Actualisatie Historisch vooronderzoek-OO

4

Relevant, put en militaire infrastructuur bevonden zich binnen gemeentegrenzen. Niet relevant, geen exacte locatie bekend. Tevens onbekend of het betrekking heeft op de Tweede Wereldoorlog. Relevant, munitieruimingen binnen de gemeentegrenzen. Niet relevant, onbekend op welke oorlogshandeling deze ruiming betrekking heeft en of

7.2

TNA, AIR 24/647 en 27/2078 TNA, AIR 24/647 en 27/1666 TNA, AIR 24/647 en 27/1666 TNA, AIR 24/647 en 27/920 TNA, AIR 24/647 en 27/2078

TNA, AIR 24/647 en 27/2078 SMG, toegang 0205, inv. 581, inv. 2419

Luchtfoto

TNA, AIR 24/650 en 27/920

GEE3 2930 GEE3 6365

Archief EOD. TNA, WO 171/5336

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

5 6.7 4 5 6.8

4

N.v.t.

N.v.t.

Pagina 22 van 166

Bronnenmateriaal Datum Omschrijving 8 juni 1945 29 juni 1945

3 augustus 1946 2 december 1960

5 april 1979 17/18 mei 1983

Zes bommen in Gouwe te Waddinxveen. Vijf blindgangers waargenomen in de Gouwe aan de westelijke oever. Vermoedelijk twee landmijnen fabrieksterrein Noordkade 32a. Brisantbom Waddinxveen opgehaald.

Brisantbommen uit Gouwe gehaald. Melding en demontage bommen tussen Reeuwijk en Waddinxveen.

Literatuur

Internationale archieven

NA, toegang 3.09.34, inv. 465 SMH, toegang 0205, inv. 392

SMH, toegang 0205, inv. 394 DEL

DEL, HIL 63 DEL

Tabel 2: Chronologische oorlogshandelingenlijst.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Bronnenmateriaal Nederlandse archieven

GAR, toegang R098, inv. 655, SMH, zonder toegangsnummer, EOD 19810461

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Luchtfoto

Analyse Relevant? er mogelijk meer OO zijn achtergebleven. Relevant, melding bommen binnen gemeentegrenzen. Relevant, melding blindgangers binnen gemeentegrenzen.

Paragraaf 7.3 7.3

Niet relevant, geen indicaties van mogelijke mijnenvelden binnen de gemeente Waddinxveen. Niet relevant, onbekend waar deze exact is aangetroffen. Daarbij geen indicaties van bombardementen met 50 kg brisantbommen ter plaatse van de brug. Relevant, ruimingen binnen gemeentegrenzen. Relevant, meldingen nabij gemeentegrenzen.

N.v.t. N.v.t.

7.3 6.2

Pagina 23 van 166

4 GEALLIEERDE LUCHTAANVALLEN OP DE SPOORLIJN GOUDA-DEN HAAG EN DE RIJKSWEG TEN NOORDEN DAARVAN Na de bevrijding van het zuiden van Nederland, en het in handen krijgen van de vliegvelden in dit gebied, waren de geallieerden in staat om het aantal (jacht)bombardementen boven Nederland te vergroten. Er werden onder meer interdictie operaties in het Duitse achterland uitgevoerd. Bij deze operaties werden (veelal) non-militaire doelen aangevallen met als doel het vertragen, verstoren en verhinderen van de door de bezetter in gebruik genomen infrastructuur. Dergelijke operaties werden tevens nabij Waddinxveen uitgevoerd. In het geraadpleegde bronnenmateriaal zijn meerdere meldingen aangetroffen van het bombarderen van de spoorlijn door Waddinxveen en de Rijksweg 9 ten noorden daarvan. In voorliggend hoofdstuk zijn de bombardementen op de spoorlijn Gouda-Den Haag behandeld. Tevens zijn de bombardementen op de weg ten noorden van deze spoorlijn geanalyseerd. Op 6 november 1944 wordt in het bronnenmateriaal voor het eerst melding gemaakt van het inslaan van bommen nabij deze spoorweg. In de periode 6 november 1944 en 3 april 1945 voerden geallieerde toestellen in totaal vijftien bombardementen uit op de spoorlijn.

Een overzicht van alle meldingen van bombardementen waarvan met zekerheid gesteld kan worden dat ze op de spoorlijn Gouda - Den Haag te Waddinxveen hebben plaatsgevonden is weergegeven in Tabel 3. Vervolgens zijn de meldingen geanalyseerd, op basis van deze analyse is vastgesteld of sprake is van een Verdacht gebied OO.

Figuur 2: De spoorlijn te Waddinxveen (spoorlijn Gouda - Den Haag) met daarbij aangegeven de relevante kaartvierkanten (Bron ondergrond: ESRI).

4.1 OVERZICHT LUCHTAANVALLEN OP DE SPOORLIJN Onderstaande bombardementen vonden volgens het geraadpleegde bronmateriaal plaats nabij de spoorlijn te Waddinxveen. De locatieaanduiding van de plaatsgevonden bombardementen kunnen aan de 9

Deze weg is globaal gelegen ter plaatse van de huidige A12.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 24 van 166

hand van een van de (primaire) bronnen worden bevestigd. Zoals reeds vermeld kon aan de hand van het geraadpleegde bronmateriaal van een deel van de bombardementen niet worden achterhaald waar de bommenlast exact werd afgeworpen. Derhalve konden niet alle bombardementen nader geanalyseerd worden. Wanneer dit niet mogelijk is gebleken is deze oorlogshandeling in hoofdstuk 3 als ‘niet relevant’ geduid, de hierbij vermeldde reden is dat ‘de exacte locatie niet bekend [is]’. Datum 6 november 1944

Bron TNA, AIR 37/716 en 27/1169, VER 111

Type vliegtuig Hawker Typhoon

Bommenlast 14 x 500 lbs

TNA, AIR 37/716 en 27/1157, VER 111

Hawker Typhoon

8 x 500 lbs

TNA, AIR 37/716 en 27/1678, VER 111

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

28 februari 1945

TNA, AIR 24/643 en 27/2078

Supermarine Spitfires

8 x 250 lbs

2 maart 1945

TNA, AIR 37/718, 26/210, 27/643, 27/1720 en 27/1737

Supermarine Spitfires

12 x 500 lbs 22 x 250 lbs

3 maart 1945

TNA, AIR 37/718, 37/995 en 27/1157

Hawker Typhoon

14 x 500 lbs

10 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/1893

Supermarine Spitfires

8 x 250 lbs MC (11

74311 / RO-210270 versie 1.0

Beschrijving bronnenmateriaal 9 Typhoon jachtbommenwerpers hebben tussen 16.25 en 17.25 uur een ophaalbrug te Gouda in het kaartvierkant qD.893838 gebombardeerd met 14 x 500 lbs bommen. Hiervan zijn drie bommen net niet op de brug neergekomen, echter is het wel mogelijk dat hierdoor de spoorlijn aan het einde van de brug vernield is. Twee direct hits zijn waargenomen ter plaatse van het wegenkruispunt in kaartvierkant qD.897835 en drie near misses bij de sluis te qD.812824 dat aangevallen werd door één sectie. 8 Typhoon jachtbommenwerpers hebben tussen 16.30 en 17.25 uur vanaf een lage hoogte de ophaalbrug te Gouda (qD.8983) aangevallen met 8 x 500 lbs. Hierbij zijn verschillende near misses gescoord waarbij mogelijk het spoor is beschadigd, echter werd de brug zelf niet geraakt. 4 Spitfire jachtbommenwerpers hebben tussen 7.55 en 9.35 uur een duikbombardement uitgevoerd met 4 x 500 lbs en 8 x 250 lbs bommen op een stilstaande trein in het kaartvierkant qD.9084. Hierbij zijn geen hits waargenomen. Vier Spitfire XVI jachtbommenwerpers van 602 Squadron Fighter Command vielen rond 14.35 uur voor de tweede keer deze dag het Haagsche Bosch aan, echter zorgde zware bewolking er voor dat het doelwit niet waargenomen kon worden.

De Spitfires vlogen richting Gouda waar op ongeveer 2 mijl (ongeveer 3,2 kilometer) ten westen van de stad een brug over de spoorlijn aldaar werd gebombardeerd met twee 250 lbs airburst bommen per vliegtuig. Deze aanval werd ingezet vanuit het zuidwesten naar het noordoosten vanaf een hoogte van 6.000 tot 2.000 voet. Eén bom viel op het westelijke deel van de brug, drie op de spoorweg op 30 yards ten zuiden van de brug en twee near misses op de kruising ten noordoosten van de brug. 12 Spitfires zijn tussen 7.02 en 8.37 uur uitgevlogen voor aanvallen op het spoor. Hierbij zijn volgens de ORB’s van het hoofdkwartier 12 x 500 lbs en 22 x 250 lbs brisantbommen afgeworpen. De spoorweg is in kaartvierkant qD.8684 doorbroken. Het is niet uit de ORB’s op te maken of deze allen in het kaartvierkant zijn afgeworpen of elders op het traject. Uit de ORB’s van 340 Squadron blijkt dat vier Spitfires twaalf bommen [elk uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen] hebben afgeworpen tijdens hun aanval. Hierbij is één direct hit gemaakt in kaartvierkant qD.8684, en één near miss in qD.8784. 8 Typhoons hebben tussen 11.38 en 12.38 uur tactische aanvallen uitgevoerd in Nederland. Hierbij zijn 14 x 500 lbs bommen afgeworpen op een brug in kaartvierkant qD.8684. Deze werd geraakt echter detoneerden de bommen niet. De spoorweg is doorbroken en de spoordijk is geraakt.

4 Spitfire XVI’s uitgerust met 2 x 250 lbs M.C. (11 seconden vertraging) bommen zijn om 15.00 uur uitgevlogen voor een aanval op Den Haag/Duindigt.

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 25 van 166

Datum

Bron

Type vliegtuig

Bommenlast seconden vertraging)

TNA, AIR 24/647 en 27/1893

Supermarine Spitfires

8 x 250 lbs MC (11 seconden vertraging)

15 maart 1945

TNA, AIR 37/718, 26/192 en 27/1709

Supermarine Spitfires

10 x 500 lbs 12 x 250 lbs

17 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2080

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs MC (zonder vertraging) 8 x 250 lbs MC (zonder vertraging)

TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs (11 seconden vertraging)

TNA, AIR 24/647 en 27/1666

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs (11 seconden vertraging)

74311 / RO-210270 versie 1.0

Beschrijving bronnenmateriaal Eén vliegtuig had motorproblemen waardoor deze niet aan kon vallen. De overige [in de ORB overige twee] vliegtuigen hebben een spoorweg in kaartvierkant qD.8784 aangevallen vanuit het oosten richting het westen vanaf een hoogte van 5.000 tot 2.000 feet. Geen van de bommen detoneerden. 4 Spitfire XVI’s uitgerust met 2 x 250 lbs M.C. (11 seconden vertraging) bommen zijn om 17.25 uur uitgevlogen voor aanvallen op Wassenaar/Ravelijn. Wegens bewolking is hier niet aangevallen, waarna de spoorweg nabij Gouda (kaartvierkant qD.8784) vanuit het noorden richting het zuiden is aangevallen van een hoogte van 5.000 tot 2.000 feet. Twee bommen waren undershot [sloegen voor de spoorweg in]. De andere bommen zijn niet waargenomen. 11 Spitfires hebben tussen 11.57 en 13.45 uur aanvallen op spoorwegen uitgevoerd. Hierbij zijn 10 x 500 lbs en 12 x 250 lbs bommen afgeworpen. Eén near miss vond plaats te kaartvierkant Y.7810, één hit op lijn qD.6981 en een op de weg aldaar. Een near miss werd waargenomen op de spoorweg qD.8585. Het is onbekend hoeveel bommen specifiek op deze laatste locatie zijn afgeworpen. In de ORB van het hoofdkwartier is het verkeerde squadron gemeld. 317 Squadron voerde deze dag jachtbombardementen uit op schepen op de Zuiderzee. Derhalve is het niet bekend welk squadron de spoorweg heeft aangevallen.

12 Spitfire XVI’s vlogen om 11.10 uur uitgerust met 1 x 500 lbs M.C. (zonder vertraging) en 2 x 250 lbs M.C. (zonder vertraging) bommen uit voor een aanval op het spoor nabij Gouda. Vier van de vliegtuigen vielen het doelwit in qD.892835 om 11.55 aan door vanuit het noordoosten naar het zuidwesten vanaf een hoogte van 5.000 tot 1.000 feet aan te vliegen. Alle bommen vielen recht op de kruising waardoor in een gebied van ongeveer vijftig yards alle sporen werden beschadigd. De acht andere vliegtuigen vielen de doorgaande boogbrug over het spoor ik kaartvierkant qD.885834 aan. Drie salvo’s waren direct hits en één salvo detoneerde direct onder de brug waardoor een deel hiervan de lucht in vloog. Grote gaten werden in de weg waargenomen en het ijzerwerk van de brug was beschadigd. Vier salvo’s vielen op het spoor aan beide kanten van de brug, waardoor de spoorweg ten noorden en zuiden van de brug werden verbroken. 4 Spitfire XVI’s landden na een aanval te Leiden/Den Haag te Ursel. Hier zijn de vliegtuigen opnieuw uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs (11 seconden vertraging) per vliegtuig. Bij Gouda is een spoorwegkruispunt te qD.890834 aangevallen vanaf een hoogte van 8.000 tot 2.000 feet om 13.20 uur. Eén cluster viel op het kruispunt, een andere 20 yards ten noorden van de brug (geen spoorbrug) in kaartvierkant qD.882831. De overige bommen zijn niet waargenomen.

Eén vliegtuig wierp zijn bommen alhier niet af. 4 Spitfire IXF’s vlogen om 9.30 uur uit voor aanvallen op spoorwegen in Nederland. Na een aanval te kaartvierkant qE.2484 landden de Spitfires te Ursel. Nadat deze wederom waren uitgerust met 1 x 500 lbs (11 seconden vertraging) bommen waren, werd

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 26 van 166

Datum

Bron

Type vliegtuig

Bommenlast

18 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/1893

Supermarine Spitfires

12 x 500 lbs M.C. (0.025 seconden vertraging) 24 x 250 lbs M.C. (airburst)

20 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2080

Supermarine Spitfires

3 x 500 lbs 6 x 250 lbs

TNA, AIR 24/647 en 27/920

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

TNA, AIR 24/647 en 27/2080

Supermarine Spitfires

3 x 500 lbs 6 x 250 lbs

TNA, AIR 24/647 en 27/920

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

TNA, AIR 24/647 en 27/2080

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

74311 / RO-210270 versie 1.0

Beschrijving bronnenmateriaal tussen 13.40 en 15.20 uur de spoorweg te qD.8684 aangevallen vanuit het westen naar het oosten vanaf 9.000 tot 4.000 feet. De resultaten hiervan zijn niet waargenomen. Twaalf Spitfire XVI’s vlogen om 13.35 uur uit voor een aanval op Duindigt. Na een landing de Ursel werden deze opnieuw uitgerust met 1 x 500 lbs M.C. (0.025 seconden vertraging) en 2 x 250 lbs M.C. (airburst) bommen waarna om 16.45 uur het spoorwegkruispunt te kaartvierkant qD.890835 werd aangevallen. Drie 500 lbs bommen scoorden hits, één detoneerde direct onder de brug (gewone weg) ten zuidwesten van het kruispunt. De overige bommen detoneerden in de omgeving van het kruispunt. 3 Spitfire XVI’s elk uitgerust met 2 x 250 lbs en 1 x 500 lbs bommen vielen om 12.45 uur het kruispunt en de brug over de spoorlijn ten westen van Gouda aan. Het doelwit werd vanuit het oosten naar het westen van 9.000 tot 2.000 voet gebombardeerd. Een groot gat werd door een direct hit in de brug geslagen. Twee direct hits werden op het spoor Gouda-Den Haag gemaakt, en één op de spoorweg Gouda-Rotterdam, waardoor een grote krater ontstond. Een salvo bommen is niet gedetoneerd. Om 11.55 uur zijn vier Spitfire IX’s uitgevlogen voor een aanval te Voorhout. Hierna is herbewapend te Ursel, elk met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen. Om 14.20 uur stegen de vliegtuigen op.

Drie hiervan vielen een spoorweg- en wegkruising in kaartvierkant qD.893838 nabij Gouda aan. Direct treffers werden waargenomen op de brug en de spoorweg. Ook was een gat zichtbaar in de brug. Andere bommen detoneerden op de spoorlijn ten noordoosten van de brug. Verder enkele near misses. Het vierde vliegtuig viel het spoor iets ten zuidwesten in kaartvierkant qD.872838 aan. Alle bommen detoneerden op het spoor. Alle bombardementen vonden plaats tussen een hoogte van 7.000 tot 2.000 feet. Om 15.35 uur zijn drie Spitfire XVI’s elk bewapend met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen voor een aanval op het spoorwegkruispunt te qD.892835. Deze is vanuit het zuidoosten naar het noordwesten vanaf 9.000 tot 2.000 feet aangevallen. Alle bommen vielen dicht langs de spoorlijn en in ieder geval drie maakten direct hits in kaartvierkant qD.895839. Om 14.55 uur zijn vier Spitfire IX’s uitgevlogen voor een aanval te Kromwijk. Hierna is herbewapend te Ursel, elk met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen. Om 16.25 uur stegen de vliegtuigen op. Dertig minuten later werd de brug en de spoorweg te qD.893838 aangevallen met duikvluchten van 4.000 tot 1.5000 feet. Eén direct hit was waargenomen op het spoor, de andere bommen vielen in een cluster rond de brug. Om 15.22 uur zijn vier Spitfire XVI’s uitgevlogen voor een aanval te Den Haag. Hierna is herbewapend te Ursel.

De exacte kalibers zijn niet genoemd, echter was de eerder aanval uitgevoerd met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen. Om 17.00 uur stegen de vliegtuigen weer op. Hierna werd het spoorwegkruispunt te qD.893838 aangevallen om 17.32 uur vanuit het oosten richting het westen van 8.000 to 2.000 feet. Bommen vielen langs het spoor

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 27 van 166

Datum

Bron

Type vliegtuig

Bommenlast

21 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2080

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs M.C. 8 x 250 lbs G.P. (zonder vertraging)

TNA, AIR 24/647 en 27/1893

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

HUU 377-378, TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs (11 seconden vertraging)

TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

25 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/1666

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs (11 seconden vertraging)

30 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Supermarine Spitfires

4 x 500 lbs 8 x 250 lbs

3 april 1945

SMG, toegang 0205, inv. 581, inv. 2419, TNA, AIR 24/650 en 27/920

Supermarine Spitfires

8 x 250 lbs

23 maart 1945

Tabel 3: Overzicht bombardementen op de spoorlijn te Gouda.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Beschrijving bronnenmateriaal in de richting van Den Haag en Alphen waarbij het spoor werd vernield. 4 Spitfire XVI’s elk uitgerust met 1 x 500 lbs M.C. en 2 x 250 lbs G.P. (zonder vertraging) bommen vielen om 12.10 uur de spoorbrug over het kanaal te kaartvierkant qD.904845 aan. De bommen werden in noordoostelijke naar zuidwestelijke richting van 8.000 tot 1.000 feet afgeworpen. Eén salvo raakte het ponton waarop het midden van de brug steunde. Twee salvo’s raakten de spoorweg ten oosten en westen van de brug. Het laatste salvo raakte een betonnen gebouw aan de noordkant van de brug waardoor deze vernietigd werd. 4 Spitfire XVI’s vielen om 13.00 uur de spoorweg Haarlem-Leiden aan. Na herbewapening te Ursel werden de vliegtuigen met elk 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen uitgerust. De vliegtuigen vielen de spoorweg te Gouda in het kaartvierkant qD.8685 vanuit het oosten naar het westen vanat 9.000 tot 4.000 feet aan. Eén salvo viel op het spoor zelf. Van de rest waren near misses. 4 Spitfire XVI’s elk uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs (11 seconden vertraging) bommen vielen om 11.10 uur de brug over de spoorweg in kaartvierkant qD.8884 aan. De bommen werden in zuidwestelijke naar noordoostelijke richting van 8.000 tot 1.000 feet afgeworpen.

Eén cluster bommen viel ten noorden van de brug op de weg, twee clusters op de spoorweg ten oosten van de brug en één cluster op de spoorbank ten westen van de brug. 4 Spitfire XVI’s elk uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen vielen om 15.30 uur de spoorweg te qD.8585 aan. De bommen werden in oostelijke naar westelijke richting van 5.000 tot 1.000 feet afgeworpen. Eén cluster bommen doorsneed het spoor, twee clusters vielen op de zuidelijke weg paralel aan het spoor en de rest werd niet waargenomen. 4 Spitfire IX’s, elk uitgerust met 1 x 500 lbs (11 seconden vertraging) bommen, zijn om 15.30 uur uitgevlogen voor aanvallen op spoorwegdoelen in Nederland. Om 16.15 uur vielen twee vliegtuigen de spoorweg te Gouda qD.8883 aan. De andere twee vliegtuigen vielen het spoor Gouda-Alphen in qD.8886 aan. De bommen vielen 50 yards links van het doel. De vliegrichting van deze aanval is niet bekend. 4 Spitfire XVI’s elk uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen vielen om 16.45 uur doelen op de Den Haag-Gouda spoorweg in. Het spoor in kaartvierkant qD.8585 [gezien de afwezigheid van een spoor alhier wordt vermoedelijk qD.8584 bedoeld] is gebombardeerd vanaf een hoogte van 7.000 tot 2.000 feet. Alle bommen waren near misses op de weg ten noorden van het spoorweg.

4 Spitfire IX’s uitgerust met elk 2 x 250 lbs bommen heeft om 8.30 uur het spoorwegkruispunt te qD.890835 aangevallen. Vier bommen zijn direct op het spoor neer gekomen, de overige bommen waren near misses. De spoorweg was al op enige andere plekken doorbroken.

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 28 van 166

4.2 RUIMINGEN VAN AFWERPMUNITIE Uit de munitieruimingen van de EOD is gebleken dat nabij en binnen de gemeente Waddinxveen naar OO is gezocht naar aanleiding van bombardementen en luchtaanvallen op het spoor te Waddinxveen. In 1984 zijn twee Verkennende Zoekacties (VZA’s) uitgevoerd door de EOD: nummers 19840105 en 19841577. In beide rapporten wordt gesproken over mogelijke blindgangers naar aanleiding van bombardementen in de omgeving van het spoor. Specifiek wordt gesproken over de weilanden behorende bij Zuidelijke Dwarsweg 8 en 9, te Waddinxveen. Door de EOD is een luchtfoto van 11 april 1945 geraadpleegd om vast te stellen waar sprake is van kraters. Hierbij zijn kraters waargenomen die anno 2021 ook door REASeuro zijn vastgesteld. Tevens zijn door de EOD enkele kraters aangewezen die, na nadere analyse van REASeuro, geen kraters bleken te zijn. Specifieke locaties van blindgeslagen bommen worden niet aangeduid in de rapporten van de EOD. Het is derhalve niet mogelijk om Verdachte gebieden OO af te bakenen naar aanleiding van deze rapporten. 4.3 LUCHTFOTOANALYSE Aanvullend op de meldingen van bombardementen op de spoorlijn tussen Gouda en Den Haag, te Waddinxveen, zijn luchtfoto’s geanalyseerd om de exacte locaties van de bombardementen nabij deze spoorlijn vast te stellen. Op meerdere luchtfoto’s zijn de sporen van bombardementen goed zichtbaar.

In onderstaande paragrafen worden luchtfoto’s van verschillende data geanalyseerd op de aanwezigheid van oorlogsschade en kraters veroorzaakt door bombardementen. 4.3.1 Analyse luchtfoto’s 22 januari 1945 Er zijn verschillende luchtfoto’s van 22 januari 1945 geanalyseerd. Hoewel hierop veel sneeuw te zien is, kunnen binnen de gemeente Waddinxveen ook enkele inslaglocaties van bommen worden waargenomen. De kraters zijn vermoedelijk als gevolg van de bombardementen op 6 november 1944 ontstaan. In het onderstaande figuur is een overzicht weergegeven van de in voorliggende paragraaf geanalyseerde luchtfoto’s.

Figuur 3: Overzicht van uitsneden van luchtfoto’s d.d. 22 januari 1945 (Bron ondergrond: Kadaster).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 29 van 166

Figuur 4: Uitsnede 1, d.d. 22 januari 1945 met daarop zichtbaar een bomkrater (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

Figuur 5: Uitsnede 2, d.d. 22 januari 1945 met daarop zichtbaar een bomkrater (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 30 van 166

4.3.2 Analyse luchtfoto’s 11 april 1945 Er zijn verschillende luchtfoto’s van 11 april 1945 geanalyseerd, op deze foto’s zijn de effecten van de diverse bombardementen gedurende de periode november 1944 – april 1945 zichtbaar. In het onderstaande figuur is een overzicht weergegeven van de in voorliggende paragraaf geanalyseerde luchtfoto’s.

Figuur 6: Overzicht van uitsneden van luchtfoto’s d.d. 11 april 1945 (Bron ondergrond: Kadaster).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 31 van 166

Figuur 7: Uitsnede 1, d.d. 11 april 1945 met daarop zichtbaar bominslagen (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

Figuur 8: Uitsnede 2, d.d. 11 april 1945 met daarop zichtbaar bominslagen (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 32 van 166

Figuur 9: Uitsnede 3, d.d. 11 april 1945 met daarop zichtbaar bominslagen (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

Figuur 10: Uitsnede 4, d.d. 11 april 1945 met daarop zichtbaar diverse bominslagen (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 33 van 166

Figuur 11: Uitsnede 5, d.d. 11 april 1945 met daarop zichtbaar een bominslag die reeds op 22 januari kon worden waargenomen (paars) en een aanvullend waargenomen kraters (rood) (Bron luchtfoto: Wageningen UR), (bron ondergrond: Wageningen UR).

Figuur 12: Uitsnede 6, d.d. 11 april 1945 met daarop zichtbaar bominslagen (Bron ondergrond: Wageningen UR).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 34 van 166

4.3.3 Analyse luchtfoto 13 april 1945 Er zijn verschillende luchtfoto’s van 13 april 1945 geanalyseerd waarop de zuidelijke grens van de gemeente zichtbaar is. Ook op deze luchtfoto’s kunnen de effecten van diverse bombardementen worden waargenomen.

Figuur 13: Overzicht van uitsneden van luchtfoto’s d.d. 13 april 1945 (Bron ondergrond: Kadaster).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 35 van 166

Figuur 14: Uitsnede 1, d.d. 13 april 1945 met daarop zichtbaar bominslagen (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

Figuur 15: Uitsnede 2, d.d. 13 april 1945 met daarop zichtbaar een bominslag die reeds op 11 april 1945 kon worden waargenomen (paars) en aanvullend waargenomen kraters (rood) (Bron luchtfoto: Wageningen UR).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 36 van 166

4.3.4 Conclusie luchtfotoanalyse Er is gepoogd om bij verschillende luchtfoto-instanties luchtfoto’s te bestellen van kort na elk bombardement op de spoorlijn van Waddinxveen. Bij de luchtfoto-instanties zijn niet van kort na elk bombardement luchtfoto’s beschikbaar gebleken. Er kan om deze reden niet worden geverifieerd welke kraters afkomstig zijn van welke bombardementen. Op de luchtfoto van 11 april 1945 zijn bijvoorbeeld kraters te zien die kunnen zijn veroorzaakt bij een van de bombardementen in maart 1945. Hierdoor is het niet mogelijk om te achterhalen welke kraters bij welk bombardement werden veroorzaakt. Verder dient te worden opgemerkt dat spoorlijnen en wegen snel werden hersteld door de Duitse autoriteiten, waardoor kraters en schade één tot enkele dagen later mogelijk al niet meer zichtbaar zijn. Ter indicatie van de intensiteit van de bombardementen op en nabij de spoorlijn Gouda-Den Haag zijn de op luchtfoto’s waargenomen kraters in onderstaand figuur weergegeven.

Figuur 16: Locatieaanduiding van op luchtfoto waargenomen kraters langs het spoor (Bron ondergrond: Topotijdreis).

4.4 CONCLUSIE LUCHTAANVALLEN OP DE SPOORLIJN GOUDA-DEN HAAG EN DE WEG TEN NOORDEN DAARVAN. In de periode november 1944 – april 1945 werd een groot aantal (duik)bombardementen op de spoorlijn uitgevoerd. Aangezien er minder kraters zijn waargenomen 10 dan munitie is afgeworpen, bestaat de kans dat naar aanleiding van de bombardement op de spoorlijn OO van afwerpmunitie zijn achtergebleven binnen de gemeentegrenzen. Vanwege de verhoogde kans op achtergebleven OO wordt een Verdacht gebied OO afgebakend. Exact afbakenen per bombardement is niet mogelijk gebleken. Derhalve gekeken naar het geraadpleegde bronmateriaal. Hieruit zijn de volgende conclusies getrokken: Ter plaatse van locaties waar bekend is dat 10

Zie ook de leemten in kennis

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 37 van 166

bombardementen hebben plaatsgevonden wordt een Verdacht gebied OO afgebakend omdat er mogelijk nog OO aangetroffen kan worden. Op basis van bombardementsgegevens van de geallieerde luchtlegers kan worden gesteld dat ter plaatse van de spoorlijn Gouda-Den Haag en de Rijksweg ten noorden daarvan afwerpmunitie van de kalibers 250 lbs en 500 lbs zijn ingezet. Een deel hiervan is in ieder geval uitgerust met ontstekers met 11 seconden vertraging, 0.025 seconden vefrtraging, geen vertraging en airburstontstekers. Van meerdere bombardementen is de specifieke ontsteker echter niet bekend. Derhalve wordt gesteld dat OO van afwerpmunitie van 250 lbs en/of 500 lbs kunnen worden aangetroffen binnen het Verdachte gebied OO. Om te bepalen waar deze blindgangers kunnen liggen in verhouding tot de waargenomen bomkraters is gebruik gemaakt van een recent onderzoek naar de effectiviteit van bombardementen die zijn uitgevoerd door Spitfire jachtbommenwerpers. 11 In een worst-case scenario, waarbij mogelijk drie bommen zijn afgeworpen door één toestel, dient een straal te worden geprojecteerd van 87 meter rondom vastgestelde kraters. Daarnaast dient rekening gehouden te worden met de horizontale verplaatsing van de vliegtuigbom in de bodem (maximaal 8 meter 12) en cartografische onnauwkeurigheid (5 meter).

Rondom de vastgestelde krater wordt om deze redenen een op Verdacht gebied OO geprojecteerd van 100 meter. Op de grens met de gemeente Gouda kunnen nabij de spoorbruggen clusters kraters worden waargenomen. Deze bruggen waren volgens de geraadpleegde ORB’s meermaals het doelwit van uitgevoerde aanvallen. Derhalve wordt rondom de bruggen en de spoorlijn die hiernaartoe leidt de bovengenoemde buffer van 100 meter geprojecteerd. Deze Verdachte gebieden OO sluiten aan bij de Verdachte gebieden OO zoals afgebakend in de gemeente Gouda. Een zelfde afbakening kan worden gehanteerd op het kruispunt van de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn en A12. Rondom de kraters in- en nabij dit kruispunt, is de afbakening zoals hierboven gemeld gehanteerd. Onderstaand zijn de Verdachte gebieden OO weergegeven naar aanleiding van luchtaanvallen op de spoorlijn Gouda-Den Haag en de rijksweg ten noorden daarvan. De meest noordelijke Verdachte gebieden OO hebben overlap met de analyse van paragraaf 5.3.

Sivoon, Richtlijn voor het opstellen van een deel Risico-Inventarisatie en Evaluatie Ontplofbare Oorlogsresten, 9 april 2021, Conceptversie 1.05, bijlage 3 12 Dit wijkt af van de ondergrondse verplaatsing zoals in 2012 werd gehanteerd. Na 2012 heeft onderzoek plaatsgevonden waarbij is vastgesteld dat de maximale horizontale ondergrondse verplaatsing bij een vliegtuigbom van het kaliber 500 lbs maximaal 8 meter (Zie hiervoor Sivoon, Richtlijn voor het opstellen van een deel Risico-Inventarisatie en Evaluatie Ontplofbare Oorlogsresten, 9 april 2021, Conceptversie 1.05, bijlage 5) betreft. 11

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 38 van 166

Figuur 17: Verdachte gebieden OO naar aanleiding van de luchtaanvallen op de spoorlijn en rijksweg te Waddinxveen (Bron ondergrond: ESRI).

Conclusie Naar aanleiding van verschillende bombardementen op de spoorlijn Gouda-Den Haag en de rijksweg ten noorden daarvan zijn diverse Verdachte gebieden OO afgebakend waarin mogelijk OO van afwerpmunitie van de kalibers 250 lbs en/of 500 lbs zijn achtergebleven.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 39 van 166

5 RIJN

GEALLIEERDE LUCHTAANVALLEN OP DE SPOORLIJN GOUDA-APLHEN AAN DE

Naast de bombardementen op de spoorlijn Gouda-Den Haag hebben er vanaf 20 januari 1945 tevens meerdere aanvallen op de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn plaatsgevonden. In de periode 20 januari tot 25 maart 1945 zijn zeven bombardementen door geallieerde bommenwerpers op deze spoorlijn uitgevoerd. Een overzicht van alle meldingen van bombardementen waarvan met zekerheid gesteld kan worden dat ze ter plaatse van deze spoorlijn plaatsvonden is weergegeven in Tabel 3. Vervolgens zijn de meldingen geanalyseerd, op basis van deze analyse is vastgesteld of sprake is van een Verdacht gebied OO.

Figuur 18: De spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn door de gemeente Waddinxveen met daarbij de kaartvierkanten waarbinnen bombardementen hebben plaatsgevonden aangegeven (Bron ondergrond: ESRI).

5.1 OVERZICHT LUCHTAANVALLEN OP DE SPOORLIJN Onderstaande bombardementen vonden volgens het geraadpleegde bronmateriaal plaats op of nabij de spoorlijn te Gouda-Alphen aan de Rijn binnen de gemeente Waddinxveen. De locatieaanduiding van het plaatsgevonden bombardement kunnen aan de hand van een van de (primaire) bronnen worden bevestigd. Datum 20 januari 1945

Bron TNA, AIR 37/717, 26/192 en 27/1709

74311 / RO-210270 versie 1.0

Type vliegtuig Spitfire IX

Bommenlast 4 x 250 lbs brisantbommen

Beschrijving bronnenmateriaal Elf Spitfires hebben tussen 9.25 en 11.45 uur een kruising van een spoorweg en een gewone weg in kaartvierkant qD.8785 gebombardeerd met 4 x 250 lbs brisantbommen. Directe treffers zijn niet waargenomen, twee MET [Mechanized Enemy Transport] zijn

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 40 van 166

Datum

Bron

Type vliegtuig

Bommenlast

17 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Spitfire XVI

4 x 500 lbs en 8 x 250 lbs brisantbommen

TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Spitfire XVI

4 x 500 lbs en 8 x 250 lbs brisantbommen

18 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2078

Spitfire XVI

8 x 250 lbs (11 seconden vertraging) brisantbommen

22 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2080

Spitfire XVI

8 x 250 lbs G.P. (zonder vertraging) brisantbommen

23 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/2078, HUU 377-378

Spitfire XVI

4 x 500 lbs en 8 x 250 lbs (11 seconden vertraging) brisantbommen

74311 / RO-210270 versie 1.0

Beschrijving bronnenmateriaal beschadigd. De overige niet-afgeworpen bommen zijn terug naar de basis gebracht. Het is onduidelijk hoeveel bommen elk vliegtuig met zich mee droeg. Vier Spitfire XVI’s uitgerust met elk 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen hebben tussen 11.25 en 12.55 uur de spoorbrug te Boskoop in kaartvierkant qD.880896 aangevallen. Alle bommen vielen op de oostelijke zijde en de spoordijk was zwaar gehavend. Na de aanval op Boskoop werden de vier Spitfires herbewapend met waarschijnlijk dezelfde bommenlast (1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen). De vliegtuigen stegen om 14.15 uur op en drie hiervan vielen de brug (geen spoorbrug) tussen Gouda en Boskoop in kaartvierkant qD.880876 aan vanaf 4.000 feet. Eén cluster viel 10 yards ten noorden van de brug. Het overgebleven vliegtuig viel de spoorlijn de qD.880837 aan. Alle bommen kwamen op ten westen van de brug op het spoor neer. Vier Spitfire XVI’s elk uitgerust met 2 x 250 lbs (11 seconden vertraging) bommen vielen om 10.55 uur de brug over de spoorweg LeidenGouda in kaartvierkant qD.880847 aan. De aanval werd vanuit het zuiden naar het noorden vanaf een hoogte van 3.000 tot 0 feet uitgevoerd. Eén cluster bommen scoorden direct hits aan de zijde van de brug, één cluster op de spoordijk aan de voet van de brug, één cluster was near miss en één op 20 yards ten oosten van de brug.

Vier Spitfire XVI’s elk uitgerust met 2 x 250 lbs G.P. (zonder vertraging) bommen vielen om 9.36 uur de brug over de spoorweg in kaartvierkant qD.882846 aan. De bommen werden in oostelijke naar westelijke richting van 8.000 tot 2.000 feet afgeworpen. Vier bommen vielen zeer dicht bij het noordelijke einde van de brug, waardoor de weg beschadigd werd en vier vielen op het spoor ten oosten van de brug. Vier Spitfire XVI’s elk uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs (11 seconden vertraging) bommen vielen om 11.10 uur de brug over de spoorweg in kaartvierkant qD.8884 aan. De bommen werden in zuidwestelijke naar noordoostelijke richting van 8.000 tot 1.000 feet afgeworpen. Eén cluster bommen viel ten noorden van de brug op de weg, twee clusters op de spoorweg ten oosten van de brug en één cluster op de spoorbank ten westen van de brug.

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 41 van 166

Datum

Bron

Type vliegtuig

Bommenlast

25 maart 1945

TNA, AIR 24/647 en 27/920

Spitfire IX

3 x 500 lbs en 8 x 250 lbs (fused 0.025 secs delay in nose and 11 secs. in tail) brisantbommen

Beschrijving bronnenmateriaal

Vier Spitfire IX’s elk uitgerust met 1 x 500 lbs en 2 x 250 lbs bommen (fused 0.025 secs. delay in nose and 11 secs. in tail) vielen om 15.30 uur de Gouda-Alphen spoorweg in kaartvierkant qD.882885 (net ten zuiden van Boskoop) aan vanuit 5.000 tot 2.000 feet. Alle bommen waren near misses die dicht nabij de spoorlijn neerkwamen, afgezien van één 1 x 500 lbs bom welke niet los liet en uiteindelijk in zee werd afgeworpen. Tabel 4: Overzicht bombardementen op de spoorlijn te Gouda-Alphen aan de Rijn.

5.2 LUCHTFOTOANALYSE Aanvullend op de meldingen van bombardementen op de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn zijn luchtfoto’s geanalyseerd om de exacte locaties van de bombardementen langs het spoor vast te stellen. Op meerdere luchtfoto’s zijn de sporen van bombardementen goed zichtbaar. In onderstaande paragrafen worden luchtfoto’s van verschillende data geanalyseerd op de aanwezigheid van oorlogsschade en kraters veroorzaakt door bombardementen. 5.2.1 Analyse luchtfoto 2 maart 1945 Er is één luchtfoto van 2 maart 1944 geanalyseerd. Deze is geraadpleegd om na te gaan waar precies het bombardement van 20 januari 1944 heeft plaatsgevonden. Op deze luchtfoto is een verstoring waargenomen binnen kaartvierkant qD.8885, in plaats van qD.8785 zoals is aangegeven in de ORB. Aangezien hierin wel wordt gesproken over een kruising van een weg en een spoorlijn, wordt verwacht dat een foutief kaartvierkant is opgeschreven. In de directe omgeving van het kruispunt is op de luchtfoto van 2 maart 1945 één krater waar te nemen. De locatie van de luchtfoto is in Figuur 19 weergegeven. In Figuur 20 is de luchtfoto met hierop de krater ten oosten van de kruising zichtbaar.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 42 van 166

Figuur 19: Weergave van locatie Uitsnede 1 van de luchtfoto d.d. 2 maart 1945 (Bron ondergrond: Kadaster).

Figuur 20: Uitsnede 1, d.d. 2 maart 1945 met hierop de krater ten oosten van de spoorwegkruising aangegeven (Bron luchtfoto: NCAP).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 43 van 166

5.2.2 Analyse luchtfoto’s 11 april 1945 Er zijn verschillende luchtfoto’s van 11 april 1945 geanalyseerd, in Figuur 21 is een overzicht van de uitsneden weergegeven. Tussen 17 maart en 25 maart 1945 hebben zes verschillende bombardementen ter plaatse van de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn plaatsgevonden, echter zijn er geen luchtfoto’s tussen deze bombardementen beschikbaar gebleken. In de uitsneden zijn de kraters weergegeven die naar aanleiding van deze bombardementen waargenomen kunnen worden.

Figuur 21: Weergave van uitsnede van de luchtfoto’s d.d. 11 april 1945 (Bron ondergrond: Kadaster).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 44 van 166

Figuur 22: Uitsnede 1, d.d. 11 april 1945 met hierop kraters ter plaatse van en ten oosten van de spoorlijn GoudaAlphen aan de Rijn aangegeven (Bron: Wageningen UR).

Figuur 23: Uitsnede 2, d.d. 11 april 1945 met hierop kraters ter plaatse van en ten westen van de spoorlijn GoudaAlphen aan de Rijn aangegeven (Bron: Wageningen UR).

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 45 van 166

Figuur 24: Uitsnede 3, d.d. 11 april 1945 met hierop kraters ter westen en ten oosten van de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn aangegeven. Met paars is de waargenomen krater uit paragraaf 5.2.1 weergegeven (Bron: Wageningen UR).

5.2.3 Analyse luchtfoto’s 16 april 1945 Op 17 en 25 maart 1945 hebben twee bombardementen plaatsgevonden binnen de kaartvierkanten qD.8888 en qD.8889. Aangezien de luchtfoto’s van 11 april 1945 deze kaartvierkanten niet dekken, is getracht om een andere luchtfoto van deze locaties van hoge kwaliteit te raadplegen. Deze is echter niet beschikbaar gebleken. De enige luchtfoto na deze bombardementen die de twee kaartvierkanten omvat, is genomen op 16 april 1945. Deze luchtfoto is echter van grote hoogte genomen, waardoor het detailniveau rond de spoorlijn laag is. Hierdoor is het niet mogelijk gebleken om na te gaan waar exact de bombardementen van 17 en 25 maart 1945 hebben plaatsgevonden. Ter voorbeeld zijn de twee kaartvierkanten in Figuur 25 weergegeven.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 46 van 166

Figuur 25: Uitsnede van luchtfoto d.d. 16 april 1945 met hierop de kaartvierkanten qD.8888 en qD.8889 (Bron: Wageningen UR).

5.2.4 Analyse verstoring 2 maart 1945 en 11 april 1945 Op een luchtfoto van 11 april 1945 is een verstoring waargenomen kort ten westen van de spoorlijn GoudaAlphen aan de Rijn ter plaatse van Waddinxveen. Aangezien de kwaliteit van deze luchtfoto niet hoog is, was het niet mogelijk om met zekerheid te stellen of deze verstoring een krater betrof, zie Figuur 26. De omgeving is tussen 17 maart en 25 maart 1945 wel meermaals gebombardeerd.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 47 van 166

Figuur 26: Luchtfoto d.d. 11 april 1945 met een uitsnede van de waargenomen verstoring ten westen van de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn (Bron: Wageningen UR).

Naar aanleiding van de waargenomen verstoring is een luchtfoto van voor de bombardementen besteld om na te gaan of deze verstoring hierop ook al zichtbaar was. De luchtfoto van 2 maart 1945 is van lage kwaliteit, echter is hierop ook een verstoring waar te nemen op dezelfde locatie als de luchtfoto van 11 april 1945. Aangezien voor 17 maart 1945 geen bombardementen in deze omgeving hebben plaatsgevonden, wordt geconcludeerd dat de verstoring niet is ontstaan naar aanleiding van het inslaan en detoneren van afwerpmunitie. Er is geen directe indicatie dat deze verstoring door oorlogshandelingen is ontstaan.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 48 van 166

Figuur 27: Luchtfoto d.d. 2 maart 1945 met een uitsnede van de waargenomen verstoring ten westen van de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn (Bron: Wageningen UR).

5.2.5 Conclusie luchtfotoanalyse Er is gepoogd om bij verschillende luchtfoto-instanties luchtfoto’s te bestellen van kort na elk bombardement op de spoorlijn van Gouda-Alphen aan de Rijn. Bij de luchtfoto-instanties zijn niet van kort na elk bombardement luchtfoto’s beschikbaar gebleken. Er kan om deze reden niet worden geverifieerd welke kraters exact afkomstig zijn van bepaalde bombardementen. Verder dient te worden opgemerkt dat spoorlijnen snel werden hersteld door de Duitse autoriteiten, waardoor kraters en schade één tot enkele dagen later mogelijk al niet meer zichtbaar zijn. Ter indicatie van de intensiteit van de bombardementen op en nabij de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn binnen de gemeente Waddinxveen zijn de op luchtfoto’s waargenomen kraters in Figuur 28 weergegeven. Zichtbaar is dat de kraters geconcentreerd zijn rondom de spoorlijn. Hierbij dient vermeld te worden dat van een deel van de spoorlijn (de noordelijke twee kaartvierkanten) geen scherpe luchtfoto’s beschikbaar zijn van na 25 maart 1945. Op 17 en 25 maart hebben in dit gebied echter wel twee bombardementen plaatsgevonden.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 49 van 166

Figuur 28: Locatieaanduiding van op luchtfoto waargenomen kraters langs het spoor (Bron ondergrond: Topotijdreis).

5.3 CONCLUSIE LUCHTAANVALLEN OP DE SPOORLIJN GOUDA-ALPHEN AAN DE RIJN In de periode 20 januari – 25 maart 1945 werd een zevental (duik)bombardementen op de spoorlijn GoudaAlphen aan de Rijn in de gemeente Waddinxveen uitgevoerd. Doordat niet na elk bombardement een luchtfoto beschikbaar is, is het niet mogelijk gebleken om individuele bombardementen te achterhalen. Daarbij is de exacte bommenlast per vliegtuig bij enkele bombardementen niet bekend. Aangezien er minder kraters zijn waargenomen 13 dan munitie is afgeworpen, bestaat de kans dat naar aanleiding van de bombardement op de spoorlijn OO van afwerpmunitie zijn achtergebleven binnen de gemeentegrenzen. Vanwege de verhoogde kans op achtergebleven OO wordt een Verdacht gebied OO afgebakend. Exact afbakenen per bombardement is niet mogelijk. Derhalve gekeken naar het geraadpleegde bronmateriaal. Hieruit de volgende conclusies getrokken: Ter plaatse van locaties waar bekend is dat bombardementen hebben plaatsgevonden wordt een Verdacht gebied OO afgebakend omdat er mogelijk nog OO aangetroffen kan worden. Op basis van bombardementsgegevens van de geallieerde luchtlegers kan worden gesteld dat ter plaatse van de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn afwerpmunitie van de kalibers 250 lbs en 500 lbs zijn ingezet.

Een deel hiervan is in ieder geval uitgerust met ontstekers met 11 seconden vertraging, 0.025 seconden vertraging en geen vertraging. Van meerdere bombardementen is de specifieke ontsteker echter niet bekend. Derhalve wordt gesteld dat OO van afwerpmunitie van 250 lbs en/of 500 lbs kunnen worden aangetroffen binnen het Verdachte gebied OO. Om te bepalen waar deze blindgangers kunnen liggen in verhouding tot de waargenomen bomkraters is gebruik gemaakt van een recent onderzoek naar de effectiviteit van bombardementen die zijn uitgevoerd door Spitfire jachtbommenwerpers. 14 In een worst-case scenario, waarbij mogelijk drie bommen zijn afgeworpen door Zie ook de leemten in kennis Sivoon, Richtlijn voor het opstellen van een deel Risico-Inventarisatie en Evaluatie Ontplofbare Oorlogsresten, 9 april 2021, Conceptversie 1.05, bijlage 3

13 14

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 50 van 166

één toestel, dient een straal te worden geprojecteerd van 87 meter rondom vastgestelde kraters. Daarnaast dient rekening gehouden te worden met de horizontale verplaatsing van de vliegtuigbom in de bodem (maximaal 8 meter) 15 en cartografische onnauwkeurigheid (5 meter). Rondom de vastgestelde krater wordt om deze redenen een op Verdacht gebied OO geprojecteerd van 100 meter. Aangezien ter plaatse en dichtbij van de spoorlijn bomkraters zichtbaar zijn, dient ter plaatse van een deel van de spoorlijn een Verdacht gebied OO afgebakend te worden. In tegenstelling tot de rapportage uit 2012, wordt het Verdacht gebied OO niet geprojecteerd ter plaatse van de gehele spoorlijn, maar slechts ter plaatse van delen van de spoorlijn gelegen nabij de waargenomen kraters. In het onderstaande figuur zijn de Verdachte gebieden OO weergegeven. Het meest zuidelijke Verdacht gebied OO heeft overlap met de gebieden zoals afgebakend in paragraaf 4.4.

Figuur 29: Verdacht gebied OO naar aanleiding van bombardementen spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn (Bron ondergrond: ESRI).

Conclusie Naar aanleiding van verschillende bombardementen op de spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn zijn diverse Verdachte gebieden OO afgebakend waarin mogelijk OO van afwerpmunitie van de kalibers 250 lbs en/of 500 lbs zijn achtergebleven.

Dit wijkt af van de ondergrondse verplaatsing zoals in 2012 werd gehanteerd. Na 2012 heeft onderzoek plaatsgevonden waarbij is vastgesteld dat de maximale horizontale ondergrondse verplaatsing bij een vliegtuigbom van het kaliber 500 lbs maximaal 8 meter (Zie hiervoor Sivoon, Richtlijn voor het opstellen van een deel Risico-Inventarisatie en Evaluatie Ontplofbare Oorlogsresten, 9 april 2021, Conceptversie 1.05, bijlage 5) betreft.

15

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 51 van 166

6

OVERIGE BOMBARDEMENTEN EN LUCHTAANVALLEN TE WADDINXVEEN

Uit de voorgaande hoofdstukken is gebleken dat er verschillende bombardementen op de spoorlijnen Gouda-Den Haag en Gouda-Alphen aan de Rijn binnen de huidige gemeente Waddinxveen hebben plaatsgevonden in de periode november 1944 t/m april 1945. Afgezien van deze bombardementen hebben er ook bombardementen en luchtaanvallen plaatsgevonden in andere delen van de gemeente Waddinxveen. Deze zijn in het voorliggend hoofdstuk geanalyseerd. 6.1

ANALYSE BOMBARDEMENTEN MEI 1940

Uit de literatuur, zie bijlage 2, is gebleken dat gedurende de meidagen van 1940 binnen de huidige gemeente Waddinxveen twee bombardementen hebben plaatsgevonden. Het betreft bombardementen door Duitse vliegtuigen. Deze zijn op 11 en 14 mei 1940 uitgevoerd. Hierbij is afgezien van de literatuur ook naar primair (internationaal) archiefmateriaal gezocht om meer over deze bombardementen te weten te komen. De Duitse militaire archieven zijn echter grotendeels verwoest tijdens de oorlog. Slechts ca. 2% van het archief van de Duitse luchtmacht (Luftwaffe) is bewaard gebleven. Er zijn derhalve geen Duitse meldingen van de bombardementen binnen de huidige gemeente Waddinxveen van mei 1940 teruggevonden in de Duitse archieven. De twee bombardementen worden in onderstaande paragrafen apart uiteengezet. 6.1.1 Duits bombardement Wilhelminakade, 11 mei 1940 Op 11 mei omstreeks 10.50 uur vond ter plaatse van de Zuidkade, tegenwoordig een deel van de Wilhelminakade een Duits bombardement plaats. Uit de literatuur is gebleken dat waarschijnlijk de Rijksbrug over de Gouwe getracht is aan te vallen. Tegenwoordig is dit de Coenecoopbrug. Uit een verslag van een ooggetuige wondende te Wilhelminakade 65c werd de aanval als volgt omschreven: “‘Wat is dat nou?’, riep vader nog en hij rende de trap op naar boven, waar hij zand en een schop had staan.

Een enorme klap! Vader is op de trap dodelijk getroffen. Moeder en ik werden geraakt door een omvallende buitenmuur. Een bom was onder het huis in het souterrain ontploft. M’n moeder is opgevangen in de gymnastiekzaal van de St. Jozefschool.” Door het bombardement werden enkele woningen ten zuiden van de Rijksbrug vernield. Dit blijkt ook uit stukken uit het gemeentearchief van Waddinxveen. Hierin is aangegeven dat meerdere woningen volledig zijn vernield, zie Figuur 30.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 52 van 166

Figuur 30: Schadekaart met hierop de vernielde woningen ten zuiden van de Rijksbrug te Waddinxveen in rood aangegeven (Bron: SMH, toegang 0205, inv. 3017).

In hetzelfde gemeentearchief is een melding opgenomen, waaruit de twijfel wordt uitgesproken of er één of twee bommen zijn neergekomen. In ieder geval zijn de panden te Wilhelminakade 65, 65a, 65b en 65c volledig verwoest. In totaal zijn drie mensen overleden naar aanleiding van het bombardement en zakte een deel van de kade in.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 53 van 166

Figuur 31: Verslag van bombardement op 11 mei 1940 (Bron: SMH, toegang 0205, inv. 3017).

Naar aanleiding van dit bombardement is getracht om in de internationale archieven te achterhalen welk vliegtuig deze aanval heeft uitgevoerd en met welke bommenlast. Zoals in de inleiding van deze paragraaf al is aangegeven, is een zeer groot deel van het Duitse archief vernietigd. Hierdoor is het niet mogelijk gebleken om het exacte vliegtuig dat deze aanval uitvoerde te achterhalen, noch de bommenlast. Verder is getracht om een luchtfoto van kort na het bombardement te raadplegen, echter zijn deze niet aangetroffen. De eestvolgende luchtfoto van dit gebied van goede kwaliteit is echter meerdere jaren na het bombardement genomen. Gezien de tijdspanne wordt niet verwacht dat hierop nog kraters zichtbaar zijn. Hierdoor kan de exacte inslaglocatie van de bom of bommen niet worden achterhaald. Ook is niet bekend hoeveel bommen en welke kalibers zijn afgeworpen. Omdat niet zeker is dat er nog blindgangers zijn achtergebleven naar aanleiding van dit bombardement, wordt geen Verdacht gebied OO afgebakend. Conclusie Naar aanleiding van het bombardement op 11 mei 1940 in de omgeving van de huidige Coenecoopbrug wordt geen Verdacht gebied OO afgebakend. De informatie omtrent dit bombardement is te summier, het is onbekend hoeveel bommen zijn afgeworpen en of er nog blindgangers zijn achtergebleven.

6.1.2 Duitse bomafworpen Noordeinde, 14 mei 1940 In het gemeentearchief van Waddinxveen is een melding opgenomen van een Duits bombardement op 14 mei 1940 om omstreeks 16.00 uur. In deze melding is aangegeven door de heer Van der Torren dat in de nabijheid van zijn woning aan het Noordeinde te Waddinxveen vier of vijf bommen in een weiland terecht zijn gekomen en dat deze diepe trechters veroorzaakten. Twee koeien, die in de nabijheid aan het grazen waren, werden gedood. Door de luchtdruk werden een aantal ruiten in de woning van Van der Torren vernield. Uit een andere bron uit het gemeentearchief blijkt dat ook nog een viertal arbeiderswoningen in de omgeving schade hebben opgelopen. De exacte adressen hiervan zijn niet gegeven. In het rapport van 2012 is achterhaald dat de woning Van der Torren gelegen was te Noordeinde 118. Vervolgens is getracht om in het internationale bronnenmateriaal te achterhalen welk vliegtuig dit bombardement heeft uitgevoerd, hoeveel bommen deze bij zich had en welke kalibers dat waren. Dit is echter niet aangetroffen. Daarbij is bij de luchtfoto-instanties geen luchtfoto van dit gebied kort na het bombardement aangetroffen.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 54 van 166

De eerstvolgende luchtfoto van goede kwaliteit is meer dan drie jaar later genomen. Derhalve kunnen de exacte locaties van de ingeslagen bommen niet achterhaald worden, noch of hier nog blindgangers mogelijk zijn ingeslagen. Het is niet mogelijk om een Verdacht gebied OO af te bakenen.

Figuur 32: Noordeinde 118 aangegeven op een geallieerde stafkaart (Bron ondergrond: Kadaster).

Conclusie Naar aanleiding van de neergekomen bommen op 14 mei 1940 in de omgeving van Noordeinde 118 kan geen Verdacht gebied OO worden afgebakend. De informatie omtrent dit bombardement is te summier. 6.2 ANALYSE AANGETROFFEN BLINDGANGERS HENEGOUWERWEG, WADDINXVEEN, JULI 1943-1976

Uit een melding uit het Streekarchief Midden-Holland is gebleken dat in 1943 de aanwezigheid van vier bommen in een weiland aan de Henegouwerweg werd gemeld. Dit weiland lag in de toenmalige gemeente Reeuwijk, maar ligt tegenwoordig in de gemeente Waddinxveen. Bij deze melding is een tekening aangeleverd van de locatie van deze vier bommen, zie Figuur 33.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 55 van 166

Figuur 33: Kaart opgesteld in juli 1943 met daarop aangegeven locaties waar blindgangers lagen (Bron: SMH, onbekend Toegangnummer).

Hoewel de locaties van de bommen duidelijk zijn aangegeven, zijn deze niet geruimd ten tijde van de oorlog. In 1972 is nogmaals een melding binnengekomen met het verzoek tot ruiming. Wederom is hier geen vervolg aan gegeven, totdat in 1980 een ambtenaar van de gemeente Reeuwijk de tekeningen aantrof. Hierop is een proces ingezet om de bommen te laten verwijderen. In 1982 is verzoek gedaan aan de eigenaar van het terrein om de grond in het voorjaar van 1983 niet te roeren. Hierna heeft de EOD in april 1983 een zoekactie uitgevoerd waarbij real-time passieve detectie met een Förster 4015 is uitgevoerd. In totaal is 650 vierkante meter gedetecteerd. Hierbij zijn meerdere significante objecten gemeten. In Figuur 34 wordt de locatie van de aangebrachte sonderingen in het perceel weergegevens. Verder is er dieptedetectie uitgevoerd met een Förster 4016.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 56 van 166

Figuur 34: Locatie van uitgevoerde sonderingen en het afgezochte terrein zoals in MORA 19810461 aangegeven (Bron: Archief EOD).

Naar aanleiding van deze zoekactie werd ontgraving en demontage van de aangetroffen bommen aangeraden. Dit is op 17 en 18 mei 1983 uitgevoerd. Aangezien dit plaats vond op een grote afstand van bebouwing, werd aangegeven dat bij mogelijk detonatie de schade gering zou zijn. Toch zijn enkele gevarenzones aangegeven voor de omgeving waarbinnen ten tijde van de werkzaamheden zich geen personen buitenshuis mochten bevinden. Tevens werd de doorgaande weg en de Gouwe afgesloten voor verkeer.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 57 van 166

Figuur 35: Gevarenzones en locatie van bommen aangegeven op een kaart uit het gemeentearchief Reeuwijk (Bron: GAR, toegang R098, inv. 655).

Bij de daadwerkelijke ontgraving zijn meerdere bommen aangetroffen en vervolgens gedemonteerd. Hierbij zijn vier Duitse 500 kg S.C. of S.D. scherfbommen zonder ontsteker, acht ELAZ 25B schokbuizen met overdrachtslading ontstekers, vier bomstaarten van de bovengenoemde bommen en twee of vier Duitse 50 kg C 50A fosforbrandbommen met ELAZ 25B schokbuizen aangetroffen. De onduidelijkheid over het aantal geruimde fosforbrandbommen is ontstaan door tegensprekend bronnenmateriaal. Zo werden in enkele kranten gerapporteerd over twee en in andere over vier brandbommen. Het munitieruimrapport is daarbij ook niet duidelijk over het precieze aantal geruimde brandbommen, aangezien geen algemeen overzicht van de geruimde munitie is opgenomen. Twee jaar later in het voorjaar van 1985 hebben enkele verontruste burgers een brief naar de gemeente Reeuwijk en het Hoogheemraadschap Rijnlanden gestuurd dat zij vermoeden dat er nog vijf bommen konden liggen. Volgens deze personen wierpen in de nacht van het bombardement niet één, maar twee Duitse bommenwerpers hun bommenlast af. Dit tweede vliegtuig zou acht bommen hebben afgeworpen, waarvan er drie zijn gedetoneerd. De vliegroute is in Figuur 36 weergegeven. Aangezien er drie bommen zijn gedetoneerd, zouden in de gemeente Waddinxveen, Reeuwijk of Boskoop nog vijf blindgangers liggen. De exacte locatie van deze bommen is echter niet aangegeven.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 58 van 166

Figuur 36: Vliegroute tweede Duitse bommenwerper volgens enkele burgers. De drie gedetoneerde bommen zijn met zwarte cirkels aangegeven (Bron: GAR, toegang R098, inv. 655).

Naar aanleiding van bovenstaande meldingen is in het bronnenmateriaal gezocht naar verdere informatie over de bombardementen. Aangezien de datum hiervan onbekend is en een groot deel van het archief van de Duitse Luftwaffe vernietigd is, is dit echter niet aangetroffen. Hierdoor kan niet geverifieerd worden hoeveel bommen ter plaatse van het onderzochte perceel afgeworpen zijn, noch of er hier nog meer kunnen liggen. Daarbij is ook niet bekend of het tweede bombardement daadwerkelijk heeft plaatsgevonden, wat de kalibers van de afgeworpen bommen was en waar dit bombardement plaats vond. Wel is een luchtfoto van het gebied geraadpleegd van 1 december 1943 om na te gaan of nog meer kraters waar te nemen zijn. Op deze luchtfoto is een pijl getekend nabij de locatie waar de blindgangers werden geruimd. Een verklaring voor deze ingetekende pijl is niet gegeven, het lijkt hier echter om een noordpijl te gaan die helpt bij het oriënteren van de locatie van de foto. Nabij de locatie waar de bommen naoorlogs werden geruimd zijn geen duidelijke verstoringen waarneembaar. Wel kunnen twee verstoringen worden waargenomen op 200 meter ten noorden van de locatie van de geruimde bommen. Het is echter niet duidelijk of het hier bomkraters betreft die betrekking hebben op het bombardement van juli 1943. Gesteld wordt derhalve dat de luchtfoto geen aanvullende informatie biedt.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 59 van 166

Figuur 37: Luchtfoto d.d. 1 december 1943 waarop de locatie van de geruimde bommen is geduid (rood kader). Tevens zijn twee verstoringen ten noorden van deze locatie geduid (paars kader). Hiervan kan niet met zekerheid worden gesteld dat dit bomkraters betreffen (Bron luchtfoto: Kadaster).

Aangezien niet nagegaan kan worden of het tweede bombardement heeft plaatsgevonden en niet bekend is hoeveel bommen exact zijn afgeworpen bij de Henegouwerweg, kan geen Verdacht gebied OO worden afgebakend. De informatie hieromtrent is te summier. Daarnaast zijn de reeds aangeduide blindgangers door de EOD geruimd. Er worden derhalve geen blindgangers meer verwacht in dit deel van de gemeente Waddinxveen. Conclusie Naar aanleiding van de aangetroffen blindgangers te Henegouwerweg kan geen Verdacht gebied OO worden afgebakend. Het is onbekend of er een tweede bombardement heeft plaatsgevonden. Daarbij is ook onbekend hoeveel bommen ter plaatse van de Henegouwerweg daadwerkelijk zijn afgeworpen. Daarbij zijn binnen het gebied waarbinnen in ieder geval bommen gelegen waren er meerdere geruimd. 6.3

ANALYSE LUCHTAANVAL STATION WADDINXVEEN, 14 SEPTEMBER 1944

In de literatuur is een melding aangetroffen van luchtaanvallen op het station Waddinxveen. Het station zou op 14 september 1944 zijn beschoten, waardoor glasschade ontstond aan het stationsgebouw. Aanvullend zijn de ORB’s van de geallieerde luchtlegers geraadpleegd om vast te stellen welke toestellen deze aanvallen hebben uitgevoerd. Uit het raadplegen van de ORB’s van Fighter Command, Second Tactical Air Force en de United States Army Air Force is gebleken dat diverse toestellen actief waren boven Nederlands grondgebied. Verschillende tactische verkenningen en strafing-aanvallen vonden plaats tijdens begeleiding van bommenwerpers richting Duitsland. In geen van de gevallen is echter een exact doelwit binnen of nabij Waddinxveen vermeld.

74311 / RO-210270 versie 1.0

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 60 van 166

Omdat onduidelijk is welke toestellen de aanval op het station hebben uitgevoerd, is het ook onbekend de aanvallen met boordmitrailleurs (verschoten KKM) en/of boordkanonnen (verschoten 20 mm geschutmunitie). Verschoten KKM bevat in de regel geen springstof. Het risico dat uitgaat van verschoten KKM is derhalve nihil. Verschoten geschutmunitie kan wel tot een risico leiden. Omdat niet zeker is welk(e) toestel(len) de aanval hebben uitgevoerd, kan niet met zekerheid gesteld worden dat in feite geschutmunitie van het kaliber 20 mm is ingezet. In de geraadpleegde munitieruimingen door de EOD zijn tevens geen aanwijzingen aangetroffen van de ruiming van 20 mm granaten. Een exacte locatie van de plaatsgevonden aanval kan daarom niet worden vastgesteld. Derhalve is het tevens niet mogelijk om een Verdacht gebied OO af te bakenen nabij het station Waddinxveen. Conclusie Naar aanleiding van de luchtaanval op het station Waddinxveen is het niet mogelijk een Verdacht gebied OO af te bakenen naar aanleiding van de inzet van geschutmunitie. Het bronmateriaal is hiervoor te summier. Naar aanleiding van de mogelijke inzet van boordmitrailleurs (verschoten KKM) wordt geen Verdacht gebied OO afgebakend. 6.4