Verslag Debat & Besluit (B) 16 en vervolg op 21-12-21

Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

17

Ik zit even te kijken. Het woord “liegen” werd nog genoemd. Ik vind het jammer, al begrijp ik de emotie. Het is van dit college, noch van deze individuele wethouder, nooit de intentie om u op het verkeerde been te zetten. Ik heb ook gezegd dat ervoor zover mij bekend is geen formele aanvragen liggen. Die liggen er ook niet. Er waren wel wat initiatieven. Natuurlijk zijn wij verantwoordelijk en wordt er heel veel in mandaat richting onze organisatie neergelegd, maar u moet begrijpen dat er, als mij door die vraag wordt gesteld en ik die naar eer en geweten beantwoord, altijd nog een mogelijkheid is. Daarom heb ik ook de zinsnede “voor zover mij bekend is” heb gebruikt. Ik wil repareren wat er te repareren valt in het kader van de ruimtelijke ordening. En ik was al in gesprek met die mensen en ik wil dat ook blijven, zeker als ze aantoonbaar financiële schade hebben geleden hieromtrent. Volgens mij heb ik de vragen voldoende beantwoord. De heer Ottens: Ik zal niet de woorden van de heer Van Groos over liegen in de mond nemen, maar het feit is wel dat u de raad op twee momenten onjuist heeft geïnformeerd. Of u dat nu wist of niet laat ik in het midden. Een belangrijkere vraag vind ik de volgende. Als er conceptaanvragen zijn, moeten die gewoon bij het college bekend zijn, zeker als er voorstellen naar de raad gaan.

Wat heeft u gedaan en wat gaat u doen om dit soort situaties te voorkomen? Want natuurlijk: ook deze raad staat voor een goede ruimtelijke ordening, wat we daar ook onder verstaan. Daarom hoort die discussie ook in de raad thuis. Volgens mij is er ook brede overeenstemming over de invulling zoals het college kiest met betrekking tot het gemengd gebied, maar feit is wel dat u de plicht heeft als bestuurder om de raad in de juiste positie te brengen en dat kan alleen door juiste informatie. Wat heeft u gedaan en wat gaat u doen om de raad van de juiste informatie te voorzien? Wethouder Daandels: Het college en deze wethouder hebben de raad altijd naar eer en geweten geïnformeerd, dat blijven wij uiteraard ook doen. Dat betekent dat wij uw raad nu ook in positie brengen. Wij hebben een jaar geleden een voorbereidingsbesluit genomen, omdat er een omissie in het bestemmingsplan zat en wij die omissie ongedaan willen maken en in die tussentijd ook geen rare dingen willen zien. Vandaar het voorbereidingsbesluit. De raad heeft daar de laatste keuze in. Als de raad meent dat de goede ruimtelijke ordening niet opweegt tegen het verhaal van deze twee initiatieven, heeft uw raad de mogelijkheid anders te beslissen. Er ligt zelfs ook een amendement voor dus ik wacht uw keuze van de raad af.

Wat wij nog gaan doen, is in gesprek gaan met iedereen, maar zeker ook de initiatiefnemers om te kijken – dat aanbod is al gedaan, dat heeft u ook in de zienswijze gezien – welke schade er geleden zou worden. Als die aantoonbaar is, willen wij niet alleen in gesprek, maar ook hierbij aangeven die schade te gaan vergoeden. Ik laat de verwachtingswaarde van dat soort schades dus even in het midden. Ik heb vanuit de expertise die mij bijstaat te horen gekregen dat de afweging in het kader van een goede ruimtelijke ordening op deze manier goed te maken is, vandaar ook de keuze die voorligt. De heer Ottens: De wethouder heeft geen antwoord gegeven op mijn vraag, namelijk wat hij heeft gedaan of wat het college gaat doen om wel juist geïnformeerd te worden door de ambtelijke organisatie. Mandaten aan de ambtelijke organisatie is prima, maar dat weerhoudt de wethouder niet van zijn plicht om bestuurlijk de juiste informatie te krijgen. Als hij die niet van de organisatie krijgt, moet hij daar actie op ondernemen. Daar is mijn vraag op gericht. Wethouder Daandels: Ik ben uw raad heel erkentelijk voor de investeringen die wij in deze organisatie doen en voor de organisatie die er staat. Ik ben verantwoordelijk voor de mensen die daarin werken. Ik weet dat mijn mensen hard werken en mij aan heel veel informatie helpen.

Ik weet dat dit bestemmingsplan ontzettend veel inhoudt en ja, ik weet dat wij ook veel terugleggen in de organisatie. Dat binnen die organisatie niet alles Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

18

100% goed gaat, hoort u mij zeker bevestigen. Wat wij doen is lering trekken uit hetgeen gebeurd is. Dat betekent dat we in gesprek zijn gegaan met de mensen, dat we hebben gekeken naar hoe dit is gekomen. Daar leren wij uit en dat proberen we te voorkomen. Ik kan u echter vertellen dat bij bestemmingsplannen waarbij zoveel factoren een rol spelen, er ook in de toekomst nooit een garantie kan zijn dat alle zaken gezien worden. Ik wil u er overigens op wijzen, zonder de vinger naar andere overheden te wijzen, dat ook anderen het niet altijd zien. Ook de provincie heeft deze omissie in eerste instantie niet herkend. Wij hebben een omissie en in het kader van de ruimtelijke ordening leggen wij u die voor. Het is aan de raad en de bevoegdheid van de raad om te bepalen hoe daarmee om te gaan. Ik heb u alle ins en outs zo open en eerlijk mogelijk voorgelegd om tot besluitvorming voor uw raad over te gaan. Ik meen dat het college alle tools nu daar heeft liggen, en het is aan uw raad, en die heeft het laatste woord. De voorzitter: Dank u wel, wethouder. Voldoende, mijnheer Ottens? De heer Ottens: Nee, maar ik zal de vraag niet nog een keer stellen. De heer Van Groos: Ik dacht dat ik net ook een vraag had gesteld, maar laat ik hem nog maar eens explicieter uitspreken.

Is het zo dat, kort na de raadsvergadering van vorig jaar, de wethouder is aangesproken door een van zijn medewerkers op het feit dat hetgeen hij vertelde tijdens de raadsvergadering niet juist was? Als dat niet zo is, is er dan later een moment geweest waarop het desbetreffende team de wethouder erop gewezen heeft? Of heeft de wethouder het pas ontdekt toen de nota van zienswijzen, de beantwoording, kwam? Daarin staat namelijk dat de initiatieven mede aanleiding hebben gegeven, dus dan had er een lampje moeten gaan branden van: hé, dat is heel iets anders dan wat ik heb gezegd. Of heeft hij het pas ontdekt toen ik hem daar vorige week op wees? Graag een duidelijk antwoord van de wethouder. Wethouder Daandels: Ik ben daar niet op gewezen bij de raadsvergadering van vorig jaar. U heeft het ook kunnen zien in de reactie: wij hebben bij de zienswijzenota bij reacties vanuit het veld de constatering gedaan. Dat was ongeveer gelijktijdig als de constatering intern. Exact welke dag of welk tijdstip dat was, heb ik niet paraat, maar ik weet dat ik niet vorig jaar al meteen het vermoeden had dat die omissie in het bestemmingsplan zat. Dat is later ontdekt. De heer Van Groos: We hebben heel veel moeite met de reactie van de portefeuillehouder om verschillende redenen. Hij zegt dat hij op dat moment naar eer en geweten heeft gezegd wat hij wist. Die informatie is niet juist.

Daarmee is de raad verkeerd geïnformeerd. Hij kon niet beter want hij wist niet beter, maar daarmee spreek je toch wel namens het college en namens de organisatie. De situatie was anders. Ik merk er helemaal niets van dat u dat heel vervelend vindt en dat u dat graag had willen corrigeren. Ook op de vraag wanneer u op de hoogte was van het feit dat u destijds onjuiste informatie aan de raad hebt verstrekt, krijg ik geen antwoord. Dat blijft allemaal heel vaag en dat wordt expres in het vage gelaten. Dat vind ik heel jammer in een situatie waarbij het twee keer heel erg mis is gegaan. De eerste keer al met het bestemmingsplan dat mensen bouwtitels opleverde, wat absoluut niet de bedoeling was en de tweede keer bij het voorbereidingsbesluit, waarbij wordt gezegd dat er geen initiatieven zijn, terwijl die er wel duidelijk waren. De initiatieven zijn immers aanleiding geweest voor het ontdekken van deze omissie. Ik zal me verder in deze vergadering beraden op wat ik met deze situatie aan moet. De voorzitter: Dank u wel. Verder niemand in de tweede termijn? Dan wil ik de bespreking van dit onderwerp afsluiten. We gaan door met agendapunt 11. 11. Transitievisie warmte Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

19

De voorzitter: De pitchtijd bij dit agendapunt is vijf minuten. Het is een bespreekpunt voor LokaalBelang, VVD, Samen Waalwijk, GroenLinksaf, CDA, D66, SGP, Lijst IJpelaar, ChristenUnie en Lijst Pouw. Het woord is als eerst aan Samen Waalwijk. De heer Ottens: Dank u wel, voorzitter. Voordat ik in a op de transitievisie warmte wil ik kort terugkomen op de kadernota Grootschalige opwek duurzame energie. Niet inhoudelijk, maar op het proces, want het was een zware bevalling. Uiteindelijk kon het plan op een breed draagvlak rekenen door de niet-aflatende inzet van de heer Frodyma en later van mevrouw Klerks. Het doel daarvan was het beste besluit voor onze inwoners te nemen. En met succes, want bij grote ingrijpende veranderingen heb je juist draagvlak nodig. Zo kijken we ook naar de transitievisie warmte. Samen Waalwijk ziet dit document meer als een ambitiedocument dan als een visie. Er worden nog geen keuzes gemaakt, laat staan dat er een duidelijke weg naartoe wordt geschetst. Daardoor kunnen we niet overzien wat de gevolgen zijn voor onze inwoners. Maar we zien op dit moment wel veel onzekerheid. Over welke maatregelen genomen moeten worden. Over de betaalbaarheid, maar ook over de toenemende energiearmoede. We kunnen dit document dan ook niet vaststellen en dat zegt niets over de inhoud van dit uitgebreide stuk.

We zien de ambities graag uitgewerkt in uitvoeringsplannen waarin een duidelijke marsroute is aangegeven. Daarbij vinden we dat de raad aan het roer moet blijven. Daarvoor dienen we een amendement in. Dan nu naar de nota zelf. We hebben daar toch een aantal opmerkingen over. Bij energiebesparing is natuurlijk een van de belangrijkste pijlers het verminderen van het energieverbruik door onze inwoners. Dat is hartstikke mooi maar het wordt wel een beetje ongeloofwaardig als u aan de noordkant van de A59 de energieslurpers blijft binnenhalen. Ook al is het duurzame energie, het blijven energieslurpers. Je creëert geen draagvlak als je zelf niet het goede voorbeeld geeft. Onze tweede opmerking gaat over de keuze te starten met de energietransitie in de meest kansrijke wijken. Volgens ons is dat water naar de zee dragen, maar vooral subsidies naar de mensen die het toch wel kunnen betalen. In onze visie moet je juist beginnen in de lastigere, gemengde wijk. Want daar maak je in het begin veel fouten. Fouten waarvan je kunt leren en die je dan in een latere fase niet meer hoeft te maken. In de andere gemeenten, waar men met proefwijken is gestart, start men ook juist met de oudere gemengde wijken. We snappen niet waarom dit college deze keuze maakt. Graag daarover uitleg.

Onze grootste zorg gaat echter over de toekomstige onzekerheden die bijvoorbeeld geothermie en aquathermie met zich meebrengen. Alle pijlen zijn hier op dit moment op gericht. En natuurlijk zijn de huidige toepassingen hoopvol, maar we moeten echt nadenken, niet alleen als Waalwijk maar ook als land, over wat het op de langere termijn met onze aarde doet als we massaal buizen de grond in stampen voor warmte- of koudeopslag. Of over de gevolgen voor de biodiversiteit als de watertemperatuur verandert als gevolg van grootschalige aquathermie. We weten dat nog niet. We snappen dat we nu moeten uitgaan van bekende technologieën maar graag meer aandacht voor innovatie. Dat ontbreekt een beetje in deze visie. Tot slot nog een opmerking over de ambitie om het kenniscentrum van Nederland te worden. Inmiddels is dat alweer het regionaal kenniscentrum geworden. Volgens ons hoort dat niet in de visie thuis. Het is een mooie bijvangst als het gerealiseerd wordt. Wat dat betreft staat Waalwijk al enigszins achter op andere gemeenten die eerder gestart zijn. Natuurlijk moeten we gebruik maken van de kennis van de bedrijven die we in huis hebben, maar een kenniscentrum op zich is geen doel in het kader van een transitievisie. Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

20

Kortom, we hebben net als onze inwoners nog grote zorgen bij deze warmtevisie. Wat ons betreft is het een startdocument. Een goed startdocument, maar nog geen voorstel om nu al volmondig ja tegen te zeggen. Het amendement is daarom bedoeld om ruimte te houden om de beste besluiten te nemen. Misschien volgend jaar, misschien over vier jaar en misschien over vijftien jaar. Voor onze inwoners, maar vooral met onze inwoners. AMENDEMENT B: Sturing aan de uitvoering De raad, gezien het voorstel van het college d.d. 5 oktober 2021, gehoord de beraadslaging: • de transitie van fossiele naar natuurlijke energiebronnen een van de grootste opgaven voor de komende decennia is; • de uitwerking van de Transitievisie warmte nog veel onzekerheden met zich meebrengt, waar het gaat om de mogelijkheden en consequenties van grootschalige toepassing van geothermie, aquathermie en andere natuurlijke energiebronnen, maar ook over de betaalbaarheid van maatregelen, vooral voor mensen met een kleine beurs; • veel inwoners in onzekerheid verkeren over de maatregelen die genomen moeten worden, alsmede de kosten die deze transitie voor hen zich meebrengen; overwegende dat: • vroegtijdige participatie, daadwerkelijke betrokkenheid van inwoners bij te maken keuzes, uitmuntende informatievoorziening en zorg voor betaalbaarheid te belangrijkste ingrediënten zijn om draagvlak te creëren en te behouden; •

innovatieve ontwikkelingen zich in hoog tempo opvolgen, waardoor het onverstandig is om bestaande technologieën grootschalig uit te rollen, gelet op de benodigde investeringen in de (ondergrondse) infrastructuur; • het succes van de aanpak van de eerste wijken die in aanmerking komen voor de transitie bepalend is voor de verdere, grootschalige uitrol; • er op dit moment ook nog onzekerheid bestaat over de budgettaire gevolgen is over de uitvoering van wijkplannen (investeringen, ambtelijke capaciteit, etc.); • gelet op de onzekerheden het van belang is dat de raad als kaderstellend, budgetbevoegd en volksvertegenwoordigend orgaan voldoende sturing kan geven aan de operationalisering van de uitwerking van de Transitievisie Warmte; besluit: het dictum van het besluit als volgt te wijzigen: 1. De Transitievisie Warmte voor kennisgeving aan te nemen. 2. Het college op te dragen: a. De operationele wijkplannen voorafgaand aan de uitvoering ter besluitvorming aan de raad voor te leggen, waarbij de raad op basis van het profiel van de wijk de inhoudelijke en financiële kaders vast kan stellen, evenals de wijze waarop de participatie wordt ingevuld. b. Voor de kaderstelling van de begroting 2023 en volgende jaren hiertoe een uitgewerkt voorstel aan de raad voor te leggen. c.

Gelet op de grootschaligheid van deze transitie, de raad jaarlijks een monitoring voor te leggen, waarbij de raad op basis van ervaringen m.b.t. participatie en draagvlak, voortgang in de transitie, benodigde investeringen en financieringsbronnen, alsmede op basis van de op dat moment beschikbare technologieën aan de voorkant kan bijsturen op grond van de opgedane ervaringen.

Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

21

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Ottens. U dient het amendement in en ik wil even inventariseren wie het verder ondersteunt. De fracties van ChristenUnie, SGP, Lijst IJpelaar en Lijst Pouw steunen het amendement. Zijn er nog vragen aan de heer Ottens? Het woord is aan de heer Slaats. De heer Slaats: Dank aan de heer Ottens voor zijn betoog. Ik heb een drietal vragen die het voor mij misschien wat helderder maken. De heer Ottens zei dat de inwoners nog geen vertrouwen hebben in dit document. Kunt u mij iets verder toelichten waar u dat op baseert? Dat is vraag één. Vraag twee is iets complexer. Uw betoog voelt een beetje onsamenhangend. Enerzijds vraagt u om meer concrete plannen en inzetten op innovatie. Anderzijds zegt u dat dat misschien toch beter onderzocht moet worden en landelijk bekeken moet worden. Ik snap de samenhang daartussen niet zo goed, maar wellicht kunt u die nog een keer uitleggen. De laatste vraag die ik had, is hoe belangrijk u het vindt dat Waalwijk voldoet aan het Klimaatakkoord. De heer Klerks: Ik had meerdere vragen, maar de heer Slaats heeft er net al een aantal gesteld die ik ook had willen stellen. In bijlage drie van het voorstel vinden we een uitgebreide inwonersenquête. Ik heb daar niets over zorgen gelezen.

Ik heb geen inwoner erover gehoord, er zijn ook geen inwoners komen inspreken en ze weten de weg naar onze raad toch best wel goed te vinden als er zorgen zijn. Ik vraag me dus af waar dat vandaan komt, want die vraag had u al gesteld. Het andere was dat u het plan niet concreet noemde, terwijl ik de 108 pagina’s zeker wel concreet vind. Er staan hele duidelijke plannen in die we willen gaan maken, uitvoeringsplannen die er komen, er worden ook budgetten gevraagd … We gaan dus volgens mij best wel duidelijk aan de slag met deze grote transitie. Er moet nog heel veel werk verzet worden, maar ik hoop dat de heer Ottens mij kan verduidelijken wat hij nu precies bedoelt met de stelling dat deze visie niet voldoende is. De heer Ottens: Ik zal proberen de vragen te beantwoorden. Ik heb het niet gehad over vertrouwen bij inwoners, maar over zorgen bij inwoners. Die heb ik concreet benoemd. Wat gaat het voor mij betekenen? Wanneer die vraag aan de orde komt, krijg je vaak een andere reactie. Dat hebben we ook bij de windmolens gezien met de afstandscriteria: dan komen inwoners in het geweer. Ik heb ook niets gezegd over dit participatietraject, maar voor heel veel inwoners is deze transitievisie nog best wel een ver-van-mijnbed-show, terwijl we toch in een kleine dertig jaar heel wat moeten gaan realiseren en concrete stappen moeten zetten.

Waar het gaat om de innovatie, heb ik het misschien niet goed uitgelegd. We zetten nu in op hetgeen we nu weten, maar – en daar zit een zorg in – we wisten zeventig jaar geleden ook niet wat de gevolgen van de gaswinning zou zijn. Daar zit een zorg voor de toekomst in, waarvan ik vind dat we dat voor de toekomstige generaties goed in de gaten moeten houden. We weten niet wat het echt massale gebruik van warmte-koudeopslag betekent. We weten niet wat de massale toepassing van aquathermie betekent voor de biodiversiteit of voor faunabeheer. Dat weten we gewoon nog niet. Daar zit in ieder geval een zorg in. Ik snap heel goed dat je inzet op hetgeen we nu weten, maar ik wil graag oog houden voor innovaties en ook mogelijke energiebronnen. De laatste vraag ging over hoe belangrijk Samen Waalwijk het Klimaatakkoord vindt. Dat vinden wij uitermate belangrijk en we vinden ook dat we dat moeten naleven. De enige opmerking die we ten aanzien van die visie maken, is dat we bij de uitwerking van de

Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

22

raad aan het roer willen blijven staan. Volgens mij heb ik daarmee ook de vragen van de heer Klerks beantwoord. De heer Klerks: Dank u wel. We verschillen duidelijk van mening. De heer Slaats: Dank u wel, mijnheer Ottens, voor het beantwoorden van de vragen. Het stukje over innovatie is zeker wel wat duidelijker geworden. Met betrekking tot de zorgen verschillen we deels van mening. Ik snap dat het op sommige momenten voor mensen wel een vraagteken is welke kant we opgaan, maar we staan ook aan het begin van een traject dus het is niet alleen voor de inwoners, maar ook voor de overheid nog een vraag hoe we dat het beste kunnen doen. Daar zijn we het volgens mij over eens. De reden waarom ik de vraag over het Klimaatakkoord stelde, was dat het Klimaatakkoord ons vraagt om eind dit jaar een vastgestelde warmtetransitievisie te hebben. In uw amendement zegt u dat u de warmtetransitievisie ter kennisgeving wilt aannemen. Voor mijn gevoel voldoen wij dan niet aan het Klimaatakkoord. Wellicht heeft u erover nagedacht, maar het viel mij in ieder geval op. De heer Ottens: Ik heb daar natuurlijk over nagedacht en ook heb ik gelet op de inhoud van het ambitiedocument. Wij staan achter die ambitie. Je kunt ook weinig anders doen dan achter die ambitie staan. Wellicht kunnen we tijdens een schorsing tot elkaar komen.

Eigenlijk vinden wij dat we nu nog niet verder kunnen gaan dan het document voor kennisgeving aannemen. Maar als u het met de rest van de inhoud van het amendement wel eens bent en we moeten het vaststellen, kunnen we daar altijd nog het gesprek over aangaan. De heer Slaats: U zult in onze bijdrage nog wel horen hoe wij er verder inhoudelijk in staan, maar dat is in ieder geval voor mij het meest opvallende punt in het amendement en daarom wilde ik erop reageren. Dank u wel. Mevrouw Klerks: Voorzitter. Met een nieuwe minister voor Klimaat & Energie én 35 miljard in een klimaatfonds mag duidelijk zijn dat alle lagen van de overheid er hard aan werken om het klimaat te verbeteren. Niet in de minste plaats is de VVD blij met het voornemen om twee nieuwe kerncentrales te realiseren. Dat heeft dan vast weer invloed op de plannen voor windmolens in onze gemeente. Maar vanavond ligt een ander onderdeel voor dat inhaakt op het behalen van de klimaatdoelstellingen: de transitievisie warmte. Het zal u misschien verbazen, maar de VVD is echt enthousiast over deze visie. Er zijn reële doelstellingen, de visie focust op concrete wijken waar de succeskans en haalbaarheid het grootste is, en we kijken ook verder dan de doelstelling van 2030. Met een lange termijnvisie die op korte termijn resultaten kan opleveren, gaan we er komen. Hebben we dan geen opmerkingen? Natuurlijk wel.

Maar wij hebben er ook vertrouwen in dat een deel daarvan goed uitgewerkt zal worden door de wethouder. Zo zijn we erg benieuwd naar het inzetten van energiecoaches en hoe dit in de praktijk gaat werken. De arbeidsmarkt is op dit moment een enorme uitdaging. Hoe we die mensen gaan vinden, zien we nog niet helemaal voor ons. En in spoor C gaan we kijken naar alternatieven voor warmte. Dat is goed maar waarschijnlijk gaan meerdere gemeenten dat doen en het lijkt ons niet verstandig als verschillende gemeentes telkens het wiel opnieuw gaan uitvinden. We hopen dus dat we daarbij aanhaken op de kennis die andere gemeenten op gaan doen. Tot zover de complimenten en opmerkingen. Dan toch nog even twee zaken die we graag anders zien. Met de uitvoering van de transitievisie warmte is 11,25 fte gemoeid. Het betalen van al die mensen is een enorme kostenpost, waar dan nog het duurzaamheidsfonds bovenop komt. Voor zover de VVD nu al voorziet, zullen we ook nog de reserve duurzaamheid met een paar miljoen moeten spekken, gezien we die nu leeg gaan trekken. We zouden graag afspreken dat we elk Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

23

jaar gaan kijken waar we staan en welk bedrag er gereserveerd moet worden voor de personele kosten. Het gaat ons nu te ver om fiat te geven voor die 11,25 fte in de komende jaren. We zien het graag als een iteratief proces waarbij we alsmaar bijsturen. Dus, wethouder, voelt u er ook iets voor om in gesprek te blijven over de kaderstellingen vanaf komend jaar en aan de hand van cijfers en prioriteiten bij te sturen en budget vrij te maken ten aanzien van de personele bezetting? Volgens mij gaan we dat al doen omdat een deel in de kaderstelling in de begroting moet worden vastgesteld, maar we zouden dat dus graag doen aan de hand van concrete cijfers. Daarnaast dient de VVD een amendement in om spoor D te laten vervallen. De doelstelling van dit spoor is om onderzoek te doen om hét nationale kenniscentrum te worden. Volgens ons is dat helemaal geen gemeentelijke taak en iets dat weinig ten goede komt aan onze inwoners en ondernemers. Een hoogdravende ambitie, dat is hoe wij die beschouwen. En nee, we besparen geen geld door het wegstrepen van spoor D. Maar daar gaat het ons ook niet om. Schoenmaker: blijft bij je leest. En spoor D heeft nu eenmaal niets met schoenen te maken. Tot zover.

AMENDEMENT C: Vervallen spoor D en verder gaan met spoor A, B en C Ondergetekende(n) stelt/stellen het volgende amendement voor: constaterende dat: • om de doelen van transitie warmte (isoleren en aardgasvrij maken van woningen) voorgesteld wordt vier sporen uit te voeren, te weten sporen A tot en met D; • spoor D, Waalwijk kenniscentrum warmtetransitie, beoogt dat Waalwijk hét nationale kenniscentrum voor de warmtetransitie wordt maar dat dit spoor niet echt is uitgewerkt in de visie; overwegende dat: • lokale werkgelegenheid door de uitvoering van de warmtetransitie automatisch ontstaat; • wanneer de installatiebedrijven in Waalwijk vooroplopen, het kenniscentrum automatisch ontstaat en dit daarom niet vanuit de gemeente geïnitieerd hoeft te worden; • bedrijven zelf opleidingsfaciliteiten kunnen opzetten, wat ook hoogstwaarschijnlijk zal gebeuren vanwege de krappe arbeidsmarkt; • daarnaast de overheid al projecten heeft lopen om studenten geïnteresseerd te maken voor de techniek; besluit: het dictum van het besluit als volgt te wijzigen: 1. De transitievisie warmte vast te stellen, waarbij alleen de sporen A, B en C worden uitgevoerd. 2. Het bedrag, dat extra beschikbaar wordt gesteld voor het uitvoeren van afspraken uit het Klimaatakkoord uit de decembercirculaire 2021 toe te voegen aan de reserve duurzaamheid. 3.

De invulling en de kosten van de incidenteel benodigde fte’s in 2022 neerwaarts bij te stellen in verband met het vervallen van spoor D en de benodigde middelen te onttrekken uit de reserve duurzaamheid. 4. Een duurzaamheidsfonds in te stellen, waarvan de huidige reserve milieu als basis dient en vanaf 2021 de inkomsten van Eneco, Langstraat Energie en nader te bepalen toekomstige energie-opwek gerelateerde inkomsten in deze reserve worden gestort; 5. Vaststellen begrotingswijziging nummer 2022/005.

Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

24

De voorzitter: Het amendement wordt gesteund door de fracties van Samen Waalwijk en de ChristenUnie. Wie wil er reageren op mevrouw Klerks? Het woord is aan de heer Ottens. De heer Ottens: Dank u wel, voorzitter. Fijn om te horen dat de VVD al weet dat er een nieuwe klimaatminister zal komen. U wekte een beetje de indruk al te weten wie dat zal zijn. Volgens mij is het erg vroeg daarvoor. Ik kan mij in ieder geval uitstekend vinden in het amendement dat u heeft ingediend en wij zullen het steunen. Echter proef ik ook bij u, en daar is ook ons amendement op gericht, dat u regelmatig wilt kunnen bijsturen op de inzet van middelen, ook waar het gaat om het waarmaken van de ambities in de uitvoeringsplannen en de monitoring daarvan. Verheugend dus om dat te horen. Wellicht komen we op dat punt ook nog tot elkaar. Mevrouw Klerks: Ik weet nog niet wie de klimaatminister wordt, maar als de VVD die kan leveren, kijkt ze misschien wel naar de nummer 55 op de lijst, hoewel ik niet weet of diegene daar heel veel zin in heeft. Wat ik lastig vind aan uw amendement is dat het vrij ver gaat en bijna niet meer kaderstellend is. Ik zoek wel naar een soort van balans in het spelen van onze kaderstellende rol en het niet te ver doordraven in wat we zelf willen sturen.

Ik had hem in mijn betoog dus echt gericht op die 11,25 fte, maar ik wacht ook wel even de reactie van de wethouder af en daarna neem ik uw amendement in beraad. De heer Klerx: Een paar opmerkingen voor mevrouw Klerks. Ik begrijp ergens dat het veel fte’s zijn en dat we dat af en toe willen kunnen bijsturen. Aan de andere kant is er op dit moment een heel krappe arbeidsmarkt en moeten we volgens mij al blij zijn als we deze mensen aan ons kunnen binden om deze transitie voor de gemeente en onze inwoners mogelijk te maken. En ja, bijsturen is soms financieel voordelig maar het kan ook nadelen hebben, bijvoorbeeld als we mensen alleen maar tijdelijke contracten kunnen bieden, terwijl we ze wel aan ons willen binden, of als we daardoor heel dure inhuur moeten verkiezen. Ik ben benieuwd hoe mevrouw Klerks daarover denkt. Reagerend op het amendement van de VVD: in onze beleving staan daar best veel aannames in. Je kunt betwisten of je de ambitie moet hebben om een nationaal kenniscentrum te worden. Wij zouden al heel blij zijn als we dat in ieder geval voor onze gemeente kunnen zijn en misschien ook regionaal voorop kunnen lopen. Of we daarmee dan ook landelijk vooroplopen? Het is wat ons betreft een mooie ambitie, maar we snappen volgens mij wel wat u bedoelt. Wat ons betreft gaan we in ieder geval wel dat onderzoek doen.

De vraag aan u is waarom je niet gewoon onderzoek kunt doen. Dat vraagt spoor D nu ook. Of wilt u daar helemaal niets aan doen, ook niet voor onze eigen inwoners en ondernemers? Als laatste zegt u: schoenmaker, blijf bij je leest; innovatie en ontwikkelingen willen we alleen nog maar op schoenen doen. Dat is voor het schoenenkwartier fantastisch en daar gaan we ons enorm op richten, maar wij hopen wel dat de VVD verder blijft kijken dan schoenen. Mevrouw Klerks: Ten aanzien van alle fte’s: nee, het is niet onze intentie om de mogelijkheid mensen aan ons te binden op te schorten. Wanneer we deze visie goedkeuren, gaan we 3 fte toevoegen, dat is wat nu ook in de visie staat en is vastgelegd. Met die € 240.000 die we daar ongeveer voor nodig hebben, gaan wij gewoon akkoord. De rest wordt sowieso pas bij de kaderstelling volgend jaar vastgesteld. Het enige wat wij vragen is daar dan ook meer onderbouwing onder te leggen dan alleen: volgens de visie hebben we dat aantal fte’s nodig en daarmee komen we dan een heel eind. Ik hoop dus gewoon op een toezegging van de wethouder, omdat ik eigenlijk niet om heel veel vraag. Waarom geen onderzoek? Omdat wij vinden dat dat geen gemeentelijke taak is.

Dat is meer een principieel ding, want als het om onze eigen ondernemers gaat en we zouden die moeten verbinden, zouden we daar echt wel voor zijn, want dat is dan wel een geNotulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

25

meentelijke taak. Maar het is geen gemeentelijke taak om een nationaal kenniscentrum op te zetten. Daarom dus geen onderzoek. Als onze ondernemers vragen om ondersteuning op meer praktisch vlak, zouden we daar wel voor open staan. Uw uitleg van mijn spreekwoord is niet helemaal goed. Daar wilde ik het bij laten. De heer Klerx: Voorzitter. LokaalBelang is blij met de transitievisie warmte die nu voorligt. De gemeente zet in op een vrijwillige energiecoach en deze coach krijgt een opleiding en de mogelijkheid om deel te nemen aan de intervisietrainingen van het regionaal energieloket. In onze beleving dienen deze coaches professioneel en onafhankelijk te zijn. De vraag is of dat op de door de gemeente voorgestelde manier bereikt gaat worden. De kans is namelijk best groot dat de inwoners van Waalwijk alsnog vrij snel het advies moeten winnen bij professionele adviseurs, denken wij, met de daaraan verbonden kosten. Zodra er meer informatie bekend is over de vrijwillige energiecoach, horen we dit graag van de wethouder, want uit onze vragen bleek dat daar nu nog vrij weinig informatie over bekend is. Als we dit als gemeente willen doen, zullen wij in ieder geval scherp zijn op de onafhankelijkheid en de professionaliteit van deze coaches, zodat onze inwoners goed geholpen worden bij het realiseren van deze transitie.

Mevrouw Schuijffel: Mijnheer Klerx, ik vroeg me af wat u doet denken dat een vrijwillige energiecoach, die gewoon goed is opgeleid, die enthousiast is en graag mensen zou willen helpen, niet onafhankelijk zou zijn? Daar ben ik benieuwd naar. De heer Klerx: Daar zit onze zorg niet. Die zit meer verscholen in het effect dat we om ons heen zien en dat ook met die arbeidsmarkt te maken heeft. Wij denken dat onze vrijwillige energiecoaches, als wij ze op een bepaalde manier opleiden en kennis toedichten, heel gewilde arbeidskrachten kunnen worden. Wij maken ons zorgen of er daadwerkelijk van dit soort vrijwilligers zijn. Wij hopen het met ons hele hart en zouden het mooi vinden als we elkaar helpen op die manier. We juichen het initiatief van harte toe, maar zullen het wel blijven volgen. Het moet namelijk geen slap aftreksel worden, doordat we de mensen niet kunnen vinden, of doordat we ze ergens anders aan kwijt zijn geraakt, omdat we ze bij wijze van spreken te goed hebben opgeleid. Wij hebben er het volste vertrouwen in dat het college zijn stinkende best gaat doen om deze vrijwillige energiecoaches professioneel en onafhankelijk te laten fungeren voor onze inwoners. Mevrouw Schuijffel: Bedankt voor het antwoord. Ik denk dat het een belangrijke verduidelijking is. Ik wil toch even reageren op “te goed opgeleid”. Volgens mij kun je nooit te goed opgeleid zijn.

De heer Klerx: Dat klopt. De heer Slaats: Voorzitter. De beste energie is bespaarde energie. Dat was altijd al zo, maar dat is in deze tijden van hoge energieprijzen nog eens extra belangrijk geworden. Verduurzaming leidt immers niet alleen tot minder uitstoot en een comfortabel huis, maar ook tot een lagere energierekening. We gaan ambitieus aan de slag met slim en pragmatisch beleid om onze huizen en bedrijven te verduurzamen. Het is een goed stuk tekst dat goed aansluit bij de opgave voor Waalwijk en de Waalwijkers en ook bij het beeld van de fractie van GroenLinksaf. Het is echter een passage uit het coalitieakkoord Omzien naar elkaar, vooruitzien naar de toekomst, van de partijen VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie. Dat laat nog maar eens zien hoe belangrijk en relevant dit onderwerp is en hoe belangrijk isoleren is. Wij zijn blij met het voorstel dat voorligt. We gaan breed aan de slag om inwoners te stimuleren om te isoleren, met onder andere energiecoaches en voor minder daadkrachtige inwoners een fonds. We gaan naar een aantal specifieke wijken om extra inzet te plegen. Daarnaast doen we voor de toekomst onderzoek naar de mogelijkheden voor Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

26

warmtenetten en een kenniscentrum. Het document geeft wat ons betreft duidelijk richting, benoemt de juiste eerste stappen en gaat ook in op wat we daarna moeten doen. De fractie van GroenLinksaf zal dus instemmen met de transitievisie warmte. De heer Van Groos: Mijnheer Slaats, u liet net merken dat het voor u belangrijk is dat Waalwijk zich aan het Klimaatakkoord houdt. Hoe belangrijk is het voor u dat Waalwijk zich aan zijn eigen klimaatdoelstelling houdt? De heer Slaats: Bedoelt u de klimaatdoelstelling om in 2043 klimaatneutraal te zijn? De heer Van Groos: Ja. De heer Slaats: Dat vind ik persoonlijk heel erg belangrijk. De heer Van Groos: Volgens de transitievisie warmte zijn we in 2050 aardgasvrij, terwijl de Waalwijkse doelstelling dat te zijn in 2043. Hoe kijkt u daar dan tegenaan? De heer Slaats: Klimaatneutraliteit is best een ingewikkeld begrip en het kan op verschillende manieren ingezet worden. Je kunt namelijk ook compenseren of er op andere manieren mee aan de slag gaan. Ik denk dat het heel moeilijk is om zo ver vooruit te kijken naar 2050, maar ik denk dat de transitievisie warmte zoals we die nu inzetten en zoals die ook verwacht wordt binnen alle onzekerheden die we op dit moment hebben, een mooie stap zet naar klimaatneutraliteit in 2043. De heer Spohr: Voorzitter.

In de transitievisie warmte lezen wij een goede basis om een warmtetransitie te kunnen voorbereiden. Wij willen echter nog een aantal zaken aanstippen die we missen in deze visie. Wat ons betreft mist vooral een eenduidig plan. We moeten oppassen dat we straks niet met een wirwar van verschillend energiegebruik te maken hebben, met verschillende warmtenetten en mixen van energie. We vragen ons af of dit straks niet zal leiden tot het missen van volumevoordelen bij afname van energie en mogelijk tot het creëren van logistieke problemen. U kunt zich voorstellen dat woningen in de wijk soms nog gebruik maken van aardgas, soms deels geïsoleerd zijn en mogelijk aangesloten zijn op warmtenetten. Dat is logistiek al een behoorlijke opgave maar het kan ook betekenen dat we straks een situatie krijgen waarin wegen die hopelijk maar één keer open moeten voor warmtenetten mogelijk vaker open moeten omdat het gaat om delen van wijken en bewonersgroepen. We willen ervoor waarschuwen dat die logistiek ons straks in de weg kan zitten en mogelijk leidt tot demotivatie bij bewoners. In de visie zou wat ons betreft een passage moeten worden opgenomen over de aangeboden kwaliteit van warmtenetten en warmtepompen.

Want wat gebeurt er als de warmte van afvalwater van een te lage temperatuur is? Moeten warmtenetten dan extra worden geïsoleerd, waardoor wegen misschien open moeten, of moeten bewoners dan zelf apart gaan bijverwarmen? En voor wie is de rekening dan? Kortom, daar zijn nog wel wat vragen te stellen. En als we het dan over een te lage temperatuur van een warmtenet hebben, doelen we ook op de meetbaarheid van zo’n situatie. Want wat is dan de nulmeting die de vergelijking tussen de aardgaswarmte en andere warmte mogelijk maakt? Wat kunnen bewoners jegens de gemeente doen? Kan de gemeente bijvoorbeeld worden aangesproken op het aangeleverd krijgen van de minimale warmte in hun woning? Een minimale temperatuurgarantie zijn wij nog niet tegengekomen in de stukken. Hoe zeker is de kwaliteit van warmtepompen? De warmtepompen worden beter, maar laten ook nog vaak te wensen over en we moeten voorkomen dat groepen bewoners straks naar de gemeente komen omdat zij vinden dat de gemeente hun heeft gedwongen om mogelijk niet goed functionerende warmtepompen af te nemen. Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

27

En verder nog dit. Stel dat bewoners helemaal niet zo graag overgaan op warmteenergie. Dit is immers meer een stimuleringsmodel. Wat is dan plan B? We nemen toch niet aan dat het college tot 2030 wil blijven wachten tot bewoners wel eigen initiatieven gaan nemen om over te gaan op warmte-energie? Kortom, het CDA vindt dit een goede basis en gaat dus akkoord met de uitgangspunten van deze visie, maar wil het college adviseren deze nog wat verder aan te vullen met de door ons genoemde punten. De heer Ottens: Ook in de bijdrage van de heer Spohr proef ik dat ook het CDA een nog wat concretere uitwerking mist. Wat dat betreft sluit de fractie zich aan bij de zorg die wij hebben, vandaar ons amendement. U haalt nog een veel belangrijker punt aan, namelijk wat we doen met de ondergrondse infrastructuren om die hele transitie daadwerkelijk tot in de woning te brengen. Dat brengt inderdaad onzekerheid met zich mee: wat kun je hergebruiken en wat moet er opnieuw worden aangelegd? Dat bracht mij op het idee dat je je integrale uitvoeringsplannen eigenlijk niet alleen voor wegen, riolering en groen moet invullen, maar juist ook voor elementen die de energietransitie moeten maken.

Bent u het met me eens, dat dat in ieder geval al een concretere invulling zou zijn van de uitvoering die je moet realiseren? De heer Spohr: Ik denk dat u wel gelijk heeft dat we dan in ieder geval planmatig veel beter te werk kunnen gaan met een dusdanig ingewikkelde infrastructuur die er deels ligt en die deels moet worden aangevuld, terwijl we de kwaliteit ervan eigenlijk nog niet kennen. In deze visie wordt benadrukt dat we verschillende vormen van warmte hebben. De ene vorm van warmte zal anders zijn dan de andere vorm. Ik denk dat we eerst nog een heleboel moeten uitvinden over de kwaliteit van de warmte voor we überhaupt op de uitvoering ervan kunnen overgaan. Dat zal deels ook een soort pilotsituatie zijn. Maar als we eenmaal voldoende kennis hebben, ben ik het met u eens dat het een goed idee zou zijn om inderdaad een uitvoeringsplan voor de ondergrondse infrastructuur te maken en mogelijk de bestaande uitvoeringsplannen aan te vullen. Mevrouw Schuijffel: Voorzitter. Iedereen van het gas af in 2050, dat is ons landelijke doel. In Waalwijk willen we zelfs nog sneller. Waalwijk in 2043 klimaatneutraal, toch? Maar met ambitie alleen ben je er niet. Er moet ook nog een weg uitgestippeld worden, er moeten actieplannen worden gemaakt en uiteindelijk moeten er schoppen in de grond komen. Hoe gaat Waalwijk dit doen? Daar gaat het over vanavond.

Natuurlijk zijn we blij dat er transitievisie warmte ligt. In 108 pagina’s wordt er een uitgebreide en gedegen inventarisatie gedaan van de huidige stand van zaken, allerlei mogelijkheden om iets te doen. En er zitten best prima ideeën tussen. Denk aan het belang van breed draagvlak onder en mede-eigenaarschap van inwoners. Of dat iedereen kan meedoen, ook degenen die minder geld hebben. Maar waar is de concretisering? Welke keuzes maken we? En waar is trouwens het jaartal 2043 gebleven in dit visiedocument? Waarom doen we precies dat, of eigenlijk, als je de rekenmachine erbij pakt, zelfs minder dan wat we landelijk opgedragen krijgen? Zouden we eigenlijk niet een tandje harder moeten lopen dan de rest? En waar investeren we in? Het lijkt allemaal niet te veel te mogen kosten. Gelukkig werd gisteren duidelijk dat het Rijk een langjarig nationaal isolatieprogramma inclusief middelen gaat starten waarmee woningen sneller, slimmer en socialer geïsoleerd kunnen worden. De prioriteiten daar zijn duidelijk. De slechtst geïsoleerde woningen eerst. En ook zal via subsidie worden aangestuurd op de vervanging van cv-ketels door hybride warmtepompen. Waalwijk pakt in deze transitievisie onzes inziens niet de regie en dat is jammer. Hopelijk komen er voldoende initiatiefnemers zichzelf aandienen.

Maar wat doen we nu als dat helemaal niet gebeurt? Het argument dat er in de toekomst betere en schonere oplossingen zullen zijn, kan op zichzelf wel waar zijn, maar kunnen we ons veroorloven om niet Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

28

nu al aan de slag te gaan? Het uitvoeren van de voorgestelde aanpak kost tijd. Hebben we die als het gaat om de energietransitie en de toekomst van onze aarde? U begrijpt dat wij wat moeite hebben met ja zeggen tegen dit voorstel. Want waar zeggen we nu ja tegen? De doelstellingen zijn niet echt SMART geformuleerd en de te nemen stappen kunnen nog alle kanten op. Kijken we naar spoor D, dan constateren wij dat Waalwijk die boot feitelijk al gemist heeft. We hadden ons destijds kunnen aanmelden voor de proeftuinen aardgasvrije wijken. Dan hadden onze ondernemers hun rol kunnen pakken, zich kunnen ontwikkelen en kennis kunnen opbouwen. Op zich kunnen wij ons het amendement van de VVD goed voorstellen. Alvorens erin mee te gaan, willen wij de portefeuillehouder vragen welke ambitieuze projecten er dan wel zijn, of wanneer deze gedefinieerd zouden kunnen worden. Ik doel op projecten die we samen met dat gespecialiseerde bedrijfsleven kunnen gebruiken om daadwerkelijk een kenniscentrum neer te zetten. Sowieso gaat deze transitie gepaard met een stijgende vraag naar mensen met twee rechterhanden, die daadwerkelijk de schop in de grond kunnen steken en de nodige techniek kunnen installeren. Daar hebben we geen kenniscentrum voor nodig, maar slechts harde werkers.

Om enigszins grip te houden op het globale streven vragen wij het college jaarlijks een terugkoppeling te geven op het aantal geïsoleerde woningen tot energielabel A en B, met als uitgangspunt het jaar 2020. Ook zouden we graag de voortgang van de ontwikkeling van warmtenetten op die manier terugkrijgen. Een jaarlijks concreet actieplan zou inzicht geven in de aanpak van het jaar daarop. En op die manier is concreet inzichtelijk hoe het loopt en waar en wanneer bijsturen of opschalen nodig is. Graag horen wij van de portefeuillehouder een reactie hierop. Is hij bereid dit te doen? Tot slot nog een kleine omissie waarop wij gewezen werden in het raadsvoorstel. Waar het gaat over het investeringsfonds wordt Langstraat Stroom genoemd. Dit zou volgens ons Langstraat Energie moeten zijn. Dat is nog een opmerking van onze kant. Tot zover. De heer Tiemstra: Voorzitter, geacht college, leden van de raad en kijkers thuis. Een enkel woord, want zolang hoeft dit niet te duren. Er wordt makkelijk geroepen dat de huizen van het gas af moeten. Dat kan helemaal niet. Zeker niet als het oudere huizen betreft. Vier op de tien woningen in Nederland kunnen niet warm gestookt worden als ze van het gas af gaan. Woningen van voor 1980 zijn onvoldoende geïsoleerd om met elektriciteit de koude dagen warm te maken.

Met isolatie kun je wel een inhaalslag maken, maar je kunt oudere huizen niet na-isoleren tot een punt waarop je op koude dagen genoeg hebt aan een elektrische aansluiting. Dat moeten we elkaar niet wijsmaken en we moeten mensen zeker niet in deze richting dwingen. Nog niet zo lang geleden hadden we een informatieavond, waarbij gezegd is dat we dit probleem vooral samen moeten aanpakken. Doorvragen onzerzijds leverde de kennis op dat het aanpakken van oudere woningen tienduizenden euro’s per woning kost. Dat samen houdt in dat de gemeente wel mee wil denken, maar dat de woningbezitter zelf de portemonnee mag trekken. Dat inspireert en motiveert natuurlijk niet echt. En over het meedenken het volgende: wij hoorden van een inwoner van onze gemeente die zijn dak wilde isoleren. Pannen eraf, isolerende platen erop, nieuwe pannen erop en gaan. Een modelburger wat ons betreft. Ook maar even contact opnemen met de gemeente. Vanuit de Commissie Welstand moeten de volgende dingen worden aangeleverd: een plattegrond op maat, een tekening van de zijgevels, detailtekeningen, aansluitdetails, potdeksel, metselwerk, een langsdoorsnede over de gepotdekselde gevel, een langsdoorsnede over de topgevel dakgevel, een langsdoorsnede over de goot dakgevel. Ook aanvullende berekeningen zijn gevraagd.

Heeft u enig idee wat dat allemaal kost? Het ging over een dak dat enkele centimeters hoger werd vanwege isoleren. Een goede aannemer die tijd heeft voor een dergelijke klus is niet eenvoudig te vinden. Bovendien is dit voor een burger financieel gezien best een flinke ingreep. Wanneer de gemeente dan nog voor duizenden euro’s extra informatie vraagt, vragen wij ons af waar de burger de tijd vandaan Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

29

moet halen. Dan zakt menigeen de moed in de schoenen. Dit moet echt anders. En ik daag het college dan ook uit hier met een goed verhaal richting de samenleving te komen. Anders komt dit niet goed. Tot slot over de voorliggende amendementen. Het amendement van Samen Waalwijk steunen wij. In dat van de VVD gaan we een heel eind mee, maar het eerste zinnetje geeft aan dat dit plan nog moet worden vastgesteld waar het amendement van Samen Waalwijk spreekt over het voor kennisgeving aannemen. Daar wringt de schoen nog een beetje, maar qua inhoud kunnen we er een heel eind in mee. Mevrouw IJpelaar: Voorzitter. Het isoleren van gebouwen en woningen in onze gemeente is een belangrijke stap in het aardgasvrij maken van alle bebouwing richting 2050. Om de huizen van bewoners voor de warmtetransitie geschikt te maken, zijn er nu al diverse no-regret energiebesparende en energieopwekkende maatregelen beschikbaar. Maatregelen die gecombineerd kunnen worden met alle gangbare alternatieven voor aardgas. Met uw warmtetransitievisie zet u een stap in de goede richting. Allerlei plannen krijgen voorrang en dat is goed.

Naast duidelijkheid richting onze inwoners over wat de gemeente gaat doen om de warmtetransitie succesvol te laten verlopen en het volgen van de participatieprincipes uit het Klimaatakkoord, is het van groot belang om onze inwoners mee te krijgen in het gezamenlijk investeren in een duurzame toekomst. Het is daarom erg belangrijk dat onze inwoners weten wat er concreet van hen wordt verwacht als het gaat om het isoleren van hun woningen. En welke rol de gemeente zelf gaat spelen in het isoleren van gebouwen en woningen. Isoleren is iets dat we samendoen en dat moet voor iedereen duidelijk zijn. Kunt u zich in de denkwijze van Lijst IJpelaar vinden? Uw college is van plan een aantal jaren ’60-, -’70- en –’80-woningen in de kern Waalwijk als eerste aan te pakken. Op zich is dat een goed plan. Echter, wanneer we de totale bebouwing doornemen in alle drie de kernen, zien we dat vooral in de kernen Waspik, Sprang-Capelle en Nieuwevaart veel oudere woningen staan met een relatief groot woonoppervlak. De meeste van deze woningen scoren laag op labels voor isolatie en gebruiken dus minder energie dan jongere woningen in de kern Waalwijk. Oudere woningen hebben vaker lastig te bereiken vloeren. Geen kruipruimte en geen normale spouwmuren. Een behoorlijke uitdaging dus. Lijst IJpelaar is bang dat het college in zijn aanpak voor isolatie begint met het laaghangend fruit.

Het zal meer overtuigingskracht vergen om bewoners van grote, oude woningen mee te laten investeren dan bewoners van woningen in bijvoorbeeld Landgoed Driessen. Lijst IJpelaar vindt het sowieso niet eerlijk dat de bewoners van Waalwijk de rekening hiervoor krijgen gepresenteerd. Kunt u zich dit voorstellen? Om dit traject in onze gemeente te laten slagen, is het noodzakelijk dat u iedereen duidelijk informeert over de financieringsconstructies die voor bewoners voorhanden zijn en over de aanvullende financieringsmogelijkheden op de markt. Wij vinden dat het college niet moet kiezen voor de kortste klap maar voor de langere termijn, want dat is wat verduurzaming voor onze samenleving als geheel van ons verlangt. De heer Van Groos: Voorzitter. Op de valreep is deze visie aan de raad voorgelegd en de gemeente Waalwijk kan dan wel veel gemeenten voorgaan, er blijkt in onze ogen veel te weinig ambitie uit. Te gemakkelijk is aansluiting gezocht bij de landelijke doelstellingen. Als de gemeente Waalwijk als doelstelling heeft om in 2043 klimaatneutraal te zijn, moet het in onze ogen voor dat jaartal al van het gas af zijn en niet pas in 2050. Voor de fractie van de ChristenUnie is het tekenend dat in het raadsvoorstel slechts drie zinnen worden gewijd aan het onderwerp duurzaamheid.

Maar wat voor ons het meest teleurstellend is, is dat aan de problematiek van energiearmoede geen enkele prioriteit is gegeven. In de slechtst geïsoleerde koop- en huurwoningen wonen de inwoners met de krapste portemonnee. Zij zijn nu al, en straks nog meer, veel te veel kwijt aan hun energielasten. Als dit probleem als eerste wordt aangepakt, snijdt het mes aan twee kanten, namelijk winst voor het milieu en minder armoede. Het college kiest echter zoals gezegd Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

30

voor het laaghangend fruit, te weten de woningen met een label C of D. Die woningen zijn al redelijk geïsoleerd. Maar we willen toch niet dat mensen ’s winters hun verwarming moeten uitzetten, omdat ze de energielasten niet kunnen betalen? Laten we eens een voorbeeld nemen aan de gemeente Zaanstad, die hierover met inwoners in gesprek is gegaan en tientallen ideeën heeft opgehaald. Ik noem twee voorbeelden. De bijzondere bijstand heeft een regeling voor het kopen van een nieuwe koelkast. In Zaanstad krijgt men hiervoor een standaardbedrag. Wie een goedkopere koelkast koopt, mag de rest houden. Maar als die koelkast zoveel goedkoper is omdat die energie slurpt, zijn we niet goed bezig. Het tweede voorbeeld is de energiefixer. Die begint waar de energiecoach eindigt; hij helpt huishoudens om de kleine isolerende maatregelen te nemen. Deze energiefixer kan uit een re-integratietraject komen en worden betaald uit Europese subsidie. Deze punten zijn voor ons veel belangrijker dan het worden van een kenniscentrum voor de warmtetransitie. Daarvoor ontbreekt overigens, zoals eerder door de VVD is opgemerkt, een plan van aanpak volledig. Tot slot van onze bijdrage in de eerste termijn nog de volgende opmerkingen. Ook in dit voorstel vraagt het college weer om tijdelijke middelen voor het uiteindelijk structureel kunnen inzetten van personeel. Dat kan tegenwoordig niet meer.

Mevrouw Pouw: Voorzitter. De gemeente staat voor een grote opgave als het gaat om de energietransitie. De transitievisie warmte is een begeleidingsdocument dat een eerste richting geeft aan de aanpak van het isoleren en aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Draagvlak bij nieuwe projecten onder inwoners is daarbij onmisbaar. Is een duurzaam project in de ogen van de inwoners betaalbaar? Is de levering van de energie betrouwbaar? Zaken waardoor inwoners wel of niet te porren zijn voor een transitie naar duurzame energie. In het voorliggende stuk missen wij het consumentenperspectief in spoor C. Kan de wethouder ons vertellen of het college het consumentenperspectief in het voorbereidingsproces op warmteplannen en het aanbestedingsproces voor warmtenetten, bijvoorbeeld als het gaat om de kosten en kwaliteit, kan meenemen? En of hierbij ook gekeken kan worden naar de rol die de gemeente zelf daarbij aanneemt? De komende jaren ligt de focus op het isoleren van woningen. Bij de informatieavond hebben wij al een opmerking gemaakt over vleermuizen die door muurisolatie het leven laten. Ze komen niet snel genoeg weg en worden levend begraven. De bolletjes ruïneren hun vacht en ze redden het niet door toedoen van stress. Lijst Pouw heeft overwogen een motie in te dienen om bij het uitvoeren van de energietransitie ook rekening te houden met de natuur.

Op het gebied van energie mogen we in een crisissituatie zitten, maar op het gebied van de biodiversiteit is er ook een crisis gaande. Laten we dat niet vergeten. Natuur in Nederland zou beschermd moeten worden middels de Natuurbeschermingswet. Bij woningcoöperaties zie je dat onderzoek naar waardevolle natuur voor aanvang van de werkzaamheden meestal wel in orde is. Maar particulieren zijn vaak niet goed op de hoogte. Daarbij geeft de overheid wel subsidie voor de energietransitie maar niet voor onderzoek naar kwetsbare natuur bij de energietransitie. Aan onderzoek naar de aanwezigheid van kwetsbare natuur voor aanvang van werkzaamheden, zit een kostenplaatje vast. Wij maken ons daarom zorgen. Hoe gaat deze wethouder ervoor zorgen dat in de praktijk kwetsbare natuur, bij wet beschermd, ook in de praktijk beschermd gaat worden, en dat duurzaam dan ook echt duurzaam mag heten? Beantwoording college Wethouder Odabasi: Voorzitter. Allereerst wil ik alle raadsleden bedanken voor de interesse in dit onderwerp en voor zowel de complimenten als de zorgen. De zorgen en de vragen deel ik grotendeels. Het is een uitvoerig plan geworden, waaraan met veel kennis en passie aan gewerkt is de afgelopen periode. Zoals ik vorige keer ook heb aangegeven, hebben we beoogd te kijken wat we kunnen op basis van de kennis, de informatie en de middelen die we op dit moment hebben.

Dat hebben we in de transitievisie warmte geprobeerd voor te leggen aan u. Wij hebben ook aangegeven dat we op dit moment nog Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

31

geen uitgewerkt plan hebben. We gaan de komende periode met een aantal wijken aan de slag waar we successen kunnen boeken en waar we van kunnen leren. Het is een visie voor maximaal vijf jaar. Daarbij hebben we ook gezegd dat we de raad op basis van de ervaringen die we op gaan doen de komende tijd zullen informeren. Waar nodig zullen we de uitvoeringsplannen bijstellen. Dus dat even in zijn algemeenheid. Ik wil nog even ingaan op een misverstandje over het jaartal 2043. Wij hebben in 2009 afgesproken dat we in 2043 klimaatneutraal zijn. Maar klimaatneutraliteit betekent niet per definitie dat we ook van het gas af zijn want we kunnen ook klimaatneutraal zijn met bestaande gasaansluitingen. Klimaatneutraliteit zit hem immers in de CO2-uitstoot en dat zou je elders kunnen compenseren. Daarnaast moeten we voldoende alternatieven hebben om van het gas af te kunnen. We kunnen niet het gas afsluiten, terwijl we geen alternatieven hebben. Naar die alternatieven wordt volop onderzoek gedaan en we hebben geïnformeerd naar de kennis die momenteel beschikbaar is. De komende jaren zullen er ook allerlei innovaties zijn en allerlei technieken die ons daarin zullen ondersteunen. Vanuit het Rijk hebben we signalen ontvangen dat we ook middelen gaan krijgen. Overigens heb ik de plannen nog niet helemaal doorgenomen.

Wat ons betreft gaan we daar maximaal op inspelen, zonder onze inwoners enorm te belasten. Door met ze mee te denken, door ze te begeleiden en door ze in dit proces mee te nemen, willen we de termijn die ervoor staat ook goed gebruiken om deze transitie gezamenlijk te voeren. Het is geen makkelijke transitie en dat geeft u eigenlijk allemaal ook aan in uw betogen: er zitten heel veel haken en ogen en heel veel gevolgen aan. De SGP gaf aan dat het type woningen daar invloed op heeft. Niet alle woningen zijn te isoleren, niet alle woningen zijn gasvrij te maken, dus dat zijn allerlei trajecten die we het komende jaar met elkaar zullen moeten uitvogelen en waar we oplossingen voor moeten bedenken. We zijn verplicht de transitievisie warmte voor het einde van het jaar vast te stellen vanuit het Klimaatakkoord. Dus het voor kennisgeving aannemen is wat het college betreft geen optie. Wij willen u dus toch verzoeken het vast te stellen. Ik kan u in ieder geval toezeggen – dat heeft ook te maken met de vraag van de VVD en een aantal anderen – dat wij u middels een P&C-cyclus, waar we gebruik van maken bij de kadernota en de begroting, optimaal zullen informeren over de voortgang van het proces. De bedoeling is dat er volgend jaar 3 fte’s bijkomen boven op het aantal mensen dat we nu hebben.

En de jaren erna zullen we middels de kadernota en de begroting meer duidelijkheid hebben over de middelen die we vanuit het Rijk krijgen en hopelijk ook meer zicht hebben op de structurele middelen. We zullen u middels de kadernota en de begroting voorstellen voorleggen om de uitbreidingen aan u te presenteren, zodat u daar een besluit over kunt nemen. Vanuit de visie is het dus de intentie dit aantal uit te breiden naar 11,25 fte in twee jaar, maar dat gaan we stapsgewijs doen op basis van de belangstelling, de behoefte en de fte’s die we uiteindelijk nodig hebben. Energiearmoede nemen wij als college als serieus agendapunt mee. Dat zit niet in de warmtetransitievisie maar is wel een aandachtspunt vanuit het armoedebeleid en het ruimtelijk beleid. Dit zullen we samenvoegen. Daarover krijgt u als het goed is in het eerste kwartaal van 2022 informatie, evenals een voorstel van hoe wij met energiearmoede willen omgaan: welke projecten we daarvoor gaan uitvoeren en hoe we onze inwoners daarin willen bijstaan. Ik wil wel nog iets aangeven bij het stukje energiearmoede bij huurwoningen. Casade, de woningcoöperatie, heeft ook haar verantwoordelijkheid. Die heeft afspraken vanuit het Klimaatakkoord gemaakt en heeft daar ook plannen voor. Dus Casade is vooral met de huurwoningen bezig en daarmee zijn we ook volledig in gesprek.

We proberen de zaken die we gezamenlijk kunnen doen, samen op te pakken. Dan nog de opmerking van het CDA dat we moeten opletten met verschillende vormen van energieverbruik en de logistieke problemen. Ik denk niet dat we dat helemaal uit de weg kunnen gaan, want dat hebben we al. Alles wat nieuw gebouwd wordt, moet gasloos Notulen raadsvergadering 16 en 21 december 2021

32

gebouwd worden dus je hebt al met verschillende energiestromen te maken. Maar we zullen wel proberen het beter op elkaar af te stemmen. Daarom willen we heel graag gaan voor een wijkgerichte aanpak, waarbij je innovatief en goed gebruik kunt maken van de systemen die je in de wijk realiseert. Dan nog het amendement van Samen Waalwijk. Ik heb aangegeven dat het college voor stander is om het eerste punt van het amendement aan te nemen. Over de andere punten kan het college middels de kadernota en de begroting de raad informeren. En dan nog de uitvoeringsprogramma’s. Het is belangrijk genoeg om de raad daarover op gepaste momenten te informeren en de raad mee te nemen. Daar zullen we de komende jaren maximaal gebruik van maken, opdat u in deze transitie goed geïnformeerd wordt. U stelt de kaders, u stelt het geld beschikbaar en volgens mij zijn dat de momenten waar we het hier hierover moeten hebben, dus ik kan volmondig ja zeggen op het tweede punt dat u voordraagt. Als het gaat om het amendement van de VVD, begrijp ik het punt. Wat wij vooral wilden bereiken met spoor D, is dat we ook op verzoek van ondernemers en onderwijsinstellingen in ons gebied, maar ook natuurlijk vanuit onze eigen wens om jongeren aan onze gemeente te binden, een triple helixbenadering toepassen bij dit thema, om samen te werken met onderwijs en ondernemers en een kenniscentrum op te starten.