Klachtbehandeling 3.0 - Jaarverslag 2025
Tekst van het document
Door preventieve, lichte hulp te bieden in buurtteams en ouder en kind-teams dicht bij de bewoners, wordt voorkomen dat inwoners pas later in beeld komen (en daardoor een beroep moeten doen op zwaardere hulp waarvoor lange wachtlijsten bestaan). Op deze manier zou hulp terecht moeten komen bij diegenen die dat het hardst nodig hebben. Toch signaleert de ombudsman dat er aan de voorkant meer expertise kan worden opgebouwd, bijvoorbeeld waar het gaat om het signaleren van of het bieden van handelingsperspectieven bij psychiatrie (bijvoorbeeld autisme) of complexe maatschappelijke ontwikkelingen zoals huiselijk geweld of gezinnen die geen vaste woon- of verblijfplek hebben. Professionals moeten niet alleen breed, maar soms ook specialistischer kunnen werken aan de voorkant. Alleen zo kunnen mensen in een eerder stadium goed geholpen worden en wordt erger voorkomen. In de klachten, signalen en hulpvragen die de ombudsman in 2025 ontving wordt zichtbaar dat daar niet altijd tijdig of op de juiste manier op geacteerd wordt: een dreigend dakloos gezin dat verkeerd wordt verwezen en daarna van de radar verdwijnt. Een vrouw met verzamelproblematiek wat niet als zodanig wordt gesignaleerd en waar vervolgens ‘gedwongen’ moet worden ingegrepen.
Of een man met een stoornis op het autismespectrum, die op verschillende terreinen problemen ervaart, maar met wie onduidelijk wordt gecommuniceerd en zich in de ogen van het buurtteam ontpopt tot veelklager. Onnodige juridisering Zoals in de vorige jaarverslagen naar voren kwam, leidt schaarste in tijd en middelen tot een vernauwing in het denken en doen (“burn- outbureaucratie”). Met instemming constateert de ombudsman dat de gemeente stevig inzet op vernieuwing van de juridische functie, op de informele lijn en op maatwerk. Maar dat komt in de dagelijkse praktijk lang niet altijd van de grond. Verkokering in bestuur, uitvoering en financiering, gebrek aan tijd en expertise leidt er nog steeds toe dat zaken onnodig juridiseren en niet altijd gedaan wordt wat nodig is. De ombudsman is zich ervan bewust dat het vernieuwen van de juridische functie vraagt om een cultuurverandering in niet alleen de juridische afdeling, maar veel eerder in het proces. Het vraagt om mensen die eerder kunnen signaleren, escaleren, mobiliseren en om nieuwe vormen van samenwerking. Dat door die juridisering op de lange termijn frustratie en maatschappelijke kosten oplopen wordt juist door die gefragmenteerde verantwoordelijkheid niet altijd gevoeld. Zo laat ook de volgende casus zien: 35 Jessica13 kan niet lopen en staan als gevolg van een ernstig ongeval. Zij woont jarenlang bij haar ouders.
Die zorgen voor Jessica. Om naar het appartement van haar ouders te komen vraagt Jessica Aanvullend Openbaar Vervoer met tilservice aan. Dit biedt een goede oplossing. Zij wordt naar boven getild met een speciale evacuatiestoel. Met de jaren verslechtert haar situatie en de zorg wordt te zwaar voor haar ouders. Na een zoektocht vinden zij een Woonzorgcentrum in Krommenie waar Jessica gaat wonen. Jessica schrijft zich in de gemeente Zaanstad. Maar nadat zij zich in Amsterdam heeft uitgeschreven, ontvangt Jessica een brief. De gehandicaptenparkeerplaats op het adres van de ouders en het AOV wordt stopgezet. Dit omdat Jessica niet meer in Amsterdam woont. Voor Jessica komt dit als een schok, omdat zij zonder het AOV met tilservice haar ouders niet meer kan bezoeken. Daarom nemen de ouders van Jessica contact op met de afdeling Wmo en het Doorbraakteam van de gemeente en Cliëntenbelang Amsterdam. Ook stellen zij bezwaar in tegen het besluit en nemen zij contact op met de ombudsman. Alle betrokken partijen zijn het erover eens dat het in het belang is van Jessica dat zij bij wijze van overgang haar ouders moet kunnen blijven bezoeken. De afdeling Beleid blijft echter bij haar besluit. 13 Een gefingeerde naam. In het gesprek dat de ombudsman met Jessica en haar ouders heeft wordt zegt Jessica dat ze erg moet wennen in het zorgcentrum.
En nu ze ook niet meer op bezoek kan bij haar ouders, speelt ze met het idee om weer terug te keren naar haar ouders. Ze is wanhopig. Hierop legt de ombudsman opnieuw het verhaal voor aan de directie Zorg. Dit om te kijken of er een maatwerkoplossing mogelijk is, zodat Jessica tijdelijk toch om de zoveel weken haar ouderlijk huis kan bezoeken. Uiteindelijk gaat de afdeling hierin mee. 36 Doorzettingsmacht en regie Tegelijkertijd hebben de buurtteams, bij wie de regiefunctie in casuïstiek is belegd, de taak om vanuit het gezin of de inwoner een plan te maken en daarbij de juiste partijen aan te haken. Naast de dilemma’s rondom tijd en expertise die niet altijd voorhanden is, hebben deze teams geen doorzettingsmacht als het gaat om maatwerk leveren. Ook zij lopen aan tegen de verschillende schotten binnen de gemeente, waardoor maatwerk niet altijd van de grond komt en er niet kan worden gedaan wat nodig is. Daarnaast constateert de ombudsman dat het regievraagstuk regelmatig blijft liggen. Buurtteams of Ouder en Kindteams (OKT’s) voelen zich in complexe casuïstiek niet altijd geëquipeerd of worden zo niet gezien, terwijl andere partijen zich steeds maar verantwoordelijk voelen voor een beperkt stukje van een verhaal. De ketendruk die hier speelt en de handelingsverlegenheid die dit met zich meebrengt, helpt hier niet mee.
Er ontstaan soms problemen in de samenwerking tussen partijen. Op het moment dat er dan geen regie is, zien we dat casuïstiek doormoddert en problemen kunnen escaleren. Wantrouwen Aan de ene kant hebben burgers minder vertrouwen in het probleemoplossende vermogen van de overheid en aan de andere kant heeft de overheid te maken met schaarste, complexe regelgeving en angst voor precedentwerking. Zij is niet altijd in staat om maatwerk te leveren of het belang van een burger voorop te stellen. Deze dynamiek is terug te zien in de klachten die de ombudsman ontvangt. Inwoners stellen dat dat hulpverleners of gemeenteambtenaren niet goed luisteren en niet aan maatwerk toekomen. Daarnaast is er een toename van het aantal klachten van mensen dat zorg mijdt omdat er geen vertrouwen is in de hulpverlening. Dit heeft er onder meer mee te maken dat zorgorganisaties onvoldoende in staat zijn het aantal geïndiceerde uren te leveren of dat hulpverleners niet altijd de juiste expertise hebben of geen aansluiting vinden bij de cliënt. Zorgaanbieders hebben te maken met een complexere doelgroep. Bewoners die eigenlijk GGZ hulp nodig hebben, waarvoor ook weer lange wachtlijsten bestaan. Deze factoren kunnen ertoe leiden dat er – over en weer – meer wantrouwen ontstaat. 3.2.4.
Klachtbehandeling in het sociaal domein In zijn rapport ‘Samen beter doen’ uit 2024 constateerde de ombudsman dat de gemeente klachten over zorg en inkomen serieuzer moet behandelen. Onder meer door goed te luisteren, oplossen en te leren. Want als dat niet of onvoldoende gebeurt raken bewoners steeds verder in problemen en verliezen zij hun vertrouwen in de overheid. Vooral als het gaat om bewoners die zich in een kwetsbare situatie bevinden en voor hun inkomen of zorg afhankelijk zijn van de gemeente of zorgaanbieder. Bovendien leert de gemeente dan zelf ook van de dingen die niet goed gaan. De ombudsman deed de gemeente een aantal concrete aanbevelingen, zoals het inzetten op het creëren van oplossingsgericht denken in het kader van een responsieve overheid. En het opzetten van een clusterbreed programma met betrekking tot het organiseren en borgen van het leren en verbeteren van klachtbehandeling. Hij vindt het belangrijk dat ambtenaren de ruimte krijgen om domein-overstijgend te werken om tot duurzame oplossingen te komen én te leren van cases. In 2025 heeft de gemeente stevig ingezet op het professionaliseren van de klachtbehandeling. Medewerkers hebben training gekregen en de ombudsman heeft tweemaal een workshop klachtbehandeling gegeven.
Met verschillende directies is de ombudsman een zogenaamde ‘casustafel’ gestart om klachten in gezamenlijkheid te bespreken en waar mogelijk direct op te lossen. Daarnaast is de afdeling Inkomen een inloopspreekuur 37 begonnen om te bekijken of een laagdrempelige ingang helpt om klachten in een eerder stadium te signaleren en op te lossen. Dit is een proces van een lange adem en het belang van deugdelijke klachtafhandeling is nog niet overal voldoende ingebed. Dat geldt met name binnen de directies Werk, Participatie en Inkomen (hierna: WPI). Zo signaleert de ombudsman dat de termijnen voor de behandeling van klachten te lang zijn en dat bewoners niet in alle gevallen in de gelegenheid worden gesteld hun klacht (mondeling) toe te lichten. 3.2.5. Directies Werk, Participatie en Inkomen (WPI) en Subsidies, Inkoop en Juridisch Bureau Sociaal (SIS) Het aantal klachten over WPI daalde in 2024 van 153 naar 93. In 2025 daalde het aantal klachten opnieuw naar 88 (68 over Inkomen en 18 over Werk en Participatie), Daarvan waren er 50 nog niet aan de organisaties zelf voorgelegd, in 18 klachten deed de ombudsman onderzoek. Over SIS ontving de ombudsman 6 verzoeken, waarin hij ook onderzoek deed. Ondanks de knelpunten die nog steeds zichtbaar zijn, constateert de ombudsman dat het reorganiseren en het professionaliseren van het klachtenproces zijn vruchten afwerpt.
Hoewel dat nog niet op elke afdeling goed loopt, ziet de ombudsman in algemene zin een verbetering waar het gaat om afhandelingstermijnen, inhoudelijke reacties en oplossingsgericht denken. De meeste klachten die de ombudsman in 2025 ontving over WPI hadden betrekking op praktische problemen, zoals betalingen die niet of te laat werden gedaan; onduidelijke informatieverstrekking of aanvragen waarop niet of te laat werd gereageerd. De ombudsman signaleert dat veel klachten ontstaan doordat er sprake is van onduidelijke informatie. Bewoners kunnen de procedures niet altijd goed volgen en hebben hulp nodig om een beroep te kunnen doen op een voorziening. Of het is hen niet duidelijk waar zij voor hulp of ondersteuning terecht kunnen. Een groot deel van deze klachten had kunnen worden voorkomen als in een eerder stadium telefonisch contact was opgenomen met een aanvrager. Als het gaat om een bijstandsaanvraag is er meestal meer aan de hand. Mensen zitten bijvoorbeeld al langere tijd in geldnood en ervaren diverse problemen op meerdere levensgebieden. Doordat klantmanagers, vanwege hoge werkdruk of te weinig ervaring, niet altijd oog hebben voor de problemen achter een klacht en onvoldoende doorvragen worden andere hulpvragen soms ook gemist. Situaties die om maatwerk vragen worden onvoldoende herkend of opgepakt, terwijl dit in sommige gevallen passend is.
Een casus ter illustratie: 38 Richard wordt opgenomen op een gesloten psychiatrische afdeling na een suïcidepoging. Het ziekenhuis vraagt namens hem een bijstandsuitkering aan, omdat hij tijdelijk niet kan werken. De gemeente kent de uitkering toe, maar een deel daarvan is een lening. De reden: Richard heeft een koopwoning met overwaarde en beschikt daardoor volgens de gemeente over voldoende vermogen. Richard zegt dat hij de brief met dit besluit nooit heeft ontvangen. Pas later ontdekt hij dat een deel van de uitkering een lening is. Dan gaat hij in bezwaar. Hij legt uit dat het ziekenhuis waarschijnlijk per ongeluk zijn hypotheekschuld niet heeft doorgegeven, waardoor de gemeente met een verkeerd beeld van zijn vermogen heeft gerekend. De gemeente verklaart zijn bezwaar niet-ontvankelijk: het zou te laat zijn ingediend. Zij gelooft niet dat Richard de brief niet heeft ontvangen. Ook vindt de gemeente dat Richard, gezien zijn eerdere psychose, vooraf maatregelen had moeten nemen voor het geval hij opnieuw ziek zou worden, bijvoorbeeld iemand aanwijzen die zijn post opvangt en doorstuurt. De ombudsman vindt dat de gemeente hiermee onvoldoende rekening houdt met de kwetsbare positie en persoonlijke omstandigheden van Richard. De ombudsman vraagt de gemeente daarom om de zaak opnieuw te beoordelen en daarbij ook de hypotheekschuld mee te nemen.
Dat leidt tot nieuwe discussie: volgens de gemeente is bij het eerste besluit wél naar de schuld gekeken, maar is de constructie niet als echte hypotheek aangemerkt, onder meer omdat er een tijd lang geen rente was betaald. Er volgt een langdurig traject met schriftelijke vragen van de ombudsman, overleg binnen de gemeente en een gesprek met Richard. Uiteindelijk besluit de gemeente de bijstand te herzien en de lening om te zetten in een gift. De ombudsman concludeert dat de gemeente zich in deze zaak eerder betrokken had moeten opstellen en dat de behandeling te weinig voortvarend is geweest. De ombudsman constateert dat de directies wel de ambitie hebben om | over de GGD binnen. De klachten over deze organisatie (onderdelen) waren meer maatwerk toe te passen en meer integraal te kijken. Hoewel dit nog | zeer divers. Hieronder licht de ombudsman een aantal thema's uit. niet altijd lukt, juicht de ombudsman deze ontwikkeling toe. Er liggen handreikingen voor klantmanagers, er is een expertiseteam en een maatwerk | Hulp bij de huishouding ontwikkelteam die hierin kan adviseren. Dit past in de agenda | De ombudsman heeft het afgelopen jaar diverse klachten ontvangen over de bestaanszekerheid | en de herziene Participatiewet. | hulp bij het huishouden.
Een groot deel van deze klachten ging over de uren- indicatie.14 Wanneer op aanvraag wel een urenbeschikking wordt gegeven, Reorganisatie | lukt het zorgaanbieders regelmatig niet om zich daaraan te houden. Een Daarnaast speelde er bij WPI in de eerste helft van 2025 op de achtergrond | terugkerende klacht betreft het probleem van de zeer lange wachttijd voor een reorganisatie, waarbij de klachten vanuit een centraal team in de lijn, op | hulp. De wachttijd is iets afgenomen ten opzichte van een paar jaar terug, de afdelingen zelf belegd werden. Deze overgangsperiode zorgde voor onrust | maar is nog steeds te lang. Met enige regelmaat ontvangt de ombudsman en onduidelijkheid. Het heeft zijn weerslag gehad op medewerkers en | klachten van mensen met zorgbehoeften die veel te lang moeten wachten op procedures en daarmee op de behandeling van klachten. Die bleven en | huishoudelijke hulp of waarbij onduidelijkheid bestaat of er überhaupt wel blijven vaak te lang liggen, vanwege werkdruk, systeemproblemen, vragen | hulp komt. Het leveren van hulp bij het huishouden rond de zomerperiode over bevoegdheden of omdat overdrachten niet volledig waren. De directies | was in 2025 ook een bron van klachten. Personeel gaat op vakantie waardoor onderhouden hierover structureel contact met de ombudsman en | er minder of niet kan worden schoongemaakt bij bewoners.
De ombudsman gezamenlijk wordt bekeken hoe de processen verbeterd kunnen. | verzoekt de gemeente in de aankomende zomerperiode hierop te anticiperen en tijdig maatregelen te nemen zodat bewoners niet zonder hulp in het 3.2.6. Zorg | huishouden komen te zitten. De directie Jeugd, Zorg en Diversiteit is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Jeugdwet en het | Hulpmiddelen en AOV diversiteitsbeleid.13 Hieronder zal worden ingegaan op de voorzieningen die | Net als in 2024 ontving de ombudsman in 2025 met enige regelmaat de gemeente verzorgt in het kader van de Wmo. Die variëren van het | klachten over hulpmiddelen die worden aangevraagd door mensen in het verstrekken van hulpmiddelen zoals rolstoelen en trapliften, tot het | kader van de Wmo. Het gaat om de levering of reparaties van hulpmiddelen toekennen van indicaties voor hulp bij het huishouden of verblijf in de | zoals een traplift, elektrische rolstoel of scootmobiel voor mensen met een opvang. Het aantal klachten dat in 2025 binnenkwam over de directie Jeugd, | fysieke beperking. Dit gebeurt door vier door de gemeente ingehuurde Zorg en Diversiteit lag op 115 (81 in de eerste- en 34 in de tweede lijn). In | leveranciers. Inwoners klaagden met name over reparaties die lang op zich 2024 waren dat er 119. 50 van deze klachten gingen over zorgaanbieders. | laten wachten.
Dit geldt vooral voor elektrische rolstoelen, waarbij mensen Daarbovenop kwamen er 18 (12 in de eerste- en 6 in de tweede lijn) klachten | soms drie maanden moesten wachten op de juiste reparatie. De ombudsman hoorde dat leveranciers reparaties niet of niet op de juiste manier uitvoert. 39 40 Hetzelfde geldt voor loopfietsen en driewielfietsen. Leenhulpmiddelen zijn vaak niet afdoende, waardoor deze mensen zich soms voor langere tijd niet zelfstandig kunnen handhaven in de samenleving. In andere gevallen beklaagden mensen zich over de afwijzing van aanvragen van een hulpmiddel. In een aantal gevallen heeft de ombudsman zich uitgesproken over een te juridische benadering van de gemeente. Daarnaast ontving de ombudsman klachten over het aanvullend openbaar vervoer (AOV) voor mensen die vanwege een beperking niet zelfstandig met het openbaar vervoer kunnen reizen. Gebruikers vertelden dat vervoerders soms niet komen opdagen of zij hadden klachten over rijstijl of bejegening. 14 Een gefingeerde naam. Mike14 vertelt dat hij al sinds 2022 problemen ervaart bij de reparatie van zijn driewielfiets. Begin dit jaar dient hij een reparatieverzoek in. Na 5 maanden wendt hij zich tot de ombudsman, omdat zijn driewielfiets nog niet gerepareerd is en reactie vanuit de gemeente en Medipoint uitblijft.
Mike neemt meermaals contact op met Medipoint en later ook met de gemeente om zijn probleem aan te kaarten. Reminders en telefoontjes Mike leiden niet tot een oplossing. Na een interventie van de ombudsman komt de gemeente in beweging. De fiets wordt gerepareerd. De gemeente biedt haar excuses aan voor het niet tijdig reageren en betreurt de gang van zaken. De ombudsman is van mening dat Medipoint en de gemeente voortvarender hadden moeten werken en met Mike in gesprek hadden moeten gaan. Hiermee had vertraging voorkomen kunnen worden. 41 Uitbestede (zorg)taken In 2025 ontving de ombudsman 50 klachten over zorgaanbieders die namens de gemeente de Wmo uitvoeren. Bewoners die klachten hebben over hun zorg dienen deze in eerste instantie bij de zorgaanbieder zelf in te dienen. Maar veel mensen weten dat niet en wenden zich tot de gemeente of de ombudsman. De ombudsman vindt het belangrijk dat de gemeente zich niet alleen verantwoordelijk voelt voor de klachtbehandeling in de eigen organisatie, maar ook voor die van gecontracteerde partijen (de zorgaanbieders). Het uitgangspunt is dat klachten over zorg eerst door de zorgaanbieders zelf worden behandeld. Als een bewoner bij de gemeente aan het verkeerde loket staat, dan verwacht de ombudsman dat de gemeente de bewoner ‘warm doorverwijst’.
Over wijze waarop klachten (in de eerste lijn) door zorgaanbieders worden opgepakt heeft de ombudsman zorgen. Zo ziet hij dat de kwaliteit van klachtbehandeling niet overal op peil is. En dat klachtenprocedures onderling sterk verschillend zijn ingericht; variërend van aansluiting bij een externe klachtencommissie tot bespreking tijdens een wekelijks overleg. Een oplossingsgerichte houding ontbreekt nogal eens. Daarnaast ziet de ombudsman dat de focus van zorgaanbieders, ook als het gaat om klachtbehandeling, meer op de rechtmatigheid dan op de behoorlijkheid ligt (in die zin dat er wordt gekeken naar wat de burger nodig heeft). In sommige gevallen blijft een reactie volledig uit of wordt er geen hoorgesprek gevoerd. Zorgaanbieders leren bovendien onvoldoende van klachten, terwijl dat wél een vereiste is in de prestatieafspraken met de gemeente. De ombudsman onderschrijft de bevindingen van de Rekenkamer Amsterdam die eerder stelde dat de gemeente door deze werkwijze onvoldoende zicht heeft op klachten die door zorgaanbieders worden behandeld.15 Ondanks prestatieafspraken en managementrapportages die sturingsmogelijkheden bieden, ontbreekt het aan een gedegen trendanalyse.
En doordat signalen en klachten versnipperd binnenkomen (gemeente, zorgaanbieders, inspectie en ook via de bezwaar en beroep) blijft een integraal beeld van zaken waarover wordt geklaagd en hoe deze worden opgepakt, uit. De ombudsman vindt het belangrijk dat de gemeente aanspreekbaar is voor bewoners die vastlopen bij klachten die gaan over uitbestede gemeentelijke taken. Zij dient een vinger aan de pols te houden en op de hoogte te zijn wáárover wordt geklaagd en mag een bewoner niet van het kastje naar de muur sturen. Huisvesting en dakloosheid Het gebrek aan passende en geschikte huisvesting is een veelgehoorde klacht van Amsterdammers die zich tot de ombudsman wenden. In al deze verhalen is zichtbaar dat gebrek aan passende, veilige huisvesting een katalysator is voor problemen op andere levensgebieden, van (mentale) gezondheid tot inkomen, schulden, veiligheid en opvoeding. Het gaat om situaties van gezinnen die te klein wonen, mensen met gezondheidsklachten vanwege schimmelwoningen of het geheel ontbreken van huisvesting. De klachten variëren van het niet krijgen van een urgentieverklaring tot bejegeningsklachten door begeleiding in de opvang of in een omklaptraject.16 Dakloosheid Mensen zonder dak boven hun hoofd beklaagden zich onder meer over de lange wachtlijsten voor beschermd wonen voorzieningen of omklaptrajecten.
Er waren in 2025 zelfs wachtlijsten voor het verkrijgen van wachtlijstbegeleiding. Daarnaast ontving de ombudsman klachten van mensen die te weinig zicht hebben en inspraak ervaren in de geleverde zorg. Ze spreken over een gebrek aan inzage in de persoonlijke begeleidingsplannen, over onvoldoende (zorg)evaluatiemomenten in de 42 trajecten in het algemeen, of over het ontbreken van een zorgplan in zijn geheel. Ook bleek er met regelmaat onduidelijkheid te zijn over de geïndiceerde zorguren versus de daadwerkelijk geleverde uren. Waarbij de klacht vaak gaat over veronderstelde onderlevering door de zorgaanbieder. In een aantal gevallen had dergelijke klachten voorkomen kunnen worden door een heldere uitleg door de hulpverlener, of door zorglevering meer inzichtelijk te maken door een vooraf gezamenlijk opgesteld begeleidingsplan, welke op gezette momenten geëvalueerd wordt. De ombudsman heeft echter ook goede ontwikkelingen gezien. Zo stappen steeds meer zorgaanbieders over op een ‘online cliëntomgeving’ waarin de hulpvrager beschikkingen, begeleidingsplannen en zelfs gespreksverslagen door hulpverleners realtime kan inzien. Een veelgehoorde klacht onder de groep dak- en thuislozen is de vraag of voorzieningen voor dak- en thuislozen voldoende passend zijn, of dat er in tijden van schaarste meer aanbodgericht gekeken wordt.
Dit maakt soms dat mensen in voorzieningen terecht komen die wellicht minder geschikt zijn en waar problematiek soms juist escaleert. De ombudsman constateerde bovendien dat er een groep mensen in de opvang zit, die misschien minder geschikt is om in groepen te wonen. En ziet tegelijkertijd dat de complexiteit van psychiatrisch patiënten binnen de opvang groter wordt. Hierdoor neemt de druk op de opvang toe en escaleren situaties tussen bewoners eerder. De ombudsman ontving hier in 2025 meerdere klachten over. Uit deze klachten kwam naar voren dat deze incidenten maken dat mensen minder snel kunnen uitstromen en situaties nog meer verslechteren. Zorginstanties aan de andere kant, hebben te maken met woningcorporaties en buurtbewoners die zich in toenemende mate zorgen maken over mensen met complexe problematiek in de wijk. Het maakt dat zorgorganisaties zich soms terughoudender opstellen waar het gaat om uitstromen uit de opvang. De ombudsman ontving meerdere klachten van mensen voor wie het onduidelijk was wat de status was van hun traject en wat maakte dat zij nog altijd niet konden uitstromen. 43 Peter15 verblijft sinds enkele maanden in de nachtopvang. Hij staat op de wachtlijst voor een omklapwoning en vertelt dat hij na een lange periode van dakloosheid eigenlijk geen hulp meer wil, maar door Veldwerk is overgehaald om toch weer een traject aan te gaan.
Peter heeft naar eigen zeggen soms moeite met de regels in de opvang, dat heeft ook met zijn psychische diagnose te maken. Toch heeft hij steeds meegewerkt aan de kamercontroles. Omdat hij leukemie heeft mag hij op zijn kamer koken. Eerder was hem door de vorige locatiemanager te verstaan gegeven dat medewerkers nooit zomaar zijn kamer binnen mogen komen, alleen als er sprake is van nood. Toch werd zijn deur geforceerd nadat hij een keer zijn deur niet openmaakte toen hij bezig was. Dit is uitgelopen op een discussie tussen Peter en medewerkers van de opvang. Omdat Peter sindsdien niet meer wil meewerken aan kamercontroles, wordt er een gesprek georganiseerd met de locatiemanager. 15 Een gefingeerde naam. In dit gesprek wordt het verhaal volgens Peter heel anders voorgesteld dan hoe hij het beleefd heeft, daarom wil Peter daarna niet meer in contact met de betreffende medewerkers en blijkt hij ook zijn eigen bijdrage niet te betalen. Hij vindt dat hij onrechtvaardig behandeld is doordat er niet naar zijn kant van het verhaal is geluisterd. Dan ontvangt Peter een brief waarin staat dat hij zijn kamer moet verlaten naar aanleiding van het incident. Daarna verneemt hij via zijn wachtlijstbegeleider met wie hij goed contact heeft, dat de woning die aan hem toegewezen zou worden, waarschijnlijk ook aan hem voorbij zou gaan omdat hij zich ‘niet begeleidbaar’ zou opstellen.
De ombudsman wijst de organisatie op het recht op hoor- en wederhoor voor cliënten, voordat dergelijke ingrijpende besluiten worden genomen. Met name omdat Peter al twee jaar op de wachtlijst staat voor een omklapwoning. De ombudsman begrijpt dat mensen moeten voldoen aan bepaalde criteria voordat zij kunnen uitstromen, maar vraagt de zorgorganisatie om ook oog te hebben voor mensen die vanwege hun diagnose juist minder goed functioneren in een opvangsetting, dan zij zouden doen in een eigen woning. Dit zou meegenomen moeten worden in de beslissing om iemand wel of niet te laten uitstromen. 44 Rapport: Als de zorgen boven het hoofd groeien, een onderzoek naar de aanpak van woningvervuiling. (Ombudsman, juli 2025) De ombudsman constateert sinds 2023 een toenemend aantal klachten en meldingen van en over mensen die lijden aan verzamelwoede ('hoarding') en/of woningvervuiling. In zijn onderzoek heeft hij bekeken of de Amsterdamse aanpak om deze groep mensen op weg te helpen voldoende aansloot bij wat, juist voor deze mensen, specifiek nodig is.17 De ombudsman constateerde voorts dat met de Amsterdamse aanpak de focus verschoven is van handhaving naar zorg. Dat is positief, want in veel gevallen is er sprake van een (complex) onderliggend zorgvraagstuk.
Het doel van de aanpak, namelijk het omlaag brengen van het aantal gedwongen opruimingen door meer in te zetten op zorg, is behaald. Zo daalde het aantal opruimingen, waarmee traumatische ervaringen, hogere kans op recidive en het verhalen van hoge kosten op bewoners werden voorkomen. Ook de versteviging van het netwerk en duidelijkere rolverdeling maakten dat betrokken partijen effectiever en meer domein-overstijgend samenwerkten. Tegelijkertijd signaleerde de ombudsman dat goede intenties niet altijd leiden tot het gewenste resultaat. Zo wordt in complexe casussen, alle goede bedoelingen ten spijt, soms te lang ‘aangerommeld’ waardoor schrijnende situaties verergeren. Het reguliere systeem van zorg, handhaving en woonvoorzieningen is onvoldoende passend voor deze groep mensen. Hij beval de gemeente aan kennis over woningvervuiling en hoarding in de hele stad te verbreden. Daarnaast adviseerde hij de doorontwikkeling van de Amsterdamse aanpak structureel te maken en te formaliseren, en het Hygiënisch woningtoezicht van de GGD te positioneren als stadsbreed expertisepunt. Voorts vroeg hij aandacht voor de wachtlijstproblematiek, het verankeren en versterken van bemoeizorg en het faciliteren van ’Skaeve Huse’.18 Dit, omdat een klein deel van de doelgroep immers niet in een woonwijk, beschermd wonen of maatschappelijke opvang kan functioneren.
Tot slot deed hij de aanbeveling om echt passende zorg leidend te laten zijn in besluitvorming en het contact met netwerk en buren prioriteit te geven. 3.2.7 . Toeslagenschandaal Gedupeerden van het kinderopvangtoeslagenschandaal kunnen bij gemeenten terecht voor brede ondersteuning op vijf leefgebieden, zoals financiën en zorg. Sinds begin 2025 gelden nieuwe regels die de ondersteuning beperken tot twee jaar, met strikte termijnen voor het opstellen en uitvoeren van een plan van aanpak. Hoewel de regels voor meer structuur en duidelijkheid kunnen zorgen, ziet de ombudsman ook dat de gemeente hierdoor extra (tijds)druk ervaart en dat gedupeerden vinden dat hun dossier te snel wordt afgesloten. De ombudsman ontving meerdere signalen van inwoners die vinden dat hun herstel nog niet volledig is, die door omstandigheden extra tijd nodig hebben of die veel stress ervaren door de nieuwe deadlines. Daarnaast kreeg de ombudsman, zoals ook voorgaande jaren, klachten over lange wachttijden en bejegening door medewerkers binnen de brede ondersteuning. Inwoners voelen zich niet serieus genomen, niet gehoord, ervaren (opnieuw) wantrouwen van de overheid of vinden dat er geen maatwerk wordt geleverd.
“Ondanks dat wij een kwetsbaar gezin zijn en ik gedupeerde ben van de toeslagenaffaire, ervaar ik geen maatwerk, geen begrip en geen tijdige afhandeling van belangrijke zaken.” 45 Emotioneel/psychologisch herstel blijft onderbelicht Uit de verhalen van toeslagengedupeerden ziet de ombudsman van dichtbij hoe de hersteloperatie in de dagelijkse praktijk uitpakt. Daaruit blijkt dat het emotionele en psychische herstel van gedupeerden achterblijft. De brede ondersteuning focust in de praktijk vooral op materiele voorzieningen, zoals inrichting en onderhoud van de woning. Om het leven weer duurzaam op orde te brengen is er dikwijls ook op psychisch en emotioneel gebied iets nodig: traumaverwerking. Gemeenten worstelen met personeelstekorten, werkdruk en wachtlijsten, waardoor zij aan deze onderliggende problematiek niet altijd toekomen. Aan de wil om daarmee aan de slag te gaan ontbreekt het niet, aan de tijd en voldoende (gekwalificeerd) personeel wel. En de wachtlijsten in de ggz helpen daar niet bij. Zolang emotionele en psychische problematiek niet wordt aangepakt blijven trauma’s, wantrouwen en onvrede bestaan en heeft de rest van de herstelaanpak uiteindelijk minder effect. De ombudsman maakt zich hier zorgen over.
Omdat de praktijk bijvoorbeeld laat zien dat als mensen in de schulden niet de juiste hulp krijgen (symptoombestrijding), zij soms kort schuldenvrij zijn maar er door onderliggende problematiek al snel weer in terecht komen. Een positief voorbeeld van hoe het ook kan, zag de ombudsman in Amsterdam Zuidoost, waar toeslagengedupeerden direct ggz-hulp konden krijgen. Deze pilot is helaas gestopt. Herstel van kinderen Gedupeerde kinderen hebben recht op de Kindregeling. Deze regeling bestaat uit een geldbedrag, bedoeld voor het maken van een nieuwe start, brede ondersteuning door de gemeente en hulp voor kinderen met problematische schulden. Maar de Kindregeling is lang niet altijd genoeg om een nieuwe start te kunnen maken. Kinderen kunnen geen schadevergoeding krijgen voor hun schade en moeten dit via het plan van aanpak van hun ouder(s) doen. Dit is vanwege complexe (en soms beschadigde) familiebanden niet altijd reëel. Veel kinderen vinden dit zeer onrechtvaardig. Kinderen van gedupeerde ouders worden niet als zelfstandig slachtoffer van het toeslagenschandaal gezien. De kinderombudsman heeft hier in Den Haag aandacht voor gevraagd, zie hoofdstuk 5. 46 47 3.3 Rode draden Fysiek Domein 3.3.1. Inleiding In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan het aantal klachten in 2025 binnen het fysieke domein.
Dit domein omvat de onderdelen Bestuur en Organisatie, evenals de clusters Bedrijfsvoering, Digitalisering, Innovatie en Informatie (DII), Ruimte en Economie en Stadsdelen, Beheer en Dienstverlening. We belichten niet alleen de opvallende aandachtspunten binnen deze clusters, maar ook de eerstelijns- en tweedelijnsklachten. Daarnaast wordt ingegaan op gemeenschappelijke knelpunten en rode draden die niet specifiek aan een cluster zijn toe te wijzen, ondersteund door relevante casuïstiek. 3.3.2. Eerstelijns klachten Er komen veel eerstelijnsklachten binnen bij de ombudsman. De ombudsman registreerde 567 eerstelijnsklachten. Klachten over T oezicht & Handhaving Openbare Ruimte (verder: THOR) en Parkeren vallen daarbij op. Bij veel eerstelijnsklachten over THOR blijkt dat de klachtbehandeling summier is en verzoekers niet gehoord zijn. In dergelijke gevallen worden de klachten teruggestuurd met het verzoek om deze conform de geldende procedures te behandelen. Parkeren Binnen de klachten over parkeren zijn verschillende structurele problemen geïdentificeerd die aandacht vragen. Gebruikers van de bezoekersvergunning ervaren het systeem als storingsgevoelig en weinig intuïtief, wat het gebruik ervan bemoeilijkt. Bij kentekenwijzigingen ontstaan regelmatig fouten in de verwerking, waardoor vergunninghouders onterecht boetes ontvangen zonder dat zij hiervan op de hoogte zijn.
Dit leidt tot onnodige frustratie en extra administratieve lasten voor burgers. Ook op financieel gebied zijn er knelpunten. Bij goedgekeurde restitutieverzoeken is er sprake van achterstanden in de uitbetaling, waardoor burgers langer moeten wachten op hun geld. Daarnaast ontbreekt een proactieve herinnering bij nieuwe betaaltermijnen, wat resulteert in een toename van onverwachte naheffingsaanslagen. Een ander probleem is de communicatie. Wanneer burgers problemen ervaren, worden zij vaak direct doorverwezen naar de bezwaarprocedure, zonder dat eerst wordt geprobeerd de klacht binnen de eerstelijns klachtbehandeling op te lossen. Dit versterkt het gevoel van onvrede en maakt het proces onnodig complex. THOR Bij THOR is er in 2025 een opvallende toename van het aantal klachten ten opzichte van het jaar ervoor. In 2024 ontving de ombudsman 32 klachten, maar dat steeg in 2025 naar in totaal 62 klachten (46 eerstelijns en 16 tweedelijns). De toename bij de eerstelijnsklachten is waarschijnlijk mede veroorzaakt doordat de klachtencoördinatoren standaard de verwijzing naar de ombudsman onder hun e-mail handtekening opnamen en niet alleen bij een reactie op een klacht. De ombudsman heeft de klachtencoördinatoren verzocht om de verwijzing naar de ombudsman alleen op te nemen bij een klachtafhandeling. Dit hebben zij uitgevoerd.
De toename bij de tweedelijns klachten wordt met name veroorzaakt door gebreken in de eerstelijns 48 klachtbehandeling, zoals het overslaan van het horen van de burger, niet op alle klachtonderdelen reageren of te laat reageren. Bij de eerstelijns klachten over THOR valt op dat er regelmatig meldingen zijn gedaan die niet naar tevredenheid zijn opgelost. Waarna burgers vervolgens gelijktijdig een klacht indienen bij de gemeente en bij de ombudsman of alleen bij de ombudsman. In deze gevallen wijst de ombudsman erop dat er eerst een klacht bij de gemeente moet worden ingediend, of wordt de klacht vanuit de ombudsman warm overgedragen aan de gemeente. Door de meldingen en de acties daarop te analyseren kan de gemeente verbeteringen doorvoeren die kunnen bijdragen aan het voorkomen van klachten. In april is er een gesprek geweest met de klachtencoördinatoren om een paar concrete werkafspraken af te stemmen. Dit werd in november gevolgd door een evaluatiegesprek. Een belangrijk dilemma is dat de klachtencoördinatoren honderden klachten op jaarbasis ontvangen en behandelen, terwijl daar tegenover een beperkte capaciteit staat: ze zijn namelijk met z'n tweeën. Dit leidt ertoe dat er weinig ruimte is om uitgebreid feitenonderzoek te verrichten, burgers consequent te horen en goed op alle klachtonderdelen te reageren.
Dit is een terugkerend patroon in de klachtbehandeling dat onder de aandacht is gebracht bij THOR. We blijven dit monitoren en evalueren. 16 Volgens artikel 9:11 lid 1 Awb dient de gemeente de klacht binnen 6 weken af te handelen Verkeer en Openbare Ruimte Bij Verkeer en Openbare Ruimte valt op dat er relatief veel warme overdrachten plaatsvinden, van de ombudsman aan de directie. De ombudsman ziet een verband met personele wisselingen en afwezigheid van de klachtencoördinator. Hiermee hangt samen dat inhoudelijke beantwoording van eerstelijns klachten in verschillende gevallen helaas langer duurde dan van de directie verwacht mag worden. Er zijn tevens voorbeelden waarbij die beantwoording pas volgde nadat de ombudsman een meer actieve rol is gaan vervullen. Ook in het geval van meldingen over situaties in de openbare ruimte speelden soortgelijke dynamieken. Het niet tijdig adresseren van een melding leidt er dikwijls toe dat een burger zich genoodzaakt voelt om een klacht in te dienen. De ombudsman merkt op dat in dergelijke dossiers vaak een groter aantal ambtenaren betrokken raakt, terwijl een actieve opstelling in een vroeg stadium onnodige inzet van mensuren vaak kan voorkomen. Tweedelijnsklachten: Een terugblik op het afgelopen jaar laat zien dat zich in de tweedelijnsklachten een aantal terugkerende knelpunten en rode draden aftekenen.
Overschrijding van termijnen In meerdere klachten is er sprake van overschrijding van termijnen. Dit betreft onder andere klachtenprocedures, waarbij burgers volgens de Awb binnen zes weken een reactie zouden moeten ontvangen. 16 Daarnaast gaat het om handhavingsverzoeken en de behandeling van bezwaarschriften, waarvoor eveneens wettelijke termijnen in de Awb zijn vastgesteld die worden overschreden. Ook komt de gemeente in veel gevallen de termijn voor terugbetaling niet na. Burgers moeten maanden wachten op terugbetaling, 49 bijvoorbeeld bij dwangsommen wegens niet-tijdig beslissen of wanneer de gemeente is veroordeeld tot het betalen van proceskosten. Dit terwijl voor terugbetaling een redelijk termijn geldt. Artikel 4:87 lid 1 Awb bepaalt dat betaling dient plaats te vinden binnen zes weken na bekendmaking van de beschikking, ook bij schulden van de overheid aan de burger. 17 Een gefingeerde naam. Paul17 wendt zich tot de ombudsman omdat de gemeente een dwangsom niet uitbetaalt, ondanks dat de betaaltermijn ruim was verstreken en hij meerdere keren contact had opgenomen. De dwangsom was opgelegd omdat de gemeente niet tijdig had beslist op een handhavingsverzoek. Na tussenkomst van de ombudsman heeft de gemeente via een spoedbetaling alsnog uitgekeerd.
De vertraging van drie maanden werd veroorzaakt door verwarring over het rekeningnummer, problemen met het nieuwe betaalsysteem en interne miscommunicatie. Emine18 vraagt sinds mei 2024 herhaaldelijk een parkeervergunning aan. Haar eerste aanvraag wordt afgewezen, omdat de garage volgens de gemeente nog als parkeerplaats geldt. Ook haar tweede aanvraag wordt afgewezen. In december 2024 dient Emine bezwaar in, dat wordt doorgestuurd naar de bezwaarschriftencommissie. Ondanks meerdere herinneringen ontvangt zij lange tijd geen inhoudelijke reactie. In mei 2025 dient Emine daarom een klacht in over de trage behandeling van haar bezwaar. Na navraag door de ombudsman erkent de gemeente de vertraging en wijst zij op een hoge werkdruk door de uitbreiding van betaald parkeren. Uiteindelijk ontvangt Emine, bijna een jaar na indiening van het bezwaar, op 30 december 2025, een beslissing. Het bezwaar wordt ongegrond verklaard, de parkeervergunning wordt geweigerd en het verzoek om een dwangsom wordt afgewezen. 18 Een gefingeerde naam. 50 Kwaliteit klachtbehandeling Er zijn zorgen over de kwaliteit van de klachtbehandeling, omdat de gemeente verzoekers in het kader daarvan niet altijd hoort. Dit valt met name op bij THOR. Het horen van de burger is geregeld in de wet, artikel 9:10 Awb, ook wel de hoorplicht genoemd.
Het niet horen van burgers leidt in veel gevallen tot frustratie, vooral wanneer de gemeente een klacht ongegrond verklaart. Ook ontbreekt vaak een empathische benadering, waardoor burgers zich niet erkend voelen in hun grieven en persoonlijke omstandigheden. 19 Een gefingeerde naam. Mo19, een inwoner van Amsterdam, parkeert de fietsen van zijn gezin tegenover zijn woning aan fietsnietjes. Op een dag ziet Mo dat de fietssloten van twee fietsen door gemeentelijke toezichthouders zijn doorgeknipt om te worden meegevoerd. Door zijn interventie worden de fietsen niet meegenomen. Mo dient een klacht in bij de gemeente over deze gang van zaken, de bejegening door de ambtenaren en verzoekt om vergoeding van beide fietssloten. Vervolgens dient Mo een klacht in bij de ombudsman omdat hij ontevreden is over de klachtbehandeling door de gemeente en hij het niet eens is met de weigering om de doorgeknipte fietssloten te vergoeden. De ombudsman stelt vast dat de gemeente Mo niet heeft gehoord. Daarnaast blijkt dat de omschrijving van de toezichthouders (ook in de reactie op de klacht) dat er sprake zou zijn van fietswrakken achteraf onjuist Naar aanleiding van het informatieverzoek van de ombudsman wordt namelijk aangegeven dat de fietsen zouden worden verwijderd omdat deze langer dan zes weken onafgebroken geparkeerd hebben gestaan en verwaarloosd waren.
Het door de gemeente vastgestelde Handboek Handhaving Fietsparkeren schrijft voor elk van deze drie gevallen een andere procedure voor. Als er sprake is van een fietswrak kan de gemeente de fiets direct en zonder vooraankondiging uit de openbare ruimte verwijderen. In de andere twee gevallen mag dit niet en gelden er andere voorwaarden. De gemeente heeft tijdens het onderzoek van de ombudsman aangegeven dat achteraf niet kan worden vastgesteld of de fietsen wel of niet rechtmatig zouden worden verwijderd. Daarom is de gemeente alsnog bereid om beide sloten van Mo te vergoeden. De ombudsman is tevreden met deze uitkomst, maar 51 vindt dat dit in de eerstelijns klachtenprocedure al had kunnen worden voorgesteld. Van de gemeente had in dit concrete geval een coulante en oplossingsgerichte opstelling mogen worden verwacht, aangezien de gemeente de juistheid van haar handelen niet kon onderbouwen. Ook is het voor burgers niet altijd duidelijk dat een klacht niet kan leiden tot een schadeclaim. De gemeente dient in dergelijke gevallen burgers beter te informeren over het indienen van een schadeclaim. 20 Een gefingeerde naam. Alex20 klaagt bij de gemeente omdat zijn twee fietsen onterecht zijn verwijderd en vernietigd. De gemeente ontkent dit eerst, maar geeft het later toe.
Dit gebeurt nadat Alex camerabeelden van een beveiligingscamera van zijn buren heeft bekeken waarop dit is vastgelegd. De gemeente erkent de fouten, biedt excuses aan en biedt als oplossing twee vergelijkbare fietsen via het Fietsdepot aan met gratis fietssloten. Alex weigert dit aanbod en eist vergoeding van extra kosten, zoals vervangend vervoer en de waarde van de fietsen. De gemeente wijst dit verzoek af. De ombudsman constateert dat de gemeente fouten maakte, zoals het geven van onjuiste informatie, het niet volgen van regels voor fietsverwijdering en het niet wijzen op een schadeclaimprocedure. De ombudsman vindt het aanbod van de gemeente redelijk, maar beveelt aan om zorg te dragen voor juiste informatie, de hoorplicht bij klachtenprocedures na te leven en bij een verzoek om schadevergoeding te wijzen op de mogelijkheid om een schadeclaimprocedure op te starten. 52 Gebrekkige communicatie In andere gevallen klagen burgers over gebrekkige communicatie, wat hen in de problemen brengt. Dit komt vaak voor bij het opleggen van afvalboetes, het doorlopen van vergunningsprocessen en de (on)mogelijkheid tot handhaving. John21 klaagt over geluidsoverlast van een bus die elke ochtend voor 7:00 komt laden en lossen in zijn straat. Hij maakt hiervan meerdere meldingen en dient ook een klacht in.
John vraagt in deze klacht ook duidelijk wat de regels zijn omtrent geluidsoverlast en het laden en lossen in de stad. John krijgt eerst te horen dat handhaving niet voor 7 uur op straat aanwezig is. Daarom kan handhaving de overtreding niet zelf waarnemen en de eigenaar van de bus niet aanspreken. John wordt in eerste instantie verwezen naar de politie. De politie laat John echter weten dat dit de verantwoordelijkheid van de gemeente is. Na veel correspondentie heen en weer wordt er meer informatie gedeeld over de regels en mogelijkheden om iets te doen aan de geluidsoverlast. Burgers geven regelmatig aan dat de gemeente onbereikbaar is. De behoefte om rechtstreeks met een ambtenaar te communiceren blijft vaak onbeantwoord, omdat contactgegevens of informatie over de zaakbehandelaar ontbreken. Hoewel 14020 wel beschikbaar is, leidt dit vaak niet tot direct contact. Voor burgers wordt een terugbelverzoek aangemaakt, waarna het soms dagen duurt voordat zij worden teruggebeld. Tot grote frustratie. In sommige gevallen belt de ambtenaar met een afgeschermd nummer, waardoor de burger als hij het telefoontje mist opnieuw via 14020 een terugbelafspraak moet maken. De heer Williams22 heeft tussen april en mei 2025 zeven meldingen ingediend over een horecazaak op de begane grond van het appartementencomplex waarin hij woont. Volgens de heer Williams was het terras niet vergund.
Twee dagen na de eerste melding mailt de gemeente dat de melding is doorgezet 21 Een gefingeerde naam. 22 Een gefingeerde naam. naar de toezichthouders. Verdere informatie ontbreekt, waardoor het voor de hem niet mogelijk is om rechtstreeks contact te leggen met de zaakbehandelaar. Toen de heer Williams zelf belde naar de gemeente (14020), konden de medewerkers hem niet verder helpen omdat zij niet in het systeem zagen wie de zaak in behandeling had. Dit heeft uiteindelijk tot meerdere meldingen, twee klachten en een handhavingsverzoek geleid. De gemeente had dit kunnen voorkomen door de heer Williams te informeren over het proces en de contactgegevens van de zaakbehandelaar met hem te delen. Ten aanzien van goede informatievoorziening merkt de ombudsman op dat de gemeente burgers onvoldoende informeert over andere procedures die zij kunnen doorlopen om de juiste informatie te verkrijgen of hun doel te bereiken. Bijvoorbeeld het recht op inzage of het indienen van een handhavingsverzoek. Burgers hebben belang bij handhaving. Een handhavingsverzoek kan dan sneller leiden tot actie, omdat de gemeente binnen een bepaalde termijn moet laten weten of zij wel of niet gaat handhaven. 53 Peter23 klaagt bij de ombudsman omdat een in 2022 omgewaaide en verwijderde boom na ruim drie jaar nog steeds niet is herplant, ondanks herhaalde verzoeken en toezeggingen van de gemeente.
De omgevallen boom liet een diep gat achter, dat jarenlang onbeheerd bleef en waarin huisvuil werd gegooid. Hoewel de gemeente in meerdere plantseizoenen beloofde de boom te herplanten, werden deze toezeggingen telkens uitgesteld. Uiteindelijk gaf de gemeente aan dat er eerst onderzocht moest worden of herplanting überhaupt mogelijk was, zonder verdere duidelijkheid te bieden. De klachtbehandeling richtte zich enkel op de veiligheidssituatie en stelde dat het ontstane gat geen gevaar opleverde. Peter benadrukte dat het gat slechts provisorisch was dichtgemaakt en dat er geen sprake is van een "tuintje", zoals de gemeente beweerde. De ombudsman concludeert dat de gemeente niet alleen eerder en duidelijker had moeten communiceren over de vertragingen en de complexiteit, maar ook dat toezeggingen niet zomaar kunnen worden ingetrokken zonder uitleg. Zelfs bij uitbesteed werk blijft de gemeente verantwoordelijk voor heldere en tijdige informatie aan bewoners. 54 3.4 Overig Melden met vertrouwen, een onderzoek naar integriteitsmeldingen in gemeente Amsterdam. (Ombudsman, november 2025) De ombudsman startte een onderzoek uit eigen beweging naar aanleiding van klachten over meldingen bij integriteitsmeldingen, met name bij meldingen van grensoverschrijdend gedrag zoals discriminatie, pesten en intimidatie. De ombudsman constateert ernstige tekortkomingen in het meldsysteem.
De ombudsman concludeert dat de gemeente Amsterdam vastloopt bij de behandeling van sociale integriteitskwesties. Melders ervaren lange doorlooptijden, minimale communicatie en een gebrek aan steun. De medewerkers die melden krijgen vaak geen terugkoppeling, en de vervolgstappen blijven onduidelijk. Dit vergroot de sociale onveiligheid en ondermijnt het vertrouwen in het integriteitsbeleid. Ook blijkt het onderzoeksprotocol ongeschikt te zijn voor sociale integriteitsmeldingen, omdat het te formeel en weinig mensgericht is. Sociale integriteitsmeldingen vragen om een laagdrempelige, empathische en transparante aanpak. Hij doet een aantal aanbevelingen om dit proces te verbeteren. 55 56 4. Observaties per gemeente 4.1. Almere Cijfers In 2025 ontving de ombudsman 221 klachten, signalen en meldingen over de gemeente Almere.24 Het totaal aantal klachten betrof 137. Dit is een daling ten opzichte van 2024, toen gedurende het hele kalenderjaar totaal 170 klachten binnenkwamen. In 2023 lag het aantal klachten uit Almere met 116 overigens wel lager. De grafiek hieronder laat het aantal klachten per afdeling zien. Verreweg de meeste klachten (zo'n 25%) gingen over de afdeling Zorg & Welzijn. Ook in 2024 kwamen er relatief veel klachten over deze afdeling binnen.
Een sterke daling in het aantal klachten zien we bij de afdeling Stadsreiniging: in 2024 goed voor zo’n 20% van de klachten, nu slechts 6%. In zijn algemeenheid heeft de ombudsman in 2025 meer klachten binnen het sociaal domein ontvangen dan binnen het fysieke domein. 24 Het gaat in totaal om 137 klachten en 84 ‘overige contacten’.
57 NB: Over de afdelingen die in de grafiek niet genoemd worden kreeg de ombudsman geen klachten binnen. De ombudsman ontving uit Almere in 2025 ook zes klachten die niet de gemeente betroffen, maar een andere instantie (zoals politie, woningcorporatie of aannemer). Die klachten zijn in bovenstaande grafiek niet meegenomen. Geen ombudsmanonderzoek: eerste lijn, behandeling afwachten of niet bevoegd Veel klachten, totaal 45, bleken nog niet door de gemeente of instantie zelf te zijn behandeld. De ombudsman stuurt deze verzoekers door voor eerstelijns klachtbehandeling door de gemeente of de betreffende zorgaanbieder. Van 15 verzoekers is hun klacht of bezwaarschrift al in behandeling en loopt de termijn nog. De ombudsman verzoekt hen de behandeling eerst af te wachten. Tot slot waren er circa 30 klachten die de ombudsman niet in behandeling kon nemen omdat de verzoeker geen stukken aanleverde, de klacht weer introk, de juridische route koos, of omdat de ombudsman niet bevoegd was (deze klachten betroffen bijvoorbeeld het algemene beleid, een schadeclaim of een instantie waarover wij niet bevoegd zijn) of omdat de ombudsman geen aanknopingspunten zag voor onbehoorlijk handelen. Ombudsmanonderzoek of een interventie? In 37 klachten heeft de ombudsman geïntervenieerd en/of onderzoek gedaan.
Acht keer betrof dit een klacht die al bekend was bij de gemeente, maar niet binnen de termijn of onvoldoende was behandeld. De gemeente is dan bijvoorbeeld niet inhoudelijk op de klacht ingegaan, heeft de klacht alleen telefonisch (en niet ook schriftelijk) behandeld of heeft deze (te) summier behandeld. In deze gevallen heeft de ombudsman de gemeente verzocht om de klacht alsnog behoorlijk te behandelen. In andere klachten deed de ombudsman korte interventies om het probleem van de inwoner op te lossen. Voorbeelden zijn het verzoek aan de gemeente om (telefonisch) extra uitleg te geven of verzoeker te koppelen aan de juiste afdeling. In 22 klachten heeft 58 de ombudsman onderzoek gedaan, door dossieronderzoek, schriftelijke vragen aan de gemeente te stellen en/of door middel van gesprekken. In vijf gevallen oordeelde de ombudsman dat hij geen aanwijzingen zag voor onbehoorlijk handelen door de gemeente. In de andere zaken ziet de ombudsman verbeterpunten voor de gemeente: zij had bijvoorbeeld proactiever moeten handelen, zorgvuldiger moeten communiceren, moeten letten op haar doorzendplicht en een afwijzing schriftelijk moeten opstellen. Van tien zaken loopt het onderzoek nog, waardoor de ombudsman daarover in deze jaarrapportage nog geen inhoudelijke uitspraak kan doen. 25 Een gefingeerde naam. Mevrouw Aydin25 heeft via de Wmo al jaren een scootmobiel.
Onlangs heeft zij een nieuwe ontvangen, die maar 12 km/uur kan terwijl haar vorige 16 km/uur ging. Mevrouw Aydin rijdt flinke afstanden met haar man, die fietst. De heer Aydin is hartpatiënt en moet van de arts dagelijks fietsen en liefst niet alleen. Het echtpaar gaat daarom altijd samen. Sinds haar nieuwe scootmobiel kan mevrouw Aydin haar man en het verkeer niet meer goed bijhouden, wat gevaarlijke situaties oplevert. Ze wil daarom graag dat de snelheidsbegrenzer wordt aangepast naar 16 km/uur. In de klachtbehandeling hierover beroept de gemeente zich op een nieuwe beleidsregel, die maximaal 12 km/uur voor Wmo-scootmobiels voorschrijft en waarop geen uitzonderingen gemaakt zouden kunnen worden. De gemeente schrijft dat mevrouw Aydin via een persoonsgebonden budget (PGB) een nieuwe scootmobiel kan aanschaffen die wel harder kan. Dit vindt mevrouw Aydin zonde, omdat haar huidige scootmobiel net nieuw is en verder naar tevredenheid functioneert. De ombudsman checkt bij de gemeente of het technisch mogelijk is om de snelheidsbegrenzing aan te passen en of de verzekering en garantie dan nog van kracht blijven.
Hij acht het onnodig ingewikkeld om mevrouw Aydin via een PGB een nieuwe scootmobiel te laten aanschaffen terwijl er een eenvoudigere, snellere en goedkopere oplossing voorhanden is – namelijk het afwijken van de beleidsregel en verhogen van de snelheidsbegrenzing van de huidige scootmobiel. De ombudsman vraagt de gemeente dit, gezien de specifieke omstandigheden van het echtpaar Aydin, nogmaals te overwegen. Na een huisbezoek besluit de gemeente om de gevraagde aanpassing van de snelheid alsnog toe te kennen. 59 Thema's Opvallend is het hoge aantal klachten over de afdeling Zorg & Welzijn. Er kwamen verschillende klachten binnen rondom het thema wonen: (dreigend) dakloze gezinnen, ontevredenheid over een toegewezen woning, lange wachttijden voor een woning ondanks een urgentieverklaring, zorgen over de woningnood en een inwoner die verwijderd was van de woning- wachtlijst. Andere klachten gaan over Wmo-voorzieningen: over een scootmobiel, huishoudelijke hulp die wordt geweigerd of de stopzetting van persoonsgeboden budget voor zorg en/of ondersteuning. Drie klachten kwamen van gedupeerden van de toeslagenaffaire: zij vinden het onterecht dat de DUO-schulden van gedupeerde jongeren niet worden kwijtgescholden of zijn het oneens met de beëindiging van hun brede ondersteuning.
Over deze DUO-schulden heeft de kinderombudsman, samen met de andere lokale kinderombudsmannen, inmiddels een rapport uitgebracht en landelijk aandacht gevraagd voor deze problematiek. Een ander rapport dat de kinderombudsman over een Almeerse kwestie uitbracht betrof het verdwijnen van speeltoestellen bij het Slagwerkpad in 2024. Bewoners vroegen de kinderombudsman om hulp omdat zij niet tevreden waren over de wijze waarop de gemeente hun klachten over deze actie had behandeld. Zij voelden zich in 2024 overvallen door het weghalen van de speeltuin op het Slagwerkpad. In hun ogen waren zij onjuist geïnformeerd over het herinrichten en uitfaseren van speeltuinen in hun buurt. Op basis van ontvangen informatie verkeerden de bewoners in de veronderstelling dat er aan hun speeltuin niets zou wijzigen, waardoor zij geen gebruik hebben gemaakt van hun recht op inspraak. Bewoners vonden het niet terecht dat de gemeente vervolgens had besloten om een speeltoestel terug te plaatsen maar niet de kosten van het beheer ervan op zich wilde nemen. De kinderombudsman heeft de gemeente vragen gesteld over het proces en de communicatie voor én na het weghalen van de speeltoestellen.
Daarnaast wilde zij weten hoe het verwijderen van speeltoestellen zich volgens de gemeente verhoudt tot het recht van kinderen om te kunnen spelen en bewegen, op veilige plekken dicht bij huis, zoals bepaald in het Internationale Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK). In haar rapport concludeert de kinderombudsman met instemming dat de gemeente besloten heeft één speeltoestel terug te plaatsen en te beheren. Zij constateert echter ook dat bewoners onjuist door de gemeente zijn geïnformeerd en dat bewoners onvoldoende zijn meegenomen in het traject. Hiervoor heeft de gemeente haar excuses aangeboden. Voorts ziet de kinderombudsman dat kinderen niet actief zijn betrokken bij de herinrichting van de speeltuin, terwijl het juist hún belangen betreft: zij maken gebruik van de speeltuin en weten het best wat aansluit bij hun wensen en behoeften. Door kinderen niet actief te betrekken heeft de gemeente steken laten vallen. De kinderombudsman heeft de gemeente aanbevolen om kinderparticipatie integraal onderdeel te maken van de 60 Participatieverordening. De gemeente liet in haar bestuurlijke reactie weten de aanbevelingen van de kinderombudsman ter harte te nemen en deze mee te nemen in een evaluatie. Verder ontving de ombudsman signalen over de kwaliteit van de dienstverlening van het aanvullend openbaar vervoer en zorgen rond de bezuinigingen op de jeugdzorg en de Wmo.
Ook komen bejegeningsklachten, waarbij inwoners zich onheus bejegend voelen door een wijkteammedewerker of een chauffeur van een vervoersvoorziening, met enige regelmaat bij de ombudsman binnen. De thematiek van de klachten over de afdeling Zorg & Welzijn is hiermee zeer breed. Klachtbehandeling De ombudsman ziet meerdere klachten en signalen voorbijkomen waarbij de gemeente klachten en bezwaren niet tijdig behandelt. In een aantal gevallen hoort de inwoner helemaal niets op zijn of haar klacht. Het binnen de termijnen behandelen van verzoeken van inwoners blijft hiermee een punt van aandacht. De ombudsman is ervan op de hoogte dat de gemeente met betere overzichten en rappellijsten tracht om klachten vaker binnen de termijn te behandelen en moedigt dat aan. Daarnaast hebben we een aantal casussen gezien waarin inwoners graag een schriftelijke klachtbehandeling of beantwoording op hun vragen wilden, in plaats van telefonisch. We vinden het goed dat de gemeente inzet op het bellen en informeel spreken van inwoners, maar adviseren wel om altijd te checken of daarna (ook) nog een schriftelijke terugkoppeling gewenst is. 61 Ombudsactiviteiten in Almere Maandelijks Inloopspreekuur Maandelijks spreekuur in De Nieuwe Bibliotheek Almere (elke laatste woensdag van de maand van 10:00 tot 12:00 uur).
4 februari Publicatie rapport ‘Op glad ijs: Mensenrechten onder druk bij veiligheidsonderzoeken’ 10 februari Ombudsman aanwezig bij bijeenkomst ‘Informele leiders’ Door de gemeente georganiseerde bijeenkomst voor informele leiders die actief zijn in de Almeerse samenleving en buurten. De gemeente gaat met hen in gesprek over wat er in de gemeenschappen speelt, wat hen bezighoudt, waar zorgen zitten, waar zij kansen zien, hoe mensen elkaar helpen, welke dingen goed werken en welke niet. Met de input wil de gemeente aan de slag om haar dienstverlening te verbeteren. De ombudsman is als toehoorder aanwezig. 11 februari Bijeenkomst ‘Meekijken in de moskee: hoe ver mag surveillance gaan?’ Discussieavond bij de Balie in Amsterdam naar aanleiding van rapport ‘Op glad ijs’, met o.a. de ombudsman en de burgemeester van Almere. De bijeenkomst is hier terug te zien. 20 februari Kwartaaloverleg ombudsman & centrale klachtencoördinatie Vierjaarlijks overleg tussen de ombudsman en de centrale klachtencoördinatie van Almere over hoe de klachtbehandeling gaat, rode draden in de casuïstiek en de samenwerking tussen de ombudsman en de gemeente. 27 maart Gemeenteraad in gesprek met de ombudsman over rapport ‘Op glad ijs’ De raadsvergadering is hier terug te zien.
10 april Rondetafelgesprek over casus dreigend dakloze jonge moeder De kinderombudsman gaat met de gemeente in gesprek over de casus van een jonge moeder die dakloos dreigde te raken. Zie meer informatie onder het kopje ‘Casuïstiek’. 17 april Rondetafelgesprek over casus woningzoekers De ombudsman organiseert een gesprek met (input van) de betrokken partijen rondom een vastgelopen casus van een woningzoekend gezin. Zie meer informatie onder het kopje ‘Casuïstiek’. 8 mei Reflectiegesprek met Werk & Inkomen over maatwerk In gesprek met de afdeling Werk & Inkomen over rode draden in casuïstiek die de ombudsman voorbij ziet komen. De ombudsman ontving meerdere zaken waarbij het mis ging bij het aanvragen, toekennen of juist beëindigen van een uitkering of bijzondere bijstand. Tijdens het gesprek reflecteren we samen met de gemeente op hoe zij met deze zaken omgaat, wat ons opvalt, wat goed gaat en wat beter kan en hoe maatwerk op een goede manier toegepast kan worden. Naar aanleiding van het gesprek wil de afdeling het bieden van maatwerk extra aandacht geven. In het najaar organiseert zij de maand van het maatwerk, met verschillende bijeenkomsten rondom dit thema. De ombudsman zal daar ook een bijdrage aan leveren. Daarnaast bekijkt de afdeling of zij casuïstiek meer integraal kan bekijken (vaak is er samenhang met andere afdelingen binnen het sociaal domein).