.000) De risico’s van onze eigendommen hebben wij aanzienlijk beperkt door het afsluiten van brand- en stormschadeverzekeringen. Zaken zoals vandalisme en diefstal zijn echter uitgesloten van de verzekering. Daarnaast voeren wij voor onze eigendommen planmatig beheer en onderhoud uit. Dit doen wij op basis van de beheerplannen en actuele inspecties. De hiervoor noodzakelijke budgetten staat in de begroting en actualiseren we periodiek. Ook vervuiling van de openbare ruimte is een risico. Via frequentere controle door BOA's proberen we dit probleem preventief aan te pakken. 3.

Bedrijfsvoering (risico € 578.000) De risico's in de bedrijfsvoering gaan over afwezigheid van personeel wegens ziekte of anderszins, het vertrek van personeel en noodzakelijke (tijdelijke en duurdere) vervanging, het disfunctioneren van personeel (frictiekosten) en ICT. Het risico voor het werven van kwalitatief goed personeel is toegenomen. Dit is niet specifiek voor onze gemeente, maar is een landelijk fenomeen. ICT-problemen kunnen computeruitval tot gevolg hebben. Hierdoor kan mogelijk de dienstverlening niet gegarandeerd worden en onze medewerkers niet (optimaal) werken. Onder de bedrijfsvoeringsrisico's vallen ook de fiscale risico's. Fiscale wetgeving is bij lagere overheden complex en soms voor meerdere uitleg vatbaar. Bij belangrijke nieuwe investeringsprojecten wordt vooraf overleg gevoerd met de Belastingdienst. Momenteel loopt er een risico m.b.t MFA het Hanzehuijs omdat de overdracht nog niet heeft plaatsgevonden. 4. Financieel (risico € 1.173.000) De risico's bij dit onderdeel hebben betrekking op economische ontwikkelingen, de grondexploitaties, verbonden partijen, open-einde regelingen, grote projecten en overige financiële risico's.

68

a. Economische ontwikkelingen (risico € 128.000) Ons risicobeleid wat betreft de economische ontwikkelingen is gericht op verminderen. Op basis van actuele informatie hebben wij de budgetten afgelopen tijd bijgesteld. Dit geldt voor loon- en prijsontwikkeling, maar ook voor te ontvangen bouwleges. Daarnaast zijn hier risico's ingeschat van het zandwinningscontract, het risico op faillissement van partners in grondzaken, lagere OZB als gevolg van leegstand en toenames van bezwaren en hogere kwijtscheldingen van gemeentelijke belastingen. b. Grondexploitatie (risico € 125.000) In het kader van de grondexploitaties zijn wij op grond van de voorschriften verplicht de verliezen te nemen. Hiervoor dienen wij een voorziening te vormen. Op basis van de inzichten hebben wij de voorziening verliesgevende complexen bepaald op € 1,3 miljoen. Mogelijke andere risico's worden binnen de grondexploitatie opgevangen. Bovendien calculeren wij een te verwachten winst op de grondexploitaties (zie de paragraaf ’Grondbeleid‘). Gelet op de hoogte van de boekwaarden van projecten (niet zijnde grondexploitaties) en de economische omstandigheden lopen wij bij projecten een risico. De meeste van deze kosten kunnen wij echter verhalen op ontwikkelaars, waardoor er een risico voor de gemeente resteert. Ook leveren langere doorlooptijden en verlagingen van grondprijzen ook risico's op. c.

Verbonden partijen (risico € 186.000) Hierbij gaat het om gemeenschappelijke regelingen en gesubsidieerde instellingen. Wij zijn, samen met de overige deelnemende gemeenten, financieel aansprakelijk voor eventuele tekorten. Bovendien kan het zijn dat wij bij een faillissement van een partij alsnog het werk door andere partijen uit moeten laten voeren. Terwijl de bijdragen hiervoor al aan de verbonden partijen zijn betaald. Doordat er steeds meer risicobewustzijn bij de verbonden partijen is en zij maatregelen namen in het kader van risicomanagement, blijft er voor de gemeente een lager restrisico over. Bij de risicobeoordeling van de verbonden partijen vormen de respectievelijke jaarrekeningen over 2020 de basis. Hiertoe zijn o.a. de resultaten, gemeentelijke bijdragen, vermogensposities, weerstandsratio’s en benoemde risico’s van de verbonden partijen onder de loep genomen. Ook is getoetst, daar waar mogelijk, of afgesproken streefwaardes voor het benodigd eigen vermogen behaald zijn. Daar waar risico’s resteren voor deelnemende gemeente is tegen het aandeel wat de gemeente West Maas en Waal loopt het basis risicobedrag berekend. Vervolgens is een kans bepaald, in de meeste gevallen van 1 * in de vier jaar, dat het risico zich voor zou kunnen doen. In onderstaande tabel treft u de uiteindelijke restrisico’s aan die meegenomen worden in de berekening van de weerstandsratio.

Verbonden partij

risico verbonden partij

Avri BSR GGD (tekort weerstandsvermogen) MARN ODR Regio Rivierenland UBR (borgstelling, aanname bij raadsbesluit 1%) VRGZ (tekort weerstandsvermogen) Werkzaak (tekort weerstandsvermogen) Totaal restrisico verbonden partijen

€ 4.900.000 €0 € 1.212.000 €0 €0 €0 € 37.500.000 € 1.446.000 € 973.000 € 46.031.000

aandeel WMW

kans

7,8%

25%

3,2%

25%

14,2% 3,6% 5,8%

1% 25% 25%

restrisico 31-12-2020

€ 95.550 €0 € 9.696 €0 €0 €0 € 53.250 € 13.014 €14.109 € 185.619

d. Open-einde regelingen (risico € 545.000) De regelingen waar wij in onze gemeente mee te maken hebben zijn: het leerlingenvervoer, de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet, de bijzondere bijstand en de Jeugdwet. In de begroting hebben wij hier reële budgetten voor opgenomen, maar bijvoorbeeld een extra leerling kan in het kader van het leerlingenvervoer de kosten zo maar met € 25.000 doen stijgen. Ook kan één specialistische hulpverleningstraject in de Jeugdzorg een fors beslag leggen op het budget.

69

e. Grote projecten Er zijn geen grote projecten waarbij we specifieke risico’s lopen. f. Overige financiële risico's (risico € 189.000) De belangrijkste overige risico's betreffen vooral de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds, het renterisico, mogelijke bodemsaneringen, oninbaarheid van vorderingen, garanties en borgstellingen. Ook wordt hier de financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid of overlijden van bestuurders geraamd, waarvoor wij niet verzekerd zijn. TOP-RISICO´S (>=25% EN >= € 100.000)

Risico Bedrijfsvoeringsrisico's Afwezigheid personeel wegens ziekte of anderszins (zwangerschaps-- en bevallingsverlof, zorgverlof)

type

programma

bedrag

kans

gevolg

deels Burger, bestuur beïnvloedbaar en veiligheid

€ 500.000

50%

€ 250.000

intern Burger, bestuur beïnvloedbaar en veiligheid

€ 400.000

25%

€ 100.000

extern deels Burger, bestuur beïnvloedbaar en veiligheid

€ 105.000

100%

€ 105.000

€ 200.000 € 1.205.000

25%

€ 50.000 € 505.000

€ 100.000

50%

€ 50.000

€ 200.000

50%

€ 100.000

€ 400.000

25%

€ 100.000

€ 300.000

60%

€ 180.000

€ 215.000

100%

€ 215.000

€ 100.000 € 1.315.000

50%

Totaal financieel-economische risico's

€ 50.000 € 695.000

Totaal top-risico's

€ 2.520.000

Belastingaangiften (onvolledige, niet tijdige of onjuiste opgave en aangifte belastingdienst - BTW, loonbelastingen) MFA het Hanzehuijs is niet binnen 2 jaar na ingebruikname (mei 2019) overgedragen. De verrekende BTW blijkt hierdoor (deels) niet terecht. Uitval (de)centrale IT voorzieningen

intern Burger, bestuur beïnvloedbaar en veiligheid

Totaal bedrijfsvoeringsrisico's Financieel-economische ontwikkelingen Lagere legesopbrengsten omgevingsvergunningen Langere doorlooptijd grondexploitaties Openeinde regeling Participatiewet incl. bijstand Openeinde regeling Jeugdwet Algemene uitkering, deel Jeugdzorg Bodemsanering openbare ruimte

extern deels Wonen, werken beïnvloedbaar en recreëren extern niet Wonen, werken beïnvloedbaar en recreëren deels Maatschappelijke beïnvloedbaar zaken deels Maatschappelijke beïnvloedbaar zaken extern niet Algemene beïnvloedbaar dekkingsmiddelen extern niet Fysieke beïnvloedbaar leefomgeving

€ 1.200.000

70

WEERSTANDSVERMOGEN Op basis van het risicoprofiel en de inventarisatie van de weerstandscapaciteit kunnen wij ons weerstandsvermogen bepalen. Hierbij houden wij rekening met de incidentele en structurele onderdelen. De structurele risico’s en weerstandscapaciteit rekenen wij voor 4 jaar mee, de incidentele uiteraard voor 1 jaar. Het weerstandsvermogen drukken wij uit in een verhoudingsgetal.

Voor 2020 ziet de weerstandsratio er als volgt uit: 11.212 Ratio weerstandsvermogen =

=

1,80

6.209 De ratio weerstandsvermogen is als volgt te beoordelen: Ratio

Betekenis

> 2,0 Uitstekend 1,4 - 2,0 Ruim voldoende 1,0 - 1,4 Voldoende 0,8 - 1,0 Matig 0,6 - 0,8 Onvoldoende < 0,6 Ruim onvoldoende

Uit het bovenstaande blijkt dat de ratio van 1,80 in de jaarrekening ruim voldoende is. Dit betekent dat onze gemeente ruim voldoende weerstandscapaciteit heeft om de risico's af te dekken. FINANCIËLE KENGETALLEN Bij het beoordelen van de financiële kengetallen hanteert de provincie normwaarden. In onderstaande tabel staan de normwaarden zoals de provincie ze hanteert. De waarden zijn ingedeeld in de categorieën A, B en C. Categorie A is het minst risicovol en categorie C het meest.

Provinciale normen voor de kengetallen

Categorie A

Categorie B

Categorie C

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

geen norm

geen norm

geen norm

geen norm

geen norm

geen norm

>50% Begr en MJR >0% <20% <95%

20-50% Begr of MJR >0% 20-35% 95-105%

<20% Begr en MJR <0% >35% >105%

Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

71

Voor onze gemeente zijn de volgende kengetallen actueel

Financiële kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Rekening 2019

Begroting 2020

Rekening 2020

69%

49%

66%

34%

49%

34%

20% -9% 2% 104%

17% 1% 3% 108%

21% 0% 0% 101%

Verklaring kengetallen: De netto schuldquote geeft het risico voor de gemeente weer als derden niet aan hun verplichtingen voldoen. Denk bijvoorbeeld aan een stichting MFA- of Kulturhus of sportvereniging die geld hebben geleend bij de gemeente. Hoe lager hoe beter. De netto schuldquote (gecorrigeerd) geeft aan of wij in staat zijn de schulden terug te betalen waarvoor wij volledig zelf aan de lat staan. Hoe lager, hoe beter. Solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is aan haar totale financiële verplichtingen te voldoen. Dit wordt berekend op basis van het eigen vermogen en de bezittingen van de gemeente. Hoe hoger de ratio, hoe groter de weerbaarheid. Structurele exploitatieruimte geeft aan of gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te kunnen vangen dan wel, of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Hoe hoger hoe beter. Grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de totale baten. Hoe lager hoe beter. Belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid. Hoe lager hoe beter. RISICO'S Voor dit jaarverslag actualiseerden wij de risico-inventarisatie. Het ontstaan van nieuwe risico's is altijd mogelijk, ook kunnen risico's in omvang wijzigen.

Tenslotte kunnen risico's oplossen. CONCLUSIE Onze risico's worden steeds omvangrijker. Inwoners, al dan niet verenigd in een belangenorganisatie, worden mondiger en stellen eerder de overheid aansprakelijk voor schade. De gewijzigde economische omstandigheden hebben de afgelopen jaren een behoorlijke impact op de omvang van onze risico's. Ook in 2020 blijven risico's aanwezig. Ook wijzigingen in rijksbeleid kunnen ertoe bijdragen dat risico's op gemeenten worden afgewenteld. Noodzakelijke bezuinigingen op onderhoud en beheer kunnen leiden tot meer aansprakelijkheid stellingen en achterstallig onderhoud, wat per definitie duurder is dan regulier onderhoud. Onze totale weerstandscapaciteit is voldoende om de risico's af te dekken. Met de kanttekening dat onze structurele risico's niet volledig gedekt worden door de structurele weerstandscapaciteit. Het overschot op de incidentele weerstandscapaciteit is toereikend om gedurende ruim vijf jaar het structurele tekort af te dekken. Dit betekent dat wij uiterlijk na vijf jaar aanvullende structurele dekkingsmiddelen moeten zoeken. De weerstandsratio is positief en komt uit op een score van 1,80. Dit betekent dat wij ruim voldoende in staat zijn mogelijke financiële tegenvallers op te vangen en daarmee voldoen aan de gestelde kaders.

72

PARAGRAAF ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ALGEMEEN De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen bevat ten minste de volgende kapitaalgoederen (BBV, artikel 12 lid 1): a. wegen; b. riolering; c. water; d. groen; e. gebouwen. Van bovengenoemde kapitaalgoederen wordt aangegeven (BBV, artikel 12 lid 2): a. het beleidskader; b. de uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties; c. de vertaling van de financiële consequenties in de begroting. Inleiding Wij hebben geïnvesteerd in de kapitaalgoederen in onze gemeente. Ook met het beheer en onderhoud van onze wegen, de openbare verlichting, de riolering en het water, het openbaar groen en onze gemeentelijke gebouwen is inzet van onze middelen (personeel en financiën) gemoeid. De kapitaalgoederen zijn van belang voor het zo optimaal mogelijk functioneren van onze gemeente, onder meer op het gebied van de leefbaarheid, veiligheid, verkeer en vervoer en recreatie. Onderhoud en beheer is bovendien noodzakelijk om kapitaalvernietiging te voorkomen. Doelstelling van deze paragraaf is u te informeren over de hoofdlijn van het beleid rondom de kapitaalgoederen. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk c.q. beheerplan

Jaar

Planperiode

Waterplan Groenbeleidsplan Bomenbeleidsplan Openbare verlichting 2019 Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) Kwaliteitsimpuls groen Wegen categorisering Gladheidsbestrijding uitvoeringsprogramma Wegenbeleid- en beheerplan West Maas en Waal 2019-2023

2005 2011 2015 2018 2017 2018 2018 2018 2019

2005-2025 2011-2014 2019-2023 2018-2022 jaarlijks 2019-2023

WEGEN Algemeen Ons gemeentelijk beleid is gericht op efficiënt en effectief onderhoud aan de wegen. Daarnaast willen we ons wegennet inrichten volgens de Basiskenmerken Wegontwerp volgens het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP).

73

Financiën In 2020 realiseerden we met betrekking tot de wegen de volgende baten en lasten:

Exploitatiebudgetten wegen en bruggen kostensoort Dagelijks onderhoud Salarislasten Dotatie aan voorziening Afschrijvingslast Overige kosten Diverse baten totale exploitatiebudget wegen en bruggen

Werkelijk 2019

Raming 2020

Werkelijk 2020

€ 470.562 € 309.818 € 730.720 € 48.919 € 90.364 -€ 10.971

€ 441.670 € 311.711 € 731.356 € 76.070 € 82.177 -€ 394.328

€ 487.116 € 304.176 € 731.356 € 76.070 € 156.836 -€ 74.524

€ 1.639.412

€ 1.248.656

€ 1.681.030

Voor het onderhoud aan de wegen en civiele kunstwerken gebruiken we voorzieningen om de kosten te egaliseren. Het verloop van de voorziening ziet er zo uit.

Ontwikkeling bijhorende voorzieningen

Stand 1-1-2020

mutaties 2020

Stand 31-12-2020

Voorziening wegen Voorziening civiele kunstwerken

€ 1.958.477 € 90.778

-€ 147.961 € 13.599

€ 1.810.516 € 104.377

ONDERHOUD WATERGANGEN Algemeen De gemeente heeft de plicht beheer en onderhoud uit te voeren aan B- en C-watergangen en vijvers op en aan eigen terrein. Financiën In 2020 realiseerden we met betrekking tot de watergangen de volgende baten en lasten:

Exploitatiebudgetten watergangen

Werkelijk 2019

Raming 2020

Werkelijk 2020

kostensoort Dagelijks onderhoud Salarislasten

€ 65.177 € 11.650

€ 50.374 € 12.680

€ 39.527 € 11.841

totale exploitatiebudget watergangen

€ 76.827

€ 63.054

€ 51.368

OPENBARE VERLICHTING Algemeen Wij maken gebruik van een beheersysteem openbare verlichting in Geovisia. Er is een meerjarenplanning voor het onderhoud aan gekoppeld.

74

Financiën In 2020 realiseerden we met betrekking tot de verlichting de volgende baten en lasten:

Exploitatiebudgetten openbare verlichting

Werkelijk 2019

Raming 2020

Werkelijk 2020

kostensoort Dagelijks onderhoud Elektriciteit Salarislasten Afschrijvingslast Overige kosten Diverse baten

€ 73.948 € 79.386 € 55.022 €0 € 7.810 -€ 3.606

€ 71.106 € 82.724 € 52.828 € 225 € 3.480 -€ 3.110

€ 61.508 € 99.336 € 53.482 € 225 € 9.695 -€ 6.561

totale exploitatiebudget openbare verlichting

€ 212.561

€ 207.253

€ 217.685

Led-verlichting In 2014 startten we met de ombouw van traditionele naar led-armaturen. Tot en met 2020 zijn er ca. 1.100.540 led-armaturen geplaatst / vervangen. Dit loopt volgens planning. Onderhoud In december 2018 is het beleid- en onderhoudsplan geactualiseerd en vastgesteld voor de periode 2019 t/m 2023 met een doorkijk van 10 jaar. RIOLERING EN WATER Algemeen Op grond van de 'Waterwet" en de 'Wet Milieubeheer' heeft de gemeente 3 zorgplichten: 1. Inzameling en transport van afvalwater; 2. Inzameling en verwerking van overtollig hemelwater; 3. Inzameling en verwerking van overtollig grondwater. Voor deze zorgplicht voeren wij de volgende hoofdactiviteiten uit: - Zorg dragen voor het dagelijks beheer van het rioolstelsel; - Onderzoek naar en monitoren van het functioneren van het rioolstelsel ter toetsing aan de doelen van Gemeentelijk RioleringsPlan; - Onderhoud, reparatie, renovatie en vervanging van het gemeentelijke rioolstelsel; - Uitvoeren van de maatregelen uit het Waterplan; - Onderzoek naar het functioneren van de waterstelsels en -voorzieningen en monitoren van grondwaterstanden; - Onderhoud, herstel en renovatie van watervoorzieningen, zoals drainagestelsels, retentievijvers en wadi’s; - Plan- en beleidsvorming op het gebied van water, klimaat en riolering; - Op orde hebben en houden van de rioolbeheergegevens en de watergegevens.

Beleid In de raadsvergadering van 26 oktober 2017 is het verbrede Gemeentelijke Rioleringsplan (vGRP) vastgesteld. De looptijd van dit plan is van 2018 t/m 2022.

75

Basisgegevens In onze gemeente is sprake van een omvangrijk riolerings- en waterstelsel: Kenmerk

ZorgHoeveelheid plicht (*)

Eenheid

Hoofdriool gemengd (vrijverval) A 77 Hoofdriool regenwater (vrijverval) H 16 Hoofdriool vuilwater (vrijverval) A 35 Kolken H 6900 Inspectieputten A/H 3086 Hoofdrioolgemalen A 24 Randvoorzieningen (bergbezinkbassins/-leidingen) A 12 Lamellenfilters H 2 Overstorten (gemengd stelsel, inclusief de 12 randvoorz.) A 49 Pompputten (drukrioolstelsel) A 570 Persleidingen en drukriolering A 112 IBA´s A 13 Wadi's / retentievijvers H 23 Peilbuizen G 40 Drainage G 18 Duikerleidingen (overkluizingen) H 18 (*) zorgplichten: A=Afvalwater, H=Hemelwater, G=Grondwater

Km Km Km Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Stuks Km Stuks Stuks Stuks Km Km

Financiën De financiën voor riolering en water zijn opgebouwd uit 3 pijlers: 1. Exploitatie (beheer en onderhoud riool/water-stelsel); 2. Investeringen (rioolvervangingen, projecten waterplan); 3. Voorziening Riolering. Alle kosten worden volledig gedekt uit de inkomsten van de rioolheffing. Wij mogen de rioolheffing alleen gebruiken voor deze drie pijlers. In artikel 228a van de gemeentewet staat dat wij belasting kunnen heffen voor het bestrijden van kosten die verbonden zijn aan: a. de inzameling en het transport van huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, alsmede de zuivering van huishoudelijk afvalwater; en b. de inzameling van afvloeiend hemelwater en de verwerking van het ingezamelde hemelwater, alsmede het treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Financiën In 2020 realiseerden we met betrekking tot de riolering de volgende baten en lasten:

Exploitatiebudgetten riolering

Werkelijk 2019

Raming 2020

Werkelijk 2020

Kostensoort Afschrijvingslast Beheer en onderhoud Hemel- en grondwaterplicht Overhead

€ 815.535 € 339.930 € 51.894 € 358.711

€ 850.035 € 645.812 € 51.976 € 357.448

€ 850.035 € 630.967 € 52.145 € 371.427

Extracomptabel toe te rekenen kosten Rente Overhead BTW

€ 330.383 € 275.457 € 255.036

€ 291.658 € 277.858 € 281.611

€ 291.658 € 263.778 € 278.410

totale exploitatiebudget riolering

€ 2.426.946

€ 2.756.398

€ 2.738.420

76

Voorziening De voorziening riolering gebruiken we om de jaarlijkse fluctuaties in de exploitatie van de riolering op te vangen.

Ontwikkeling voorziening riolering

Stand 1-1-2020

mutaties 2020

Voorziening riolering

€ 1.018.175

-€ 254.600

Stand 31-12-2020 € 763.575

Risico's De kwaliteit van het vrijvervalrioolstelsel is over het algemeen goed. De belangrijkste reden is dat het stelsel niet oud is. Onze oudste riolen zijn ruim 50 jaar oud, de gemiddelde levensduur van riolen is 70 jaar. Maar de vele inprikpunten van de drukrioolstelsels op het vrijvervalstelsel kunnen de levensduur van het vrijvervalstelsel negatief beïnvloeden. Dit monitoren we met inspecties en nader onderzoek. Klimaatveranderingen kunnen onder andere leiden tot overmatige neerslag en extreme hitte. De risico’s die hierdoor ontstaan kunnen we deels voorkomen door maatregelen te treffen. We zullen dit ook deels moeten accepteren en leren omgaan de risico's. GROEN Algemeen Openbaar groen is van groot belang voor de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving. Groen zorgt voor verkoeling en maakt de dorpen klimaatbestendiger. Bomen zijn beeldbepalende elementen die belangrijk zijn voor de oriëntatie, leefbaarheid en karakteristiek in de dorpen. Bomen voorkomen hittestress in het stedelijk gebied. In 2015 is het Bomenbeleidsplan vastgesteld waarin beleidsthema's zijn uitgewerkt om het bomenbestand op een duurzame en veilige manier in stand te houden en te ontwikkelen. Financiën In 2020 realiseerden we met betrekking tot het groenonderhoud de volgende baten en lasten:

Exploitatiebudgetten groen kostensoort Dagelijks onderhoud Salarislasten Afschrijvingslast Overige kosten Diverse baten totale exploitatiebudget groen

Werkelijk 2019

Raming 2020

Werkelijk 2020

€ 593.432 € 408.368 €3 € 78.900 -€ 8.246

€ 716.071 € 435.497 € 1.083 € 30.945 -€ 60.084

€ 595.555 € 429.301 € 1.083 € 27.633 -€ 38.929

€ 1.072.458

€ 1.123.512

€ 1.014.643

Risico's Essentaksterfte Ongeveer 43% van de bomen in het buitengebied bestaat uit essen. De essentaksterfte heeft in de gemeente veel essen aangetast. Door de droge en warme zomers is de essentaksterfte stabiel gebleven. De verwachting is dat de kosten voor het onderhoud de komende jaren niet hoger worden. Het extra budget voor de beheersing van de essentaksterfte is 4 jaar vooruitgeschoven. Watergangen Volgens ons beleid "beheer en onderhoud watergangen" blijft het vrijgekomen slootmaaisel op de kant liggen. Dit veroorzaakt ophoging van de bermen. Het regenwater kan hierdoor slecht naar de sloot stromen en blijft aan de kant van de verharding en in de berm staan. Dit veroorzaakt schade aan de wegen en de bermen. Voor de versterking van de biodiversiteit is het belangrijk om het maaisel van de bermen en de watergangen af te voeren. In 2021 wordt een biodiversiteitsplan opgesteld. Daaruit volgen onder andere

77

adviezen op welke locaties de biodiversiteit bevorderd kan worden door het afvoeren van maaisel uit bermen en watergangen. Areaaluitbreiding In 2020 zijn er woonwijken opgeleverd. Dit betekent een toename van het areaal openbaar groen. Voor de begroting van 2022 wordt extra geld aangevraagd om het onderhoud uit te voeren. GEBOUWEN Algemeen Wij hebben in onze gemeente accommodaties voor sport, kunst en cultuur, welzijn en de huisvesting van ons gemeentelijke apparaat. Iedere drie jaar beoordelen wij de staat van onderhoud van de gemeentelijke gebouwen en stellen op basis hiervan een meerjarenonderhoudsprogramma op. Het daadwerkelijke onderhoud voeren wij pas uit na een actuele inspectie. Bij deze inspectie beoordelen wij of de geplande werkzaamheden echt noodzakelijk zijn of nog uitgesteld kunnen worden. Financiën In 2020 realiseerden we met betrekking tot het onderhoud aan gebouwen de volgende baten en lasten:

Exploitatiebudgetten gebouwen

Werkelijk 2019

Raming 2020

Werkelijk 2020

kostensoort Dagelijks onderhoud Gas/Water & Electra Salarislasten Dotatie aan voorziening Afschrijvingslast Overige kosten Huurinkomsten & overige baten

€ 230.496 € 130.301 € 143.873 € 235.948 € 347.151 € 130.931 -€ 263.110

€ 227.745 € 99.760 € 56.933 € 25.916 € 225.724 € 339.796 -€ 181.683

€ 216.498 € 116.663 € 58.506 € 30.489 € 225.726 € 343.132 -€ 158.130

totale exploitatiebudget gebouwen

€ 955.590

€ 794.191

€ 832.884

Voor het onderhoud aan de gebouwen gebruiken we een voorziening om de kosten te egaliseren. Het verloop van de voorziening ziet er zo uit.

Ontwikkeling voorziening gebouwen

Stand 1-1-2020

Voorziening gebouwen

€ 1.495.842

mutaties 2020 -€ 62.727

Stand 31-12-2020 € 1.433.115

Risico’s Afhankelijk van de werkelijke onderhoudstoestand wordt gekeken welke onderhoudswerkzaamheden worden uitgevoerd. CONCLUSIE Onderhoudsplannen Voor het onderhoud aan onze kapitaalgoederen werken we zo vaak mogelijk met meerjarige onderhoudsplannen. De onderhoudsplannen voor openbare verlichting, riolering en wegen zijn actueel. Periodiek kijken we naar het bijstellen van deze plannen. Onderhoudsvoorzieningen Om de kosten gelijkmatig over de jaren te verdelen werken we met onderhoudsvoorzieningen. Dit is het geval bij: onderhoud gebouwen, wegen, riolering en civiele kunstwerken. Jaarlijks controleert de accountant of de onderhoudsvoorzieningen toereikend zijn om het toekomstige onderhoud uit te kunnen voeren (zoals opgenomen in de onderhoudsplannen).

78

PARAGRAAF FINANCIERING ALGEMEEN De paragraaf financiering bevat in ieder geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille en geeft inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte (BBV, artikel 13). Inleiding Het doel van deze paragraaf is om u te informeren over het treasurybeleid en de beheersing van financiële risico’s. Treasury is het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Dit dienen wij te doen binnen de kaders van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente te regelen. Gemeentelijke kaders Onze kaders zijn vastgelegd in de, op grond van artikel 212 Gemeentewet, vastgestelde ’Financiële verordening gemeente West Maas en Waal‘ (Rb. 23 maart 2017). Het gaat om kaders voor het uitvoeren van de financieringsfunctie zoals doelstellingen, richtlijnen en limieten die voor ons college gelden.

In het door ons op 10 januari 2012 vastgestelde Treasurystatuut is de beleidsmatige infrastructuur van de treasuryfunctie vastgelegd in de vorm van uitgangspunten, doelstellingen, richtlijnen en limieten. Het bevat met name protocollen voor de dagelijkse uitvoering. De onderwerpen die hierbij aan de orde komen zijn het kasbeheer, het risicobeheer, de financiering en de administratieve organisatie. Hoofddoelstelling beleid Inzicht hebben in de lange termijn ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente. Het aangaan en verstrekken van geldleningen alsmede het verstrekken van garanties is alleen toegestaan voor de uitoefening van de publieke taak. Hierbij mogen geen overmatige risico’s worden gelopen. Het gebruik van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm is bedoeld als normstellend. Algemene ontwikkelingen / rentevisie De treasuryactiviteiten staan bloot aan zowel interne als externe ontwikkelingen. De interne ontwikkelingen bestaan uit het oppakken van nieuwe activiteiten, investeringsplannen en reorganisatieprocessen. De belangrijkste externe ontwikkelingen zijn (internationale) economische indicatoren en de invloed hiervan op de geld- en kapitaalmarkt, alsmede wijzigingen in wet- en regelgeving. Het voorspellen van de renteontwikkeling is een lastige en bijna onmogelijke opgaaf, zeker op de lange termijn.

Niettemin kan het waardevol zijn om de drijvende factoren achter de rente in kaart te brengen, zodat een beeld ontstaat van de risico’s en onzekerheden omtrent het verloop van de rente in de toekomst. Hierbij zijn echter legio scenario’s denkbaar. Bij de begroting 2020 was het geschetste economisch beeld door de BNG Bank (aug. 2019) dat de lange rentetarieven naar verwachting op zeer lage niveaus zouden blijven. Achteraf blijkt dat de rente in 2020 op meerdere momenten nul procent of zelfs negatief is geweest. RISICOMANAGEMENT Risicomanagement is het identificeren en kwantificeren van risico's en het vaststellen van beheersmaatregelen. Hiermee worden activiteiten bedoeld waarmee de kans van optreden of de gevolgen van risico's worden beïnvloed. De risico’s die binnen onze gemeente worden gelopen bij de uitvoering van de treasurytaak bestaan voornamelijk uit renterisico's. Om die risico's te beperken en te beheersen geldt er een kasgeldlimiet en is er een renterisiconorm ontwikkeld. Daarnaast verdient vooral het kredietrisico aandacht. Dit is het risico dat wij lopen wanneer geldleningen worden verstrekt aan rechtspersonen die in voorkomende gevallen in financiële problemen zouden kunnen komen. In het treasurystatuut zijn algemene uitgangspunten opgenomen om dit risico te beperken.

79

Met betrekking tot risicobeheer hanteren wij, ingevolge het treasurystatuut, de volgende algemene uitgangspunten: 1. De gemeente mag leningen of garanties uit hoofde van de ’publieke taak’ uitsluitend verstrekken aan door de gemeenteraad goedgekeurde derde partijen. 2. De gemeente kan middelen uitzetten uit hoofde van de treasuryfunctie, indien deze uitzettingen een prudent karakter hebben en niet zijn gericht op het genereren van inkomen door het lopen van overmatig risico. 3. Het gebruik van derivaten is niet toegestaan. LENINGPORTEFEUILLE EN FINANCIERINGSBEHOEFTE Lening portefeuille In 2020 zijn voor de consolidatie van de vlottende schuld en voor de gedeeltelijke financiering van de investeringsplanning 2 nieuwe geldleningen afgesloten, beide groot € 4.000.000. De rentepercentages bedragen 0,45% en 0,09%. De leningen worden lineair in 20 jaar afgelost. De ontwikkeling van de huidige lening portefeuille ziet er als volgt uit: jaar 2020

jaar 2021

jaar 2022

jaar 2023

Aanwezige leningen Schuldrestant per 1 januari Nieuw aangetrokken leningen Aflossingen Schuldrestant per 31 december

€ 30.176.152 € 8.000.000 € 7.758.394 € 30.417.758

€ 30.417.758

€ 26.524.478

€ 23.020.886

€ 3.893.280 € 26.524.478

€ 3.503.592 € 23.020.886

€ 3.014.349 € 20.006.537

Nadere info Gewogen gemiddd rentepercentage Bijhorende rentelasten

1,71% € 448.578

1,16% € 319.789

1,13% € 270.926

1,12% € 236.451

Omschrijving

Per 31 december 2020 heeft de gemeente 15 langlopende geldleningen o.g. met een totaal schuldrestant van € 30,4 miljoen. In februari 2017 is een lening aangetrokken bij de NWB Bank. Alle overige leningen zijn opgenomen bij de BNG Bank. De rentetypische looptijd van 12 leningen is 10 jaar. Drie leningen hebben een rentetypische looptijd van 20 jaar. Over 2020 bedraagt de totale rentelast € 449.000. Financieringsbehoefte Periodiek stellen we de liquiditeitenplanning bij. Hieruit blijkt wat de financieringsbehoefte is. In de behoefte wordt voorzien door benutting van de ruimte binnen het rekening-courantkrediet van € 3,7 miljoen. Voor het meerdere wordt overgegaan tot het aantrekken van een nieuwe lening. In het onderstaand overzicht wordt de verwachte financieringsbehoefte per begin en eind boekjaar van 2020 weergegeven.

Berekening financieringsbehoefte

1-1-2020

31-12-2020

Financieringsbehoefte Boekwaarde staat activa Boekwaarde voorraad grond Financieringsbehoefte

€ 50.666.051 € 1.610.014 € 52.276.065

€ 53.255.601 € 377.227 € 53.632.828

Financieringsmiddelen Langlopende geldleningen o/g Reserves en voorzieningen Financieringsmiddelen

€ 30.176.152 € 21.549.072 € 51.725.224

€ 30.417.758 € 21.868.767 € 52.286.525

€ 550.841

€ 1.346.303

Resterende financieringsbehoefte

80

RENTERESULTAAT De financiering met externe financieringsmiddelen wordt zoveel mogelijk beperkt door primair de beschikbare interne financieringsmiddelen (reserves en voorzieningen) te gebruiken. In juli 2016 is door de Commissie BBV de Rentenotitie 2017 uitgebracht. Op grond van de aanbevelingen in deze notitie wordt vanaf 2017 over het eigen vermogen en de voorzieningen geen rentevergoeding berekend. Onze gemeente trekt niet voor iedere financiering een aparte lening aan, maar financiert het geheel van investeringen (integrale financiering). Tegenover de totaliteit van de boekwaarden van alle investeringen staan de totaal beschikbare financieringsmiddelen. Door middel van de omslagrente worden de kapitaallasten (rente en afschrijving) van investeringen toegerekend aan taakvelden en maken deze lasten vervolgens deel uit van de betreffende programma's. De omslagrente hoeft niet de huidige marktcondities te weerspiegelen. Om te voorkomen dat het rente-omslagpercentage jaarlijks moet worden bijgesteld, wordt vaak voor een langere periode een percentage vastgesteld. Dit leidt ertoe dat de rente die aan de programma's en taakvelden wordt toegerekend vast en dus stabiel is. Als het rente-omslagpercentage gaat afwijken van de werkelijke vermogenskostenvoet (werkelijke rentelasten), ontstaat een renteresultaat (voor 2020 € -11.000).

Wanneer dit renteresultaat (te) hoog wordt, is dat een signaal om het rente-omslagpercentage te herzien. In feite worden dan de programma's en taakvelden te hoog belast. Met ingang van 2018 zijn wij verplicht met de rentelasten en het bij de begroting gecalculeerde omslagrentepercentage binnen vastgestelde normen te blijven. Indien de afwijking tussen de werkelijke rentelasten en de voorgecalculeerde rentelasten meer dan 25% is dient binnen de renteberekening een correctie plaats te vinden. Bij de rekening 2020 is een percentage van 0,3% berekend en dat komt overeen met de begroting 2020. Het renteschema ziet er als volgt uit: Renteschema

jaar 2021

Door te belasten rentekosten Rentebetalingen aan externe partijen Renteontvangsten van externe partijen Door te belasten rentekosten

€ 510.856 -€ 384.474 € 126.382

Rente die toegerekend moet worden aan de grondexploitatie Verder nog door te belasten rentekosten

€ 33.140 € 93.242

Werkelijk aan taakvelden toegerekende rentekosten

€ 104.923

Renteresultaat op taakveld Treasury

-€ 11.681

BEHEERSING RISICO'S Renterisicobeheer Renterisicobeheer is het bewust beperken van de negatieve invloed van toekomstige rentewijzigingen op het resultaat van de organisatie en op de waarde van rentedragende activa en passiva. Ook het minimaliseren van de rentekosten en het optimaliseren van de rentebaten behoren tot dit onderwerp. Om de renterisico’s te beperken geldt er een kasgeldlimiet en een renterisiconorm. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet geeft de maximaal toegestane omvang van de kortlopende schuld aan. De kasgeldlimiet is ingevoerd om de gemeente te behoeden voor het risico dat de rentelasten opeens fors stijgen, omdat de rente voor kortlopende leningen sterk kan fluctueren. Voor het begrotingsjaar 2020 bedroeg de kasgeldlimiet van onze gemeente € 3.607.000, zijnde 8,5% van het begrotingstotaal ad € 42.430.000. Gedurende 2020 werd de kasgeldlimiet in het eerste kwartaal overschreden. Dat is maximaal twee opeenvolgende kwartalen toegestaan.

81

gemiddeld Realisatie kasgeldlimiet per kwartaal

1e kwartaal

2e kwartaal

3e kwartaal

4e kwartaal

€ 2.333.000 € 2.132.000

€ 1.333.000 € 1.742.000

€0 € 329.000

€0 € 751.000

€ 916.500 € 1.238.500

€ 49.000

€ 49.000

€ 49.000

€ 46.000

€ 48.250

€0 € 4.514.000

€0 € 3.124.000

€0 € 378.000

€0 € 797.000

€0 € 2.203.250

€0 € 3.000 € 5.000 €0 € 8.000

€0 € 4.000 € 3.000 €0 € 7.000

€0 € 4.000 € 4.000 €0 € 8.000

€0 € 3.000 € 2.000 €0 € 5.000

€0 € 3.500 € 3.500 €0 € 7.000

Netto vlottende schuld

€ 4.506.000

€ 3.117.000

€ 370.000

€ 792.000

€ 2.196.250

Toegestane kasgeldlimiet

€ 3.607.000

€ 3.607.000

€ 3.607.000

€ 3.607.000

€ 3.607.000

Ruimte binnen toegestane kasgeldlimiet

-€ 899.000

€ 490.000

€ 3.237.000

€ 2.815.000

€ 1.410.750

Vlottende schuld Opgenomen gelden < 1 jaar Schuld in rekening-courant Gestorte gelden door derden < 1 jaar Overige geldleningen niet zijnde vaste schuld Totaal vlottende schuld Vlottende middelen Uitgeleende gelden < 1 jaar Contante gelden in kas Tegoeden in rekening-courant Overige uitstaande gelden < 1 jaar Totaal vlottende middelen

jaar 2020

Renterisiconorm Het begrip renterisiconorm is ingevoerd om zoveel mogelijk spreiding in de looptijden van leningen aan te brengen, en zodoende het renterisico bij herfinanciering van de vaste schuld te beheersen. Deze norm bedraagt 20% van het begrotingstotaal, met een minimum van 2,5 miljoen euro. De berekening van de huidige renterisiconorm in meerjarenperspectief is opgenomen in het volgend overzicht.

Renterisico op vaste schulden

jaar 2020

jaar 2021

jaar 2022

jaar 2023

Renterisico Renteherzieningen Aflossingen Totaal renterisico

€0 € 7.758.394 € 7.758.394

€0 € 3.893.280 € 3.893.280

€ 725.672 € 3.503.592 € 4.229.264

€0 € 3.014.349 € 3.014.349

Berekening renterisiconorm Begrotingstotaal vast percentage van begrotingstotaal Renterisiconorm

€ 42.432.670 20% € 8.486.534

€ 42.432.670 20% € 8.486.534

€ 42.432.670 20% € 8.486.534

€ 42.432.670 20% € 8.486.534

€ 728.140

€ 4.593.254

€ 4.257.270

€ 5.472.185

Ruimte binnen toegestane renterisiconorm

Kredietrisicobeheer Dit is het risico dat wij lopen wanneer geldleningen worden verstrekt aan rechtspersonen die in voorkomende gevallen in financiële problemen zouden kunnen komen. In het treasurystatuut is vastgelegd dat de gemeente alleen overtollige middelen mag uitlenen aan betrouwbare bedrijven met minimaal een zogeheten AAA-rating (looptijd langer dan 3 maanden) c.q. AArating (looptijd tot 3 maanden), aan ondernemingen waarvoor een solvabiliteitsratio van 0% geldt of aan de centrale overheid. Bij het verstrekken van leningen uit hoofde van de publieke taak worden zekerheden of garanties geëist.

82

Schuldrestant aan het begin van het jaar

jaar 2020

jaar 2021

jaar 2022

jaar 2023

Actuele leningen (u/g) Geldlening aan Alliander N.V. (voorheen Nuon) Geldlening aan Vitens N.V. Geldlening aan St. Kulturhus Boven-Leeuwen Geldlening aan st. MFA Dreumel (lening 1) Geldlening aan st. MFA Dreumel (lening 2) Geldlening aan st. Sport & Recreatie (lening 1) Geldlening aan st. Sport & Recreatie (lening 2) Geldlening aan MFA de Hucht in Alphen Totaal actuele leningen

€ 605.250 € 167.050 € 3.001.495 € 3.866.146 € 337.773 € 1.457.485 € 1.944.871 €0 € 11.380.070

€ 420.615 € 83.050 € 2.924.121 € 3.778.730 € 330.136 € 1.429.453 € 1.908.878 € 100.000 € 10.974.983

€ 219.365 €0 € 2.845.201 € 3.689.566 € 322.346 € 1.400.861 € 1.872.164 € 98.344 € 10.447.847

€0 €0 € 2.764.701 € 3.598.619 € 314.400 € 1.371.697 € 1.834.717 € 96.657 € 9.980.791

2,36%

2,26%

2,15%

2,00%

Nadere info Gewogen gemiddeld rentepercentage

Zie voor een toelichting op de verstrekte geldleningen de toelichting op de balans zoals opgenomen in de jaarrekening. Aandelen De gemeente is in het bezit van 18.693 gewone aandelen Vitens. De nominale waarde hiervan is € 1 per aandeel. Op basis van het vermogen per 1 januari 2020 bedraagt de intrinsieke waarde € 92 per aandeel. Als aandeelhouder komen alleen publiekrechtelijke (direct of indirect) rechtspersonen in aanmerking. Door de beperkte verhandelbaarheid is het moeilijk een marktwaarde te noemen. Overigens onderschrijven wij het belang dat de drinkwatervoorziening in publieke handen blijft. Op grond van het treasurystatuut vindt aankoop en verkoop van aandelen uitsluitend plaats in het kader van de uitoefening van de publieke taak. Schatkistbankieren Wij zijn verplicht om onze overtollige middelen in de Rijksschatkist aan te houden. Om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen is er een drempelbedrag, afhankelijk van het begrotingstotaal, dat buiten de schatkist mag worden gehouden. Het drempelbedrag bedraagt 0,75% van het begrotingstotaal. In 2020 betekende dit voor onze gemeente dat het saldo op onze rekening-courant boven € 318.000 werd afgeroomd. Intern liquiditeitsbeheer Liquiditeitsrisico is het risico dat wij op de korte termijn niet genoeg geld in kas hebben om aan onze verplichtingen te voldoen.

Om deze reden stellen wij liquiditeitsplanningen en een liquiditeitsbegroting op. Hierbij zien wij er op toe dat de liquiditeitspositie voldoende is om te garanderen dat wij de verplichtingen tijdig kunnen nakomen. Wij beperken onze interne liquiditeitsrisico’s door onze treasuryactiviteiten te baseren op een korte termijn liquiditeitenplanning (looptijd tot 1 jaar), alsmede een meerjarige liquiditeitenplanning met een looptijd van minimaal 4 jaar. Bij deze laatste dient enige terughoudendheid in acht te worden genomen. Een goede planning, zeker op de langere termijn, is gelet op de onzekere factoren die een rol spelen zoals vertragingen in de investeringsplanning en de informatievoorziening niet eenvoudig. Meerjarenramingen zijn veelal onbetrouwbaar, zowel qua volume als tijdpad. Wanneer op basis daarvan op voorhand leningen dienen te worden afgesloten, gaan wij onbedoeld renterisico’s lopen. Met name bij de op termijn voorziene grote(re) investeringen vormen het politieke, procedurele en de uiteindelijke omvang van de financieringsbehoefte dermate onzekere factoren dat dit een ongewenste risicovergroting zou vormen. Voor het liquiditeitenbeheer is, met ingang van 15 november 2018, met de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten een Financieringsovereenkomst voor een (Rekening-courant) Krediet- en Depotarrangement (tijdelijk overtollige middelen beleggen) afgesloten.

De Financieringsovereenkomst geldt voor onbepaalde tijd en kan schriftelijk geheel of gedeeltelijk worden opgezegd. De kredietlimiet bedraagt € 3.700.000. Over het gebruikte deel van de rekening-courant moet de 1-maands Euribor + 0,15% worden betaald. Gedurende het jaar 2020 was de 1-maands Euribor negatief (gemiddeld -0,50%). Per saldo 0,35% te ontvangen. Daarnaast moet over het ongebruikte deel van de rekening-courant 0,04% bereidstellingsprovisie worden betaald.

83

PARAGRAAF BEDRIJFSVOERING ALGEMEEN De paragraaf bedrijfsvoering geeft ten minste inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering (BBV, artikel 14). Inleiding Deze paragraaf bestaat uit de volgende onderdelen: personeel en organisatie, informatievoorziening en automatisering, Informatiebeveiliging, planning en control, communicatie, facilitaire ondersteuning, griffie en rekenkamercommissie. De bedrijfsvoering is ondersteunend aan, en mede bepalend voor, de kwaliteit van het primaire proces en de realisatie van de beoogde maatschappelijke effecten. De interne organisatie staat volledig ten dienste aan het primaire proces. Dit betekent dat de kwaliteit en omvang van de gemeentelijke organisatie, maar ook faciliteiten als bijvoorbeeld huisvesting en automatisering indirect van grote invloed zijn op het behalen van de gewenste effecten. In deze paragraaf staan de behaalde resultaten op de verschillende onderdelen van de bedrijfsvoering. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Bestuurs- en managementconcept (BMC, vastgesteld door het college) Informatiebeveiligingsbeleid Inkoop- en aanbestedingsbeleid Archiefverordening Controleprotocol 2018-2021 controleplan normen & toetsingskader accountantscontrole Continuïteitsplan I&A 2020

2009 2016 2016 2018 2018 2020

PERSONEEL EN ORGANISATIE Organisatieontwikkeling Wij volgen het programmaplan organisatieontwikkeling. Het plan omvat de activiteiten die we in de periode van 2018 tot 2022 ondernemen om de visie en ambities met de organisatie waar te maken. Het programmaplan is verdeeld in vier programmalijnen: 1. Een passend model. Activiteiten gericht op: a. Outsourcing van onderdelen van de bedrijfsvoering en KCC; b. Kiezen van een passend organisatiemodel; c. Actualiseren van de HR instrumenten; d. Herijken van het bestuurs- en managementconcept en het dienstverleningsconcept. Belangrijkste activiteiten: a. Met De Connectie startten we de voorbereiding om tot een dienstverleningsovereenkomst te komen. Eind 2020 is een definitief besluit over de uitbesteding genomen. Per 1-1-21 zijn bedrijfsvoeringstaken overgedragen aan De Connectie. b. Er is een advies voorbereid over een passend organisatiemodel; de keuze volgt in 2021. c. Nog geen activiteiten. Dit start in 2021. d. Nog geen activiteiten. Dit volgt op het organisatiemodel. 2. De basis op orde. Activiteiten gericht op: a. Op orde brengen en houden van de informatiehuishouding; b. Procesgericht werken; c. Professioneel werken via uniforme richtlijnen.

84

Belangrijkste activiteiten: a. De implementatie van het continuïteitsplan I&A 2020. Dit plan (dat u in 2020 vast stelde) gaat uit van nieuwe werkplekken enerzijds. Anderzijds dat we afscheid nemen van de afgeschreven en verouderde I&A infrastructuur (servers, telefooncentrale, telefoons, VDI). b. In de laatste maanden van 2020 zetten we het project gegevensbeheer op. Het doel was de organisatie beter leren omgaan met de instrumenten die we hebben in dit verband. Enerzijds het beter en adequater laten werken met ons zaaksysteem (JOIN). Anderzijds de implementatie van Office 365 als onderdeel van genoemd Continuïteitsplan I&A 2020. 3. De ambtenaar @nno nu. Activiteiten gericht op: a. Versterken van de competenties; b. Doorontwikkelen van de regisseursfunctie. Belangrijkste activiteiten: b. In de organisatieontwikkeling in programmalijn 1 wordt de doorontwikkeling van de regiefunctie meegenomen 4. Samen, verantwoordelijk en professioneel. Activiteiten gericht op: a. Het bewerkstelligen van de gewenste organisatiecultuur met als kernwaarden 'Samen, Verantwoordelijk en Professioneel'. Belangrijkste activiteiten: a. De teams pakten SVP op om te integreren in het dagelijks werk. Personeelsbeleid Corona Op het gebied van arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden stelde corona en de plotselinge noodzaak om thuis te werken ons voor uitdagingen. Een aantal regelingen (bijv.

reiskosten) werd aangepast. Mensen werkten immers minder op kantoor, maar thuis. Er was aandacht voor de thuiswerker in materiële (kleinere aanpassing aan de thuiswerkplek, het uitlenen van een bureaustoel) en immateriële zin. Het aanpassen van regelingen is niet altijd eenvoudig. Dit omdat landelijke regelgeving wel wordt toegezegd, maar er vaak nog niet is. Arbeidsvoorwaarden Per 1 januari 2020 ging de Wet Normalisering Rechtspositie Ambtenaren (Wnra) in. Met deze wet werd de rechtspositie van ambtenaren gelijk getrokken met die van werknemers in de private sector. De implementatie is in onze gemeente soepel verlopen. De rechtspositie van onze werknemers is vanaf 1 januari 2020 geregeld in: - het Burgerlijk Wetboek (BW); - de Ambtenarenwet 2017; - de Cao Gemeenten; - de arbeidsovereenkomst; - het personeelshandboek. Arbeidsomstandigheden Wij voeren verzuimbegeleiding en -preventie uit volgens het 'eigen regie model'. Hierbij werken wij samen met een Arboarts en sinds eind 2020 de coach Arbeid en gezondheid. Deze bieden desgevraagd ondersteuning. Deze manier van samenwerking bevalt goed en zetten we de komende jaren voort. Met name de (fysieke en mentale) problemen die voorkomen uit het ‘verplicht’ thuiswerken hebben de aandacht. Sturen op resultaat, mobiliteit en loopbaanontwikkeling In 2020 stapten we over op een systeem van ‘schijnwerpergesprekken’.

Deze nieuwe vorm van de gesprekscyclus werd in gang gezet. Zo werden leidinggevenden hiervoor getraind. Vanwege corona ontstond er enige vertraging. Deze lopen we in het eerste halfjaar 2021 in. Ziekteverzuim Ons beleid is er op gericht het ziekteverzuim zo laag mogelijk te houden. Onze streefwaarde is een maximaal ziekteverzuimpercentage van 4,0%. In deze tabel geven wij inzicht in de bereikte resultaten:

85

Tabel: Ontwikkeling ziekteverzuim Ziekteverzuimpercentage

2016

2017

2018

2019

2020

5,2

4,3

4,9

4,9

4,9

Toelichting ontwikkeling ziekteverzuim: Het ziekteverzuim is gelijk gebleven. Zij het nog steeds hoger dan het streefcijfer. Net als in voorgaande jaren is er relatief veel sprake van lang verzuim. Waarbij het vooral ging om niet te beïnvloeden verzuim (privé situaties en fysieke klachten). De nodige en mogelijke interventies zijn, in overleg met de bedrijfsarts, ingezet. Financiën De kosten van het personeel zijn verdeeld op basis van de loonsom. Wij spraken af dat wij niet sturen op formatie, maar op loonsom. Deze loonsom stijgt met niet te beïnvloeden externe factoren, zoals CAOstijgingen of wijzigingen in sociale premies. De gemeentesecretaris en de teamleiders zijn er voor verantwoordelijk dat de taken binnen de loonsom worden verricht. In programma 5 'Bedrijfsvoering' is een integrale analyse opgenomen van de afwijkingen op de personeelslasten. In bijlage 1 'Overzicht personeelslasten' is een specificatie opgenomen van de fte's en salarislasten per organisatieonderdeel. Risico's Kwantitatief tekort aan personeel Het risico van het sturen op de loonsom is dat er een kwantitatief tekort aan personeel ontstaat op het moment dat taken complexer worden. Externe ontwikkelingen gaan snel en er worden steeds meer (wettelijke) eisen gesteld aan onze werkzaamheden. Daarnaast legt onze eigen (organisatie) ontwikkelopgave druk op de krappe personeelsbezetting.

Kwalitatief tekort aan beschikbaar personeel Het verloop in onze gemeente neemt toe omdat de arbeidsmarkt loopbaankansen biedt. Daarnaast krijgen we de komende jaren te maken met uitstroom vanwege pensioen. De verwachtingen voor de toekomst op de arbeidsmarkt zijn vanuit het perspectief van de werkgever niet gunstig. Er wordt met name een kwalitatief tekort aan personeel verwacht. Door samen te werken met andere gemeenten beperken we het risico van kwalitatieve personeelstekorten. Wachtgeld ex-bestuurders Afgetreden bestuurders hebben recht op wachtgeld. En ook een sollicitatieplicht. Daarnaast moeten zij zich verplicht laten begeleiden in een outplacementtraject om zo snel mogelijk van het wachtgeld af te komen. Die verplichte begeleiding moet de gemeente betalen (in de hoop dat zich dat uitbetaalt in een kortere wachtgeld periode). We hebben daar niet zo heel veel over te zeggen, behalve dat een traject een maximum prijs mag hebben. Bureaus die deze dienstverlening aanbieden, kennen de regels en bieden dus trajecten tegen de maximum prijs aan. Doordat in 2020 (en in 2021 opnieuw) wethouders het college verlaten zijn er op dit punt extra kosten gemaakt (en voor 2021 te verwachten).

INFORMATIEVOORZIENING EN AUTOMATISERING Beleid Ons I&A beleid baseren we op de volgende doelstellingen en uitgangspunten: - Bedrijfsprocessen optimaliseren en integreren; - Klantgerichtheid van de organisatie verbeteren; - Informatievoorziening aan belanghebbenden verbeteren; - Betrokkenheid en inbreng van burgers en samenleving vergroten. Op basis van deze doelstellingen en uitgangspunten formuleren wij spelregels, uitgangspunten en kaders waarbinnen wij projecten op het gebied van informatisering en automatisering uitvoeren. Wij streven er niet naar om voorop te lopen op het gebied van informatievoorziening en automatisering. Waar mogelijk kiezen wij voor een sobere uitvoering. Wat betreft automatisering stelde de raad eind september 2020 het Continuïteitsplan I&A 2020 vast. Dit plan is inmiddels grotendeels geïmplementeerd. De belangrijkste activiteiten op dit punt zijn een uitvloeisel van dit plan:

86

a.

De realisering van nieuwe digitale werkplekken enerzijds. Anderzijds het afscheid nemen van de afgeschreven, verouderde I&A infrastructuur (servers, telefooncentrale, telefoons, VDI). In de laatste maanden van 2020 zetten we het project gegevensbeheer op. Het doel was de organisatie beter leren omgaan met de instrumenten die we hebben in dit verband. Enerzijds het beter en adequater laten werken met ons zaaksysteem (JOIN). Anderzijds de implementatie van Office 365 als onderdeel van de hierboven bedoelde digitale werkplekken.

b.

Documentaire Informatievoorziening In 2020 zetten we net als in voorgaande perioden in op het terugbrengen van de achterstanden. Anders dan voorheen zetten we daar echter niet in op extra capaciteit om zaken weg te werken. Uit een analyse bleek dat dit vooral dweilen met de kraan open was. Vandaar dat we in de tweede helft begonnen met het project 'gegevensbeheer'. Met dit project sluiten we aan bij het Continuïteitsplan I&A 2020. Meer in het bijzonder de invoering van Office 365 als samenwerkingsplatform. Nu deze slag is gemaakt en de hele organisatie weet hoe gewerkt moet worden, zal de kwaliteit van de producten omhoog gaan. Dat maakt aanpak van de achterstanden zinnig. Wij gaan er vanuit dat dit duidelijk wordt uit de rapportages van de gemeente archivaris. Gegevensbeheer (basisregistraties zoals BAG, BGT en BRO en geo- gerelateerde producten). Een opsomming van de uitgevoerde taken en de stand van zaken per onderdeel zou hier te ver voeren. We volstaan met te melden dat we we in 2020 de betrokken administraties adequaat wisten te beheren, conform de eisen die daaraan gesteld worden. Mede door corona ontstonden wat knelpunten en vertragingen in werkprocessen. Deze konden we echter met de volle inzet van de betrokken medewerkers tijdig oplossen. Informatie- en Communicatie technologie In 2020 werkten we aan de hand van het continuïteitsplan I&A 2020.

Dit plan voorzag vooral in een ingrijpende wijziging in onze technische infrastructuur en werkplekinrichting. Dit was nodig omdat door de technische problemen de bedrijfsvoering onder druk stond. De werkplekinrichting kent sindsdien drie pijlers. Laptops voor alle medewerkers, mobiel tenzij en werken met office 365. In de eerste maanden van 2021 rolden we dit concept verder uit. De implementatie van office 365 is in 2020 nadrukkelijk gekoppeld aan een verbeterslag van het werken met ons zaaksysteem. Het zal overigens niet verbazen. Naast corona en de implementatie van het continuïteitsplan 2020, ging in 2020 veel tijd van de mensen van ICT zitten in het uitbesteden van de taken naar de Connectie. De samenwerking met de Connectie is in de eerste maanden van 2021 verder uitgewerkt. INFORMATIEBEVEILIGING Ambitie We streven er naar om in ‘control’ te zijn op het gebied van informatie-veiligheid. In de praktijk handelen we conform de volgende uitgangspunten van beleid:     

Elke medewerker draagt verantwoordelijkheid in het zorgvuldig omgaan met informatie; De gemeente levert betrouwbare en continue dienstverlening; De gemeente voldoet aan de geldende wet- en regelgeving; De gemeente draagt zorg voor het beheersen van bestaande en nieuwe risico’s; De gemeente definieert en belegt de rollen en verantwoordelijkheden bij de juiste medewerkers voor het beschermen van gegevens en uitvoeren van beveiligingsprocedures.

De doelstelling van de gemeente met betrekking tot informatieveiligheid is:  De inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat zijn/haar gegevens bij de gemeente in veilige handen zijn;  De gemeente moet voldoen aan wet- en regelgeving als normenkader (BIO en Ensia);  De gemeente moet compliant zijn aan de Algemene verordening gegevensverwerking (AVG). Samenvattend beeld en resultaten van afgelopen periode Om bovenstaande doelstelling te behalen heeft de gemeente in 2020 de volgende stappen gezet:  

Pas eind 2020 konden we voorzien in een pro forma opvolging van de Chief Information Security Officer (CISO). In de tussentijd hielden we wel zicht op de informatieveiligheid. In het 1e kwartaal 2021 wierven we een nieuwe CISO. De belangrijkste taak is om aan te geven welke stappen de gemeente in 2021 en verder nog moet nemen.

87

  

Wat geldt voor de CISO, geldt ook voor een ENSIA coördinator (namelijk dezelfde persoon). Ook hier is met de werving van de nieuwe CISO in voorzien. De ENSIA verantwoording 2020 hebben we met externe krachten opgesteld. Met als resultaat: we voldoen aan de verplichtingen. De multifactor authentication is, met de implementatie van de nieuwe werkplek (Laptop, mobiel tenzij, Office 365), een feit. Uitbesteding van bedrijfsprocessen naar de Connectie is per 1 januari 2021 gerealiseerd.

Disclaimer We willen onze ambitie om controle te hebben over onze informatieveiligheid waarmaken. Het streven is om zo goed mogelijk te voldoen aan wet- en regelgeving, maar tegelijkertijd om hier realistisch naar te kijken. De gemeente kan nooit 100% veiligheid garanderen. Menselijke fouten, hacks, DDoS aanvallen zijn niet altijd te voorkomen. Dat neemt niet weg dat we onze medewerkers opleiden om veiligheids-incidenten en datalekken te herkennen en te melden. En dat we er alles aan doen om de systemen zo goed mogelijk te beschermen tegen hacks, onbevoegde autorisaties en aanvallen van buitenaf. Meerjarenperspectief Om aan haar doelstellingen te voldoen zal de gemeente de komende jaren versterkt inzetten op informatieveiligheid. Ook is het noodzakelijk dat we continue bewustwording onder de medewerkers blijven creëren. Lijnmanagement, de medewerkers, het college en de raad moeten de komende jaren nauwer betrokken worden en een actieve rol innemen op het gebied van informatieveiligheid en privacy. De AVG geeft hiervoor richtlijnen. De Functionaris Gegevensbescherming heeft een toezichthoudende taak en ziet toe op de naleving van deze richtlijnen. Hij geeft in zijn jaarlijks rapport de stand van zaken aan. Dit rapport werd onlangs aan het college aangeboden.

Financiën De kosten van onze informatievoorziening en automatisering, exclusief de personeelslasten en doorbelastingen, in 2020 zien er als volgt uit:

Kosten I&A-budget 2020 Kosten I&A-budget Kapitaallasten Onderhoud, hard- en software Ondersteuning en consultancy Huur data- en spraaklijnen Veiligheidsbeleid Beheer en bewaring archief Digitale dienstverlening Huur en lease Overige kosten Ontvangsten Saldo I&A-budget 2020

Begroting 2020

Rekening 2020

Verschil 2020

€ 59.244 € 658.541 € 107.537 € 64.717 € 28.513 € 78.208 € 13.181 € 38.726 € 42.349 -€ 4.187

€ 59.244 € 662.018 € 120.384 € 86.087 € 42.316 € 76.968 € 9.440 € 17.981 € 27.901 -€ 91

€0 -€ 3.477 -€ 12.847 -€ 21.370 -€ 13.803 € 1.240 € 3.741 € 20.745 € 14.448 -€ 4.096

€ 1.086.829

€ 1.102.248

-€ 15.419

PLANNING & CONTROL In de begroting 2020 waren de volgende activiteiten opgenomen:  Verder implementeren risicomanagement;  Web-based p&c-documenten;  Invulling vacature interne controle. Planning en control is een dynamisch proces. We streven voortdurend naar het verbeteren van de documenten en het vergroten van de leesbaarheid. Risicomanagement In 2020 zijn geen nieuwe stappen gezet in het verder vormgeven van risicomanagement. We hebben de belangrijkste risico’s goed in beeld. We kunnen dit verder professionaliseren door het aanschaffen van een applicatie. Voorlopig zien we daar geen meerwaarde in.