Klachtbehandeling 3.0 - Jaarverslag 2025
Tekst van het document
1 2 Ombudsman Metropool Amsterdam Jacob Bontiusplaats 9 1018 LL Amsterdam Adres per september: Stadhouderskade 85 1073 AT Amsterdam Datum: 22 mei 2025 3 Inhoud Voorwoord 4 Totaal binnengekomen 7 Klachten per gemeente 8 T otaal afgehandeld 9 Kennismaking met de Ombudsman Metropool Amsterdam 10 Beknopt overzicht ombudsactiviteiten 22 Rode draden uit klachten gemeente Amsterdam 30 Sociaal Domein 32 Fysiek Domein 46 Observaties per gemeente 55 Almere 56 Amstelveen 64 Diemen 68 Landsmeer 72 Ouder-Amstel 74 Waterland 76 Zaanstad 78 Vervoerregio Amsterdam 83 Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland 83 Kinderombudsman 84 Bedrijfsvoering 95 4 Voorwoord Via deze weg krijgt u als raad, college en geïnteresseerde lezer een kijkje in de praktijk van uw ombudsinstantie in het afgelopen jaar. Wij, het instituut Ombudsman Metropool Amsterdam, zijn een onafhankelijke instantie met wettelijke bevoegdheden voor bewoners en ondernemers die zijn vastgelopen bij de gemeente en gemeentelijke instanties. Wij beschermen bewoners tegen onbehoorlijk overheidsoptreden en bevorderen een behoorlijke overheidsdienstverlening vanuit onze expertise met klachten.
Hoewel wij het afgelopen jaar veelvuldig in het nieuws waren rond onze rapporten – zoals Op glad ijs over het volgen van moskeegangers in Almere, Melden met vertrouwen over de aanpak van melding sociale integriteit bij Bureau Integriteit van gemeente Amsterdam en Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam, een rapport van de kinderombudsman – is het merendeel van wat wij dagelijks doen minder zichtbaar. Wij lossen bureaucratische problemen op en kiezen dan niet voor een rapport, maar voor een beknopt afsluitbericht op onze website. Wij werken vanuit de uitvoering, onderhouden goed contact met professionals en hebben oog voor de knelpunten die ook zij ervaren. Met andere woorden, wij zijn dus niet alleen een oordelende instantie, maar staan met onze voeten in de klei en stimuleren de gemeente als lerende organisatie. Soms betekent onze interventie dat een gezin niet op straat komt te staan en kinderrechten worden beschermd, of dat een toeslagengedupeerde alsnog hulp krijgt als de brede ondersteuning dreigt mis te lopen, of dat een ondernemer erkenning krijgt voor fouten van de gemeente en vervolgens allerlei juridische Woo- en AVG-procedures beëindigt. Zo dragen wij bij aan oplossingen voor bewoners die ook maatschappelijk veel opleveren.
5 In ons jaarverslag met de titel Burn-out bureaucratie beschreven wij dat gemeenten sinds de decentralisaties veel op hun bord hebben gekregen, met toenemende schaarste en daarmee gepaard gaande wachtlijsten. Hierdoor schieten overheidsorganisaties soms in de verkramping. Instanties zoals een wijkteam, de politie of een woningcorporatie zullen eerder schotten opwerpen en verantwoordelijkheden strikter afbakenen. Dit maakt dat er minder ruimte is om het verhaal van de burger echt centraal te stellen. Het verhoogt het risico op ‘bureaucratische ongelukken’: situaties waarin de bewoner met een (meervoudige) hulpvraag niet behoorlijk wordt behandeld, uitvoerders zelf vastlopen en uiteindelijk ook belastinggeld verspild wordt als er allerlei langdurige juridische procedures ontstaan. Met bezuinigingen in het vooruitzicht als het gaat om de gemeentefinanciën (‘ravijnjaar’) is het risico op meer spanning op de bureaucratie en daarmee een afnemende uitvoeringskracht eerder groter dan kleiner geworden. In het jaarverslag 2024 BHV-bureaucratie getiteld, bepleitten wij daarom dat overheden actiever mensen moeten gaan beschermen tegen deze risico’s. Als iemand geen geld heeft om zijn of haar kinderen te eten te geven, dan volstaat het niet om iemand een bezwaarprocedure in te sturen die nog zes weken of langer zal duren.
Of als mensen door een computerstoring hun parkeerbelasting niet kunnen betalen, moet de overheid zelf nagaan wie dat trof, zodat een boete überhaupt niet de deur uitgaat. Evenzo hoort bij een onduidelijke bewegwijzering in de wijk niet alleen dat die wordt verduidelijkt, maar ook dat wordt bekeken wie daar (financieel) nadeel van heeft ondervonden. Beschermen betekent dat je soms iets anders doet dan het algemene spoorboekje bewandelen van bezwaar en beroep. Anderzijds zien overheden zich steeds vaker geconfronteerd met burgers die geen vertrouwen hebben in de overheid. Naast bovengenoemde oorzaken over schaarste en systeemproblematiek, ervaren steeds meer burgers dat ze niet meer mee kunnen komen met een steeds complexere overheid of zien ze een politieke arena waar steeds vaker beloftes worden gedaan die niet kunnen worden waargemaakt. Kortom: ze ervaren dat de systeemlogica minder aansluit op hun leefwereld. Sociale media en nieuwsdruk waarin negatieve incidenten worden uitvergroot en complottheorieën de algoritmes domineren, maken soms dat mensen zich, kunnen ingraven en hun gelijk willen halen, ook als de overheid behoorlijk gehandeld heeft. De aard van conflicten wordt dan sneller hardnekkig.
Dit zorgt aan de andere kant voor een context waarin de overheid mensen die klagen soms als ‘lastpakken’ en zelfs als ‘tegenstanders’ beschouwt en niet meer openstaat voor ‘het verhaal achter de klacht’. Dergelijke ontwikkelingen rechtvaardigen onzes inziens een stevige update van het systeem van klachtbehandeling. Het politiek bestuurlijk belang van dit vraagstuk blijkt niet alleen uit onze eigen praktijk, maar bijvoorbeeld ook uit cijfers van het SCP: burgers hebben een buitengewoon laag vertrouwen in het oplossend vermogen van de overheid. In tegenstelling tot massale bezwaarprocedures biedt een klachtbehandeling een kansrijke mogelijkheid om elkaar als mens te horen, over en weer, en om de oplossingen bij problemen voorop te stellen, mits dit op een hoogwaardig niveau en vanuit een degelijke visie wordt georganiseerd. Met dit jaarverslag doen we ook een oproep aan de politiek in Den Haag om in het kader van de gewenste slagvaardige overheid te investeren in een grondige update van de regels rondom het klagen: klachtbehandeling 3.0. We zien dat een groot aantal problemen met een goede klachtbehandeling opgelost kan worden. Maar het belang van een goede klachtbehandeling wordt niet altijd onderkend. In een burn-out bureaucratie delft deugdelijke klachtenbehandeling nog te vaak het onderspit.
Er wordt te weinig 6 geïnvesteerd in kennis en kunde (of deze investeringen zijn te vrijblijvend) en in deugdelijke randvoorwaarden, zoals voldoende menskracht en rugdekking. Klachtencoördinatoren fungeren nog te vaak als ‘doorgeefluik’ en hebben onvoldoende ruimte om kritisch tegengas te geven. T e vaak voelen zij zich alleen staan binnen de organisatie. Ook wordt niet altijd uitgedragen in de eigen organisatie dat het behoorlijk behandelen van klachten en het oplossen van problemen van burgers waardevol is en zowel bijdraagt aan de kwaliteit van de dienstverlening als het vertrouwen van de burger in de overheid. Wij roepen de gemeente en de rijksoverheid daarom op om met ons te onderzoeken wat hiervoor nodig is. Waar hebben de klachtencoördinatoren en behandelaren behoefte aan? Kan er geleerd worden van de wijze waarop de functie van een Functionaris Gegevensbescherming verankerd is in de wet? Omdat deze functie met een duidelijke taak, positionering en verantwoordelijkheid meer doorzettingsmacht heeft binnen de organisatie? Ook vanwege het feit dat deze functionaris direct toegang heeft tot politiek bestuurlijke organen, als vooruitgeschoven post van de ombudsman. Waarom is dit van belang? Goede klachtbehandeling helpt niet alleen om problemen praktisch op te lossen en dure bezwaar- en beroepsprocedures en Woo-verzoeken te voorkomen.
Het is óók een investering in onze democratische rechtsstaat. Klachtbehandeling is bij uitstek een (kosten)effectieve manier om sneller te komen tot (maatwerk)oplossingen en het leren en verbeteren van waar het niet goed loopt in de dienstverlening, zonder af te doen aan die vele processen die wel goed lopen. Nu is het moment om te investeren om daarmee uiteindelijk flink te besparen. Daarom denken we dat dit een speerpunt zou moeten zijn binnen de Amsterdamse organisatieverandering 2030 en bij het programma Slagvaardige overheid van het huidige kabinet. Onder ‘klachtbehandeling 3.0’ verstaat de ombudsman dan ook een klachtfunctie die slagkracht heeft en reflectief is. Slagkracht, omdat klachtencoördinatoren en klachtbehandelaars een herkenbare en sterke organisatorische wettelijk verankerde positie, bevoegdheden en professionele ruimte krijgen om door te pakken. Reflectief, door met een jaarlijks klachtenjaarverslag structurele tekortkomingen zichtbaar te maken en het bestuur in staat te stellen daarvan te leren. Juist daarin schuilt de werkelijke versterking van klachtbehandeling: niet als sluitstuk van beleid, maar als kracht in de uitvoering zelf. Waar beleid en systeemwereld dreigen te overheersen, helpt een volwassen klachtfunctie het perspectief van bewoners, de praktische uitvoerbaarheid en de noodzaak van herstel weer centraal te zetten.
Deze update, klachtbehandeling 3.0, kan het belangenconflict tussen burger en overheid productief maken. Dat gebeurt door ontspanning terug te brengen, door emoties te erkennen, door met echte oplossingen aan de slag te gaan - hoe klein soms ook. Het gaat bij klachtbehandeling 3.0 niet om wie precies schuldig is aan de ontwrichte verhoudingen, of wat er allemaal niét kan. Maar om de vraag hoe problemen rond zorg, geld of wonen adequaat oplost kunnen worden en hoe er daarnaast van geleerd kan worden voor de toekomst. Graag gaan wij met u in gesprek over hoe het klachtrecht gemoderniseerd kan worden opdat het bijdraagt aan meer ontspanning tussen overheid en burger. Munish Ramlal Annemarie Tuzgöl-Broekhoven Ombudsman Kinderombudsman/plv. Ombudsman 7 8 9 10 Kennismaking met de Ombudsman Metropool Amsterdam 1.1 Inleiding Alle Nederlandse gemeenten zijn verplicht om een ombudsman aan te stellen voor de behandeling van (tweedelijns) klachten.1 Zij kunnen hiervoor aansluiting zoeken bij de Nationale ombudsman of een eigen ombudsvoorziening in het leven roepen.
De gemeenten Amsterdam, Almere, Amstelveen, Diemen, Landsmeer, Ouder-Amstel, Waterland en Zaanstad hebben samen, via een gemeenschappelijke regeling, voor deze laatste optie gekozen: de Ombudsman Metropool Amsterdam.2 1Na het in eerste instantie klagen bij de gemeente zelf, moet een burger in tweede instantie ook nog elders terecht kunnen. Bijvoorbeeld bij de ombudsman. 2 Hiermee wordt het instituut Ombudsman Metropool bedoeld en niet de persoon van de ombudsman. 11 Sinds 1987 is de Ombudsman Metropool Amsterdam (hierna: ombudsman) een feit. De ombudsman heeft een plaatsvervanger die sinds 2015 ook de rol van lokale kinderombudsman vervult. De huidige ombudsman is Munish Ramlal en zijn plaatsvervanger, tevens kinderombudsman, is Annemarie Tuzgöl-Broekhoven. Het bureau Ombudsman Metropool Amsterdam is (tot september 2026) gevestigd op de Jacob Bontiusplaats 9 in Amsterdam, waar elke dinsdagmorgen een inloopspreekuur voor inwoners wordt gehouden. In Amsterdam Zuidoost en de gemeenten Almere en Zaanstad is een maandelijks inloopspreekuur voor inwoners ingericht. Vanaf september 2026 hebben we een nieuw onderkomen in de Stadhouderskade 85 te Amsterdam. Waar we nog beter bereikbaar zijn voor bewoners en voldoende en werkbare plekken hebben voor ons personeel.
1.2 Wat doet een ombudsman? Als burgers vinden dat zij niet netjes zijn behandeld door de overheid, dan hebben zij het recht om te klagen bij een onafhankelijke ombudsman. De ombudsman beschermt bewoners tegen onbehoorlijk overheidshandelen. Dat doet hij door na te gaan wat passende oplossingen zijn voor problemen. Door signalen en klachten te analyseren en te onderzoeken, en concrete aanbevelingen te doen. Daarnaast bedenkt hij, net als gemeenteraadsleden, hoe dienstverlening anders en beter kan. Dit alles moet ertoe leiden dat het vertrouwen van overheid en burger over en weer verbetert. De functie van ombudsman is in de afgelopen jaren geëvolueerd. Naast het (tweedelijns) behandelen van klachten naar aanleiding van een verzoek daartoe of het interveniëren bij een (acute) hulpvraag, gaat hij actief op zoek naar knelpunten die bewoners ervaren in hun contact met de gemeente. Of die zijn vastgelopen in systemen. De voornaamste doelstellingen zijn de problemen van de inwoners op te lossen, de gemeentelijke dienstverlening te verbeteren én het verbeteren van vertrouwen in overheidsinstanties. Daarnaast zet de kinderombudsman zich specifiek in om aandacht te vragen voor kinderrechten in gemeentelijk beleid en besluitvorming. 1.3 Inzetten op het verbeteren relatie burger - overheid De politieke omgeving van de overheid wordt er niet makkelijker op.
Enerzijds doet zich een stapeling voor van steeds weer nieuwe en verfijnder regelgeving die het liefst zo snel mogelijk moet worden ingevoerd. Anderzijds neemt de druk toe om fouten meteen te herstellen en risico’s uit te sluiten. Mede daardoor is de politiek harder geworden, de tegenstellingen groter en de toon van verantwoordingsdiscussies scherper. En minder gericht op inhoud of opgaven. Nieuwe grote opgaven op het gebied van defensie, ruimtelijke ordening, huisvesting en klimaat komen daar nog eens bij. Er zijn zorgen, over onder meer de toenemende bestaansonzekerheid, kansenongelijkheid, wachtlijsten in de (jeugd)zorg en polarisatie in de samenleving. Schaarste in middelen en menskracht speelt een grote rol. De overheid kampt ondertussen met tal van problemen. Zoals het vinden van personeel, het voldoen aan hoge maatschappelijke verwachtingen van de dienstverlening en het bijbenen van de digitalisering. Dit zet spanning op organisaties, waardoor het verschijnsel ‘burn-out bureaucratie’ lijkt te zijn ontstaan. Zie hierover ook ons jaarverslag 2023. De ombudsman signaleert dan ook dat gemeenten, sinds de decentralisatie, structureel te veel op hun bord krijgen. Waardoor eigensoortige problemen ontstaan die een risico vormen voor gewenste behoorlijke overheidsdienstverlening.
T e drukke ambtenaren luisteren minder goed naar het verhaal achter het verhaal en missen daardoor signalen. En hebben vaak geen tijd om een stapje achteruit te doen om een complexe casus te overdenken en met creativiteit een doorbraak te forceren. Tegelijkertijd neemt de complexiteit van de overheid toe en is er een steeds grotere groep burgers die niet (meer) mee kan komen. 12 Hierdoor neemt de afstand tussen burger en overheid nog meer toe. Voor grote groepen Nederlanders staat de bestaanszekerheid onder druk. Hoge woonkosten, inflatie, onzekerheid over werk en druk op zorg of onderwijs zorgen ervoor dat burgers zich kwetsbaar voelen. Als de overheid daar onvoldoende grip op lijkt te hebben, daalt het vertrouwen. Tel daarbij het aantal zeer ingrijpende gebeurtenissen dat in de afgelopen jaren in Nederland heeft plaatsgevonden, al dan niet door toedoen van de (Rijks)overheid. Deze gebeurtenissen hebben tot enorme financiële en emotionele schade geleid. Denk aan het toeslagenschandaal en de schade als gevolg van gaswinning in Groningen. Of aan de overstromingen, die weliswaar niet de overheid te verwijten waren, maar die, vanwege het uitblijven van adequaat handelen door de overheid, tot enorme onvrede in de samenleving hebben geleid.
Daarbij ervaren veel mensen steeds meer afstand van een politieke arena waar ze zich niet in herkennen en die ver af staat van hun dagelijks leven. Polarisatie en politieke tegenstellingen, die zich vaker vertalen in conflicten op landelijk niveau, maken dat burgers zich eerder afkeren van de overheid. Sociale media en nieuwsdruk waar conflicten uitvergroot worden en complottheorieën hun weg vinden, spelen hierin ook een grote rol. Daarnaast zijn de afgelopen jaren de verwachtingen van de overheid groter geworden. Bijvoorbeeld door politieke beloftes die worden gedaan of door technologische ontwikkelingen die door de overheid minder dan door het bedrijfsleven kunnen worden waargemaakt. Mede door deze gebeurtenissen is het wantrouwen jegens de overheid toegenomen. Er is een groep burgers, en die groep groeit, die het gevoel heeft dat de overheid er niet voor hen is. Zij willen er zo min mogelijk mee te maken hebben. Als zij om wat voor reden vastlopen ‘in het systeem’ dan zullen zij niet zo snel zelf aan de bel trekken. Deze burgers denken vaak dat het indienen van een klacht geen zin heeft, of ze weten niet bij wie ze terecht kunnen. De ombudsman wacht niet passief op klachten en/of signalen van bewoners, maar gaat actief op zoek naar knelpunten. Met als doel de dienstverlening van de gemeente te verbeteren en problemen tijdig en passend op te lossen.
De ombudsman die als ‘critical friend’ een diagnose stelt en op basis daarvan concrete aanbevelingen doet, kan dan helpend zijn. Een kritische verbeteraar, die niet alleen oordeelt, maar mét organisaties leert en verbetert door te spiegelen, te reflecteren en te leren. De ombudsman beoogt dan ook, mede op basis van signalen en klachten die hij ontvangt, én de mogelijkheid om onderzoeken uit eigener beweging in te stellen, bij te dragen aan verbetering én te bevorderen dat een responsieve, lerende overheid in staat is om effectief en efficiënt te reageren op behoeften van haar burgers. Anderzijds signaleert de ombudsman dat een deel van deze groep burgers zich nog actiever van de overheid afkeert. Ze graven zich in het conflict in en willen hun gelijk halen, ook als de overheid in hun specifieke geval behoorlijk gehandeld heeft. Burgers en overheid komen dan steeds vaker in een dynamiek waarbij eerstgenoemde als ‘veelvragers of -klagers’ gezien worden. In dit soort gevallen treedt de ombudsman eerder op als bemiddelaar die vanuit zijn onafhankelijke positie, los van de gemeente, middels gesprekken of een duidelijk oordeel de relatie probeert te herstellen of de burger duidelijkheid kan bieden ten aanzien van zijn of haar klacht. In uiterste gevallen kan de ombudsman de burger hierin ook begrenzen.
Signaalfunctie van de ombudsman Het komt voor dat een inwoner niet per se een klacht heeft over een gedraging van de gemeente of een organisatie die namens de gemeente taken uitvoert, maar wél een signaal wil afgeven omdat er iets niet goed gaat. Een signaal als daad van betrokkenheid omdat men wil voorkomen dat 13 anderen gedupeerd worden en hoopt dat er wordt geleerd van hetgeen hen is overkomen. Ook intermediairs, professionals of ‘informele leiders’ in de wijk of de stad delen signalen met de ombudsman. Als de ombudsman hierin rode draden of patronen herkent dan kan hij ervoor kiezen om, soms vanuit gevoelde urgentie of de actualiteit, te escaleren naar directies, het college en/of de raad. Bijvoorbeeld door (telefonisch) contact op te nemen, een gesprek te arrangeren, of een zorgenbrief te schrijven. Ook kan de ombudsman een onderzoek starten naar aanleiding van een signaal. Met als doel onderliggende oorzaken in kaart te brengen en structurele verbetering te bevorderen. Dit speelt in de volgende zaak: 3 Een gefingeerde naam. De heer Mabrouk3 wendt zich tot de kinderombudsman met een signaal over Leerplicht Amsterdam. Hij heeft eerder zowel een klachtprocedure als een veelomvattende bezwaar- en beroepsprocedure doorlopen. Het signaal van de heer Mabrouk heeft betrekking op het verloop van de verschillende procedures.
Zo is hij van oordeel dat de doorlooptijden veel te lang zijn geweest, dat met name in de klachtbehandeling de verschillende klachtelementen door elkaar zijn gehaald én dat gedane toezeggingen stelselmatig niet werden nagekomen. De kinderombudsman besluit een onderzoek in te stellen en legt Leerplicht in dat kader een aantal vragen voor. Al snel blijkt dat de lange doorlooptijden en kwaliteitsproblemen zijn ontstaan door capaciteitstekorten. Schaarste mag er echter niet toe leiden dat dienstverlening aan de burger onder druk komt te staan. Het blijven communiceren en proactief blijven benoemen van die ontstane tekorten had mogelijk voor wat extra geduld gezorgd. Om de kwaliteit te verbeteren is het hebben van een stabiel team een randvoorwaarde. Hier is ten tijde van de ‘ombuds’-bemoeienis hard aan gewerkt door Leerplicht. Daarnaast heeft de kinderombudsman met instemming geconstateerd dat de klachtenprocedure in lijn wordt gebracht met de gemeentebrede klachtenprocedure. Ook dit zal bijdragen aan de efficiency van de behandeling van klachten en, gezien de lerende aanpak, de kwaliteit van de dienstverlening ten goede komen. In de reguliere overleggen met Leerplicht Amsterdam, zal de kinderombudsman de ontwikkeling van bovenstaande verbeteringen monitoren. 14 Net als de lokale rekenkamer en accountant kan de ombudsman worden gezien als een ‘hulptroep’ van de gemeenteraad.
De ombudsman kan vooral veel betekenen voor de raad als het gaat om klachtbehandeling of over dienstverlening door de gemeente. Zo bevat zijn jaarverslag informatie over de aard en omvang van klachten, en de signalen die hij en de kinderombudsman hebben ontvangen. Ook informeert de ombudsman door middel van rapporten met concrete aanbevelingen. De raad kan vervolgens het college bevragen over het jaarverslag in het algemeen, en de opvolging van aanbevelingen uit rapporten in het bijzonder. Met als doel de dienstverlening van de gemeente aan haar bewoners te verbeteren. “Ik onderzoek klachten in het fysieke domein. Dat zijn vaak afwisselende maar concrete problemen waar bewoners last van hebben. Zoals een verkeerd geplaatste lantaarnpaal of bewoners die geluidsoverlast ervaren van bijvoorbeeld horeca. In mijn functie als onderzoeker probeer ik altijd het antwoord te zoeken op de vraag; wat mag een bewoner nou verwachten van de gemeente; wat is redelijk en behoorlijk? Wanneer de gemoederen hoog oplopen, is het moeilijk voor bewoners en de gemeente om goed naar elkaar te luisteren. Dan kan een interventie van de ombudsman zorgen dat iedereen weer even uitzoomt en zich inleeft in een ander. Oplossingen zijn dan vaak dichterbij dan je denkt. Het is uitdagend om zoveel met mensen in contact te staan die boos of verdrietig zijn. Bewoners komen bij ons met heel veel emoties.
Je moet je kunnen inleven en tegelijktijdig de afstand bewaren om goed te kunnen oordelen over een situatie. Dat is lastiger als je zelf moe bent of een dag niet zo lekker in je vel zit. Gelukkig hebben we een fantastisch team dat elkaar goed ondersteunt en kritisch met elkaar meekijkt waar nodig. Ik probeer met dit werk een bijdrage te leveren aan het vertrouwen dat bewoners hebben in de overheid. Door omstandigheden of situaties zijn sommige bewoners dat kwijt en een goede behandeling van een klacht kan dit echt herstellen. Ik denk dat vertrouwen heel belangrijk is voor een stabiele en goed functionerende samenleving.” Teuntje Vosters Onderzoeker 15 1.4 Deugdelijke klachtbehandeling en leren van klachten nader bezien 1.4.1. Klachtbehandeling De heer Jansen4 klaagt erover dat de gemeente Amsterdam zijn twee fietsen heeft verwijderd en vernietigd. In zijn klacht beschrijft de heer Jansen dat hij eerst contact heeft opgenomen met de gemeente om te vragen of zij de fietsen heeft meegenomen. Dit wordt door de gemeente ontkend. Maar nadat uit opnames van een beveiligingscamera blijkt dat de fietsen wel degelijk door een medewerker van de gemeente zijn meegenomen, besluit de heer Jansen een klacht bij de gemeente in te dienen. In een schriftelijke reactie op de klacht laat de gemeente weten dat de fietsen inderdaad zijn meegenomen en vernietigd.
Zij erkent dat dit niet correct was en biedt hiervoor excuses aan. Ook stelt de gemeente de heer Jansen voor om de zaak minnelijk op te lossen en twee vergelijkbare fietsen te vergoeden met gratis fietsslot via het fietsdepot. De heer Jansen laat de gemeente schriftelijk weten dat hij niet akkoord gaat met het voorgestelde aanbod. Dit, omdat hij óók zijn aanvullend gemaakte kosten vergoed wil hebben. Maar dat weigert de gemeente. Daarom legt de heer Jansen zijn klacht aan de ombudsman voor. Naast het feit dat de gemeente aanvankelijk onjuiste informatie heeft verstrekt, blijkt uit het onderzoek van de ombudsman dat de heer Jansen niet in de gelegenheid is gesteld zijn klacht mondeling toe te lichten (hoor- en wederhoor). 4 Een gefingeerde naam. 16 En dat de gemeente haar eigen procedures niet heeft gevolgd. Het Handboek Fietsparkeren schrijft namelijk voor dat een fietswrak mag worden verwijderd, maar dan moet er wel eerst een duidelijke waarschuwing (het bevestigen van een label) aan vooraf zijn gegaan. Bovendien waren de fietsen van de heer Jansen geen fietswrakken. Met instemming constateert de ombudsman dat de gemeente excuses heeft gemaakt en het aanbod heeft gedaan twee vergelijkbare fietsen mét een gratis fietsslot bij het fietsdepot voor hem op te halen. Dat de heer Jansen hier niet op ingaat doet aan dit gegeven niet af.
Wel vindt de ombudsman dat de gemeente hem had moeten wijzen op de mogelijkheid de schade te verhalen via de daarvoor geldende procedures. De ombudsman heeft de gemeente een aantal aanbevelingen gedaan, waaronder inzetten op juiste informatieverstrekking, het naleven van de hoorplicht bij klachtenprocedures en bij verzoeken om een schadevergoeding te wijzen op de (gerechtelijke) procedures. De gemeente heeft laten weten de aanbevelingen over te zullen nemen. De ombudsman sluit hiermee het dossier. Burgers moeten kunnen rekenen op een behoorlijke overheidsdienstverlening. Dat betekent in de praktijk: een luisterend oor. En, als het mis gaat, een organisatie die oplossingsgericht is, die in staat is om zichzelf te corrigeren én die bereid is daarvan te leren. Het leren van klachten is belangrijk, omdat dát ervoor zorgt dat soortgelijke klachten of problemen in de toekomst voorkomen worden. De meeste klachten gaan over onvoldoende en onduidelijke informatieverstrekking, onbereikbaarheid, het gebrek aan motivering van besluitvorming of over onheuse bejegening. Een klacht wordt gedefinieerd als ‘iedere uiting van ongenoegen’ en heeft daarmee automatisch een ‘imagoprobleem'. Onterecht. Een klacht is juist een kans om de eigen dienstverlening te verbeteren en het vertrouwen te herstellen. En dát is weer belangrijk voor een gezonde relatie tussen overheid en burger.
De overheid moet door middel van goede dienstverlening aan de burger laten zien dat zij betrouwbaar is. Hierdoor wordt het vertrouwen van de burger in de overheid hersteld of vergroot. De ombudsman ontvangt met enige regelmaat signalen en klachten van inwoners dat de gemeente, of een gemeentelijke instantie, niet altijd een behoorlijke en adequate klachtbehandeling biedt en niet altijd de eigen klachtenprocedure nakomt. Soms ontvangen burgers geen reactie op hun klacht. Of duurt behandeling van de klacht, zonder bericht, veel langer dan eerder gesteld. Het maakt mensen onzeker over wat ze van de gemeente kunnen en mogen verwachten. Een voorbeeld uit de ombudspraktijk: 17 Tom5, de zoon van Jeffrey6, verblijft in een Beschermd Wonen locatie en staat op de wachtlijst voor een woning met een urgentieverklaring. Helaas loopt zijn contract af. Het is al een paar keer verlengd, maar zijn plek is niet voor onbepaalde tijd. Eigenlijk is de plek helemaal niet passend voor Tom. Hij heeft autisme en loopt steeds vaker tegen interne gedragsregels aan. Omdat Jeffrey zich ernstige zorgen maakt over T om, wil hij inzicht in de wachtlijst. Daarom zoekt Jeffrey contact met de gemeente Almere via het contactformulier op de website. Hij stelt de gemeente een aantal vragen over de wachtlijst. Diezelfde dag ontvangt Jeffrey een ontvangstbevestiging.
Maar als hij een week later nog steeds geen antwoord heeft gekregen op zijn vraag, stuurt hij een rappel. Ook hier komt geen reactie op. Na nog eens drie weken wachten besluit Jeffrey een klacht in te dienen. Hierop ontvangt hij twee dagen later een mail waarin staat dat de klacht is doorgestuurd naar de afdeling Stedelijk Beleid. Meer dan dat krijgt Jeffrey niet te horen van de gemeente. Na een maand tevergeefs wachten wendt Jeffrey zich ten einde raad tot de ombudsman. Die vraagt de gemeente te reageren op de vragen én op de klacht van Jeffrey. Na enkele weken wordt Jeffrey gebeld door de gemeente, maar in dat gesprek krijgt hij geen antwoord op zijn vragen en wordt er niet inhoudelijk op zijn klacht ingegaan. De ombudsman stelt vervolgens onderzoek in naar de wijze waarop de klacht is behandeld. Op vragen van de ombudsman laat de gemeente weten dat sprake is van een niet-adequate overdracht van taken in het systeem. Daarnaast is de medewerker die is belast met het dossier van Jeffrey langdurig ziek waardoor het rappel langer is blijven liggen. De ombudsman oordeelt dat de gemeente de vragen en klacht niet zorgvuldig en in strijd met het 5 Een gefingeerde naam. vereiste van voortvarendheid heeft behandeld. De gemeente erkent dat zelf ook en biedt hiervoor excuses aan.
Voorts vindt de ombudsman dat de wijze waarop intern is gecommuniceerd over het beantwoorden van vragen van het contactformulier en het behandelen van de klacht niet getuigt van goede organisatie en professionaliteit. Hij doet de aanbeveling de casus intern te bespreken. T en slotte verzoekt de ombudsman de gemeente om alsnog de openstaande vragen te beantwoorden en deelt deze met Jeffrey. 6 Een gefingeerde naam. 18 Als mensen wel een reactie op hun klacht ontvangen, dan leidt dat soms tot teleurstelling. Omdat er geen oplossing voor het ervaren probleem wordt aangedragen, of omdat niet wordt gemotiveerd waarom een klacht al dan niet gegrond is. Hierdoor is het voor mensen niet altijd duidelijk van welke feiten de gemeente is uitgegaan, hoe deze zijn ‘gewogen’ en welke conclusies zijn getrokken. Tot slot is de bereidheid om passend maatwerk te zoeken voor een ervaren probleem in de ene gemeente meer aanwezig dan in de andere. Pas in tweede instantie, in een bezwaarprocedure of bij de ombudsman, is er vaak meer ruimte voor het bieden van passend maatwerk. De ombudsman vindt het belangrijk dat burgers altijd kunnen rekenen op een goede en behoorlijke klachtbehandeling door de gemeente. Oók als die gemeente haar taken heeft uitbesteed aan gecontracteerde partijen.
Als bewoners tegen een probleem aanlopen of knelpunten signaleren, dan mogen zij verwachten dat de gemeente, of de gecontracteerde partij, nadenkt over een mogelijke oplossing. Gebeurt dat niet, en dienen bewoners hierover een klacht in, dan mag worden verwacht dat zij worden gehoord, dat er serieus naar hun klacht wordt geluisterd, én dat hun klacht tijdig en zorgvuldig wordt behandeld. Bij de beoordeling van een klacht kan niet worden volstaan met een toetsing aan de rechtmatigheid. Ook de behoorlijkheid van een gedraging moet hierbij worden betrokken. Dat is dus een ‘bredere’ toets. Met andere woorden: het is niet alleen van belang dat een gedraging in juridisch opzicht 7 Gemeenten dienen er bij de inrichting en uitvoering van aanbestedingen op toe te zien dat gecontracteerde partijen bij de uitvoering van gemeentelijke taken overeenkomstig de behoorlijkheidsbeginselen handelen. Dit vergt in het bijzonder, juist omdat het vaak gaat om mensen die sterk afhankelijk zijn van sociale voorzieningen, een “3.0-benadering” van rechtmatig is. In de klachtprocedure moet óók meegenomen worden of een burger respectvol en eerlijk wordt behandeld. Professionele klachtbehandeling staat of valt bij een organisatiestructuur waarin klachten worden gezien als een aanleiding om te leren en te verbeteren.
Maar dan moet wel via de desbetreffende directies binnen de gemeente worden uitgedragen dat professionele klachtbehandeling waardevol is. Dat betekent onder meer dat: klachten worden geregistreerd; klachtbehandelaars en klachtcoördinatoren in positie worden gezet én dat er wordt ingezet op een goede samenwerking tussen de verschillende directies en afdelingen. Daarnaast moeten medewerkers ruimte krijgen om maatwerk te bieden op momenten dat zij dit noodzakelijk vinden en hierin door hun leidinggevende worden gesteund. Voorts moet de directie uitdragen dat de drempel voor medewerkers om signalen en klachten binnen de eigen gemeente te melden, laag is. Tot slot is noodzakelijk dat rode draden in klachten (en de wijze waarop deze zijn behandeld en opgelost) met alle betrokken medewerkers worden besproken. En zo nodig worden meegenomen in (nieuwe) beleidsvorming of uitvoeringsregels. Dat geldt óók voor klachtbehandeling bij gecontracteerde partijen die publieke taken van de gemeente overgedragen hebben gekregen. De ombudsman vindt het belangrijk dat contactmanagers van gemeenten de dienstverlening door gecontracteerde partijen regelmatig ‘toetsen’7. En ook dat beleid aangepast kan worden op basis van klachten en signalen.
klachtbehandeling: niet alleen reageren op klachten, maar ook actief toezien op de manier waarop aanbieders met inwoners omgaan, proactief signalen verzamelen en escalaties voorkomen. Daarbij hoort dat de gemeente oog heeft voor de kwetsbare positie van inwoners, voor hun mogelijke angst om te klagen of ‘gestraft’ te worden, en voor de risico’s wanneer het (tijdelijk) niet goed gaat bij een aanbieder, zodat zij tijdig kan ingrijpen en de regie kan nemen. 19 Vervolgens kan gezamenlijk bekeken worden hoe kan worden geleerd van ‘rode draden’ uit klachten en signalen. Dít is ‘klachtbehandeling 3.0’. Het vergroot de uitvoerings- en reflectieve kracht van een gemeente. En borgt een betere balans tussen ambitie en uitvoerbaarheid, wat twee van de doelstellingen van Organisatieverandering 2030 van de gemeente Amsterdam zijn. Klachtbehandeling 3.0 kan een blijvende impuls geven aan het bereiken van deze doelstellingen. 1.4.2. Jaarverslag en halfjaarraportages Zoals hiervoor uitgelegd intervenieert de ombudsman veelal achter de schermen. Dit om te bewerkstelligen dat de gemeente problemen oplost en daarvan leert, in een veilige setting, zonder dat daaraan te veel ruchtbaarheid wordt gegeven. Toch vindt de ombudsman het van belang de signalen die uit deze klachten blijken structureler onder de aandacht te brengen van de afdelingen, clusters, bestuur en de gemeenteraad.
Dit met de bedoeling om te leren van de rode draden die hieruit blijken. Hij zal daarom naast de meer hoog-over jaarverslagen voortaan elk half jaar een gedetailleerdere rapportage uitbrengen over de ingekomen klachten, signalen, interventies en onderzoeken voor de verschillende gemeenten en in Amsterdam apart voor de domeinen Sociaal en Fysiek. De eerste rapportage zal echter nog een rapportage worden over het gehele jaar 2025. Deze komt medio 2026 uit. 1.5 Wat is een onderzoek uit eigen beweging? Naast het behandelen en onderzoeken van (tweedelijns) klachten kan de ombudsman besluiten een onderzoek uit eigen beweging in te stellen, zo’n onderzoek richt zich op structurele knelpunten in de relatie tussen burger en overheid. Voorbeelden van dergelijke onderzoeken die in het afgelopen jaar zijn gepubliceerd zijn Buitenspel van de kinderombudsman, Als de zorgen boven het hoofd groeien van de ombudsman, Melden met vertrouwen van de ombudsman en het rapport Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam van de kinderombudsman. Een onderzoek uit eigen beweging wordt onder meer gestart naar aanleiding van opvallend veel klachten over een bepaald onderwerp. Ook kunnen signalen in de media of van maatschappelijke organisaties reden zijn om een onderzoek in te stellen.
De ombudsman doet geen wetenschappelijk onderzoek (het bureau is ook geen wetenschappelijk instituut) maar hij gaat, vaak mede aan de hand van klachten of signalen, op zoek naar achterliggende oorzaken van knelpunten die worden aangedragen. Als daar aanleiding toe is worden die knelpunten geagendeerd en geanalyseerd. Dergelijke onderzoeken leiden vaak tot een rapport waarin de ombudsman een oordeel geeft en concrete aanbevelingen doet voor verbetering. Voorafgaand aan publicatie wordt idealiter in het kader van hoor en wederhoor aan alle bij het onderzoek betrokken partijen een verslag van bevindingen voorgelegd. Deze stap stelt partijen in staat om op feitelijke onjuistheden te reageren, wat een objectief en zorgvuldig eindoordeel waarborgt voordat een definitief rapport verschijnt. 1.6 De organisatie De organisatie van de Ombudsman Metropool Amsterdam bestaat uit een Ombudsplein, onder leiding van een coördinator. Dat plein bestaat uit een Serviceteam, de afdeling die het directe contact met verzoekers onderhoudt, en een Frontoffice waar de zogenaamde ‘korte klap’-zaken worden opgepakt: zaken die snel en simpel zijn op te lossen via een ‘interventie’. De ‘Backoffice’ bestaat uit twee onderzoeksdomeinen: het fysieke domein en het sociale domein. Elk domein heeft een teamleider en een aantal vaste onderzoekers met specifieke expertise.
Daarnaast komen uit deze teams de zogenoemde 'relatiebeheerders’: onderzoekers die, naast hun inhoudelijke 20 portefeuille, het aanspreekpunt zijn voor de 7 gemeenten die de ombudsman naast Amsterdam bedient. Het is niet zo dat deze relatiebeheerders per definitie alle zaken uit die gemeente behandelen, maar zij zijn wel het aanspreekpunt voor de desbetreffende gemeente. Ook stellen zij de (half)jaarrapportages op voor ‘hun’ gemeenten op. Naast het Ombudsplein, een onderzoeksteam Fysiek en een onderzoeksteam Sociaal, zijn een manager bedrijfsvoering, een strategisch adviseur en een secretaresse voor de (kinder)ombudsman binnen het bureau werkzaam. “Werken als onderzoeker bij de ombudsman vind ik erg speciaal, omdat het werk ontzettend dynamisch is. Elke dag is anders doordat we met zoveel verschillende mensen spreken. Ik houd me bezig met thema’s zoals wijk- en buurtteams, wonen, dakloosheid en zorg. Veel inwoners die ik spreek verkeren in een schrijnende situatie. Mensen worden ondergesneeuwd in de complexe systemen en hebben behoefte aan een luisterend oor. Als onafhankelijke partij hebben wij een unieke positie tussen de gemeente en de inwoners. Soms kan het voeren van een gesprek al het verschil maken en voorkomen dat er problemen escaleren of te lang aanmodderen, met alle consequenties van dien.
Soms vraagt een klacht om een andere benadering en is een uitgebreider onderzoek noodzakelijk om het probleem boven water te krijgen. Het helpt om creatief, oplossingsgericht en waar nodig kritisch te zijn. Als onze betrokkenheid uiteindelijk leidt tot een oplossing voor een inwoner, maakt dit mij blij. Zeker als het lukt om een brug te slaan tussen een (kwetsbare) inwoner en de gemeente en we er allemaal van leren. Het is motiverend dat ik op deze manier een bijdrage kan leveren aan een gemeente die rechtvaardig is en toegankelijk voor iedereen.” Roos Brantjes Onderzoeker 21 22 Beknopt overzicht Ombudsactiviteiten 2.1. Algemeen Naast de reguliere behandeling van binnengekomen klachten en onderzoeken uit eigen beweging, opereert de ombudsman als instituut, maar vooral via ombudsman Munish Ramlal en kinderombudsman Annemarie Tuzgöl-Broekhoven op diverse andere vlakken. Zowel voor als achter de schermen. En zowel in formele als informele gremia. Dus zowel op een ministerie in Den Haag als op een weekmarkt in een van ‘onze’ gemeenten. Hetzelfde geldt voor de individuele onderzoekers die ieder hun eigen expertisegebied hebben. Dit alles met als doel om informatie op te halen, dan wel om kennis en inzichten te delen.
Rondetafelgesprekken Ondanks het feit dat veel instanties en afdelingen hun best doen, komt het voor dat de uitkomst van die inspanningen niet resulteert in iets waar de burger mee geholpen is. T enminste, niet bezien vanuit de positie van de burger, als ‘eindgebruiker’ van al deze dienstverlening. Dat is niet de 'schuld’ van de een of de ander, maar vaker een samenloop van niet goed op elkaar aansluitende regels, protocollen of richtlijnen. De ombudsman en kinderombudsman organiseren dan in die gevallen een rondetafelgesprek; een overleg met alle bij de zaak betrokken partijen aan tafel. Soms om zaken in een specifieke casus vlot te trekken. Soms achteraf, om te reflecteren, het hele proces samen door te lopen en te bekijken; wat kan waar anders? En wat is daarvoor nodig? Om ervan te leren, opdat voorkomen kan worden dat het in een volgend (soortgelijk) geval weer zo fout loopt. En zodat partijen elkaar in de toekomst beter en sneller weten te vinden. Er zijn te weinig plekken binnen de overheid waar een dergelijke ruimte is om met elkaar echte oplossingen te vinden en om de leerpunten in daadwerkelijke verbeteringen om te zetten. De meeste partners in een keten hebben alleen met degene voor of na hen te maken. Pas bij de ombudsman komen soms duurzame, behoorlijke oplossingen in beeld.
23 Een moeder meldt zich bij de kinderombudsman met zorgen over haar dochter Petra.8 Petra is inmiddels 17 en kampt onder meer met angsten, extreme vermoeidheid, heeft autisme en is hoogbegaafd. Sinds de brugklas zit ze (op enkele pogingen na) thuis. Er zijn veel verschillende inspanningen verricht op gebied van onderwijs en zorg (onder andere regulier onderwijs, speciaal onderwijs, een thuisdocent, traumabehandeling en een traject bij de psycholoog), maar allemaal lopen ze spaak. Onderwijs loopt vast omdat de school onvoldoende ondersteuning kan bieden en er eerst zorg moet komen. Zorg loopt vast omdat Petra het niet aandurft (vanwege haar angsten), onvoldoende gemotiveerd is en bang is dat er onvoldoende vooruitgang wordt geboekt. Het gevolg is dat Petra al (te) lang thuiszit en een passende plek ingewikkeld lijkt. De kinderombudsman ziet dat de juiste partijen betrokken zijn en dat zij zich oprecht (hebben) willen inzetten voor Petra en haar moeder. De inzet heeft helaas nog niet tot een duurzame oplossing geleid, vanwege de complexiteit van de casus. De kinderombudsman organiseert een rondetafelgesprek met betrokken partijen om samen over een oplossing na te denken. Tijdens het gesprek worden verschillende afspraken gemaakt en toezeggingen gedaan, waaronder de toezegging dat Petra begeleiding krijgt van een zorgaanbieder en (na haar 18e jaar) verlengde jeugdzorg.
De school neemt een zogenaamde ‘uitstroomverklaring’ op in het ontwikkelperspectiefplan voor de dagbesteding. Ook zal worden gezocht naar een (begeleide) woonplek voor Petra en zal zij worden ondersteund bij het indienen van een Wajong-aanvraag. De kinderombudsman gaat ervan uit dat de toezeggingen de 8 De namen die in de casuïstiek zijn vermeld in dit jaarverslag, zijn gefingeerd. onduidelijkheid en onrust bij Petra en haar moeder hebben kunnen wegnemen. 24 Ombudsacademie Onder de paraplu van de Ombudsacademie9 schaart de ombudsman activiteiten of bijeenkomsten waarin opgedane kennis of observaties met de gemeenten worden gedeeld. Zodat betrokken teams of afdelingen daar hun voordeel mee kunnen doen. Ombulance Ook in 2025 was de ombudsman veelvuldig met de Ombulance op pad. Naar bewoners en ondernemers toe. Of zichtbaar aanwezig op de weekmarkt in Weesp of op Marken. Goed voor de informele contacten, goed voor de zichtbaarheid. En ook gewoon praktisch. Spreekverzoeken Steeds vaker worden ombudsman Munish Ramlal of kinderombudsman Annemarie Tuzgöl-Broekhoven benaderd met een verzoek om te spreken op een symposium of conferentie, of voor het verzorgen van een workshop. Als het beleidsmatig of in de uitvoering bijdraagt aan een goede dienstverlening aan burgers, én het past in de agenda, gaan zij daar graag op in.
Werkbezoeken Tijdens werkbezoeken zie, hoor en voel je uit eerste hand hoe het ergens écht aan toegaat. En dat helpt bij het begrijpen en (letterlijk) inzichtelijk maken. Zowel van het probleem van een verzoeker, alsook van de mogelijkheden en onmogelijkheden van instanties en afdelingen. Daarom maken de ombudsman en kinderombudsman er prioriteit van om hier tijd voor in te ruimen. 9 Om het leren van klachten te bevorderen organiseert de ombudsman zogenaamde Ombudsacademies op zijn kantoor. Media Ook in de media kom je de Ombudsman Metropool Amsterdam inmiddels veelvuldig tegen. Zowel omdat we als achtergrondbron geconsulteerd zijn, alsook in berichtgeving over ons. In januari verscheen bijvoorbeeld in Het Parool* een interview met de kinderombudsman over het belang van een stem geven aan kinderen. En voor de Belgische krant De Morgen* had de kinderombudsman in februari zelfs een dubbelinterview met haar Vlaamse collega. Die daar overigens kinderrechtencommissaris heet. In februari berichtte Het Parool over het bureaucratische doolhof*, waarin ook de ombudsman aan het woord komt. En naar aanleiding van ons rapport ‘Op glad ijs’ in februari schreven zowel het NRC als Het Parool. In diezelfde maand verscheen ook een interview met de ombudsman ‘als mens’, in Trouw. En ook nog in het Weespernieuws, als opmaat naar ons werkbezoek aldaar.
In mei publiceerde de MUG*, het blad voor uitkeringsgerechtigden, een dubbelinterview met de ombudsman en kinderombudsman. En naar aanleiding van onze jaarbeschouwing ‘Bureaucratie-BHV’ verscheen in mei in Het Parool een artikel. En in juni kwam om diezelfde reden zelfs een cameraploeg van Omroep Flevoland bij ons langs. In juni stonden vier lokale kinderombudsmannen in Binnenlands Bestuur over het onvoldoende naleven van kinderrechten door gemeenten. 25 Trouw* had in augustus een groot interview met de kinderombudsman over het groeiende aantal alleenstaande vrouwen met minderjarige kinderen dat dakloos is of dreigt te worden. Maar je vindt ons ook in de meer specialistische media. Zoals in juni in Sprank, een tijdschrift voor leidinggevenden in het sociale domein. Met een sfeerreportage van een werkbezoek naar aanleiding van een zaak over een tillift. Of in de special van Sozio, een stuk van de kinderombudsman over alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Als gastcolumnist schrijft ombudsman Munish Ramlal ook regelmatig in het blad Binnenlands Bestuur. Over uiteenlopende onderwerpen, steeds gevoed vanuit de ombudspraktijk. En in het magazine Burgerzaken & Recht, een tijdschrift van de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken verschijnt ook elk kwartaal van onze onderzoekers een geschreven column.
In september heeft de kinderombudsman een filmpje opgenomen om aandacht te vragen voor het meldpunt ‘Het is niet jouw (studie)schuld!’. En tijdens de uitslagenavond van de landelijke verkiezingen was de ombudsman, samen met zijn Rotterdamse collega te gast bij de NOS vanuit Nieuwspoort. Daarnaast kon je de ombudsman ook in podcasts horen. Zo nam hij in januari een podcast op met en op verzoek van de landelijke wethouders vereniging. En in september voor Filosofie in actie. In oktober publiceerden wij het rapport ‘Melden met vertrouwen’. En in de weken daarna was daar in De Telegraaf, Het Parool, de NRC en bij AT5 veelvuldig over te lezen. En op AT5 zo nu en dan wat over te zien. 26 2.2. Enkele activiteiten uitgelicht Januari Ook in 2025 is de kinderombudsman weer jurylid bij de verkiezing van de Amsterdamse klas van het Jaar. Altijd spannend. En zo mooi om de bevlogenheid van deze jonge Amsterdammers mee te maken. In Zaanstad begeleidt de ombudsman een reflectiegesprek over psychische kwetsbaarheid met een bewoner en de gemeente. Op een neutrale plek komt men wederzijds tot inzichten en (meer) begrip voor de ander. Het gesprek levert voor de gemeente een extra aanmoediging op om te investeren doorbraakmethodes en goede klachtbehandeling.
De kinderombudsman publiceert het rapport ‘Buitenspel’ over de verwikkelingen rond een speelpleintje in Amsterdam West Februari In Almere schuift de ombudsman aan bij het jaarlijkse etentje met de informele leiders aldaar. Dit initiatief kwam van de grond op eerder advies van de ombudsman. Goed voor de contacten, goed om op een laagdrempelige manier te horen wat er speelt. De gemeente krijgt via deze weg signalen binnen waarmee de dienstverlening verbeterd kan worden, of om te voorkomen dat bepaalde problemen verergeren en/of over het hoofd worden gezien. 10 Het Kinderombudsman instituut Suriname is in april 2025 ingesteld. De kinderombudsman maakt kennis met het (dan nog beoogde) kinderombudsman instituut van Suriname10, dat in Amsterdam Zuidoost op bezoek is. De ombudsman publiceert het rapport ‘Op glad ijs’. Dit rapport beschrijft dat de gemeente Almere in het verleden keuzes heeft gemaakt die door de ombudsman als niet correct worden gekwalificeerd. Het gaat concreet om het volgen van moskeegangers in de stad. Inmiddels heeft de gemeente samen met de moskeebesturen de banden weer goed aangehaald onder leiding van de nieuwe burgemeester. Maart Naar aanleiding van het rapport ‘Anders behandeld’ van de kinderombudsman brengt de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie (BZK) een werkbezoek aan het Pieter Nieuwlandcollege in Amsterdam.
Samen met de kinderombudsman gaat zij met jongeren in gesprek over het thema discriminatie en racisme. De ombudsman en kinderombudsman organiseren samen een rondetafelgesprek met maar liefst zeven betrokken partijen om een oplossing te vinden voor een langdurig slepende zaak in Oostzaan. Tijdens de ‘Wijs naar de Wet’-bijeenkomst van het ministerie van Binnenlandse Zaken in het provinciehuis van Haarlem, geeft de ombudsman een reflectie op de balanslezing van denker der Nederlanden Marjan Slob. De ombudsman brengt een werkbezoek aan het Klant Contact Center van Amstelveen. Boeiend om eens te mogen meeluisteren met wat daar 27 binnenkomt. En verhelderend om met de medewerkers van die afdeling te spreken. Hij heeft veel respect voor het werk dat zij verzetten en hoort ook met zorg aan wat medewerkers soms van bewoners over zich heen krijgen. April De ombudsman en kinderombudsman ontvangen Amsterdamse informele leiders voor het jaarlijkse diner op kantoor bij de ombudsman. Als dank voor hun inzet, en voor het informeel uitwisselen van ervaringen en signalen. De kinderombudsman spreekt bij de overhandiging van het Rapport Discriminatiecijfers 2024 aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de minister van Justitie en Veiligheid (J&V). De ombudsman brengt een werkbezoek aan de directeur Toeslagen van het ministerie van Financiën.
Mei Op 20 mei, precies 670 jaar nadat Willem van Beieren, de graaf van Holland, stadsrechten aan Weesp verleende, staat de Ombulance daar op de weekmarkt. Veel mooie gesprekken en nuttige contacten opgedaan. Tijdens een landelijke bijeenkomst van Binnenlands Bestuur spreekt de ombudsman over het thema 10 jaar decentralisatie in het sociaal domein in combinatie met ravijnjaar. De kinderombudsman is te gast bij de wijkkinderraad in de Baarsjes in Amsterdam en spreekt daar met kinderen over kinderrechten. En wij publiceren onze jaarbeschouwing 2024 ‘Bureaucratie-BHV'. Juni De ombudsman is op werkbezoek bij de Klant Contact Centers van Landsmeer, Diemen en Ouder-Amstel. Verhelderend om daarbij de verschillen tussen alle gemeenten te kunnen zien. De Ombulance staat op Marken. De Eilandraad weet dat zeer te waarderen. En naar aanleiding van een paar aangedragen signalen gaat de ombudsman met de gemeente Waterland en de provincie nader in gesprek. De ombudsman houdt een rondetafelbijeenkomst naar aanleiding van een langdurige en taaie zaak van een horecaondernemer in Amsterdam. De kinderombudsman spreekt in Pakhuis de Zwijger tijdens een conferentie over discriminatie in het onderwijs. Juli De kinderombudsman houdt deze maand de laatste (van 3) stadsdeelsessies, als vervolg op het rapport ‘Anders Behandeld’. Samen met kinderen werd in deze sessies gezocht naar oplossingen.
Die verschijnen later dit jaar in het rapport ‘Anders Behandeld; en nu?’ Naar aanleiding van een zaak in Almere organiseert de kinderombudsman een rondetafelgesprek. Deze keer als een bemiddeling. De ombudsman ontvangt de Functionarissen Gegevensbescherming (FG's) van alle bij ons aangesloten gemeentes voor een lunchbijeenkomst. En hij brengt een werkbezoek aan het Klant Contact Center van Zaanstad. De ombudsman publiceert het rapport ‘Als de zorgen boven het hoofd groeien’. In dit onderzoek beoordeelde de ombudsman de Amsterdamse 28 aanpak naar verzamelwoede. De ombudsman vindt dat de gemeente goede stappen heeft gezet door zorg voorop te stellen. Hij adviseert de gemeente ook dringend om werk te maken van een plek voor een kleine groep bewoners die niet passen in het systeem en een eigen woonplek verdienen. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de omgeving van deze mensen, zoals buren. (‘Skaeve huse’) September Met acht partijen in de Wmo-keten heeft de kinderombudsman een rondetafelgesprek naar aanleiding van een concrete casus. De ombudsman spreekt op het congres van het ministerie van Binnenlandse Zaken over het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Hij beveelt aan om de functie van klachtenfunctionaris wettelijk te verankeren – met allerlei eigen onderzoeksbevoegdheden - vergelijkbaar met die van de functionaris gegevensbescherming. De kinderombudsman zit tijdens de Nationale Jeugdlobbydag in Den Haag in het panel om te praten over het belang van jeugdparticipatie. De kinderombudsman publiceert een rapport over het proces rond de verwijdering van speeltoestellen op het Slagwerkpad door de gemeente Almere. Ook het rapport ‘Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam’ wordt in september door de kinderombudsman gepubliceerd. Het meldpunt “Het is niet jouw (studie)schuld!” van de lokale kinderombudsmannen van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Nijmegen wordt ingesteld. Op dat meldpunt kunnen door het kinderopvangtoeslagschandaal gedupeerde jongeren met hoge DUO- schulden hun verhaal delen. Oktober In de Amsterdamse raadscommissie Sociaal Economische Zaken en Democratisering (SED) geeft de kinderombudsman een mondelinge toelichting op het rapport ‘Zorgen voor dakloze gezinnen in Amsterdam’. Samen met een bestuurder van een woningcorporatie gaan de ombudsman en de kinderombudsman op werkbezoek bij een woning in Amsterdam Noord. Om direct ter plekke de situatie in ogenschouw nemen. En uit eerste hand horen wat er speelt. De ombudsman geeft een gastcollege Levende Rechtsstaat aan de Universiteit Utrecht.
November Bij de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur verzorgt de ombudsman een college over de schurende relatie tussen de systeemwereld en de leefwereld. De kinderombudsman geeft een workshop over kinderrechten op de Kinderrechtenconferentie van de Hogeschool van Amsterdam. De ombudsman publiceert het rapport ‘Melden met vertrouwen’. De kinderombudsman publiceert het rapport ‘Anders behandeld; en nu?’ December De ombudsman en kinderombudsman organiseren samen een rondetafelbijeenkomst met organisaties die Kinderopvang toeslag (KOT)- 29 gedupeerden bijstaan en de gemeente Amsterdam. Deze steungroepen vonden de gemeente in de beginjaren een echte maatschappelijke partner en wensen dat de gemeente dat weer voor ze wordt. De kinderombudsman geeft een terugkoppeling over de rapporten ‘A nd ers Behandeld’ en ‘Anders Behandeld; en nu?’ aan leerlingen van een basisschool die hebben deelgenomen aan het onderzoek. Samen met de Diemense wethouder Jeugdzorg en Inclusie wordt de kinderombudsman tijdens het symposium ‘Inclusief Onderwijs in Diemen’ geïnterviewd over ervaringen van kinderen met discriminatie en racisme. “Ik werk al 27 jaar met veel plezier en betrokkenheid bij de ombudsman, juist omdat het werk boeiend en maatschappelijk relevant is. Bewoners en ondernemers kunnen tussen wal en schip vallen bij de overheid en daardoor echt in de problemen komen.
Juist dan kan de ombudsman iets betekenen, omdat hij zowel naast de bewoner staat als het gesprek kan voeren met bestuur, directies en ambtenaren om tot oplossingen te komen, in individuele zaken én bij structurele problemen. Na 25 jaar onderzoek te hebben gedaan, werk ik nu als strategisch adviseur en kijk ik onder meer naar hoe het bureau ombudsman verder kan digitaliseren en informatie beter kan benutten, met hetzelfde doel als altijd: mensen helpen én bijdragen aan betere dienstverlening van de gemeente. Wat het werk voor mij ook na al die jaren nog zo interessant maakt, is de complexiteit van veel zaken en de blijvende verrassing dat beleid en wetgeving in de praktijk vaak weerbarstiger zijn dan op papier. T egelijk blijf ik onder de indruk van hoeveel kennis en oplossingsgericht vermogen er in de uitvoering aanwezig is, en juist dat geeft vertrouwen dat je samen echt verschil kunt maken.” Tonno Cramer Strategisch adviseur 30 Rode draden uit klachten van de gemeente Amsterdam 3.1. Inleiding In 2025 ontving de ombudsman 1905 klachten, signalen en meldingen over de gemeente Amsterdam.11 Het totaal aantal klachten betrof 1202. Dit markeert een trendbreuk. De licht dalende trend van de afgelopen jaren12 is hiermee gekanteld naar een lichte stijging van het aantal klachten. Bij ongeveer een derde van de klachten was deze nog niet voorgelegd aan de gemeente.
Ook het aantal overige contacten met burgers is toegenomen. In de volgende paragrafen zal nader worden ingegaan op de rode draden in het sociaal en fysiek domein. 11 Het gaat in totaal om 1202 klachten en 703 ‘overige contacten’. 12 van 1257 klachten in 2022 naar 1184 klachten in 2024.
31 NB: De optelsom van het aantal klachten per afdeling komt niet altijd overeen met het totaal aantal geregistreerde klachten. Dit wordt veroorzaakt door dubbeltellingen (bijvoorbeeld klachten die meerdere afdelingen raken) en klachten waarbij geen specifieke afdeling is toegekend. 32 33 3.2 Rode draden Sociaal Domein 3.2.1. Inleiding De ombudsman constateert dat toenemende complexe problematiek en lange wachtlijsten, leiden tot verergering van problemen bij inwoners. Een gebrek aan de juiste expertise aan de voorkant en soms onnodige juridisering zorgen ervoor dat tijdige, passende hulp niet altijd geleverd wordt. Dit zorgt ervoor dat het wederzijds begrip en vertrouwen tussen overheid en burger onder druk komen te staan, waardoor hulpvragen verder escaleren. Het aantal klachten in het sociaal domein laat wel een positieve trend zien. In 2024 publiceerde de ombudsman het rapport “Samen beter doen!'' over de klachtafhandeling in het sociaal domein. De ombudsman deed hierin een aantal concrete aanbevelingen die door de gemeente zijn meegenomen in een inmiddels opgestart verbetertraject. In dit hoofdstuk besteedt de ombudsman eerst aandacht aan de structurelere knelpunten binnen het brede sociale domein. Vervolgens wordt er ingezoomd op de klachten die in 2025 over de verschillende thema gebieden binnen het cluster werd ontvangen. 3.2.3.
Structurele knelpunten in het sociaal domein De klachten die de ombudsman in 2025 ontving, kunnen niet worden losgezien van een aantal structurele knelpunten binnen het sociaal domein die hieronder nader worden omschreven. Het leidt tot een groeiend wederzijds wantrouwen tussen overheid en burger, waardoor hulpvragen escaleren: Ketendruk De schaarste in het sociaal domein komt voort uit een combinatie van stijgende hulpvragen, beperkte middelen en structurele veranderingen in de samenleving. Het gaat om toenemende vergrijzing waardoor meer ouderen ondersteuning of zorg nodig hebben. Daarnaast is er sprake van stijgende personeelstekorten in het gehele sociale domein, maar met name in de zorg. Die tekorten zorgen ervoor dat er een tekort is in gespecialiseerde zorgmedewerkers, maar ook in chauffeurs voor het aanvullende openbaar vervoer en medewerkers in de huishoudelijke hulp. Er is ook een tekort aan betaalbare woningen. Hierdoor raakt de opvang overvol, er is immers geen doorstroom mogelijk en zijn mensen langer afhankelijk van zorg. Dit maakt dat de wachtlijsten voor de opvang langer worden en de doelgroep steeds complexer wordt. Wat hier ook meespeelt is dat er met de decentralisaties meer taken naar de gemeente gingen, maar minder budget, waardoor gemeenten scherpere beleidskeuzes moesten maken.
Behalve op het punt van wonen staat de bestaanszekerheid in algemene zin onder druk. Een steeds grotere groep burgers kan minder goed meekomen en ervaart stress over inkomen, werk en schulden. Dat heeft weer invloed op andere levensgebieden. Het gevolg van deze schaarste is dat problemen elkaar versterken. Zo zorgt dakloosheid voor psychische stress, schulden en gezondheidsproblemen, het ontbreken van jeugdhulp brengt het risico op schooluitval met zich mee en zorgen schulden voor gezondheidsproblemen. In de praktijk ziet de ombudsman dat relatief kleine problemen door wachtlijsten verergeren en voor een domino-effect zorgen op andere 34 leefgebieden. De problematiek wordt complexer en is minder makkelijk op te lossen. Preventie is inmiddels een gepasseerd station. Gespecialiseerde hulp, een integrale blik of maatwerk zijn nodig maar dergelijke oplossingen vragen om meer en intensievere investering in tijd en middelen. Gebrek aan expertise aan de voorkant De grondoorzaken van het hiervoor genoemde knelpunt, zoals schaarste, gebrek aan personeel, liggen niet altijd alleen bij de gemeente zelf, maar er bestaat wel een aantal systeemproblemen, dat het oplossend vermogen van de overheid in de weg staat. De toegenomen maatschappelijke complexiteit vraagt steeds meer van professionals aan de frontlinie. Het is goed dat de gemeente fors investeert in laagdrempelige hulp in de wijk.