Ontwerp omgevingsvisie Weesp 2050 Webtoegankelijk 2.3

59

De ambitie van Weesp met groen laat zich samenvatten als: • Meer kwantiteit: er is behoefte aan meer groen, met name binnen de bebouwde omgeving. Met name in enkele woonwijken waar weinig groen aanwezig is (zoals Hogewey, het centrum en (achterzijde) stationsgebied), kan groen worden toegevoegd. • Meer kwaliteit: het groen dat er is (zowel binnen als buiten de bebouwde omgeving) kan meer kwaliteit krijgen. • Bereikbaarheid: vooral het groen buiten de bebouwde omgeving kan beter toegankelijk gemaakt worden. Vooral goede fietsverbindingen naar en in het groen dragen bij aan de (recreatieve) beleving van het aanwezige groen.

60

4.2 Kernopgave II: Economisch vitaal en ondernemend 4.2.1 Economie: bedrijven, detailhandel en horeca Werk Weesp is zowel een woon- als werkstad, met zijn ruim 19 .000 inwoners en ruim 9.000 arbeidsplaatsen. De werkgelegenheid in Weesp concentreert zich met name op de drie bedrijventerreinen, rond het stationsgebied en in mindere mate in de binnenstad. Een derde van de banen bevindt zich op overige locaties. Locatie Banen (2019) Aandeel van totaal Bedrijventerrein Noord 2.650 30% Van Houten Industriepark 1.120 12% Nijverheidslaan 560 6% Stationsgebied 620 7% Stadscentrum Weesp 1.190 13% Overige locaties (informeel, winkels, 2.890 32% solitaire plekken, etc.) Tabel: banen per werkgebied in Weesp (STEC, analyse bedrijventerreinen Weesp, 2020) In Weesp wonen circa 14.330 personen in de leeftijdscategorie 15 t/m 75 jaar. Hiervan behoren circa 10.000 personen tot de werkzame beroepsbevolking (mensen die betaald werk hebben of recent naar betaald werk hebben gezocht). 40% van de werkzame beroepsbevolking in Weesp doet praktisch geschoold werk, denk bijvoorbeeld aan een beroep als buschauffeur, kapper, elektrisch installateur of automonteur. Dit is ongeveer in lijn met het landelijke gemiddelde, zie onderstaande tabel. Absoluut aantal

Ongeschoold werk Laaggeschoold werk (praktisch geschoold) Middelbaar geschoold werk Hooggeschoold werk

Landelijk gemiddelde

1.000 4.000

Aandeel in werkzame beroepsbevolking 10% 40%

2.000

20%

17%

3.000

30%

32%

9% 41%

Tabel : Werkzame beroepsbevolking naar opleidingsniveau in 2019 (uit STEC Rapport 2020) Bron: CBS, 2019 Op de bedrijventerreinen Noord, Nijverheidslaan en in iets minder mate Van Houten Industriepark bestaat een groot deel van de werkgelegenheid uit de sectoren Industrie, Handel, Bouw en Logistiek, sectoren die van oudsher veel te vinden zijn op bedrijventerreinen. Hier vinden veel praktisch geschoolden een baan. Op Noord is hier grootste aandeel te vinden (circa 75% van de werkgelegenheid), maar ook op Nijverheidslaan (circa 67%) en Van Houten (67%)). De overige werkgelegenheid bestaat op deze terreinen vooral uit de zakelijke dienstverlening. In de buurten rondom het stationsgebied is de zakelijke dienstverlening de grootste sector in werkgelegenheid

62

(64%). Vergeleken met omliggende gemeenten als Amsterdam, Almere, Gooise Meren en Hilversum zijn de sectoren Handel en Zakelijke Dienstverlening oververtegenwoordigd. De werkzame beroepsbevolking in Weesp zal in 2040 uit circa 13.100 personen bestaan. Om de arbeidsparticipatie op peil te houden is een toevoeging van 1.400 tot 2.200 banen nodig tot 2040. Weesp wil haar werkfunctie behouden. Dit is ook in lijn met kernwaarde 4. Op dit moment heeft Weesp een breed en divers aanbod van arbeidsplaatsen, zowel naar sector als naar opleidingsniveau. Dit bedient de Weesper beroepsbevolking, maar ook die van de regio. De samenvoeging met Amsterdam zal naar verwachting de Weesper arbeidsmarkt sterker verbinden met die van Amsterdam.

Kaart: Analysekaart aantal werknemers naar economische sector en aantal banen in relatie tot de werkzame beroepsbevolking, per gemeente Het aantal banen per hoofd van de werkzame beroepsbevolking is in Weesp 0,9. Ter vergelijking, deze verhouding is iets hoger dan in de regio Gooi- en Vechtstreek en in Amsterdam is dat 1,46. Het aantal inwoners zal volgens prognoses fors groeien, de komende 20 jaar. Bij een gelijkblijvend aantal banen, betekent dat het aantal banen per hoofd van de beroepsbevolking zal dalen en er relatief meer pendel zal plaatsvinden. Om dezelfde verhouding te houden, zal het aantal banen dus moeten groeien. Om een ratio te krijgen van één baan per hoofd van de beroepsbevolking, een doelstelling die regionaal is afgesproken, zal het aantal banen zelfs heel hard moeten groeien. Weesp kiest er voor er naar te streven de ratio op of in de buurt van 0,9 te houden. Deze keuze bestendigt de kwaliteit van Weesp als (ook) een werkstad. Met name praktisch geschoolden zijn 6

CBS, cijfers 2018

63

gebaat bij werkgelegenheid in de nabijheid van de woning. Daarnaast is een dynamisch bedrijfsleven goed voor de sociale samenhang in een stad (lokale bedrijven zijn vaak de sponsor van de sportclub). Ook economisch (koopkracht, uitkeringsbudget van de gemeente) draagt het bedrijfsleven bij aan de leefbaarheid van Weesp. Overigens kan een analyse van de samenstelling van de beroepsbevolking leiden tot (tijdelijke) aanpassing van de uitgangspunten. De huidige nieuwe bewoners van Weespersluis werken voor een groot deel buiten Weesp en kiezen Weesp mede als woonplaats vanwege de goede verbinding met Amsterdam. Of dat op langere termijn ook zo zal zijn is de vraag, de volgende generatie bewoners van Weespersluis zal (ook) in Weesp een baan zoeken. Als we kijken naar waar Weespers werken en wie er vanuit andere gemeenten in Weesp werkt valt op dat Weesp sterk is aan gewezen op Amsterdam. Er werken hier 3.400 Weespers. Opvallend is het hoge aantal Weespers dat binnen de eigen gemeentegrens werkt (1.800). In de gemeenten met relatief veel werkgelegenheid zoals Haarlemmermeer (Schiphol) en Hilversum (Mediapark) en in andere buurgemeenten zoals Almere en Diemen is het aantal werkende Weespers beperkt. De meeste banen in Weesp worden door Weespers ingevuld (1.800), gevolgd door Amsterdam (1.300). Opvallend is ook het aantal werkenden uit Almere (1.100).

De arbeidsmarkt in Weesp heeft dus zowel een belangrijke lokale als regionale functie.

Werkplek inwoners Weesp (2018) 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 Noord-Holland (PV) Amsterdam Weesp Utrecht (PV) Haarlemmermeer Hilversum Gooise Meren Flevoland (PV) Almere Diemen Zuid-Holland (PV) Utrecht (gemeente) Amstelveen Ouder-Amstel Amersfoort 's-Gravenhage (gemeente) Haarlem Huizen Stichtse Vecht Wijdemeren De Ronde Venen Zaanstad Muiden Naarden Bussum Blaricum Bloemendaal Laren (NH.) Lelystad Rotterdam

-

Grafiek: werkplek inwoners Weesp (2018)

64

Herkomst werkenden in Weesp (2018) 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 Noord-Holland (PV) Weesp Amsterdam Flevoland (PV) Utrecht (PV) Almere Zuid-Holland (PV) Hilversum Gooise Meren Wijdemeren Huizen Stichtse Vecht Utrecht (gemeente) Zaanstad Amersfoort Amstelveen Diemen 's-Gravenhage (gemeente) Haarlem Haarlemmermeer Lelystad De Ronde Venen Rotterdam Bussum Muiden Naarden Ouder-Amstel Blaricum Laren (NH.)

-

Grafiek: herkomst werkenden in Weesp (2018) Bedrijventerreinen Weesp heeft een relatief groot oppervlak bedrijventerreinen. Er zijn drie formele bedrijventerreinen én één kantorenlocatie (ten noorden van het station).

Kaart: Analysekaart woon-werkverdeling en samenstelling bedrijvigheid per buurt (2018)

65

Van Houten Industriepark

Nijverheidslaan

Noord

Stationsgebied

25 ha

10 ha

60 hectare

17.000 m2 kantoor

30 bedrijven

37 bedrijven

294 bedrijven

73 bedrijven

1120 banen (12% van totaal Weesp).

563 banen (6% van totaal Weesp).

2650 banen (30% van totaal Weesp).

620 banen (7% van totaal Weesp).

Belangrijkste Belangrijkste Belangrijkste kernmerken: kenmerken: kenmerken: - Terrein is voor 75% - Deel van gebied - Transformatie: eigendom van Abbott wordt gereed enkele incourante Healthcare Products. gemaakt voor kantoorpanden zijn - Nog geen woningbouw. getransformeerd transformatie, wel - Locatie leent zich naar woningen. enkele kantoorpanden uitstekend voor - Kansen: ontsluiting op de nominatie. andere invulling: verbeteren (haakse - Centraal gelegen. watersport bochten er uit), Ook geschikt voor gebonden bedrijven openbare ruimte toevoegen en wonen. Financieel verbeteren en voorzieningen/ niet haalbaar. vergroenen. commerciële functies. - openbare ruimte - openbare ruimte verbeteren en verbeteren en vergroenen. vergroenen. Tabel: Bron; STEC, Analyse bedrijventerreinen Weesp (2020)

Belangrijkste kenmerken: - Geen leegstand - Uitstekend bereikbaar - Kantoorgebouwen nog prima up-to-date. - Goede locatie voor intensivering en uitbreiding werkgelegenheid. - Combineren met verbeterde bereikbaarheid tussen noord en zuidzijde spoor.

De bedrijventerreinen worden over het algemeen goed gebruikt. Er is sprake van frictieleegstand, wat betekent dat de markt op dit moment niet ruim en niet krap is, maar voldoende ruimte biedt voor doorstroming op de bedrijfsruimtemarkt. Weesp beschikt over een mooie mix van functionele tot modern-gemengde bedrijventerreinen in verschillende levensfasen. Geen van de terreinen zijn op dit moment dusdanig verouderd dat zware ingrepen of innovaties nodig zijn om het terrein aantrekkelijk te houden en de kwaliteit te waarborgen.

66

Foto: Bedrijventerrein Nijverheidslaan De bedrijventerreinen kennen, door diverse redenen als braakliggende grond en extensief gebruik, nog wel mogelijkheden om in te breiden of te intensiveren. Dit betekent dat er meer oppervlakte bebouwd kan worden dan nu het geval is, maar bijvoorbeeld ook door bestaande ruimte intensiever te gebruiken of bedrijfspanden hoger te bouwen (meerlaags). De schatting is dat er door intensiever gebruik nog ruimte is voor 20 hectare extra bedrijfsfuncties. De grootste inbreidingsmogelijkheden liggen op het van Houten industriepark. Abbott heeft daar veel grond in eigendom die niet wordt gebruikt, maar wordt aangehouden vanuit strategisch oogpunt (ca 11 ha). Op bedrijventerrein Noord is vooral ongebruikte ruimte te vinden in het Domijn (ca 3,6 ha). (STEC, 2020). In het recente verleden is meermaals naar de bedrijventerreinen gekeken als locaties voor het realiseren van woningbouw. Op een aantal plekken is deze ook gerealiseerd (Amstellandlaan) of zijn hier plannen voor in diverse stadia (transformatie aantal kantoorpanden Van Houten Industriepark en project Weesperwerf op terrein Nijverheidslaan). De focus op deze bedrijventerreinen als potentiële woningbouwlocaties zorgt voor onrust bij de ondernemers op de bedrijventerreinen met als gevolg een mogelijke twijfelende houding met betrekking tot investeringen voor de lange termijn.

Bedrijventerreinen in het algemeen kampen ook met een imagoprobleem, zo blijkt ook uit de participatie. Mensen die er weinig te zoeken hebben zien grote, nogal sfeerloze oppervlakten waar weinig lijkt te gebeuren. Terwijl de bedrijventerreinen juist zo’n belangrijke economische functie vervullen die de gehele gemeenschap ten goede komt. Feit is wel dat er weinig mensen op de bedrijventerreinen komen als ze er niets te zoeken hebben. De bedrijventerreinen Noord en Nijverheidslaan zijn wel plekken die deels grenzen aan water en open landschap. Hier ligt een kans om de bedrijventerreinen mogelijk ook aantrekkelijker te maken voor Weespers die hier normaal nauwelijks zouden komen.

67

Voldoende ruimte voor economie blijft nodig, omdat de huidige terreinen (nagenoeg) volledig uitgegeven zijn en de uitbreidingsvraag van bedrijven nauwelijks kan worden geaccommodeerd. Om de verhouding werkzame beroepsbevolking – arbeidsplaatsen van 0,9 als doelstelling overeind te houden, kiest Weesp voor een stappenplan. De belangrijkste mogelijkheid om arbeidsplaatsen te creëren zien wij in het verder ontwikkelen van het stationsgebied van Weesp met meer woningen en meer bedrijvenlocaties. Dat zijn voornamelijk kantoren of dienstverleners en geen maakindustrie. Daarnaast streven wij, in samenwerking met de ondernemers van Weesp, naar een intensivering van het gebruik van de huidige bedrijventerreinen. Intensiveren van bedrijventerreinen is een proces van lange adem en slaagt alleen als gemeente en ondernemers daar samen voor werken. Zekerheid geven over het behouden van de bedrijfsfunctie van de terreinen zou het proces wel kunnen stimuleren. Ten slotte kan, bij een gewenste toename van het areaal voor bedrijven en onvoldoende bijdrage daaraan van de eerste twee genoemde ontwikkelingen, een zoekgebied voor een nieuw bedrijventerrein starten. Een zoekgebied in de nabijheid van de A1 lijkt daarvoor op dit moment de meest geschikte. Dit zoekgebied zal gezocht en mogelijk ontwikkeld worden vanuit de Weesper behoefte.

Het is geen vervanging voor bedrijventerreinen die in de regio worden opgeheven. Binnenstad De sfeervolle en aantrekkelijke binnenstad is een beschermd stadsgezicht en het kloppend hart van Weesp. Hier concentreren zich detailhandel en horeca, omringd door historische panden en een hoge dichtheid aan monumenten zoals de synagoge, de Grote Kerk en het Stadhuis met Museum Weesp en de vele woonhuizen die de sfeer en uitstraling van de Weesper binnenstad bepalen. De Weesper binnenstad functioneert goed als het gaat om de dagelijkse boodschappensector. De niet-dagelijkse, meer recreatieve sector staat economisch onder druk, in lijn met landelijke trends en ontwikkelingen als de sterke groei van e-commerce en de groeiende behoefte aan diensten in plaats van producten. De binnenstad kent een hoog aandeel zelfstandig ondernemers, wat de binnenstad een eigen identiteit geeft. Daarbij biedt de groei van het consumenten-draagvlak wel potentie voor verbetering van het functioneren van bestaand aanbod. Qua inkomensniveau laat de gemeente Weesp een wisselend beeld zien. De binnenstad en Weespersluis kennen een bovengemiddeld niveau ten opzichte van de regio, voor de rest van de gemeente is het inkomensniveau beneden regionaal niveau. In de toekomst blijft er naar verwachting een behoefte aan aanbod in zowel budgetwinkels als ook het hogere segment (o.a. speciaalzaken).

Het detailhandelsaanbod is vooral te vinden aan de Nieuwstad, Nieuwstraat en Slijkstraat ofwel ‘het rondje van Weesp’, en verspreid in het ‘aanloopgebied’ tot en met de Achtergracht. Vergeleken met steden van vergelijkbare omvang heeft Weesp relatief veel horeca. De horeca is verdeeld over de gehele binnenstad en wordt goed gebruikt. De forse toename van het aantal (koopkrachtige) inwoners van Weesp met de bouw van Weespersluis leidt vermoedelijk tot een groter vraag naar horecagelegenheden.

68

Foto: Slijkstraat Doel Werk We versterken de economische positie van Weesp in de regio door verder in te zetten op de economische activiteiten die nu al goed vertegenwoordigd zijn in Weesp: handel en zakelijke dienstverlening. De functie van de binnenstad als kloppend hart van horeca en detailhandel blijft gewaarborgd en wordt verder versterkt. Het doel is het aantal arbeidsplaatsen in Weesp niet te laten dalen en de komende decennia te laten stijgen met de stijging van het inwonertal. Bedrijventerreinen en arbeidsplaatsen De bedrijventerreinen in Weesp zijn van grote meerwaarde. Zowel in lokaal als regionaal opzicht vormen ze een belangrijke bron van werkgelegenheid voor met name praktisch opgeleiden. Alle gebieden hebben een positief saldo verhuisbewegingen. Er zijn de afgelopen tien jaar meer bedrijven bijgekomen dan er vertrokken. De functie van de bedrijventerreinen blijft dan ook grotendeels gewaarborgd en wordt waar mogelijk intensiever. Wel liggen er veel kansen voor verbetering, met name op het gebied van intensivering, vergroening en verduurzaming. Hierdoor wordt de kwaliteit van de terreinen hoger én ontstaat er per saldo meer ruimte voor, met name, bedrijfsfuncties. Door het zeer functionele gebruik van veel bedrijventerreinen zijn deze vaak niet aantrekkelijk voor andere soorten gebruik, terwijl hier wel kansen voor zijn.

Weesp staat voor een grote verduurzamingsopgave. De Weesper terreinen hebben door hun grote omvang een grote potentie om een bijdrage te leveren aan de verduurzaming. Bedrijfsgebouwen kunnen verder worden verduurzaamd door betere isolatie en het grootschalig toepassen van zonnepanelen. Ook qua

69

vergroening is er nog veel te winnen. Vergroening heeft twee grote voordelen. Toevoegen van groen is goed tegen het fenomeen hittestress, dat steeds vaker voorkomt nu het weer door klimaatverandering steeds grotere extremen kent. Maar ook kan toevoegen van groen, samen met een betere toegankelijkheid van de terreinen door het creëren van fietsroutes een aantrekkelijkere omgeving creëren. Tot slot zijn de bedrijventerreinen in Weesp op meerdere plekken omgeven door water (Amsterdam Rijnkanaal en de Vecht). Door de terreinen toegankelijker en aantrekkelijker te maken en ook het water op enkele plekken toegankelijk te maken, krijgen de Weespers meer mogelijkheden om van het omringende water te kunnen genieten. Er wordt onderzocht of routing van zwaar verkeer naar en van de bedrijventerreinen moet worden aangepast. Uitgangspunt daarbij is minder of geen zwaar verkeer door de bewoonde delen van Weesp, met als doel minder overlast en minder onveilige situaties (zie paragraaf bereikbaarheid/mobiliteit). Om op zijn minst de verhouding van het aantal banen op de beroepsbevolking bij groei van het aantal inwoners gelijk te houden, moet er meer ruimte komen voor werkfuncties. Deels moet deze ruimte worden gevonden door op de bestaande terreinen te gaan intensiveren.

Daarbij wordt ingezet op het reserveren van de bedrijventerreinen voor productieve bedrijven, bedrijven die zich richten op productie, reparatie en op- en overslag van goederen. Verder wordt er ingezet op ontwikkeling van het stationsgebied door dit verder te intensiveren met kantoorachtige bedrijvigheid in combinatie met wonen en voorzieningen. Door voornamelijk ruimte toe te voegen voor zakelijke dienstverlening wordt voorzien in enige schuifruimte. Bedrijven in de zakelijke dienstverlening op de bedrijventerreinen die verplaatsen naar het stationsgebied kunnen op hun beurt ruimte achterlaten voor de sectoren die het meeste baat hebben bij een plek op een klassiek bedrijventerrein. Ruimte die vrij komt biedt vervolgens ook kansen voor het intensiever gebruiken van percelen. Op die manier creëren we schuifruimte voor bedrijvigheid, zonder een nieuw bedrijventerrein in gebruik te hoeven nemen. Het zoeken naar een nieuwe bedrijvenlocatie is een optie als deze locaties niet of onvoldoende binnen bestaand stedelijk gebied gevonden kunnen worden. Dit dient met zo min mogelijk impact op het landschap te gebeuren en niet dan dat eerst alle andere opties benut zijn. Belangrijke eis voor een zoekgebied bedrijventerrein is nabijheid van infrastructuur en aan- en afvoer van producten zonder interferentie met bestaande woonwijken.

Een locatie in de buurt van de A1 kan aan die eis tegemoet komen.. Daarnaast dient een nieuw terrein de Weesper behoefte te bedienen en geen regionale functie te vervullen. Op de langere en meer onzekere termijn wordt de potentie gezien van de ontwikkeling van het noordelijk deel van bedrijventerrein Noord (nu het Domijn). Dit is voor een groot deel afhankelijk van de keuze voor intensivering van ov langs de huidige spoorlijn en/of het ondergronds maken van de spoorlijn. De bedrijventerreinen in Weesp bevatten vanuit cultuurhistorisch perspectief ook interessante elementen zoals cultuurhistorische gebouwen die verwijzen naar het industriële verleden van Weesp. Dit soort gebouwen maken een bedrijventerrein aantrekkelijk en bieden kansen voor een

70

gemengde herbestemming. Voorafgaand aan eventuele toekomstige ontwikkelingen wordt daarom hiertoe een cultuurhistorische analyse uitgevoerd. Tot slot wordt onderzocht of er op de bedrijventerreinen Noord en Nijverheidslaan verblijfsplekken aan het water kunnen worden gerealiseerd die de uitstraling van de terreinen vergroten. Dit is aantrekkelijk voor zowel Weespers die normaal niet de op de terreinen zouden komen als voor de mensen die werkzaam zijn de op de bedrijventerreinen. Binnenstad De binnenstad blijft haar centrumfunctie behouden en blijft het primaire winkelgebied van Weesp. We zetten in op een toekomstbestendige binnenstad met een sterke mix van functies. Naast aanvullende kwalitatieve horeca zal het aanbod in de binnenstad, als gevolg van verdergaande ontwikkelingen op het gebied van e-commerce, verkleuren door het meer toevoegen van bijvoorbeeld dienstverlening (o.a. zakelijk, gezondheid), ambachtelijke bedrijvigheid, kunst & cultuur of webwinkels op zoek naar een etalagefunctie. De bestaande ruimtelijke en functionele structuur van de Weesper binnenstad blijft richting de toekomst relevant. Het consumentenpotentieel neemt met de ontwikkeling van Weespersluis toe en ook op gebied van (water)recreatie en toerisme liggen er kansen om de structuur te versterken, zowel qua aanbodmix als in ruimtelijke kwaliteit en verbindingen (m.n.

te voet, per fiets en over het water). Het ‘rondje Weesp’ blijft in de toekomst de plek om te winkelen én te verblijven in Weesp. De aanloopstraten houden een gemengder profiel, met een accent op boodschappen aan de Achtergracht.

4.2.2 Bereikbaarheid/mobiliteit

Wat speelt er? Goede regionale bereikbaarheid via weg en spoor Weesp ligt centraal ten opzichte van Amsterdam, Utrecht, Almere en ’t Gooi, én ligt relatief gunstig aan de grote infrastructuurbundels die deze kernen met elkaar verbinden. De stad is goed bereikbaar via de weg en het spoor. Via de A1 aan de noordkant liggen Amsterdam, Almere en ’t Gooi met de auto binnen handbereik. Aan de zuidkant is er een directe verbinding met Amsterdam via de N236. De goede regionale bereikbaarheid van Weesp is vooral te danken aan het spoor, dat de binnenstad met de kernen uit alle windrichtingen verbindt: vanaf het station zijn er directe sprinterverbindingen richting Amsterdam, Almere, ’t Gooi en Utrecht. De goede ligging aan het spoor past binnen het regionale beleid van de MRA en de Omgevingsvisie Amsterdam met de polycentrische regio als uitgangspunt – waarin autonome kernen onderling goed verbonden zijn met hoogwaardig openbaar vervoer.

71

Afbeelding: Conceptuele weergave positie Weesp in het regionale OV-netwerk

Kaart: Analysekaart Weesp in het regionale OV-netwerk

72

Stationsomgeving onderbenut Het intensieve treinverkeer en het toenemend aantal gebruikers van het station rechtvaardigt een station en stationsomgeving van hoge kwaliteit, met mooie openbare ruimte, een ruim voorzieningenaanbod, hoge bebouwingsdichtheid en een gemengde ruimtelijke programmering. De kwaliteit blijft echter duidelijk achter op wat mag worden verwacht van een stationsomgeving van deze orde. De stationsomgeving is geen bestemming op zichzelf en heeft geen sterke identiteit. Verblijf zou in dit gebied aantrekkelijker moeten zijn, met meer voorzieningen voor de reiziger (voorzieningen voor de ‘last mile’ zoals bijvoorbeeld het aanbod van deelmobiliteit), maar ook voor de mensen die in het gebied wonen en werken (horecagelegenheden). Ook de route naar de binnenstad is niet vanzelfsprekend. Aan de noordzijde van het station is veel ruimte onbenut. De P+R wordt goed gebruikt, maar mist voorzieningen die de overstap van auto naar trein nog comfortabeler kunnen maken. Op lange termijn is de vraag of de P+R in deze vorm gerechtvaardigd is, in verband met de toenemende behoefte van ruimtelijk programma en verdichting rond het station. Er wordt een ontwikkelvisie opgesteld met aandacht voor deze onderwerpen.

Kaart: Analysekaart OV-bereikbaarheid in relatie tot bebouwingsdichtheid in Weesp

P+R Muiden Langs de A1, ter hoogte van afslag Muiden/Weesp ligt het OV-knooppunt P+R Muiden. De P+R heeft 175 parkeerplaatsen en er rijden nu al meer dan 10 (HOV-)buslijnen richting diverse bestemmingen in Amsterdam, Almere en de Gooi en Vechtstreek en dit gaat de komende jaren toenemen. Het terrein heeft een tekort aan auto- en fietsparkeervoorzieningen en de sociale veiligheid wordt met een onvoldoende beoordeeld. Het aantal woningen rond de P+R in nieuwbouwwijk Krijgsman in Muiden (1350) en Weespersluis (2950) neemt de komende jaren sterk

73

toe. De komende periode gaan onder andere de VRA, provincie Noord-Holland en gemeente Almere onderzoeken hoe het OV-knooppunt verder kan worden ontwikkeld en Weesp goed bereikbaar blijft met auto én bus.

Kaart: Analysekaart uitvergroot: OV-bereikbaarheid in relatie tot bebouwingsdichtheid in Weesp Ov-bediening is niet fijnmazig Een regionaal busnetwerk bedient Weesp. Alle buslijnen staan haaks op het spoor: ze monden uit op het station en voeden zo het regionale treinverkeer. Buslijnen 210 en 110 verbinden Weesp met Muiderpoort, Naarden en Bussum. Buslijnen 49, 249, 522 en 106 verbinden Weesp met respectievelijk Amsterdam Zuidoost en het landelijke gebied ten zuiden en zuidoosten van Weesp langs het Amsterdam-Rijnkanaal en de Vecht. In Weesp voegen de laatstgenoemde buslijnen zich samen en kronkelen ze zich in een bundel van de zuidkant van Weesp via een route over de C.J. van Houtenlaan – Prinses Irenelaan – Casparuslaan – Plataanlaan – Herensingel – Jan Tooropstraat en de M. Nijhofstraat tot aan het treinstation. Daarmee bedienen ze de binnenstad relatief goed maar blijven veel buurten en wijken buiten schot. Denk hierbij aan buurten als de Klomp, Zuid II, Hogewey Midden, Hogewey Noord en de Dichtersbuurt. In hoeverre Weespersluis wordt bediend is vooralsnog niet duidelijk. De bewonersenquête gaf duidelijk aan dat de ov-bediening in Weesp niet fijnmazig genoeg is. Er is duidelijk behoefte aan een verbeterde bereikbaarheid en toegankelijkheid van ov of aanvullend vervoer vanuit iedere buurt.

Hierbij hoeft niet altijd aan OV te worden gedacht, maar kan bijvoorbeeld ook worden gekeken naar nieuwe middelen en concepten op het gebied van deelmobiliteit. De nieuwe mobiliteitsvisie Weesp, waar op dit moment aan wordt gewerkt, zal hier verder op in gaan.

74

Verkeersdrukte en overlast Het wegennet in Weesp heeft een aantal knelpunten die leiden tot beperkte lokale bereikbaarheid. Bovendien wordt veel overlast (geluid, luchtkwaliteit, parkeerdruk) ervaren van doorgaand verkeer en bestemmingsverkeer in de binnenstad, en van logistiek, met name tussen Hogewey en Bedrijventerrein Noord. Dit heeft een aantal oorzaken. Met betrekking tot logistiek: Weesp heeft een aantal bedrijventerreinen verspreid over de stad (Van Houten, Noord en Nijverheidslaan), die veel logistiek verkeer aantrekken dat vanaf de A1 en de N236 over dezelfde ontsluitingswegen wordt afgewikkeld. Dat zorgt voor veel overlast, met name op de route over de Hogeweyselaan tussen bedrijventerrein Noord en Hogewey (woonwijk).

Kaart: Analysekaart wegennetwerk in en rondom Weesp De structuur van het wegennet van Weesp leent zich niet voor grootschalige afwikkeling van autoverkeer. Dit heeft te maken met de historische groei van Weesp. In de historische binnenstad is de ruimte beperkt, omdat deze ver voor het autotijdperk is gebouwd volgens het principe van een vestingstad: compact en naar binnen gekeerd. Na de tweede wereldoorlog is Weesp flink gegroeid, niet volgens een grootschalig structuurplan maar wijk voor wijk en buurt voor buurt. De buurten zijn als een lappendeken aan elkaar gegroeid, net als de ondersteunende infrastructuur. Hierdoor ontbreekt er een duidelijke hiërarchie in het wegennet met doorgaande stadsstraten en lanen, om verkeer op een aantrekkelijke manier af te wikkelen. De smalle profielbreedten, de vele kruisingen en bochten dragen bij aan congestie en overlast. Dit leidt tot de fundamentele vraag in hoeverre we congestie en overlast willen accepteren en/of in hoeverre we maatregelen kunnen nemen om dit te beheersen (mitigeren) en zo ja, welke en wat is er dan haalbaar binnen de bestaande kaders. In de mobiliteitsvisie wordt hier verder op ingegaan.

75

Kaart: Analysekaart uitvergroot: wegennetwerk in Weesp

Regionaal goed bereikbaar per fiets, lokaal veel knelpunten Weesp maakt onderdeel uit van een uitgebreid regionaal fietsnetwerk. Weesp is per fiets dan ook goed bereikbaar vanuit de verschillende windrichtingen zoals Amsterdam, Hilversum, Bussum, Muiden en Almere. Naast functioneel gebruik lenen veel van deze routes zich ook voor recreatief gebruik vanwege de landschappelijke kwaliteiten. Vooral langs de rivieren, zoals aan weerszijden van de Vecht, zijn prachtige fietsroutes te vinden die onderdeel uitmaken van de fietsknooppunten van de ANWB. De kwaliteiten van de verschillende routes zouden echter nog beter benut kunnen worden, door bijvoorbeeld betere profilering voor recreatief en functioneel gebruik. Denk hierbij aan een routekaart met zowel snelfietsroutes als recreatieve routes, zodat de verschillende doelgroepen goed ondersteund worden. Daar hoort ook goede bewegwijzering bij. Binnen de bebouwde kom knelt het voor de fietser daarentegen op meerdere punten. De fietser krijgt in veel straten nog onvoldoende ruimte en duidelijke routes vanuit de binnenstad naar omliggende wijken ontbreken. Fietsers vanuit Weespersluis hebben keuze uit twee spoorpassages die ver uit elkaar liggen en bovendien niet voldoende fietsvriendelijk zijn.

Veel nieuwe Weespers in Weespersluis zullen dagelijks een beroep willen doen op de binnenstad en dat wordt op deze manier onvoldoende gefaciliteerd.

76

Afbeelding: Conceptuele weergave regionale fietsroutes (rood snelfietsroutes, groen recreatieve routes)

Kaart: Analysekaart: fietsnetwerk in en rondom Weesp (knooppuntenroute) Wat komt er op ons af?

77

Groeiend aantal verkeersbewegingen Weesp wordt drukker, het aantal verkeersbewegingen (voornamelijk auto en fiets) zal toenemen. Deze groei wordt door ten minste twee factoren bepaald. 1. De samenstelling van de bevolking van Weesp zal veranderen: er zullen meer mensen uit de regio in Weesp komen wonen waardoor er meer regionale pendelwegingen ontstaan van en naar Weesp, met name woon-werkverkeer. De effecten hiervan worden naar alle waarschijnlijk vooral zichtbaar op de ontsluitingswegen van Weesp, waardoor er nieuwe knelpunten kunnen ontstaan. 2. De ontwikkeling van Weespersluis zorgt voor veel nieuwe inwoners in Weesp. Deze inwoners zullen ook gebruik maken van de bestaande voorzieningen in Weesp en zich in de vrije tijd vooral richten op de voorzieningen in de binnenstad (met name horeca en cultuur). Als gevolg hiervan zal het (fiets)verkeer tussen met name de noord- en zuidkant van het spoor toenemen. Daarnaast zullen de binnenstedelijke fietsbeweging tussen binnenstad en andere omringende wijken toenemen. Zoals hierboven (Weesp in drie delen) aangegeven, willen we dat de drie delen waar Weesp in is verdeeld meer met elkaar verbonden worden. De binnenstad van Weesp is voor inwoners van Weesp die in Weespersluis of in Aetsveld wonen van belang en omgekeerd zijn deze inwoners van Weesp van belang voor middenstand en voorzieningen in de binnenstad.

Mobiliteitstransitie Door technologische veranderingen op het gebied van mobiliteit zullen meer nieuwe mobiliteitsconcepten hun weg vinden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan deelfietsen of –scooters, die op afroep beschikbaar zijn. Dergelijke concepten laten zich relatief eenvoudig inpassen in de gebouwde omgeving. Wel kan bij een flinke toename van deelmobiliteit meer druk ontstaan op de openbare ruimte. In Weesp zijn er op dit moment geen signalen zijn die wijzen op overlast door deelmobiliteit. Deelconcepten laten zich bovendien moeilijk ruimtelijk sturen, daarom besteden we daar in de Omgevingsvisie verder geen aandacht aan. In de mobiliteitsvisie, die later zal verschijnen, krijgt dit wel meer de aandacht. Ambities Doel: Weesp duurzaam bereikbaar We willen de duurzame mobiliteit in Weesp vergroten door bestaande kwaliteiten steviger te benutten en bestaande en toekomstige knelpunten weg te nemen. We hanteren de volgende doelstellingen om de duurzame mobiliteit te vergroten: 1. Stimuleren en optimaliseren ov-gebruik; 2. Stimuleren en faciliteren fiets; 3. Een Weesp zonder grote infrastructurele barrières; 4. Verbeteren afwikkeling (auto)verkeer in Weesp; Dit doen op de volgende manieren : 1.

Stimuleren en optimaliseren ov-gebruik (nadruk op fiets, ov en deelmobiliteit) • Concentratie voorzieningen en verdichting in stationsomgeving; • Betere ontsluiting ov naar wijken rond de binnenstad;

78

• • • • •

Ov en alternatieve nieuwe deelconcepten richting andere kernen, zoals Nederhorst, Kortenhoef en Muiden. Mogelijk nieuw trein-/metrostration; Nieuwe P+R koppelen aan nieuw trein-/metrostation; Bestaand P+R gebruiken voor verdichting/transformatie; Heroriëntatie ov obv nieuw station en nieuwe ontsluitingsweg.

2.

Stimuleren en faciliteren fiets • Betere profilering van snelle en recreatieve fietsroutes; • Meer ruimte voor de fiets, bredere fietspaden; • Meer fietsenstallingen in centrum, binnenstedelijke fietsroutes intensiveren: route N-Z; • Doorgaande routes en hoofdstructuren versterken; • Extra fietsbruggen op (potentiele) doorgaande fietsroutes; • Opwaardering huidige spoorpassages; • Meer noord-zuidverbindingen, nieuwe aanvullende spoorpassages; • Mogelijke afwaardering Gooilandseweg (N236) ter hoogte van Aetsveld; • Meer ruimte voor fietsers op de brug van de N236 en eventueel langs spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal. Breder, veiliger en comfortabeler.

3.

Verbeteren afwikkeling (auto)verkeer in Weesp; • Nieuwe logistieke routes voor auto’s / zwaar verkeer • De nieuwe aansluiting op A1, door te laten lopen naar/door bedrijventerrein Noord en dan via de Rijnkade op de N236 aan te laten sluiten. • Logistieke hubs op bedrijventerrein voor leveranties binnenstad en kleinere (elektrische) vrachtwagens. • Een autoluwere binnenstad met betaald parkeren [parkeernota] • Mogelijk instellen van een milieuzone om het aantal gemotoriseerde voertuigen in (binnen)stad terug te brengen. • Voor toekomstige inrichting van de straten worden verschillende straatconcepten aangehouden: autovrije winkelstraten, stadsstraten, (stads)boulevards.

4.2.3 Recreatie/toerisme

Inleiding Weesp wil graag het toerisme ontwikkelen, passend bij de specifieke schaal en de identiteit van Weesp. Toerisme kan de historische waarde van Weesp (kernwaarde 1: “Behoud en versterk de historische waarde van Weesp”) en economische bedrijvigheid (kernwaarde 4: Bedrijvigheid en economie: Weesp als werkstad en waterstad, belangrijke economische en recreatieve waarde, diversiteit”) versterken. De balans is precair want overmatig toerisme kan juist ook kernwaarde 1 aantasten. De raad heeft in 2007 de toerismenota “Weesp in Beeld” vastgesteld. Het vervolg, het ‘Toeristisch Actieplan’ is onlangs in de raad besproken. Het uitgangspunt is voor de periode na 2017 hetzelfde gebleven, namelijk: “De gemeente Weesp wil in de periode 2007 –2017 uitgroeien

79

tot een levendige bloeiende toeristische gemeente, op basis van het eigen gezicht, door het bestaande en potentiële aanbod zichtbaar te maken en de belevingswaarde te vergroten en te versterken en door Weesp te promoten” De toekomst van het toerisme is ongewis. De laatste jaren is er wereldwijd een enorme groei geweest. De corona-pandemie heeft echter voor een ineenstorting gezorgd. De vraag is of, en hoe snel, het toerisme zich hersteld. Weesp zal een weg moeten vinden tussen een langzaam en ongewis herstel en een ongeremde groei. Weesp richt zich hierbij op het aantrekken van hoogwaardig toerisme. Regionaal Het toerisme in de regio profiteert nog weinig van de overloop uit Amsterdam. De meeste overnachtingen in de MRA vinden plaats in Amsterdam , namelijk 17 miljoen in 2018. De Gooi en Vechtstreek hebben een klein aandeel (248.000 in 2017). De regio G&V is zelfs de enige regio in de MRA waar het aantal overnachtingen is gedaald (daling 22%, 2017 t.o.v. 2016). Overnachtingen 2017 (abs.) Totaal Amsterdam AmsterdamMeerlanden/Waterland totaal waarvan: Haarlemmermeer Amstel-Meerlanden Waterland Agglomeratie Haarlem IJmond Het Gooi en Vechstreek Flevoland Zaanstreek Totaal MRA Nederland

Nederlanders 15.858.000 2.464.000 3.419.000 1.286.000

Buitenlanders 13.394.000 2.133.000

2.938.000 277.000 204.000 721.000 417.000 248.000 358.000 251.000 21.272.000 48.873.000

1.857.000 x x 393.000 152.000 121.000 135.000 202.000 16.529.000 26.343.000

1.081.000 x x 329.000 265.000 127.000 223.000 49.000 4.742.000 22.529.000

Mutatie t.o.v. 2016 (%) Totaal

Neder- Buitenlanders landers 13 12 14 22 29 19

10 12 -22 23 1 14 10

12 1 -29 12 -22 13 5

9 38 -14 47 9 14 14

Tabel: Ontwikkeling aantal hotelovernachtingen in MRA en Nederland. Bron: Gemeente Amsterdam, Toerisme in MRA 2016-2017, pag 14

Lokaal Weesp heeft een aantal opvallende publiekstrekkers: • De historische binnenstad en de Vecht;

80

•

Weesp als onderdeel van de Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam, met het Torenfort en Fort Uitermeer; • Museum Weesp in het Stadhuis; • City of Wesopa, het theater van en voor alle Weespers; • De Laurentiuskerk, Grote Laurenskerk (Grote Kerk), de Van Houtenkerk; • Drie molens, waarvan één werkend (de Vriendschap); • Daarnaast zijn interessante recreatieve functies: de golfbaan, Spa Weesp, 3 jachthavens en diverse aanlegplaatsen. • Het water in Weesp heeft een belangrijke recreatieve functie: varen, roeien, kanoën, zwemmen. Niet in de laatste plaats voor de Weespers zelf. De toeristische voorzieningen in Weesp zijn geconcentreerd in de binnenstad. De koppeling met het waardevolle landschap is beperkt. De uitgaansvoorzieningen voor jongeren zijn niet groot. De ligging aan de Vecht geeft Weesp een uniek karakter, maar dit biedt ook kansen voor waterrecreatie. In het nieuw te bouwen “woonlandschap” in de Bloemendalerpolder (Weespersluis) wordt naast een verbinding met de Vecht voor pleziervaart ook een stadsstrand ontwikkeld. Stadsstranden hebben in veel plaatsen in Nederland hun waardevolle bijdrage aan woon- en leefkwaliteit bewezen. De pleziervaart in Weesp is een kwaliteit die gekoesterd wordt en waavoor verdere uitbreiding onderzocht wordt.

Aantal overnachtingen: heden Toeristen komen graag naar Weesp en er is een bescheiden groei. Het aantal overnachtingen nam, in tegenstelling tot de regio Gooi- en Vecht, toe van 11.600 in 2015 naar 17.500 in 20197.Het aandeel in de Weesper economie is beperkt. Door OIS wordt becijferd 4% van de banen (365 banen). Dat geeft echter een vertekend beeld. Reëler is 1,3 % , omdat horeca, cultuur en recreatie (bioscopen, theater, zwembad et cetera) ook tot de 4% word gerekend. Van al deze laatste categorieën mogen we er wel van uitgaan dat inkomsten voor het merendeel van Weespers komt. Circa 120 van die 365 banen zijn echt toe te wijzen aan de toeristische sector. Weesp doet het vooral goed in dagtoerisme en minder goed in verblijfstoerisme. Er is momenteel één hotel. Verder zijn er nog andere overnachtingsmogelijkheden in boerderijen of in de vorm van bed & breakfasts. Er zijn meerdere verblijfsaccommodaties langs de Vecht te vinden. Weesp is de laatste tijd meer in het vizier gekomen als locatie voor het realiseren van nieuwe hotels. Ook via Airbnb vindt verhuur plaats. Circa 1% van de woningen wordt gebruikt om toeristisch te verhuren via Airbnb, vooral (85%) als een hele woning (bron: Prov NH, Beformation, 2018). Weespers ervaren weinig overlast van Airbnb.

Aantal overnachtingen: toekomst Weesp heeft ruimte om het aantal hotels te laten groeien, maar wil dat op Weesperschaal doen, gericht op de hoogwaardige toerist. Weesp richt zich op kleinschalig toerisme voor natuur- en cultuurliefhebbers (zie ook ‘Actieplan toerisme’), dat fiets-, vaar- en wandelroutes aanbiedt, gecombineerd met een bezichting van de Hollandse Waterline en Stelling van Amsterdam. 7

Toeristische sector Weesp: 1e inventarisatie 2019

81

Het is de bedoeling dat het overnachtingsbeleid van Weesp gaat aansluiten bij het overnachtingsbeleid van Amsterdam. Dat betekent een ‘nee, tenzij’ houding. Voor het toevoegen van hotels geldt dat zij een toevoeging moeten zijn, in lijn met het ‘ontwikkelkader verblijfsaccommodaties’ van de MRA (zie alinea hieronder). Kwalitatieve hotelinitiatieven die bijdragen aan het doel om een duurzame groei van het toerisme, passend bij het karakter en de schaal van Weesp zijn onder voorwaarden wel welkom In de binnenstad van Weesp is geen ruimte voor grootschalige hotelontwikkelingen. Aan de randen van Weesp is dat mogelijk wel het geval.. Invoering hiervan en aansluiting op het Amsterdamse overnachtingsbeleid wordt de komende tijd wordt verkend en eventueel ingevoerd. In het bestuurlijk overleg Economie van de MRA is het beleidskader “ontwikkelkader verblijfsaccommodaties” vastgesteld, waarmee de balans tussen wonen, werken, recreeren en milieu in de MRA geborgd wordt. Het ontwikkelkader beoogt alleen kwalitatief goede, gebiedsversterkende initiatieven mogelijk te maken en verdere spreiding van toerisme over de regio te bevorderen. Tevens is afgesproken dat het MRA Ontwikkelkader verblijfsaccommodaties ter vaststelling aan het college bij de 32 afzonderlijke gemeenten van de MRA wordt voorgelegd.

Criteria die hierbij worden gehanteerd zijn: versterking van de economie in de regio; de meerwaarde in de markt; economische haalbaarheid; draagvlak in de buurt; en duurzaamheid en sociale inclusiviteit. Weesp heeft ook nog geen eigen Airbnb beleid. Zodra er aanleiding er toe is, zal dit worden opgesteld.

Foto: Fietsers over de Utrechtseweg Doel Een duurzame groei van het toerisme, passend bij de schaal en het karaker van Weesp, gericht op het kwalitatief hogere gedeelte van de markt.

82

De oevers van de Vecht krijgen de waardering en zichtbaarheid die zij verdienen door deze meer te programmeren. Ditzelfde geldt voor het gebied rond de vesting en de bastions. (zie paragraaf 4.4.1) Het linielandschap dat van grote waarde is, verdient meer aandacht. Het is het onderzoeken waard of meer aandacht voor het ontstaan, de betekenis en de waarde van dit landschap, bijvoorbeeld in de vorm van een ‘museum’ gewenst is. (zie paragraaf 4.4.1)

83

4.3 Kernopgave III: Klimaatneutraal en klimaatbestendig 4.3.1 Energietransitie De regio Weesp ligt iets ten Zuiden van de Diemercentrale, een belangrijk elektriciteitscentrale in het landelijk netwerk. Langs Weesp lopen verschillende hoogspanningsleidingen (de snelwegen van het elektriciteitsnetwerk), van en naar de Diemercentrale. Er zijn twee 380 KV-leidingen: één langs de oostkant van het Amsterdam Rijnkanaal van Diemen naar Breukelen en verder; en één van Diemen via Muiden naar Almere en verder. Er loopt één 150 KV leiding van Diemen, via Muiden naar ’s Gravenlande8.

De Energieregio’s In het klimaatakkoord is afgesproken dat er 30 energie-regio’s in Nederland komen. Hierin werken overheden, netbeheerders, het bedrijfsleven en inwoners samen aan het opstellen van zogenaamde RES-sen (Regionale Energiestrategieën) om het energiegebruik (warmte, elektriciteit) te verduurzamen. De gezamenlijke regio’s in Nederland hebben een totale gemeenschappelijke opgave meegekregen om tezamen 35 TWh duurzame elektriciteit te produceren, ongeveer een derde van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik (120 TWh). De gemeente Weesp is onderdeel van de regio Noord-Holland Zuid, met als deelregio’s Zaanstreek / Waterland, Gooi en Vechtstreek, Amstelland, IJmond & Zuid Kennemerland, Haarlemmermeer en Amsterdam (zie kaart 2).

Kaart: de energie regio Noord Holland Zuid De regio Noord Holland Zuid heeft een concept RES opgesteld, gedateerd 22 april 2020. De opvolger, de RES 1.0, zal in de zomer van 2021 worden gepubliceerd. Het aanbod in de concept RES is om in 2030 2,7 TWh hernieuwbare energie op te wekken. Dit is de optelsom van 0,7 TWh aan hernieuwbare energie die al wordt opgewekt en 2,0 TWh nieuw te realiseren opwek. Het aanbod van Gooi en Vechtstreek is om in 2030 0,32 TWh (= 321 GWh) hernieuwbare energie op te wekken. Dit aanbod bestaat uit de huidige opwek (0,021 TWh = 21 8

http://www.hoogspanningsnet.com/netkaart/algemeen/

85

GWh) en de opwek uit zoekgebieden (0,3 TWh = 300 GWh). De huidige duurzame opwek moet dus vervijftienvoudigen. De onderstaande tabel geeft de cijfers schematisch weer. Landelijk: RES-sen totaal Region NH Zuid Gooi en Vechtstreek

totaal gebruik Taakstelling aanbod aanbod

120 35 2,7 0, 32

Bestaand: 0,02 (= 20 Gwh) Toevoegen: 0,3 (=300 Gwh) Tabel 1: kerncijfers elektriciteitsgebruik, en aanbod GenV streek in concept RES, 22 april 2020, in Twh. Het aanbod van Gooi en Vechtstreek in de RES geconcretiseerd: Het aanbod in de concept RES om 300 Gwh op te wekken, heeft grote ruimtelijke impact. De volgende kentallen maken dat duidelijk: • 1 MW windvermogen levert elektriciteit voor circa 650 á 1.000 huishoudens. Daarbij geldt dat kleinere windmolens minder efficiënt zijn en dus minder huishoudens per MW kunnen beleveren. • één standaard windmolen van 3 MW (150m hoog) produceert circa 7,6 GWh per jaar, vergelijkbaar met het elektriciteitsverbruik van ongeveer 2.400 huishoudens. • de productie van één 3 MW molen staat gelijk aan die 12 voetvelden zonne-energie. Het aanbod van 300 Gwh bestaat dus uit circa: • 40 windmolens van 3 MW (namelijk 300 : 7,6 = 40), of; • 480 voetbalvelden zonnepanelen (namelijk 40 x 12 = 480), bij voorkeur op daken, of; • een combinatie van beiden. De regio blijkt hiervoor te weinig vrije ruimte te hebben. Het landschap bestaat immers grotendeels cultuur- of natuurlandschap. Het aanbod van de regio NHZ zal daarom in de volgende RES (de RES 1.0, te publiceren in de zomer van 2021) waarschijnlijk worden verlaagd van 0,3 Twh naar 0,1 Twh (=100 Gwh). De regio zoekt daarom naar andere mogelijkheden om bij te dragen aan de energietransitie.

Zo zet Gooi en Vechtstreek extra in op energiebesparing en vermindering van CO2-uitstoot door extra inzet op verduurzaming van bebouwing en aanpak van bodemdaling in het veenweidegebied. Weesp en de concept RES De concept RES is duidelijk over de Weesper ambitie: “Weesp heeft de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn. In 2025 moet 18 procent van de in Weesp gebruikte energie hernieuwbaar zijn. Daarmee loopt zij voor op de landelijke en provinciale ambities. Het signaal dat hiervan uitgaat is in ieder geval duidelijk: we moeten ons maximaal inspannen door energie te besparen, te voorkómen dat er (meer) energie wordt gebruikt en de energie die in 2030 nog nodig is duurzaam op te wekken” (RES, pag 130). Het invullen van de Weesper duurzaamheidsambitie is een zeer grote opgave. Een voorbeeld: om het elektriciteitsgebruik van de huidige bewoners volledig te verduurzamen zijn er ongeveer vier 3 MW windmolens of 48 voetbalvelden zonnepalen nodig. Een eerste studie toonde aan dat als alle daken van bedrijven in Weesp worden belegd met zonnepanelen, de huishoudens van duurzame elektriciteit kunnen worden voorzien. Dat is echter onvoldoende voor volledige

86

energieneutraliteit. Er is geen rekening gehouden met de groei van het aantal inwoners, noch met het toenemend elektriciteitsgebruik per inwoner als gevolg van het elektrificeren van de mobiliteit, warmtevraag en groeiend ICT gebruik. Ook is het elektriciteitsgebruik van het bedrijfsleven niet meegerekend. Volledige verduurzaming vereist dus een veelvoud van de hiervoor genoemde getallen. Weesper zoekgebieden in de RES 1.0 De RES heeft als uitgangspunt dat realisatie van zon- en windprojecten altijd plaatsvindt na uitgebreide inspraak én dat het eigendom voor windprojecten minstens 50% lokaal is. De lokale bevolking ondervindt daarmee de lusten en de lasten van duurzame energie. De gemeenteraad van Weesp heeft de twee zoekgebieden voor windmolens uit de RES (Aetsveldse Polder en Bloemendalerpolder) geschrapt. De RES 1.0 zal dus geen zoekgebieden voor windmolens in Weesp hebben. De omliggende gemeenten zullen ieder hun eigen zoekgebieden voor wind vaststellen (zie kaart). Dat betekent dat, als windmolens op deze locaties zullen worden gerealiseerd, Weespers uitzicht zullen hebben op windmolens van de buren. De zoekgebieden zon bestaan uit: de gebouwde omgeving om waar mogelijk de daken voorzien van zonnepanelen; het overdekken van parkeerplaatsen en locaties rondom infrastructuur (bijvoorbeeld geluidsschermen).

Warmte Alle gemeenten in Nederland staan voor de opgave om uiterlijk 2050 de bebouwde omgeving van het aardgas af te krijgen. Hiervoor moeten TVW’s (Transitievisie Warmte) worden opgesteld. Deze bevat een fasering waarin wordt beschreven wanneer verschillende wijken van het aardgas af zullen gaan en formuleert voorkeursopties per buurt. Ook wordt er gekeken naar potentiele warmtebronnen. Het vervolg op de Transitievisie Warmte is het Wijkuitvoeringsplan, een verdiepingsslag op wijkniveau. Hierin wordt de voorkeursoptie verder uitgewerkt met bewoners en (lokale) stakeholders. Momenteel is de Transitievisie Warmte van Weesp in de maak. Weesp heeft drie veelbelovende warmtebronnen, namelijk het nog te bouwen datacenter op het Abott terrein,, de RWZI en Abbot zelf. Het onderzoek zal duidelijk moeten maken in hoeverre er een verbinding kan worden gemaakt tussen deze bronnen en de warmtevraag in de stad. Aquathermie is een andere veelbelovende techniek. Hiermee kan de gebouwde omgeving verwarmd en gekoeld worden met verschillende temperatuur regimes (70°,40°, 20°). Er zijn drie types: • Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO): warmte of koude uit oppervlaktewater zoals een meer of gracht wordt gebruikt voor het verwarmen of koelen van de gebouwde omgeving.

• Thermische energie uit afvalwater (TEA): warmte uit persriolen of rioolwaterzuiveringsinstallaties, wordt gebruikt voor het verwarmen van de gebouwde omgeving. • Thermische energie uit drinkwater (TED):warmte of koude uit grote drinkwaterleidingen wordt gebruikt voor het verwarmen van de gebouwde omgeving.

87

Weesp lijkt op voorhand een grote potentie te hebben, vanwege de aanwezigheid van het vele water en het soort ondergrond. Verder onderzoek in de TVW moet uitwijzen wat daadwerkelijk mogelijk is. Elektriciteitsinfrastructuur Weesp De elektriciteitsvraag in Weesp is groeiende als gevolg van gasloos bouwen, elektrificatie van de mobiliteit, de bouw van Weespersluis en autonome groei. Hiervoor is nieuwe infrastructuur nodig. Momenteel heeft Weesp één onderstation (OS), namelijk OS Weesp-Zuid aan de Gooilandseweg. Dat onderstation voedt Weesp met een 10 KV-net. Dit onderstation moet worden uitgebreid. Dat kan ter plekke, maar hiermee worden de open lijnen van het landschap (kernwaarde 2) aangetast. Weesp heeft zelfs een tweede onderstation nodig, Weesp-Noord. Dit onderstation levert 20 KV, en moet bovendien worden verbonden met Weesp-Zuid. Dat betekent dus de aanleg van een nieuwe elektriciteitskabel door de stad. Doel en conclusie: De concept RES en de hernieuwde RES bieden onvoldoende aanknopingspunten om klimaatneutraliteit in 2030 te bereiken. Weesp zal desondanks geen initiatieven nemen om de (geschrapte) zoekgebieden te heroverwegen. Weesp kiest voor de lijn om de ambitie van klimaatneutraliteit als richting te behouden, maar geen concreet jaartal te benoemen, en een realistisch uitvoeringsplan op te stellen.

De lijn die Weesp hierbij kiest is: • Zon: zoveel mogelijk zonne-energie toepassen in de gebouwde omgeving (bijvoorbeeld grote daken op bedrijventerreinen), en nabij infrastructuur (bijvoorbeeld geluidsschermen). Daarin zal Weesp ook creatief zijn; • Wind: Weesp schrapt de zoekgebieden voor wind op Weesper grondgebied; • Warmte: de transvisiewarmte zal richting geven om een aardgasvrije gebouwde omgeving te realiseren. Technieken hiervoor zijn het gebruik van restwarmte, aquathermie, energiebesparing en isolatie;

•

Elektriciteitsinfrastructuur: aanpassen aan de groei van het elektriciteitsgebruik en de veranderende opwek.

4.3.2 Water Water is een belangrijk onderdeel van de Weesper fysieke leefomgeving en speelt op regionaal niveau. Weesp maakt immers deel uit van één watersysteem tussen Gooi- en Vechtstreek. Hier liggen grote opgaven die van belang zijn om de waterkwaliteit te behouden/verbeteren, droge voeten te houden, Weesp hittebestendiger (klimaatadaptief) te maken en om de biodiversiteit te vergroten. Er zijn verschillende signalen dat de toenemende druk op gebruik van het landschap en het veranderende klimaat leiden tot een teruglopende kwaliteit en robuustheid van het bodem- en watersysteem. Water en de Gooi- en Vechtstreek

88

Het is onontkomelijk om het thema water te bezien op regionaal niveau. De regio Gooi- en Vecht ligt op de grens van hoog en laag, tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Vecht. Door de hoogteverschillen stroomt het regenwater dat in de Heuvelrug in de grond zakt van nature af naar het Vechtdal en komt aan de voet van de Heuvelrug weer aan de oppervlakte als kwelwater. Deze kwelstroom bepaalt van oudsher de grote ecologische waarde van een aantal wateren in dit gebied, die daarom een Europese beschermde status hebben. Het rivierdal van de Vecht ligt in een veengebied dat in het verleden is ontgonnen en waarin veenwinning heeft plaatsgevonden. Bij de ontginning en vervening is het kenmerkende landschap met langgerekte petgaten en legakkers ontstaan, diverse plassen en het polder- en boezemsysteem. Het bodem- en watersysteem in de regio Gooi- en Vechtstreek staat onder druk als gevolg van intensief gebruik en klimaatverandering. Dat uit zich o.a. in de chemische en ecologische waterkwaliteit, de kwetsbaarheid voor weersextremen (hevige regenval en droogte) en bodemdaling. Intensief gebruik Rond 900 begon de ontginning van het veengebied. In de Vechtstreek werd de basis van ontginningen gevormd door de zeedijken, Vechtoevers, Drechtoevers, en aangelegde ontginningsdijken in Kortenhoef en Loosdrecht.

Het maaiveld in het veengebied daalde door de ontwatering echter flink en de sloten moesten regelmatig dieper worden uitgegraven. Om het waterpeil in het steeds verder dalende land op het gewenste niveau te houden was bemaling nodig (het lozen van water op de hoger gelegen watersystemen). Om een stabiel peil in een gebied te houden, werden er hoge kaden omheen gelegd: een polder. Het aanpassen van het waterpeil om het landgebruik in veen- weidegebieden te faciliteren (peil volgt functie) leidt in toenemende mate tot problemen. Er wordt meer water verpompt, waardoor de kwelstroming vanuit de omgeving van laaggelegen polders en droogmakerijen toeneemt. Dat leidt tot meer noodzaak tot het aanvoeren van gebiedsvreemd water en waterkwaliteitsproblemen. Ook neemt de verzilting via brakke kwel toe. Daarnaast zorgt de oxidatie van veen voor de uitstoot van broeikasgassen. Ook ontstaan er verzakkingen en funderingsproblemen. Om tot een duurzame oplossing voor bodemdaling te komen en de ambitie van de provincie Noord-Holland te realiseren is een transitie nodig in gebieden, waarbij op termijn het landgebruik wordt aangepast, mede als gevolg van het stoppen van het verlagen van het waterpeil (functie volgt peil i.p.v. peil volgt functie). Het verhogen van het waterpeil heeft consequenties voor het grondgebruik.

De landbouwpraktijk zal moeten veranderen (zie ook paragraaf 4.4.2) en ook verandert de woonomgeving. Klimaatverandering Als gevolg van klimaatverandering zullen korte en hevige als langdurige buien naar verwachting steeds vaker voorkomen. Dit klimaateffect heeft een grote impact op wateroverlast. Wateroverlast is bij deze extreme buien niet te voorkomen. Het is daarom niet de vraag of, maar vooral waar de wateroverlast zal optreden, en welke gevolgen te verwachten zijn. Overlast ontstaat bijvoorbeeld doordat het water niet snel genoeg kan worden afgevoerd naar de riolering

89

waardoor er water op het maaiveld blijft staan of dat het oppervlaktewater het water niet snel genoeg kan afvoeren waardoor er water vanuit het watergangen het maaiveld op stroomt. In Weesp gaat het vooral om de (onbebouwde) polders, maar ook het westelijk deel van Leeuwenveld die kwetsbaar zijn in de stresstest voor het oppervlaktewatersysteem. Met betrekking tot wateroverlast als gevolg van overbelasting van het riool, is het zorgelijker. Hier speelt dit voor grotere delen van de bebouwde omgeving van Weesp. Met een grote concentratie rondom sportcomplex Papelaan, het noordelijk deel van bedrijventerrein Noord en de golfbaan in Weesp. Waterberging/WADI’s Waterberging is een belangrijk instrument in de strijd tegen de wateroverlast. Door water langer vast te houden wordt het riool ontlast. Waterberging toepassen kan op verschillende wijzen. Een regenton is al een vorm van waterberging, maar er is ook sprake van een goede waterberging bij het toepassen van infiltrerende bestratingen. Een andere ruimtelijke oplossing voor het langer vasthouden van water is een WADI: een met grind en zand gevulde greppel of sloot, die water zowel kan vasthouden als infiltreren. Een WADI is beloopbaar, maar niet zwaar belastbaar. Doordat wadi’s beplant zijn, passen ze goed in groengebieden en groenstroken. Wadi’s zijn een uitstekend middel om het stedelijke watersysteem te verbeteren.

In 2021 is het onderzoek dat hiernaar is verricht in 2016 geactualiseerd (Een vernieuwde Achtergracht? Benchmarkonderzoek naar het ontdempen van de Achtergracht, Weesp). In het geactualiseerde onderzoek komt naar voren dat de aanleg van een gracht de cultuurhistorische waarde van Weesp, de bijbehorende waterbergingsmogelijkheden en de klimaatadaptatie versterkt. Ook is er onderzocht dat er mogelijkheden zijn tot het (gedeeltelijk) subsidiëren van een dergelijk project. Er is geconcludeerd dat een eventuele projectorganisatie om bovenstaande zaken verder uit te werken niet meer wordt opgericht vóór de fusie met Amsterdam.

Waterkwaliteit Het functioneren van het ecosysteem staat in meer of mindere mate onder druk in Weesp. Factoren die daarin een rol spelen zijn voedselrijkheid van het water, zuurstof in het water, chemische waterkwaliteit en bacteriologische waterkwaliteit. De waterkwaliteit speelt een belangrijke rol in de biodiversiteit en natuurontwikkeling in de regio. Het levert een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van de leefomgeving voor de inwoners en gebruikers van de Gooi- en Vechtstreek. Om de ecologische en chemische waterkwaliteit te beschermen en te verbeteren is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht, die voorschrijft dat in 2027 de waterkwaliteit voldoet aan de chemische en ecologische doelstellingen. Een basisprincipe van de KRW is geen achteruitgang van de waterkwaliteit. De waterkwaliteit wordt beïnvloed door verschillende factoren, zoals gebruiksdruk en belasting (emissie vanuit agrarisch gebruik, lozingen, droogte, hevige regenval, opwarming), inrichting (waterdiepte, oevers) en doorstroming. Een toename of verder intensiveren van agrarisch gebruik of bevaren van wateren betekent lokaal een verdere achteruitgang van de waterkwaliteit en is dus niet aanvaardbaar.

90

Op bedrijventerrein Noord is in 2019 een nieuwe Rioolwaterzuiveringsinstallatie gerealiseerd. Deze nieuwe, energiezuinige en klimaatbestendige installatie is in de toekomst ook geschikt om voor energiewinning en circulair hergebruik van slib. Doel Bij herinrichtingen/gebiedsontwikkelingen is waterneutraal (water kan worden vastgehouden in het gebied zelf) een voorwaarde. Er wordt onderzocht op welke manieren in Weesp in de bestaande stad nog meer aan waterberging kan worden gedaan.

91

4.4 Kernopgave IV: Waardevolle leefomgeving en lokale identiteit 4.4.1 Landschap en cultuurhistorie Weesp heeft een rijke cultuurhistorie en een rijk cultuurhistorisch landschap. Niet voor niets uit dit zich ook in de 1e en 2e kernwaarde: 1. Behoud en versterk de historische waarde van Weesp en 2. Behoud en versterk open (rivier)landschap. Weesp in het landschap Weesp ligt centraal tussen de steden Almere, Amsterdam, Hilversum en Utrecht. Het ligt vlakbij bruisend Amsterdam (cultuur en voorzieningen) én vlakbij de rustige Gooi‐ en Vechtstreek. Er zijn in de omgeving, bezien van west naar oost, verschillende landschappen zichtbaar. In het Westen ligt Amsterdam Zuidoost, dat met de drooglegging van de Bijlmermeer is gebouwd in een polderlandschap. Een aantal van de omliggende polders is bebost, zoals het Diemerbos. Ten oosten van de Bijlmer en de Gaasperplas loopt een aantal karakteristieke rivieren, zoals de Gaaspen de Vecht. Tussen de Gaasp en de Vecht is later het Amsterdams Rijnkanaal aangelegd. De Gaasp, het Amsterdam Rijnkanaal en de Vecht zijn onderling verbonden door Smal Weesp, die dwars door het hart van Weesp loopt. Ten oosten van Weesp ligt de Vechtstreek met de Keverdijksepolder (gekenmerkt door stuifduintjes), de Heintjesrak- en Broekpolder en verder naar het oosten een aantal meren en lage veenplassen, gevolgd door de hogere zandgronden in ’t Gooi.