RV2023-062-bijlage-Jaarstukken-2022-definitief.pdf
Tekst van het document
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Sociaal Domein en Volksgezondheid
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2022 2022
Rekening 2022
Bedragen (x €1.000) Lasten
-46.417
-59.358
-59.007
Baten
10.234
16.204
16.608
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-36.183
-43.154
-42.399
Toevoegingen aan reserves
-458
-4.149
-4.149
Onttrekkingen van reserves
1.512
1.940
2.013
-35.129
-45.362
-44.535
Gerealiseerd resultaat
28
Jaarstukken West Betuwe 2022
8. Duurzaamheid en Milieu Doelstellingen Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan We maken een efficiënter te onderhouden en duurzamer groenareaal met meer ruimte voor biodiversiteit.
Verduurzamen bomenbestand, zoals vastgesteld in het groenbeleidsplan (2020). Eind 2022 is het eerste jaar van het omvormingsplan uitgevoerd. In 2022 is in het kader van de Wet natuurbescherming het jaarrond vleermuisonderzoek afgerond. Met de uitkomsten van dit onderzoek is in het vierde kwartaal fase 1 de vervanging van de bomen in het buitengebied voorbereid. Begin 2023 starten we met de uitvoering van fase 1. In het vierde kwartaal van 2022 is de omvorming van de vormbomen in de dorpskernen voorbereid. In 2023 starten we met de uitvoering. Verbeterslag in kwaliteit beplantingen en grassen door omvorming, zoals vastgesteld in het groenbeleidsplan (2020). Eind 2022 is het eerste jaar van het omvormingsplan uitgevoerd. In 2022 is de omvorming van het maaibeheer uitgevoerd en zichtbaar geworden in de openbare ruimte. Op verzoek van de raad is deze omvorming met ingang van 2023 teruggedraaid (motie juli 2022). De omvorming/vervanging van de beplanting (pilot kern Geldermalsen) is voorbereid en wordt voor de zomer van 2023 voorgelegd aan de inwoners. De uitvoering is mede afhankelijk van het plantseizoen, vanaf september 2023 (grassen) en beplanting/bomen 2023/2024. We maken een maatregelenplan om kwetsbare locaties tijdens weersextremen te beschermen.
In 2022 zijn de breed maatschappelijke gesprekken afgerond, over de urgentie en acceptatie van kwetsbaarheden en welke maatregelen deze kwetsbaarheden verminderen. Dit vormt input voor het lokale maatregelen- en uitvoeringsplan. We voerden gesprekken met ondernemers, zorginstellingen, belangenorganisaties en terreinbeheerders in het landelijk gebied. Onze inwoners vulden een inwonerspanel in, hierop reageerden 322 respondenten. Deze input gebruikten we voor de opstelling van de lokale strategie en maatregelenprogramma op klimaatbestendig. In 2022 beschikt West Betuwe over een lokaal maatregelenplan dat aansluit op de gestelde ambities en doelen uit de Regionale Adaptatie Strategie. In september 2022 is de lokale adaptatiestrategie en het maatregelenprogramma ter besluitvorming aan uw raad aangeboden. We werken aan verduurzaming om zo in 2030 55% minder CO2 uitstoot te hebben en uiteindelijk energieneutraal te zijn in 2050.
Samen met stakeholders komen we tot een eerste Wijkuitvoeringsplan in het vierde kwartaal 2022. Hierin staat hoe we in de betreffende kern/wijk in onze gemeente over gaan van aardgas naar een duurzame manier van verwarmen en koken. Samen met de inwoners van Enspijk en andere stakeholders werken we aan een wijkuitvoeringsplan. In het vierde kwartaal is het plan van aanpak van de inwoners om te komen tot een duurzame vorm van warmte voor Enspijk opgeleverd. Begin 2023 is dit aangeboden aan de wethouder en aan de inwoners van Enspijk. De volgende stap is het maken van een haalbaarheidsstudie. De laadinfra voor publiek laden van elektrische voertuigen breiden we de komende drie jaar uit naar 500 laadpalen. Eind 2022 staan er 120 publiek toegankelijke laadpalen in de gemeente. Eind 2022 staan er 122 publieke laadpalen in West Betuwe. De concessie met Vattenfall loopt volop. Naast de palen die worden aangevraagd door e-rijders, is de gemeente ook bezig met het pro-actief plaatsen van 47 publieke laadpalen eind 2023.
Jaarstukken West Betuwe 2022
29
We werken toe naar een circulaire economie.
Eind 2022 beschikt West Betuwe over een beleidsvisie circulair, deze wordt samen met stakeholders opgesteld. Deze visie zorgt ervoor dat circulair denken en doen worden verankerd in de organisatie en bij onze samenwerkingspartners In het tweede kwartaal informeerden we de raad met een notitie Circulair. In het rapport staat welke strategieën we als gemeente toepassen om ons materiaal gebruik terug te dringen en welke stappen we al zetten. Door gescheiden inzameling van incontinentie– en luiermateriaal neemt de hoeveelheid restafval per inwoner af met minimaal 10 kg per jaar, ten opzicht van 2020 (79 kg per inwoner per jaar). Het doel om het restafval per inwoner met minimaal 10 kg per jaar af te nemen is niet behaald. De start van de inzameling kwam relatief langzaam op gang in 2022, daarom is er minder incontinentiemateriaal ingezameld dan verwacht. Inwoners maken sinds januari 2022 gebruik van de centraal geplaatste incontinentie- en luiercontainers. Vanaf dat moment monitoren we ook of het voorgenomen beleidsdoel (verminderen van restafval) wordt behaald. Uit de prognoses in de bestuursrapportage 2022 komt naar voren dat we uitkomen op 73 kg restafval per inwoner per jaar. Dit is 6 kg minder ten opzichte van 2020.
Indicatoren Indicator
Eenheid
Fijn huishoudelijk restafval
Niet gescheiden aantal kilo's ingezameld 2021 huishoudelijk afval per inwoner Percentage 2020
Hernieuwbare elektriciteit
Periode
West Nederland Betuwe 56 169 63,4
26,8
Dit betreft de verplichte BBV-indicatoren welke zijn opgenomen in "waar staat je gemeente". Dit zijn de meest recente cijfers, de metingen vinden namelijk niet elk jaar plaats.
Verbonden partijen Wat heeft er gespeeld? Afvalverwerking Rivierenland (Avri) • Vanuit de tussentijdse bestuursrapportage zijn op hoofdlijnen de volgende financiële afwijkingen op de begroting 2022 bekend: o Er wordt een positief resultaat ten opzichte van de begroting verwacht ondanks een forse stijging van de brandstof- en tractiekosten. Dit wordt vooral veroorzaakt door een hogere opbrengst afvalstoffenheffing, lagere kapitaallasten en een forse incidentele bijstelling van de bijdrage BSR. o Het weerstandsvermogen zal als gevolg van dit positieve geprognosticeerde resultaat verder verbeteren, maar is nog onvoldoend. • In november 2022 heeft Avri de Kadernota 2024 voor zienswijze aan de raden aangeboden. Belangrijkste onderwerpen van de kadernota 2024 zijn de regionale en landelijke ontwikkelingen en doelstellingen op het gebied van afval en circulariteit. • Rondom de maatwerkopdracht voor IBOR-taken hebben de volgende aspecten een rol gespeeld: o De dienstverleningsovereenkomst (DVO) is binnen de begroting uitgevoerd. o Het ledigen van de afvalbakken is geëvalueerd en verbeteringen in de route en frequentie zijn doorgevoerd. o De werkbegroting voor de DVO 2023 is afgerond zodat de opdracht voor de DVO 2023 weer verstrekt kan worden. Ondanks de algemene prijsstijgingen is de indexering voor 2023 beperkt gebleven tot 3,6%.
o Met de 4 IBOR gemeenten en Avri is maandelijks overleg om te efficiënte werkwijze en uniformiteit te benutten.
30
Jaarstukken West Betuwe 2022
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Duurzaamheid en Milieu
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2022 2022
Rekening 2022
Bedragen (x €1.000) Lasten
-14.340
-16.518
-16.979
Baten
15.267
15.836
16.634
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
927
-681
-344
Toevoegingen aan reserves
-114
-2.428
-2.428
Onttrekkingen van reserves
146
2.243
2.049
Gerealiseerd resultaat
958
-866
-723
Jaarstukken West Betuwe 2022
31
9. Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing Doelstellingen Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan We geven invulling aan de doelstellingen en uitgangspunten van de Omgevingswet.
De raad stelt begin 2022 de Omgevingsvisie 1.0 vast. De wet treedt 1 januari 2023 in werking en is er van rechtswege een tijdelijk omgevingsplan. Conform het plan van aanpak werken we aan een definitief omgevingsplan, dat uiterlijk in 2029 gereed is. Uw raad stelde de Omgevingsvisie West Betuwe 1.0 in februari 2022 vast. Het opstellen van het definitieve omgevingsplan is een meerjarig traject waarmee inmiddels is gestart. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voorzien per 1 januari 2024. Vanaf begin 2022 bieden we ruimte aan initiatieven uit de samenleving (ja, mits benadering) door toetsen van initiatieven in omgevingstafels. Door halfjaarlijkse monitoring en evaluatie geven we inzicht in de aangevraagde en toegekende initiatieven. Begin 2022 is gestart we met het opstellen van de benodigde procesbeschrijvingen en het oefenen met intake- en omgevingstafels. In het 4e kwartaal is daadwerkelijk gestart met het werken via de intake- en omgevingstafels. De eerste evaluatie zal medio 2023 plaatsvinden. We hebben een woningaanbod dat aansluit bij behoefte van de kernen.
Het woningbouwprogramma is in uitvoering, waarbij aandacht is voor spreiding in de kernen. In 13 kernen zijn diverse woningbouwprojecten in uitvoering. Zo wordt er gebouwd in Meteren (De Plantage), in Geldermalsen (Lingedonk) en Rumpt. Bovendien worden in diverse kernen projecten voorbereid. In december 2022 is een informatienota naar u gestuurd met daarin de stand van zaken over het woonbeleid en de uitvoering van het woningbouwprogramma.
In 75% van de kernen is woningbouw zichtbaar in 2022. In driekwart van de kernen zijn het afgelopen jaar woningen gebouwd of in aanbouw. In december 2022 is een informatienota naar u gestuurd met daarin de stand van zaken woonbeleid en uitvoering van het woningbouwprogramma. We versnellen de woningbouw.
Diverse ruimtelijke procedures voor de in totaal circa 70 in Beesd te bouwen woningen zijn medio 2022 afgerond. De ruimtelijke procedure voor de locatie Beesd-Noord (circa 80 woningen) start medio 2022. Van het 70-tal beoogde woningen binnen de bebouwde kom zijn diverse ruimtelijke procedures afgerond. Een deel van deze woningen is al gerealiseerd. Voor de locaties Huizekamplaan en Jeugdlaan, met beide een capaciteit van ca 20 woningen, zijn de plannen nog in ontwikkeling. Naar verwachting worden de procedures nog in 2023 gestart. Voor Beesd-Noord hebben we het bouwprogramma kunnen verhogen van 80 naar minimaal 150 woningen. In december 2022 is een voorbereidingsbesluit genomen, waardoor binnen een jaar een bestemmingsplan ter inzage moet worden gelegd, waarmee de ruimtelijke procedure is gestart. De ruimtelijke procedure voor woningbouw op drie locaties in Haaften (samen circa 50 woningen) is gestart in het tweede kwartaal 2022. Eind 2021 is de locatie van het voormalige dorpshuis komen te vervallen. Het in december 2021 gepresenteerde verkavelingsplan moest vanwege nieuwe inzichten worden aangepast. Daardoor is de planning niet gehaald. De ruimtelijke procedure wordt naar verwachting medio 2023 gestart.
32
Jaarstukken West Betuwe 2022
Indicatoren Indicator
Eenheid
Periode
Nieuwbouw woningen
West Nederland Betuwe 10,0 9,3
Het aantal nieuwbouwwoningen, per 2022 1.000 woningen. Demografische druk De som van het aantal personen van 0 2022 76,1 70,3 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Dit betreft de verplichte BBV-indicatoren welke zijn opgenomen in "waar staat je gemeente". Dit zijn de meest recente cijfers, de metingen vinden namelijk niet elk jaar plaats.
Verbonden partijen Wat heeft er gespeeld? Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) • • • •
VTH-beleid inclusief uitvoeringsprogramma milieu is door college vastgesteld De inwerkingtreding van de Omgevingswet is wederom uitgesteld. De voorbereidingen op de Omgevingswet gaan gewoon door Kwartiermaker voor de volgende fase van de implementatie van de vergunningtaken is gestart Er is input geleverd voor de verantwoording van het huidige Werkprogramma 2022 en komend Werkprogramma 2023.
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2022 2022
Rekening 2022
Bedragen (x €1.000) Lasten
-17.937
-20.513
-24.304
Baten
15.239
15.894
18.509
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-2.697
-4.619
-5.795
Toevoegingen aan reserves
-914
-914
-353
Onttrekkingen van reserves
0
0
0
-3.612
-5.533
-6.148
Gerealiseerd resultaat
Jaarstukken West Betuwe 2022
33
10.
Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
Doelstellingen Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan We houden grip op de financiën van de gemeente.
Implementeren verplichtingenadministratie uiterlijk afgerond in het tweede kwartaal 2022. Het implementeren van een verplichtingenadministratie stelden we uit. De beheersing van de administratieve processen bij de Bedrijfsvoeringsorganisatie West-Betuwe (BWB) is nog niet geheel op orde. Dat is wel een voorwaarde. Daarnaast startten we het onderzoek naar het terughalen van de taken van de financiële administratie. Dit onderzoek is in december afgerond. Besloten is dat de financieel administratieve processen ook in de toekomst door BWB uitgevoerd zullen worden. We ondersteunen het verbeterplan van de financiële afdeling van BWB om de dienstverlening te verbeteren. We verwachten dat dit in 2023 leidt tot de beoogde procesverbetering en – beheersing. In 2023 bepalen we vervolgens ook wat een passend moment is om de invoering van de verplichtingenadministratie alsnog plaats te laten vinden.
Onderzoek naar werken met lange termijn financiële scenario’s is afgerond voor de perspectiefnota 2023. Voor de perspectiefnota maakten we een doorrekening van de verwachte kosten. Daarbij hielden we rekening met demografische ontwikkelingen en verwachte prijsstijgingen. We stelden geen uitgebreide lange termijn financiële scenario’s op (mede door het uitblijven van noodzakelijke informatie vanuit het Rijk). In het eerste kwartaal 2023 onderzoeken we de lange termijn financiële scenario's. De uitkomsten ervan nemen we mee in de perspectiefnota 2024. We laten de begroting beter aansluiten op de ambities van West Betuwe.
Onderzoek naar de wenselijkheid van het gebruik van thema’s en begroten op kernenniveau afgerond in het derde kwartaal 2022. Het onderzoek naar kerngericht begroten en het onderzoek naar de nieuwe programmabegroting liepen via een parallelspoor. Het college startte het onderzoek naar kerngericht begroten in het derde kwartaal. De auditcommissie startte in september met de evaluatie van de huidige programma indeling. In het vierde kwartaal startte de verkenning van de belangrijke thema’s voor de programmabegroting. In het eerste kwartaal van 2023 komen de resultaten van beide onderzoeken samen in de uitwerking van scenario’s voor de nieuwe programma indeling. De auditcommissie maakt op basis daarvan een voorstel voor de gemeenteraad. De definitieve vaststelling door de gemeenteraad verwachten we in april 2023. Uiterlijk bij de perspectiefnota 2023 wordt de nieuwe programma-indeling definitief vastgesteld. Doordat de start van het project samenviel met het afronden van het coalitieakkoord en het opstellen van het college uitvoeringsprogramma is de start vertraagd. Zoals hiervoor vermeld, verwachten wij de vaststelling van de nieuwe programma indeling door de gemeenteraad in april 2023.
34
Jaarstukken West Betuwe 2022
Indicatoren Indicator
Eenheid
Periode
Woonlasten éénpersoonshuishouden
West Nederland Betuwe 1.123 823
Het gemiddelde totaalbedrag in euro's 2022 per jaar dat een éénpersoonshuishouden aan woonlasten betaalt Woonlasten Het gemiddelde totaalbedrag in euro's 2022 1.134 905 meerpersoonshuishouden per jaar dat een meerpersoonshuishouden aan woonlasten betaalt WOZ-waarde woningen De gemiddelde WOZ waarde in €1.000 2022 352 317 van woningen. Dit betreft de verplichte BBV-indicatoren welke zijn opgenomen in "waar staat je gemeente". Dit zijn de meest recente cijfers, de metingen vinden namelijk niet elk jaar plaats.
Verbonden partijen Wat heeft er gespeeld? Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR) In 2022 heeft het algemeen bestuur opdracht gegeven aan Berenschot tot een onderzoek naar volumegroei. Hierbij moet volumegroei een substantiële bijdrage leveren aan kostenbeheersing, kostenverlaging en het verlagen van de kwetsbaarheid van het geheel of op onderdelen. De focus van BSR lag in 2022 op het optimaliseren van haar werkprocessen en het anticiperen op diverse ontwikkelingen. De projectagenda van 2022 was omvangrijk en uitdagend, waarbij een aantal mooie resultaten is geboekt, waaronder: • Het implementeren van een volledig Information Security Management System (ISMS), waarmee BSR in staat is om alle 237 normen vanuit de Baseline Informatievoorziening Overheid (BIO) te bewaken en te beheersen; • Het aansluiten op een nieuw type berichtenverkeer voor de gegevensuitwisselingen met het Kadaster (BRK 2.0); • Het Europees aanbesteden van een gedeelte van de taxatiewerkzaamheden; • Het aansluiten op het berichtenverkeer van het Nationale Handelsregister (KvK) • Het inrichten van een compleet datawarehouse ten behoeve van de stuur- en managementinformatie; • Het implementeren van een online-betalingstool; • Het verbeteren van de synchronisatie met de landelijke voorziening WOZ.
Financiën De lasten en baten van het programma zijn hieronder weergegeven. Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
Begroting voor wijziging Begroting na wijziging 2022 2022
Rekening 2022
Bedragen (x €1.000) Lasten
-2.278
-2.994
-2.939
Baten
85.979
98.629
100.215
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
83.700
95.635
97.276
Toevoegingen aan reserves
-732
-2.895
-2.895
Onttrekkingen van reserves
3.084
14.729
6.704
Gerealiseerd resultaat
86.053
107.469
101.084
Jaarstukken West Betuwe 2022
35
Paragrafen 1 Lokale heffingen Algemeen De gemeentelijke belastingen bedragen landelijk circa 19 procent van de totale inkomsten. In deze paragraaf gaan wij in op de heffingen die de gemeente mag opleggen vanuit haar publiekrechtelijke taak. De mogelijkheden voor gemeenten om belastingen te heffen, zijn wettelijk geregeld. Ze mogen alleen belastingen heffen die in de wet worden genoemd. Er geldt geen verplichting om belastingen te heffen. De gemeente bepaalt zelf of een lokale belasting wel of niet binnen de gemeente wordt ingevoerd.
Samenvattend overzicht Begroting Begroting na voor wijziging wijziging
Realisatie 2022
Onroerende zaakbelastingen (OZB)
13.673.900 13.682.300 13.803.394
Rioolheffing
8.237.527
8.237.527
8.257.105
Parkeergelden
162.500
150.000
140.187
Naheffingsaanslagen parkeergelden
59.644
59.644
19.669
Parkeervergunningen
8.800
7.700
8.280
Invalideparkeerkaarten
12.000
14.600
23.043
Precariobelasting (standplaatsen markten, kermissen en reclamebakken)
69.421
69.421
68.791
Reclamebelasting
39.000
40.000
30.156
Toeristenbelasting
166.530
166.530
225.114
Leges omgevingsvergunningen
1.325.100
1.750.100
2.059.992
Leges burgerlijke stand
67.900
67.900
125.522
Leges reisdocumenten
167.755
167.755
306.415
Leges rijbewijzen
297.208
297.208
232.959
Evenementenleges
14.250
14.250
9.180
Overige legesopbrengsten
338.570
445.070
593.975
3.900
3.900
2.559
Lijkbezorgingsrechten
728.761
728.761
753.079
Marktgelden (algemene markt kern Geldermalsen)
39.000
39.000
38.575
Liggelden
Netto opbrengst (na oninbaarheid) Kwijtscheldingen belastingen Totaal netto opbrengst
36
25.411.766 25.941.666 26.697.996 -180.000
-180.000
-274.737
25.231.766
25.761.666
26.423.260
Jaarstukken West Betuwe 2022
Beleidskader Belastingen en rechten Lokale heffingen bestaan uit belastingen en rechten (retributies), die volgens de Gemeentewet worden aangemerkt als gemeentelijke belastingen. Belastingen Kenmerkend voor belastingen is dat er geen direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. Met andere woorden: de burger draagt bij aan de algemene middelen van de gemeente, waaruit een gedeelte van de uitgaven worden betaald. Rechten Kenmerkend voor rechten is dat er wel sprake is van een directe relatie tussen de heffing en de gemeentelijke taak. Er is sprake van een specifieke dienst die door de gemeente wordt verleend. Het streven is 100 procent kostendekkendheid. Bij rechten mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefeningen van de taak. De gemeente West Betuwe streeft naar beperking van de toename van de lastendruk voor de burgers. De belastingtarieven zijn in 2022 trendmatig verhoogd met een inflatiepercentage van 2,4 procent. Kwijtscheldingsbeleid De mogelijkheid om kwijtschelding van lokale heffingen te verlenen, is in artikel 255 van de Gemeentewet geregeld. Hoofdregel is dat gemeenten het kwijtscheldingsbeleid van de rijksoverheid volgen, zoals dat in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 is geregeld.
Een uitzondering is dat gemeenten bij de berekening in het kader van een kwijtscheldingsverzoek van 100 procent van de bijstandsnorm mogen uitgaan. Het Rijk hanteert 90 procent. De gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR) behandelt kwijtscheldingsverzoeken. Op grond van de belastingverordeningen wordt kwijtschelding verleend voor OZB en rioolheffing. Voor de OZB zal er in de meeste gevallen geen kwijtschelding worden verleend in verband met de aanwezigheid van een te grote overwaarde. Voor de overige belastingen en rechten wordt geen kwijtschelding verleend.
Gemeentelijke belastingen De gemeente West Betuwe heft de volgende belastingen: • onroerende-zaakbelasting (OZB),* • rioolheffing,* • parkeerbelasting, • precariobelasting op standplaatsen, • reclamebelasting,* • toeristenbelasting. De heffingen met een * worden door BSR verzorgd. BSR verzorgt ook de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). West Betuwe heeft de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen bij het gemeentelijk samenwerkingsverband Afvalverwijdering Rivierenland (Avri) ondergebracht. De belangrijkste taken van Avri zijn de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, het beheer van openbare ruimte en handhaving. Het algemeen bestuur van Avri stelt jaarlijks de tarieven voor de afvalstoffenheffing vast.
Vergelijking tarieven met de regiogemeenten Uit de rapporten over 2021 en 2022 van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO), is onderstaand overzicht samengesteld van de lokale lastenontwikkeling in West Betuwe zowel in vergelijking met de buurgemeenten als met het landelijk gemiddelde.
Jaarstukken West Betuwe 2022
37
Om de lastendruk te bepalen wordt uitgegaan van de grootste heffingen, te weten OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Tevens wordt onderscheid gemaakt in eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Gemeente
Eenpersoons huishouden
Meerpersoons huishouden
Rangnummer meerpersoons huishouden
Buren Culemborg Gorinchem Maasdriel Neder-Betuwe Tiel Vijfheerenlanden
2021 1.033 892 696 865 912 770 809
2022 1.092 951 797 912 1.011 851 920
2021 1.062 922 801 879 926 838 879
2022 1.105 965 905 922 1.023 917 1004
2021 354 307 150 258 312 201 259
2022 316 239 165 194 294 182 280
West Betuwe* West Maas en Waal Zaltbommel Landelijk gemiddelde
1.036 859 865 747
1.123 916 939 832
1.050 872 880 818
1.134 926 954 907
353 250 263
327 199 229
Bron : COELO-Atlas van de lokale lasten 2021 en 2022 De (deel)gemeente met rangnummer 1 heeft de laagste woonlasten in de categorie meerpersoonshuishouden. * het tarief is als volgt opgebouwd:
OZB
Eenpersoons huishouden
Meerpersoonshuishouden
2021
2022
2021
2022
391
456
391
456
Rioolheffing
361
377
361
377
Afvalstoffenheffing
284
290
298
301
Totaal
1.036
1.123
1.050
1.134
OZB De grondslag voor de heffing van onroerendezaakbelasting (OZB) is een percentage van de WOZwaarde. De WOZ-waarde voor het belastingjaar 2022 is bepaald naar de waarde op waardepeildatum 1 januari 2021. In de categorie woningen steeg de waarde ten opzichte van waardepeildatum 1 januari 2020 met gemiddeld 16 procent. Voor de niet-woningen is sprake van een gemiddelde waardestijging van 1,25 procent.
Tarieven OZB
2022
Woningen OZB eigenarenbelasting
0,1102 %
Niet woningen OZB gebruikersbelasting
0,2341 %
OZB eigenarenbelasting
0,2874 %
38
Jaarstukken West Betuwe 2022
De totaal in 2022 gerealiseerde (netto) opbrengst OZB bedraagt 13.803.000 euro en is 121.000 euro hoger dan begroot. Uitgedrukt in een percentage van de totaal begrote opbrengst is dit een verschil van 0,9 procent. De hogere (netto) opbrengst wordt vooral veroorzaakt door een afname van de verwachte oninbare opbrengsten van voorgaande jaren.
Rioolheffing Binnen de gemeente West Betuwe geldt als maatstaf van de heffing het aantal kubieke meters water dat vanuit het perceel wordt afgevoerd. Het tarief voor de rioolheffing is, conform het uitgangspunt alle belastingen te harmoniseren, voor 2022 berekend op 377 euro per jaar per huishouden, tot en met 500 m3 waterverbruik. De opbrengst rioolheffing is 20.000 euro hoger dan de raming voor 2022. Omdat er bij de rioolheffing sprake is van een gesloten financieringssysteem heeft de hogere gerealiseerde opbrengst geen gevolgen voor de jaarrekening 2022. De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en de gemeente West Betuwe streeft ook naar die maximale kostendekkendheid. Bedragen x € 1.000 Kostendekking rioolheffing Directe lasten taakveld 7.2 Directe lasten taakveld 6.3 (kwijtscheldingen)
5.794 265
Directe baten taakveld 7.2 (exclusief heffingen)
-123
Netto lasten
5.936
-/-
Toe te rekenen lasten: Toegerekende rente inzet reserves en voorzieningen
314
Overhead
601
BTW
1.412
Totale lasten
8.263
Opbrengst heffingen
8.257
Dekking
100%
100%
Parkeerbelasting In het centrum van Geldermalsen geldt de verplichting parkeerbelasting te betalen. Deze belasting wordt gebruikt om de kosten van de parkeervoorzieningen te bestrijden en het parkeren te reguleren. Kosten naheffingsaanslag Indien niet of onvoldoende parkeerbelasting op aangifte wordt voldaan, volgt bij controle een naheffingsaanslag parkeerbelasting. Deze bestaat uit het tarief voor één uur, verhoogd met kosten. Voor 2022 bedroegen deze kosten 66,50 euro. De gerealiseerde opbrengst parkeerbelasting is 22.000 euro lager dan de oorspronkelijke raming en 10.000 euro lager dan de (gewijzigde) begroting.
Jaarstukken West Betuwe 2022
39
Precariobelasting Precario op standplaatsen Precariobelasting is gebaseerd op artikel 228 van de Gemeentewet. Hierin is geregeld dat "ter zake van het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, een precariobelasting kan worden geheven". Standplaatsen worden ingenomen door ondernemers met bijvoorbeeld een kraam of een verkoopwagen op plaatsen waar geen sprake van een markt is conform de marktgeldverordening. Voor standplaatsen kunnen verschillende heffingen naast elkaar worden geheven, namelijk een precariobelasting voor het in gebruik nemen van gemeentegrond en leges voor de afgifte van een standplaatsvergunning, al dan niet naar tijdsduur. Beiden worden geheven in West Betuwe. Precariobelasting is een algemene belasting met een onbeperkte tariefstelling. Voor 2022 is het tarief gecorrigeerd met de inflatiecorrectie van 2,4 procent. Het tarief voor 2022 bedraagt: 1. Voor het innemen van een standplaats, anders dan het innemen van een standplaats op de weekmarkt in Geldermalsen, per standplaats, per dagdeel (maximaal 4 uur), per jaar € 262,90; 2. Voor het innemen van een standplaats ten behoeve van seizoensgebonden verkoop waarbij de standplaats in die periode meerdere dagen per week wordt ingenomen, per m2, per week € 0,85; 3.
Voor het innemen van een standplaats die wordt gebruikt ten behoeve van het uitoefenen van maatschappelijk sociale gezondheidsdiensten, zoals bevolkingsonderzoeken € 0,00.
Reclamebelasting Binnen West Betuwe wordt enkel reclamebelasting in de kern van Geldermalsen geheven. Deze reclamebelasting werd in 2017 op verzoek van de ondernemers ingevoerd. Afgesproken is dat de opbrengsten na aftrek van de uitvoeringskosten via een aparte subsidieverordening in een ondernemersfonds worden gestort. Vanuit dit fonds worden collectieve evenementen, promotieactiviteiten en feestverlichting gefinancierd, evenals activiteiten voor het versterken van het centrumgebied en het verbeteren van het vestigingsklimaat. Het tarief bedroeg in 2022, net als in 2021 minimaal 350 euro en maximaal 1.000 euro per vestiging.
Toeristenbelasting Eigenaren van campings, hotels, pensions enzovoort moeten toeristenbelasting betalen en zij rekenen die door aan degenen die bij hen verblijven. Dit zijn nooit inwoners van de gemeente. West Betuwe heft toeristenbelasting voor een verblijf met overnachting. Het tarief bedroeg in 2022, net als in 2021, per overnachting 1,05 euro per persoon. In 2020 is besloten tot een tarief van 1,50 euro per persoon. Vanwege Covid-19 is dit nog niet doorgevoerd in 2021 en 2022.
Gemeentelijke rechten De gemeente West Betuwe heft de volgende rechten: • leges, • liggeld, • lijkbezorgingsrechten, • marktgeld, • staangelden woonwagens.
Leges Leges zijn de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening. Het uitgangspunt is dat deze tarieven kostendekkend zijn.
40
Jaarstukken West Betuwe 2022
De bij de Legesverordening behorende Tarieventabel bestaat uit 3 titels. Titel 1 omvat de algemene dienstverlening zoals de Burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen etc. Titel 2 heeft betrekking op de omgevingsvergunningen, terwijl Titel 3 bestaat uit vergunningen die onder de werking van de Europese Dienstenrichtlijn vallen, zoals horecavergunningen, evenementen en markten, etc. De totale kostendekkendheid van de Legesverordening is ongeveer 72 procent. Onderstaand treft u een overzicht aan van de kostendekkendheid van de Legesverordening en de daarbij behorende titels: Bedragen x € 1.000 Kostendekking leges Directe lasten Directe baten (exclusief heffingen) Netto lasten
Titel 1 829 829
Titel 2 2.086 2.086
Titel 3 7 7
Totaal 2.922 2.922
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente) BTW Totale lasten
567 34 1.430
699 358 3.143
8 15
1.274 392 4.588
Opbrengst heffingen Dekking
1.017 71%
2.292 73%
6 47%
3.315 72%
Toelichting: De tarieventabel bij de legesverordening leidt niet tot een totale kostendekking. Voor een deel komt dit doordat er sprake is van wettelijk vastgestelde tarieven of gemaximeerde tarieven. In enkele gevallen is bewust voor gematigde tarieven gekozen.
Liggeld Voor het hebben van een ligplaats wordt liggeld geheven van de houders van een ligplaatsvergunning. In de praktijk betekent dit een heffing voor woonschepen. Eigenaren van woonschepen betalen geen onroerende zaakbelasting, omdat schepen roerende zaken zijn. Het liggeld is daarvoor een alternatief. In West Betuwe wordt van in totaal van tien belastingplichtigen liggeld geheven. Het liggeld mag niet meer dan kostendekkend zijn. Bedragen x € 1.000 Kostendekking liggelden Directe lasten
5
Directe baten (exclusief heffingen)
-
Netto lasten
5
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead
1
BTW
1
Totale lasten
7
Opbrengst heffingen
3
Dekking
Jaarstukken West Betuwe 2022
100%
35%
41
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor het verlenen van diensten, bijvoorbeeld het begraven, en voor het gebruik van voorzieningen op gemeentelijke begraafplaatsen. De lijkbezorgingsrechten mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Ten behoeve van een nieuwe beheersverordening voor de begraafplaatsen in West Betuwe is in 2018 en 2019 onderzoek naar de lijkbezorgingsrechten uitgevoerd en is de kostendekking berekend. Daarbij is uitgegaan van alle kosten van de begraafplaatsen ‘binnen de hekken’. In 2019 is de "Beleidsvisie en beheerplan begraafplaatsen 2019 t/m 2023" vastgesteld. In Geldermalsen kon het onderhoud sinds 2012 ook jaarlijks worden betaald. Wie daarvoor heeft gekozen, krijgt van West Betuwe tot het einde van de afgesproken termijn jaarlijks een aanslag voor het onderhoud. Bedragen x € 1.000 Kostendekking lijkbezorgingsrechten Directe lasten
2.495
Directe baten (exclusief heffingen)
1.113
Netto lasten
1.382
-/-
Toe te rekenen lasten: Toegerekende rente inzet reserves en voorzieningen
10
Overhead
457
BTW Totale lasten
Opbrengst heffingen
0 1.849
100%
753
Dekking
41%
Toelichting: De lijkbezorgingsrechten leiden niet tot een totale kostendekking. Een bedrag van 1.096.000 euro komt ten laste van de algemene middelen. Dat deze taak niet kostendekkend is komt enerzijds door de in het verleden genomen besluiten uit de voorgaande gemeenten en anderzijds door de besluitvorming bij de vaststelling van het beheerplan Begraafplaatsen op 25 juni 2019.
Marktgeld West Betuwe heft marktgeld voor het innemen van een standplaats op de weekmarkt in Geldermalsen. Ook de geraamde opbrengsten van marktgelden mogen niet hoger dan de geraamde kosten zijn. De opbrengst marktgelden is 400 euro lager dan begroot.
42
Jaarstukken West Betuwe 2022
Bedragen x € 1.000 Kostendekking marktgelden Directe lasten
70
Directe baten (exclusief heffingen)
4
Netto lasten
66
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead
17
BTW
10
Totale lasten
93
Opbrengst heffingen
39
Dekking
100%
41%
Staangelden woonwagens Voor het hebben van een standplaats voor een woonwagen en voor de diensten en het gebruik van voorzieningen die met de standplaats verband houden, wordt staangeld geheven. Er wordt alleen staangeld geheven als er geen privaatrechtelijke huurovereenkomst is afgesloten. De verordening voor woonwagenrechten is dus een vangnet voor de gevallen waarin geen huurovereenkomst is gesloten. Het tarief bedraagt per jaar 1.441,40 euro.
Jaarstukken West Betuwe 2022
43
2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Doel In de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing geven we aan in hoeverre de gemeente West Betuwe binnen de eigen middelen financiële risico's kan opvangen. En op welke wijze de gemeente risicomanagement inzet voor het beheersen en terugdringen van risico's. We blikken ook terug op de begroting om te zien of de verwachte risico's zijn opgetreden.
Beleidskaders Op het gebied van weerstandsvermogen en risicobeheersing is de nota Risicomanagement het beleidskader. Deze is op 24 november 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. In de nota beschrijven we hoe we risico's kunnen identificeren en beheersen en welke middelen we rekenen tot de weerstandscapaciteit. Ook geven we in de nota aan hoe we omgaan met incidentele en structurele risico's.
Samenvatting De gemeente West Betuwe vindt het wenselijk om de risico's die invloed op de bedrijfsvoering of op de financiële positie hebben, beheersbaar te maken. Inzicht in de risico's stelt de organisatie in staat op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de huidige risico’s en de aan toekomstige investeringen gerelateerde risico’s in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. In 2022 rondden we de sessies voor het vergroten van het risicobewustzijn af en actualiseerden we twee keer het risicoprofiel. In deze paragraaf blikken we ook terug op de financiële risico's die zich in 2022 daadwerkelijk voordeden. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen krijgen, voerden we een risico-actualisatie uit en op basis daarvan berekenden we het weerstandsvermogen.
Weerstandsratio:
Weerstandscapaciteit Gewogen risicototaal
27.034.000 27.585.979
= 0,98
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse D. Dit duidt op een matig weerstandsvermogen. De weerstandscapaciteit is niet voldoende om de risico's te kunnen afdekken. Wij verwachten echter dat de 5,2 miljoen euro aan aanwendingen uit de begroting 2022 niet volledig wordt aangewend in 2023. Dat geeft ons voldoende ruimte om het weerstandsvermogen op peil te brengen.
Financiële kengetallen In het Besluit begroting en verantwoording is bepaald dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. De kengetallen worden meerjarig gepresenteerd. Naast de kengetallen wordt een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie opgenomen. Vanaf dit jaarverslag publiceren we de kengetallen afgerond op hele cijfers, de vergelijkende cijfers pasten we hierop aan. Jaarrekening 2022 Kengetallen netto schuldquote netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio structurele exploitatieruimte grondexploitatie belastingcapaciteit
verloop van de kengetallen Rekening Begroting Rekening 2021 2022 2022 32% 81% 24% 29% 77% 21% 52% 33% 55% 2% -0,9% 4,5% 28% 30% 19% 134% 140% 139%
De provincie Gelderland hanteert bij de beoordeling van de kengetallen een classificering in drie categorieën, waarbij categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol.
44
Jaarstukken West Betuwe 2022
Per kengetal voor de jaarrekening 2022 gaan wij nader in op de vergelijking met deze classificatie. De provincie zal bij de beoordeling van de begroting ook het ‘Gelderse gemiddelde’ van alle kengetallen publiceren, zodat wij het kengetal van West Betuwe daarmee kunnen vergelijken. Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De netto schuldquote geeft de netto-schuld als aandeel van de totale inkomsten weer. Dit kengetal geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld, hoe meer kapitaallasten er zijn (rente en aflossing) waardoor een begroting minder flexibel wordt. Volgens de classificatie van de provincie is tussen 90 procent en 130 procent sprake van een enigszins risicovolle score, een getal <90% geeft een minst risicovolle score. Voor 2022 heeft West Betuwe de categorie 'minst risicovol' behaald. De gecorrigeerde netto schuldquote geeft hetzelfde beeld. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Een solvabiliteitsratio onder de 20 procent wordt door de provincie als meest risicovol beschouwd; een ratio van 50 procent en hoger is het minst risicovol.
West Betuwe scoort in de jaarrekening 2022 de classificatie A, hetgeen de minst risicovolle score betekent. Structurele exploitatieruimte Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is, en of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Een positieve begroting én meerjarenraming wordt door de provincie gezien als minst risicovol. De kengetallen voor West Betuwe komen boven deze norm uit en krijgen daarom een ruime voldoende. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. De provincie classificeert een uitkomst >35 procent als meest risicovol. Over de uitkomsten van dit kengetal kan worden gesteld dat de grondexploitatie van West Betuwe enigszins risicovol is. De jaarrekening 2022 geeft een voordeliger uitkomst dan begroot (19 procent werkelijk ten opzichte van 30 procent geraamd). Ten opzichte van de kengetallen bij de jaarrekening 2020 en 2021 (respectievelijk 30 en 28 procent) is er sprake van een aanzienlijke verbetering. Ten opzichte van de vorige jaarrekening is dit kengetal 9 procent lager. Hiervan wordt 3 procent veroorzaakt doordat de totale baten in de begroting 2022 ongeveer 17,5 miljoen euro hoger zijn uitgevallen dan in 2021.
Het restant wordt veroorzaakt door de afname van de boekwaarde door de gerealiseerde verkopen en de in 2022 getroffen verliesvoorzieningen. Belastingcapaciteit Voor de berekening van dit kengetal worden de woonlasten voor een gezin bij een gemiddelde WOZwaarde afgezet tegen het landelijk gemiddelde voor een gezin in het voorafgaande begrotingsjaar. De uitkomsten van dit kengetal laten zien dat de gemiddelde woonlasten in West Betuwe boven het landelijk gemiddelde liggen. De provinciale classificatie C bevestigt dit beeld. Het iets lagere percentage ten opzichte van de begroting wordt veroorzaakt doordat de gemiddelde aanslag voor de woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) in 2022 minder sterk is gestegen dan gemiddeld in Nederland. Beoordeling financieel beeld in samenhang met de kengetallen De kengetallen van deze jaarrekening laten zien dat de financiële positie van West Betuwe verbeterd is ten opzichte van de begroting 2022. Zowel de netto-schuldquote als de solvabiliteit vallen in de provinciale categorie 'minst risicovol. Bij de grondexploitatie zijn er positieve ontwikkelingen en het kengetal scoort in de categorie 'enigszins risicovol'. Er zijn weinig mogelijkheden om de lokale lasten verder te verhogen. De begroting laat het ook niet toe om deze lasten te verlagen.
Jaarstukken West Betuwe 2022
45
Risicobeheersing Een organisatie is in control wanneer de bedrijfsvoering bijdraagt aan de realisatie van beleidsdoelstellingen, zodanig dat er geen grote onverwachte verrassingen zullen optreden. Risicomanagement is een van de instrumenten die de gemeente inzet voor control. De gemeenteraad stelde in 2020 de nota risicomanagement vast, waarin de uitgangspunten voor het risicomanagementbeleid, taken en verantwoordelijkheden, het risicomanagementproces en de kaders voor de weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen zijn opgenomen. West Betuwe hanteert volgens deze nota bij het risicomanagement de volgende uitgangspunten: 1. Het risicomanagement gaat over risico’s die financiële, politieke, juridische en maatschappelijke gevolgen hebben; 2. De financiële risico’s worden op een consistente wijze gekwantificeerd en gewogen; 3. Financiële risico’s met een score van 50.000 euro of hoger tellen mee in de benodigde weerstandscapaciteit; 4. Het proces van risicomanagement wordt minimaal twee keer per jaar doorlopen; 5. Frauderisico’s en beheersingsmaatregelen worden afzonderlijk in beeld gebracht; 6. Over de uitvoering van risicomanagement wordt gerapporteerd in de documenten van de planning & controlcyclus. In 2021 lieten we een risicovolwassenheidsscan uitvoeren. Deze scan wees uit dat we op het risicomanagementproces in de structuurfase zaten.
Deze fase houdt in dat we een risicomanagementbeleid hebben, rapporteren over risico's en een organisatiebreed risicoprofiel in opbouw hebben. Groei is nog mogelijk in het verder verbreden van het risicoprofiel met risico's, gekoppeld aan doelstellingen en processen en in het rapporteren op de grootste risico's. Op het gebied van organisatie-ontwikkeling in relatie tot risicomanagement zaten we aan het begin van de bewustzijnsfase. Dat betekent dat de support voor risicomanagement aan de top het meest aanwezig is en dat we nog kunnen groeien in het risico-eigenaarschap. Ook op het vlak van competentie-ontwikkeling kon groei plaatsvinden, met name door risicomanagement meer op continue basis toe te passen. Vervolgens organiseerden we kennissessies over risicomanagement voor de medewerkers en managers en ontwikkelden we een nieuw format voor de identificatie en kwantificering van risico's. Voor de procesexperts organiseerden we een aparte kennissessie gericht op de risico's in processen. Eind 2022 schaften we een controltool aan, met onder andere een module voor risicomanagement. Bij het opstellen van de jaarrekening maakten we voor het opstellen van het risicoprofiel gebruik van deze tool.
Risicoprofiel Terugblik We starten in deze paragraaf in het jaarverslag met een terugblik op de risico's 2022. Van de risico's uit de paragraaf Weerstandsvermogen van de begroting 2022 deden de volgende risico's zich daadwerkelijk voor: • Omvorming groen: de in het groenbeheerplan beoogde besparing werd niet gerealiseerd doordat de omvorming van het groen en bomenbestand een langere doorlooptijd hebben dan geraamd; • Verbonden partijen: de VRGZ heeft bij de begroting geen nieuwe verdeelsystematiek vastgesteld waardoor de taakstelling niet gerealiseerd werd. Bij de eerste bestuursrapportage verwerkten we dit in onze begroting; • Niet kunnen invullen vacatures met als gevolg hogere werkdruk en kans op verzuim: in 2022 moesten we de post Structurele afwezigheid ophogen vanwege de vervanging van zieke medewerkers en een hoger ziekteverzuim; • Grondexploitatie: door de stijging van rente en prijzen moesten we in 2022 een hogere verliesvoorziening treffen voor verliesgevende projecten. Na het opstellen van de begroting 2022 meldden we nog het risico van prijsstijgingen als gevolg van de Oekraïne-oorlog, dat risico deed zich ook voor in 2022 en verwerkten we in de eerste bestuursrapportage.
46
Jaarstukken West Betuwe 2022
Vooruitblik De vooruitblik gaat uit van de actualisatieslag die we deden op de risico's van de begroting 2023. In totaal identificeerden we 39 risico's. Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de 10 risico's met het grootste effect op het weerstandsvermogen. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is 17.220.545 euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 10.365.434 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente 27.585.979 bedraagt. Top 10 financiële risico’s Omschrijving
Sanering komt voor rekening gemeente Personeelstekorten bij zorgaanbieders met als gevolg wachtlijsten voor mensen die een zorgbehoefte hebben Hogere lasten als gevolg van te betalen vennootschapsbelasting Niet sluitende rittenregistratie dienstauto's Hogere lasten als gevolg van de risicoanalyse van de AVRI Ontdekken van drugslabs en hennepkwekerijen Derving legesopbrengsten die mogelijk niet geheel gecompenseerd wordt door het rijk Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Verlofstuwmeer personeel GGD: Risico's als gevolg van prijsstijging, nieuwe huisvesting, inkoop bedrijfsvoering en Coronavirus subtotaal aandeel in Weerstandsvermogen 29 overige risico's
Netto-risico score
Kans van optreden 70 % 90 %
Maximaal financieel gevolg in € 20.000.000 600.000
Invloed op WV
50 %
500.000
2,0 %
70 % 50 %
500.000 500.000
1,8 % 1,8 %
90 %
250.000
1,6 %
50 %
500.000
1,3 %
50 %
500.000
1,3 %
25 % 90 %
1.200.000 250.000
1,3 % 1,2 %
71,6 % 3,1 %
87,0 % 13,0 %
Toelichting risico's Sanering komt voor rekening van gemeente Bij de milieusanering in Spijk is er een risico dat de gemeente probleemeigenaar wordt. De kosten voor het uitvoeren van de sanering kunnen hoog zijn. Dat heeft impact op het weerstandsvermogen van de gemeente. In de loop van 2022 ondertekenden we een intentieverklaring voor een verkenningstraject waarin betrokken partijen vanuit ieders belang gezamenlijk zoeken naar een oplossing. De scenario's richten zich voor de middellange termijn op een combinatie van mogelijke functies: energie, sport en recreatie. De gesprekken verlopen constructief en we hopen in de loop van 2023 tot een concrete oplossing te komen, die het risico van de gemeente aanzienlijk kan verlagen. Vanwege de constructieve insteek in de verkenning verlaagden we voor de jaarrekening de kans van optreden van het risico van 90% naar 70%. Personeelstekorten bij zorgaanbieders De krapte op de arbeidsmarkt in de zorgsector is urgent en dagelijks voelbaar. Het risico bestaat dat de formatie niet op orde is, er gaten vallen en afgesproken prestaties om die reden niet kunnen worden gerealiseerd. Wij zien hierdoor wachtlijsten bij zorginstellingen ontstaan. Omdat de gemeente verantwoordelijk is voor die cliënten die nog niet door de instellingen geholpen kunnen worden lopen de wachtlijsten bij het gemeentelijk Team Sociaal óók op.
Hierdoor kunnen ook de problemen van de cliënten veranderen met onvoorspelbare financiële effecten. Een oplossing, die we kunnen inzetten en ook extra geld kost, is het extra inhuren van capaciteit bij Team Sociaal. De kans van optreden van het risico is zeer groot, 90%.
Jaarstukken West Betuwe 2022
47
Hogere lasten als gevolg van te betalen Vennootschapsbelasting De gemeente moet Vennootschapsbelasting betalen over behaalde winst op economische activiteiten. In West Betuwe is de grondexploitatie de voornaamste economische activiteit. Voor het bepalen van de fiscale winst gelden andere regels dan het Besluit begroten en verantwoorden. De omvang van de kosten van de Vennootschapsbelasting is vooraf moeilijk in te schatten. In 2023 onderzoeken we wel hoe we hier beter op kunnen sturen. Niet sluitende rittenregistratie dienstauto's Bij het gebruik van dienstvoertuigen wordt er een ritregistratie bijgehouden. Dit is zonder ritregistratiesysteem moeilijk sluitend te krijgen en de vraag is of dit door de belastingdienst geaccepteerd wordt. Een controle kan nu tot hoge boetes leiden. Een ritregistratie-systeem is snel in te voeren en kosten zijn relatief laag dus we onderzoeken in 2023 hoe we dit kunnen invoeren. Hogere lasten als gevolg van de risico analyse van de AVRI De AVRI heeft in haar paragraaf weerstandsvermogen in de jaarstukken beschreven in hoeverre de risico's niet zijn afgedekt. Het aandeel van de gemeente West Betuwe in dat bedrag is maximaal 500.000 euro. De kans dat dit risico optreedt, schatten wij op gemiddeld, 50%.
Ontdekken van drugslabs en hennepkwekerijen Door toegenomen drugscriminaliteit en het opsporen van ondermijningsactiviteit in combinatie met de meldingsbereidheid via Meld Misdaad Anoniem (MMA) is de kans groter dat drugslabs en hennepkwekerijen ontdekt worden. Dit gaat gepaard met hogere handhavingskosten en mogelijke kosten van sanering die niet verhaald kunnen worden. We schatten het risico in omvang op een bedrag tussen 250.000 en 500.000 euro met een zeer hoge kans dat het risico zich voordoet. Derving legesinkomsten door invoering Wet kwaliteitsborging bouw Op 1 januari 2024 treedt (gekoppeld aan de Omgevingswet) de Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) in werking. Deze Wkb heeft tot gevolg dat gemeenten (of uitvoeringsdiensten) voor omgevingsvergunningsaanvragen in gevolgklasse 1 de bouwtechnische toets niet meer uitvoeren, wat leidt tot minder verhaalbare legeskosten. Uit berekeningen (op basis van huidige hoeveelheid aanvragen) blijkt dat dit leidt tot een structurele derving van 250.000 tot 500.000 euro per jaar. Mogelijk wordt (een deel van) de derving van de leges door de Wkb door het Rijk gecompenseerd. Dat wordt een half jaar voor inwerkingtreding van de wet bekendgemaakt. De kans dat dit risico zich daadwerkelijk voordoet, waarderen we daarom op 50%.
Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Door de krapte op de arbeidsmarkt voor werkgevers blijven vacatures (langdurig) openstaan. Dit veroorzaakt regelmatig de nodige inzet van inhuurpersoneel. Daar waar ook inhuur niet beschikbaar is leidt dit tot een hogere belasting van collega’s met als gevolg een risico op verzuim en niet uitgevoerde werkzaamheden. Ofwel tot hogere kosten van inhuur. De kans is zeer groot dat dit risico zich voordoet. Momenteel en de komende jaren blijft de arbeidsmarkt voor werkgevers erg moeilijk. Indien er gemiddeld 4 vacatures niet of langdurig niet ingevuld kunnen worden dient rekening te worden gehouden met dubbele loonkosten (het beschikbare vacaturegeld is reeds begroot). Mocht als gevolg van de niet ingevulde vacatures verzuim bij eigen personeel ontstaan door verhoogde werkdruk zal het verzuimpercentage stijgen. Het totale risico loopt op tot 500.000 euro. Omdat we in 2023 actief inzetten op het nieuwe concept Flexibele kern en uitgebreide arbeidscommunicatie verlagen we de kans dat het risico optreedt van 90% naar 50%. Verlofstuwmeer personeel Vanwege de fusie en de hoge werkdruk heeft een aantal medewerkers een stuwmeer aan bovenwettelijke verlofuren opgebouwd. Hiervoor hebben we, met uitzondering van het aandeel dat actief gespaard wordt, geen voorziening of reserve opgenomen.
In totaal bedraagt het stuwmeer aan het einde van 2022 in geld een bedrag van 1.200.000 euro. Niet alle medewerkers zullen dit stuwmeer in 2022 opnemen, daarom schatten we de kans dat dit risico zich voordoet op 25%.
48
Jaarstukken West Betuwe 2022
Hogere risico's GGD De GGD heeft in haar paragraaf weerstandsvermogen in de jaarstukken beschreven in hoeverre de risico's niet zijn afgedekt. Het aandeel van de gemeente West Betuwe in dat bedrag is maximaal 250.000 euro. De kans dat dit risico optreedt, schatten wij op zeer hoog, 90%. Risico' s grondexploitatie Naast de risico’s in de tabel is voor de grondexploitatie berekend welke risicoreserve nodig is. Deze berekening is gemaakt op basis van een zogenoemde Monte Carlo simulatie, waarbij de risico's veelvuldig worden doorgerekend. Op de uitkomst van die berekening passen we geen weging meer toe. In het meerjarenprogramma grondexploitatie (MPG) is hiervoor een bedrag berekend van in totaal 10.365.434 euro. Hiervan is een bedrag van 4.679.717 berekend voor de risico's van bedrijventerreinen, voornamelijk Hondsgemet noord. Voor 5.685.717 zijn er risico's bij de woningbouwprojecten. Dit risicobedrag betreft voornamelijk De Plantage en Molenblok. Ook hier zien we een forsere toename in bepaalde risico’s, zoals enorme kostenstijgingen mede veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne, rentestijgingen door de Europese Centrale Bank en risico’s met betrekking tot de verkeerssituatie rondom de provinciale weg, met alle mogelijke vertragingen als gevolg. Er is een algemene reserve grondexploitatie, die groot genoeg is om de risico’s in de grondexploitatie te kunnen opvangen.
Weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente West Betuwe bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Tabel : Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand
Startcapaciteit
Algemene reserve (stand 31-12-2022)
25.861.000 euro
Algemene reserve (restant aanwendingen begroting 2022)
- 5.215.000 euro
Algemene reserve (aanwendingen begroting 2023)
- 2.191.000 euro
Resultaatbestemming 2022 (toevoeging aan algemene reserve)
762.000 euro
Algemene reserve grondexploitatie (stand 31-12-2022)
14.235.000 euro
Algemene reserve grondexploitatie (aanwendingen begroting 2023)
0 euro
Resultaatbestemming 2022 (onttrekking aan alg. reserve Grex)
- 6.418.000 euro
Totale weerstandscapaciteit
27.034.000 euro
Jaarstukken West Betuwe 2022
49
Relatie tussen de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen enerzijds de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en anderzijds de beschikbare weerstandscapaciteit. Deze relatie wordt in de figuur hieronder weergegeven.
De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
€ 27.034.000 € 27.585.979
= 0,98
De normtabel is in samenwerking met de Universiteit Twente ontwikkeld en biedt een waardering van de berekende ratio. Tabel 4: Weerstandsnorm Waarderingscijfer
Ratio
Betekenis
A
>2.0
uitstekend
B
1.4-2.0
ruim voldoende
C
1.0-1.4
voldoende
D
0.8-1.0
matig
E
0.6-0.8
onvoldoende
F
<0.6
ruim onvoldoende
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse D. Dit duidt op een matig weerstandsvermogen. Wij verwachten echter dat de 5,2 miljoen euro aan aanwendingen uit de begroting 2022 niet volledig wordt aangewend in 2023. Dat geeft ons voldoende ruimte om het weerstandsvermogen op peil te brengen.
50
Jaarstukken West Betuwe 2022
3 Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een van de kerntaken van onze gemeente. Een functionele en goed onderhouden buitenruimte draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking en is daarnaast van groot economisch belang. Inzicht in en een visie op de openbare ruimte is onmisbaar voor het beheer ervan. Actuele gegevens over het areaal en de kwaliteit zijn de basis voor dat inzicht. De kaders voor de aanleg en het onderhoud van de openbare ruimte zijn voor West Betuwe vastgelegd in de zogenoemde Koepelnota openbare ruimte. Deze nota overkoepelt alle afzonderlijke beleid- en beheerplannen en wordt eens in de vijf jaar geactualiseerd. Er staan niet alleen kwaliteitsuitgangspunten in, maar ook de kaders voor bijvoorbeeld duurzaamheid en bewonersparticipatie. De Nota is door de raad op 25 juni 2019 vastgesteld Op basis van de Koepelnota stellen we beleid- en beheerplannen op of actualiseren deze. In de afgelopen drie jaar zijn dat geweest: het gemeentelijk Water en rioleringsbeleidsplan (WRP), het Beleid- en beheerplan begraafplaatsen (beiden in 2019), het Beleid- en beheerplan wegen en het groenbeleidsplan (beiden in 2020) en het Beleid- en beheerplan watergangen plus het Beleid- en beheerplan gebouwen (beiden in 2021). De overige beheerplannen zullen in de komende twee à drie jaar een harmonisatieslag ondergaan.
Tot die tijd hanteren we de uitvoeringsprogramma’s van de verschillende beheerdisciplines, op basis van de huidige beheerplannen van de drie voormalige gemeenten. Het actueel beleidskader, het areaal, het bestede budget en de uitgevoerde maatregelen over 2022 zijn in het overzicht per beheerplan op hoofdlijnen weergegeven. Wat de maatregelen betreft zijn alleen de bijzondere of grotere maatregelen genoemd, tenzij die voornamelijk uit jaarlijks terugkerend cyclisch onderhoud bestaan. Een ontwikkeling die in 2022 in gang is gezet, is de invoering van assetmanagement in de openbare ruimte. Een ontwikkeling die ook landelijk steeds breder is waar te nemen. Bij gemeenten, maar ook andere overheidsinstellingen. Een asset is een beheerdiscipline, zoals wegen, of groen. Met assetmanagement werk je zo integraal mogelijk in de openbare ruimte, met participatie van stakeholders. Dat is op zich niet nieuw en volgens dit principe werken we al zo veel als mogelijk (zie bijv. het project oud-Asperen). Wat wel nieuw is, is dat keuzes over de inzet van assets/middelen gebaseerd worden op basis van de mate, waarin ze bijdragen aan de (maatschappelijke) doelstellingen van de gemeente. Zo ver zijn we nog niet, maar dit is wel de richting waar we naar toe willen. Om op deze wijze duidelijk onderbouwd keuzes te kunnen maken.
Infrastructuur en gebouwen Beheerplan Civiele kunstwerken
Areaal 93 stuks
Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Beleidskader Geldermalsen: Beleids-- en beheerplan Kunstwerken 2011-2014, looptijd verlengd naar 2022 Lingewaal: Geen apart beleidsplan: onderdeel van wegbeheer Neerijnen: Geen beleidsplan aanwezig. West Betuwe: Opstellen nieuw beleidsplan in 2023, ingaand per '24/'25. Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2022 is er op een aantal plaatsen onderhoud uitgevoerd aan brugdek, leuningen en damwandconstructie. Naast regulier onderhoud zoals het verwijderen van onkruid, reinigen van diverse kunstwerken en het repareren van (kleine) schades. Voor 2023 staat het opstellen van een geharmoniseerd nieuw beleidsplan op de planning. Civiele kunstwerken Omschrijving Kosten 2022 Onderhoud 23.000 Investeringen 0 Advies en Onderzoek 0 Exploitatie 0 Totaal 23.000
Jaarstukken West Betuwe 2022
51
Beheerplan Openbare Verlichting
Areaal 10.096 stuks
Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan 2017-2021. Lingewaal: Beheerplan openbare verlichting 2009-2018 Neerijnen: Beleid- en beheerplan openbare verlichting 2014-2019 West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2023. Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2022 is verder gegaan met het verledden van de openbare verlichting. De subsidie is verlengd tot eind 2023 zodat we meer armaturen kunnen vervangen. De vervanging verloopt volgens plan. Eind 2022 was circa 70% van ons areaal in led uitgevoerd. Openbare verlichting Omschrijving
Kosten 2022
Onderhoud
255.000
Investeringen
110.000
Advies en Onderzoek
0
Exploitatie
391.000
Totaal
756.000
Beheerplan Schoonhouden verharding
Areaal 1.093.011 m2
Onderhoudsniveau Beeldkwaliteit B (CROW beeldkwaliteit)
Beleidskader Geldermalsen: Beleids- en beheerplan Schoonhouden van verhardingen 2016-2020. Lingewaal: Geen apart beleidsplan: wordt uitgevoerd binnen het groenbeleidsplan. Neerijnen: Geen apart beleidsplan, wordt uitgevoerd binnen het DVO-product Wegen waarvoor het ‘Beleid- en beheerplan onderhoud wegen, 2014 – 2018’ de norm is. West Betuwe: Nieuw beleidsplan vanaf 2024/2025. Uitgevoerde activiteiten en kosten In 2019 is de Avri gestart met deze taak voor geheel West Betuwe. De onkruidbestrijding op elementen halfverhardingen vindt plaats op basis van beeldkwaliteit in samenhang met het straatvegen en het blad ruimen. Dit houdt in dat niet per definitie in vaste rondes wordt gewerkt, maar er wordt ingegrepen als de kwaliteit niet meer aan de afgesproken beeldkwaliteit voldoet. Voor het vegen van de bestratingen heeft de Avri een eigen veegwagen in gebruik die is voorzien van apparatuur waarmee data wordt verzameld van de plekken waar actief geveegd is. Met de verzamelde data wordt datagestuurd geveegd op de plekken waar het nodig is. Daarmee wordt op termijn efficiënter en goedkoper geveegd. De onkruidbestrijding op verhardingen wordt integraal uitgevoerd door de inzet van de veegmachine en de onkuidbestrijdingsmachines nauw op elkaar af te stemmen. Op plekken waar het onkruid moeilijk machinaal te beheersen is wordt door Avri een derde partij ingezet.